საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-552(კ-20) 21 აპრილი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - შპს „...ი“

თავდაპირველი მოპასუხე - სსიპ შემოსავლების სამსახური

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს „...მა“ 2017 წლის 3 ოქტომბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ და საგადასახადო სამართალდარღვევათა საქმეებზე მიღებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „...ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინიტროს სსიპ შემოსავლების სამსახურის საბაჟო დეპარტამენტის 15.05.2017 წლის NEL059222 და NEL059223, 01.06.2017 წლის NEL059831, NEL059832 და NEL059833, 05.06.2017 წლის NEL059982, NEL059983, NEL059985 და NEL059986, 07.06.2017 წლის NEL060043, 09.06.2017 წლის NEL060153 და NEL060171, 13.06.2017 წლის NEL060257 და NEL060261, 12.06.2017 წლის NEL060263 და NEL060264, 21.06.2017 წლის NEL060619, NEL060620, NEL060621 და NEL060622, 22.06.2017 წლის NEL060676, 23.06.2017 წლის NEL060712, 26.06.2017 წლის NEL060792, NEL060793, NEL060794, NEL060813, NEL060816 და NEL060817, 28.06.2017 წლის NEL060938 და NEL060940, 29.06.2017 წლის NEL060954, 13.07.2017 წლის NEL061614 და NEL061616, 17.07.2017 წლის NEL061810, 18.07.2017 წლის NEL061831 და NEL061833, 19.07.2017 წლის NEL061860, 07.07.2017 წლის NEL061347, 03.07.2017 წლის NEL061184, 10.07.2017 წლის NEL061454, 07.07.2017 წლის NEL061350, NEL061375, 11.07.2017 წლის NEL061525 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმები; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის საბაჟო დეპარტამენტის 15.05.2017 წლის NEL69502/26, NEL69502/27, 01.06.2017 წლის NEL69502/31, NEL69502/32, NEL69502/33, 05.06.2017 წლის NEL69502/34, NEL69502/35, NEL69502/36, NEL69502/37, 07.06.2017 წლის NEL69502/38, 09.06.2017 წლის NEL69502/39, NEL69502/40, 12.06.2017 წლის NEL69502/41, NEL69502/42, NEL69502/43, NEL69502/44, 21.06.2017 წლის NEL69502/45, NEL69502/46, NEL69502/47, NEL69502/48, 22.06.2017 წლის NEL69502/49, 23.06.2017 წლის NEL69502/50, 26.06.2017 წლის NEL69502/51, NEL69502/52, NEL69502/53, NEL69502/54, NEL69502/55, NEL69502/56, 28.06.2017 წლის NEL69502/57, NEL69502/58, 29.06.2017 წლის NEL69502/59, 13.07.2017 წლის NEL69502/66, NEL69502/67, 17.07.2017 წლის NEL69502/68, 18.07.2017 წლის NEL69502/69, NEL69502/70, 19.07.2017 წლის NEL69502/71, 07.07.2017 წლის NEL69502/61, 03.07.2017 წლის NEL69502/60, 10.07.2017 წლის NEL69502/64, 07.07.2017 წლის NEL69502/62, 17.07.2017 წლის NEL69502/63, 11.07.2017 წლის NEL69502/65 საგადასახადო მოთხოვნები; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 03.08.2017 წლის N20551, 03.08.2017 წლის N20550, N19127, N19142, N19143, N19141, N19128, N19145, N19144, N19132, N19137, N19138, N19140, N19139, N19134, N19135, N19133, N19136, N19131, N19130, N19129, 03.08. 2017 წლის N20544, N20541, N20537, N20538, N20542, N20535, N20546, N20540, N20539, 10.08. 2017 წლის N21133, N21130, N21132, 07.08. 2017 წლის N20798, 10.08. 2017 წლის N21104, N21102, N21103, 21.08.2017 წლის N22079, N22077, N22075, N22071, N22080 და N22073 ბრძანებები; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 08.09.2017 წლის N4512/2/17, N4524/2/17, N4418/2/17, N4421/2/17, N4422/2/17, N4423/2/17, N4424/2/17, N4425/2/17, N4426/2/17, N4427/2/17, N4429/2/17, N4430/2/17, N4523/2/17, N4518/2/17, N4519/2/17, N4520/2/17, N4521/2/17, N4522/2/17, N4419/2/17, N4420/2/17, N4509/2/17, N4432/2/17, N4433/2/17, N4511/2/17, N4510/2/17, N4513/2/17, N4515/2/17, N4516/2/17, N4517/2/17, N4431/2/17, N4434/2/17, N4514/2/17, N4435/2/17, N4436/2/17, N4437/2/17, N4507/2/17, N4508/2/17, 15.09.2017 წლის N4632/2/17, N4631/2/17, N4635/2/17, N4634/2/17, N4633/2/17 და N4636/2/17 გადაწყვეტილებები. სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, შპს „...მა“ ტრანზიტის სასაქონლო ოპერაციაში მოქცეული საქონელი დანიშნულ ადგილზე უცვლელ მდგომარეობაში არ მიიტანა, რაც დასტურდება სურვეირული კომპანიის შედგენილი აქტებით. ამასთან, დანაკლისი გასცდა სსიპ შემოსავლების სამსახურის უფროსის 2011 წლის 29 ივნისის №3376 ბრძანებით დამტკიცებული „ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების რაოდენობის გაზომვის მეთოდების“ დასაშვები ცდომილების ნორმებს, რაც საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 289-ე მუხლის მე-19 ნაწილით გათვალისწინებულ, სასაქონლო ოპერაციის პირობის დარღვევას წარმოადგენს.

კასატორი აღნიშნავს, სამართალდარღვევის ფაქტის არარსებობას ვერ ადასტურებს ის გარემოება, რომ საიდენტიფიკაციო საშუალებები (ლუქები) დაზიანებული არ იყო. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, საგადასახადო სამართალდარღვევა სახეზეა, თუ ქმედება მართლსაწინააღმდეგოა და ამ ქმედებისათვის საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა, მიუხედავად პირის ბრალეულობისა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები გამოცემულია კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით და მათი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში სადავო საკითხს წარმოადგენს შპს „...ის“, საბაჟო ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი საქონლის მოცულობის შემცირების გამო, სამართალდამრღვევად ცნობის კანონიერება.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, სადავო პერიოდში საქართველოს საბაჟო საზღვრის გადაკვეთასთან დაკავშირებული სამართალდარღვევის სახეებსა და შესაბამის სანქციებს აწესრიგებდა საქართველოს საგასახადო კოდექსი. მათ შორის, დასახელებული კოდექსის 289-ე მუხლის მე-19 ნაწილის თანახმად, სასაქონლო ოპერაციის განხორციელებამდე შემოსავლების სამსახურთან შეუთანხმებელი ქმედების განხორციელება ან სასაქონლო ოპერაციის პირობების დარღვევა, რამაც გამოიწვია საბაჟო ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი საქონლის ან/და სატრანსპორტო საშუალების უკანონო განკარგვა, დაკარგვა ან განადგურება, იწვევდა ვალდებული პირის დაჯარიმებას იდენტურ/მსგავს საქონელზე ან/და სატრანსპორტო საშუალებაზე გადასახდელი იმპორტის გადასახდელების თანხის 100 პროცენტის ოდენობით. მიუხედავად იმისა, რომ მოცემული ნორმა 2019 წლის 1 სექტემბრიდან ამოღებულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსიდან, იმავე დარღვევისთვის პასუხისმგებლობას დასახელებული პერიოდიდან ითვალისწინებს საქართველოს საბაჟო კოდექსი (მუხლი 172). შესაბამისად, სადავო დარღვევისთვის საგადასახადო პასუხისმგებლობა გაუქმებული არ არის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული საგადასახადო სამართალდარღვევის შემადგენლობა გულისხმობს ერთდროულად მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისა (სასაქონლო ოპერაციის განხორციელებამდე შემოსავლების სამსახურთან შეუთანხმებელი ქმედების განხორციელებას ან სასაქონლო ოპერაციის პირობების დარღვევას) და მართლსაწინააღმდეგო შედეგის (საბაჟო ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი საქონლის ან/და სატრანსპორტო საშუალების უკანონო განკარგვა, დაკარგვა ან განადგურება) არსებობას. სწორედ ამიტომ, გადასახადის გადამხდელის მიერ დოკუმენტებში მითითებულ ოდენობასა და ფაქტობრივად არსებული საქონლის ოდენობას შორის სხვაობის გამოვლენა ავტომატურად არ ქმნის პირის სამართალდამრღვევად მიჩნევის წინაპირობას, არამედ არის შემოსავლების სამსახურის მიერ შემდგომი მოკვლევის დაწყების საფუძველი. კერძოდ, უფლებამოსილი ორგანოს მიერ უნდა დადგინდეს დანაკლისი გამოწვეული იყო თუ არა შემოსავლების სამსახურთან შეუთანხმებელი ქმედების განხორციელებით ან/და სასაქონლო ოპერაციის პირობების დარღვევით, ხოლო მართლსაწინააღმდეგო ქმედების დადგენის შემდგომ, - გამოიწვია თუ არა მან საბაჟო ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი საქონლის ან/და სატრანსპორტო საშუალების უკანონო განკარგვა, დაკარგვა ან განადგურება. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში დანაკლისის აღმოჩენისას ადმინისტრაციულ ორგანოს უნდა დაედგინა შპს „...ის“ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების სახე და საქონლის განადგურების/დაკარგვის/განკარგვის ფაქტი, დრო, ადგილი, ვითარება.

საკასაციო პალატა, სადავო შემთხვევაში გამოვლენილი სხვაობის შეფასებისას, პირველ ყოვლისა, ყურადღებას გაამახვილებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 289-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე (სადავო პერიოდში მოქმედი), რომელიც ადგენდა პასუხისმგებლობას საგადასახადო ორგანოს თანხმობის გარეშე იდენტიფიკაციის საშუალების მოხსნის/მოცილების ან/და სხვაგვარად გაუვარგისების/განადგურებისთვის, აგრეთვე სატრანსპორტო საშუალების გადაადგილებისთვის იმგვარად დადებული იდენტიფიკაციის საშუალებით, რომელიც მასში იდენტიფიკაციის საშუალების დაზიანების გარეშე შეღწევის საშუალებას იძლეოდა. განსახილველ შემთხვევაში საქონლის გადატანა ხდებოდა სარკინიგზო ტრანსპორტის მეშვეობით, ვაგონები იყო დალუქული და საწარმოს მიმართ აღნიშნული ნორმის საფუძველზე საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმები შედგენილი არ არის. შესაბამისად, უნდა მივიჩნიოთ, რომ საქართველოს საზღვრის გადმოკვეთისას ვაგონებზე არსებული საიდენტიფიკაციო ნიშნების (ლუქების) მთლიანობა დარღვეული/დაზიანებული არ ყოფილა, ასევე, სატრანსპორტო საშუალებებზე დადებული იდენტიფიკაციის საშუალებები არ იძლეოდა საიდენტიფიკაციო საშუალების დაზიანების გარეშე ვაგონებში შეღწევის შესაძლებლობას. ადგილი რომ ჰქონოდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 289-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ დარღვევებს, დანაკლისის არსებობა შესაძლებელია, განხილულიყო კომპანიის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეულ საბაჟო ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი საქონლის დაკარგვად. თუმცა, ლუქის მთლიანობა დარღვეული არ ყოფილა, ხოლო საქონლის გადმოტვირთვა მხოლოდ სპეციალური პროცედურის დაცვით არის შესაძლებელი. ამდენად, საგადასახადო ორგანო, სათანადო წესით დალუქულ ტრანსპორტში აღმოჩენილი დანაკარგის დანაკლისად მიჩნევამდე, ვალდებული იყო, დაედგინა და დაესაბუთებინა, თუ რა გზით იყო შესაძლებელი დალუქული ტრანსპორტიდან ფაქტობრივად არსებული საქონლის დაკარგვა, იძლეოდა თუ არა სატრანსპორტო საშუალება ლუქის დაუზიანებლად შეღწევის საშუალებას, ასევე, ტვირთების სახეობიდან გამომდინარე, იყო თუ არა შესაძლებელი მათი დაკარგვა, განკარგვა ან განადგურება ტრანსპორტირების პროცესში, რასაც კასატორი ვერ ასაბუთებს.

საკასაციო სასამართლო, არსებული საქონლის სპეციფიკიდან გამომდინარე, დამატებით აღნიშნავს, განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონეა ბუნებრივი დანაკარგის ზღვრული ოდენობის დადგენა და გასათვალისწინებელია საქონლის ბუნებრივი დანაკარგიც. კონკრეტულ შემთხვევაში გამოვლენილი სხვაობის ოდენობა კი ავტომატურად არ იძლევა იმგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ ადგილი აქვს ნავთობპროდუქტების უკანონო განკარგვას/დაკარგვას/განადგურებას, არ გამოირიცხება საქონლის ბუნებრივი დანაკარგის არსებობა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები არ იძლევა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 289-ე მუხლის მე-19 ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ფაქტის არსებობის დადასტურებულად მიჩნევის საფუძველს. კონსტიტუციური პრინცებიდან გამომდინარე კი, დაუშვებელია, რომ პირს დაეკისროს პასუხისმგებლობა მხოლოდ ვარაუდის საფუძველზე. შესაბამისად, კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. ქადაგიძე