საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

№ბს-783(კ-20) 13 მაისი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - თ. ლ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) - თბილისის საქალაქო სასამართლო; თბილისის სააპელაციო სასამართლო; საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მესამე პირები - საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სსიპ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტი; საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

თ. ლ-მა 2017 წლის 18 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - თბილისის საქალაქო სასამართლოს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოსა და საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ და მოპასუხეთათვის მატერიალური ზიანის სახით - 80000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და 2010 წლიდან გადაწყვეტილების საბოლოო აღსრულებამდე გადახდილი ქირის, ხოლო მორალური ზიანის სახით - 100000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 10 მაისის საოქმო განჩინებით საქმეში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესამე პირებად ჩაბმულ იქნენ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს სსიპ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტი და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილებით თ. ლ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება თ. ლ-მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის უფლებამონაცვლედ მიჩნეულ იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 იანვრის განჩინებით თ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 4 ივნისის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ლ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება უკანონო და უსაფუძვლოა, ამასთან, მიღებულია საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევით, რადგან საქმე განხილულია ერთპიროვნულად და ზეპირი მოსმენის გარეშე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეთათვის დანაშაულით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი შესაბამისმა სახელმწიფო დაწესებულებამ უნდა აანაზღაუროს. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის უნდა დადასტურდეს ნორმატიულად განსაზღვრული შემდეგი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობა: 1. სახელმწიფო ორგანოს თანამშრომლის ქმედების უკანონობა, რომელიც დადგენილი უნდა იყოს კანონით გათვალისწინებული წესით, მათ შორის, თუკი მხარე მიუთითებს დანაშაულით მიყენებულ ზიანზე, საჯარო მოსამსახურის მიერ დანაშაულის ჩადენა დადასტურებული უნდა იყოს სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით; 2. პირისთვის ზიანის მიყენება; 3. მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ შედეგსა და სახელმწიფო ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის; 4. სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეულობა. მითითებული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრულად. ამასთან, მატერიალურ ზიანთან ერთად, კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლიდან გამომდინარე, შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს ფულადი ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვისაც, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 2 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, სასამართლო სხდომაზე მოპასუხის - თ. ლ-ის გამოუცხადებლობის გამო, დაკმაყოფილდა ა. კ-ის სარჩელი და თ. ლ-ს მის სასარგებლოდ 7220 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა. აღნიშნული გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების შედეგად კი, საჯარო აუქციონზე გასხვისდა თ. ლ-ის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი.

საქმეში, ასევე, წარმოდგენილია პროკურორის 2012 წლის 21 მაისის დადგენილება, რომლის მიხედვითაც, ა. კ-ი და მისი მეუღლე - ც. ბ-ე თაღლითურად დაეუფლნენ თ. ლ-ის კუთვნილ ქონებას. მათ გააყალბეს ხელწერილი, რომელიც სამოქალაქო საქმის განხილვისას სასამართლოში წარადგინეს. ამასთან, ა. კ-ისა და ც. ბ-ის გარდაცვალების გამო, სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება შეწყდა.

დასახელებულ მტკიცებულებათა საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მართალია, თ. ლ-ი სისხლის სამართლის საქმეში დაზარალებულად არის ცნობილი, მაგრამ ადმინისტრაციული ორგანოებისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის ამავე ადმინისტრაციულ ორგანოთა მოსამსახურეების ქმედების უკანონობა უნდა დასტურდებოდეს. განსახილველ შემთხვევაში კი, ერთი მხრივ, ა. კ-ისა და ც. ბ-ის ქმედებასთან სასამართლოებსა და პროკურატურას კავშირი არ ჰქონიათ, მეორე მხრივ კი, უშუალოდ მოპასუხეთა რომელიმე ქმედების დანაშაულებრივი ხასიათი სისხლის სამართლის კანონმდებლობის საფუძველზე, უფლებამოსილი ორგანოს მიერ არ არის დადგენილი.

რაც შეეხება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უკანონობას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 62-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის მიხედვით, სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება, შეცვლა ან შეჩერება შეუძლია მხოლოდ სასამართლოს კანონით განსაზღვრული წესით. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და შეცვლის შესაძლებლობა გათვალისწინებულია მხარეთათვის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების, ან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების უფლებების მინიჭებით.

სადავო შემთხვევაში კი, მართალია, თ. ლ-მა 2011 წლის 24 ივნისს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, თუმცა მან მოითხოვა საქმის წარმოების განახლება ახალი მტკიცებულების - სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული დადგენილების საფუძველზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2008 წლის 2 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება, მაგრამ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 იანვრის №2ბ/4173-11 განჩინებით გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება და თ. ლ-ს უარი ეთქვა ამავე სასამართლოს 2008 წლის 2 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმის წარმოების განახლებაზე. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელწერილის გაყალბება არ ქმნიდა საქმის წარმოების განახლების წინაპირობას, რადგან გამოტანილი იყო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, რომელიც მიიღება სხდომაზე მხარის გამოუცხადებლობისას და ხელწერილს საქმის გადაწყვეტაზე გავლენა არ მოუხდენია. შესაბამისად, სამოქალაქო დავის ფარგლებში მიღებული სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება გაუქმებული არ არის და შესულია კანონიერ ძალაში, ხოლო საკასაციო პალატა განსახილველი ადმინისტრაციული დავის ფარგლებში ვერ შეამოწმებს მის კანონიერებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში დაირღვევა საქართველოს კონსტიტუციის 62-ე მუხლის მოთხოვნები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხეების ქმედებათა უკანონობა დადგენილი არ არის, რაც სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას - მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას გამორიცხავს.

რაც შეეხება კასატორის მითითებას საპროცესო დარღვევების შესახებ, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის 1¹ ნაწილის „ა.თ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მოსამართლემ შეიძლება ერთპიროვნულად განიხილოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურების შესახებ დავა. იმავე მუხლის 1² ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე განიხილოს და გადაწყვეტილება მიიღოს ზეპირი მოსმენის გარეშე, თუ სააპელაციო საჩივარი ემყარება კანონის დარღვევას და მასში მოთხოვნილია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმება. ამრიგად, სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარე, ასევე, ვინაიდან სადავო იყო არა ფაქტობრივი გარემოებები, არამედ - მათი სამართლებრივი შეფასება, სააპელაციო სასამართლოს სააპელაციო საჩივრის ერთპიროვნულად, ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვით არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები და აპელანტის უფლებები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 იანვრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე