საქმე #ბს-1322(კ-19) 25 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ალექსანდრე წულაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – თ. ხ-ი (ა. ი-ის უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) – სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო; სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს კახეთის რეგიონული ოფისი

მოსარჩელე – ზ. ი-ი (ა. ი-ის უფლებამონაცვლე)

მესამე პირები – 1. ქ. ჯ-ე; 2. სს „...ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინება

დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა და ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2016 წლის 9 ივნისს ა. ი-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხეების - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს კახეთის რეგიონული ოფისის მიმართ, მესამე პირის - ქ. ჯ-ის მონაწილეობით.

მოსარჩელის განმარტებით, ნ. ს-ს მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის შესაბამისად, რომელიც გაცემულია 2004 წლის 20 იანვარს, სოფელ ...ის ტერიტორიაზე საკუთრებაში უფიქსირდება 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთი. იმ პერიოდში, როდესაც ნ. ს-ზე გაიცა მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა, მსგავსი მოწმობები გაიცემოდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 16 მაისის #327 ბრძანებულების საფუძველზე.

მოსარჩელის მითითებით, მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის გაცემის სავალდებულო წინაპირობა იყო შემდეგი სამი უფლებადამდგენი დოკუმენტიდან თუნდაც ერთ-ერთის არსებობა: 1. მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი; 2. მიწის განაწილების სია; 3. საგადასახადო სია. პირველი ორი დოკუმენტით ცალსახად და კატეგორიულად იყო განსაზღვრული საქართველოს მოქალაქეებზე გადასაცემი მიწის ნაკვეთის ფართობის ზედა ზღვარი/ნორმა - 1.25 ჰა. მესამე უფლებადამდგენ დოკუმენტში კი, ნ. ს-ის სახელზე ირიცხება 3.666 ჰა ფართობის მქონე მიწის ნაკვეთი. მოსარჩელის მითითებით, რომ არა მიწის რეგისტრატორისა და ნ. ს-ის უკანონო მოქმედება, ნ. ს-ის საკუთრებაში 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთი, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილი 0.722 ჰა ფართობის მიწი ნაკვეთი, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ვერ აღმოჩნდებოდა.

მოსარჩელის განმარტებით, ზემოხსენებულ 0.722 ჰა მიწის ნაკვეთზე, რომელსაც დღესაც მისი ოჯახი ამუშავებს, საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დროს შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება ზედდების არსებობის გამო. მოსარჩელის აღნიშვნით, სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შემდგომ მან შეიტყო, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებული იყო ქ. ჯ-ეზე, რომელმაც 2007 წელს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მიიღო სადავო მიწის ნაკვეთი კ. ს-ისაგან, რომელსაც თავის მხრივ, აღნიშნული ქონება მისი შვილის - ნ. ს-ისაგან სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე გადაეცა.

მოსარჩელის მითითებით, ამჟამად ქ. ჯ-ის საკუთრებაშია 938 830.00 კვ.მ ფართობის მქონე მიწის ნაკვეთი. ამ ფართობში გაერთიანებულია რამდენიმე პირის კერძო საკუთრება, მათ შორის, საგადასახადო სიის მიხედვით, მოსარჩელე ა. ი-ის საკუთრებაში არსებული 0.722 ჰა მიწის ნაკვეთიც, რომელზედაც მოსარჩელესა და მის ოჯახს გაშენებული აქვთ ვენახი.

მოსარჩელე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილებას, რომლითაც ა. ი-ს უარი ეთქვა საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ არსებობდა ზედდება. მოსარჩელის მოსაზრებით, მას გააჩნია უფლებადამდგენი დოკუმენტები, თუმცა იმის გამო, რომ სხვა პირმა დაასწრო და უკანონოდ დაირეგისტრირა მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, იგი ვეღარ ახერხებს უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებას.

ამდენად, მოსარჩელემ ა. ი-ის 0.722 ჰექტარი მიწის ნაკვეთის ნაწილში, ძალაში შესვლის დღიდან, 2004 წლის 20 იანვრის მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის (ს.კ. #...), ა. ი-ის მიწის ნაკვეთის ნაწილში #... საკადასტრო კოდით (ნაკვეთის წინა ნომერი - ...) რეგისტრირებული უძრავი ნივთის რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის 09.10.2007წ. გადაწყვეტილების, სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 29.03.2016წ. გადაწყვეტილებისა და სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 03.05.2016წ. გადაწყვეტილების, ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 10 მაისისა და 2016 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობა და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს კახეთის რეგიონული ოფისისთვის ახალი აქტის გამოცემისა და ა. ი-ის სახელზე, მის მიერ წარმოდგენილი საკადასტრო აზომვითი ნახაზის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის დავალება მოითხოვა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

რაიონულმა სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურს 2016 წლის 24 მარტს განცხადებით მიმართა ა. ი-მა და თელავში, სოფელ ...აში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა. განცხადებას თან ერთვოდა დაინტერესებული პირის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმეტის ასლი და მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 29.03.2016 წლის #... გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება იმ საფუძვლით, რომ საჯარო რეესტრში წარდგენილ და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემს შორის არსებობდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება. კერძოდ, წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემები არ შეესაბამებოდა მომიჯნავე უძრავი ნივთის საკადასტრო მოანაცემებს და მიწის ნაკვეთის საზღვრები იჭრებოდა მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის (ს.კ. #...) საზღვრებში, შესაბამისად, განმცხადებელს კორექტირებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზის წარდგენა დაევალა.

სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის 2016 წლის 3 მაისის #... გადაწყვეტილებით სარეგისტრაციო წარმოება შეწყდა იმ მოტივით, რომ დაინტერესებული პირის მიერ არ იქნა წარდგენილი შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ზემოხსენებული გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ იქნა ადმინისტრაციული საჩივრით. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 10 მაისისა და 23 მაისის გადაწყვეტილებებით საჩივრის ავტორს უარი ეთქვა ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიწის (უძრავი ქონების) 20.01.2004წ. საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის თანახმად, ნ. ს-ს საკუთრებაში ერიცხება თელავის რაიონის სოფელ ...აში მდებარე 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს.კ. #...).

თელავში, სოფელ ...ეში მდებარე უძრავი ნივთის, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 938 830 კვ.მ მიწის ნაკეთის (ს.კ. #...) მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღრიცხულია ქ. ჯ-ე. უფლების აღრიცხვის საფუძველია კ. ს-სა და ქ. ჯ-ეს შორის დადებული 2007 წლის 28 სექტემბრის #1-6561 ჩუქების ხელშეკრულება.

სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 6 აგვისტოს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, კ. ს-მა, როგორც ნ. ს-ის პირველი რიგის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო ნ. ს-ის სამკვიდრო ქონება.

2011 წლის 2 თებერვალს თელავის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს ფიზიკურმა პირებმა (საქმე #2-39-22), მათ შორის, ა. ი-მა მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურის, ნოტარიუს გ. ბ-ის, მესამე პირის - ქ. ჯ-ისა და სს „ქ...ის“ მიმართ. მოსარჩელეებმა ნ. ს-ზე 2004 წლის 20 იანვარს განხორციელებული 51.6 ჰა ფართობის მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციისა და გ. ფ-ისა და ლ. გ-ის სახელით ნ. ს-ზე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვეს. მოსარჩელეებმა ასევე მოითხოვეს კ. ს-ის მიერ ნ. ს-ის დანაშთი ქონების მიღების სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც მემკვიდრეობით მიღებულ იქნა ე.წ. „...ო“ და რომლის ფარგლებშიც მოქცეული იყო მოსარჩელეთა მიწის ნაკვეთები. მოსარჩელეთა მოთხოვნას წარმოადგენდა ასევე „...ოს“ ნაწილში კ. ს-ის მიერ ქ. ჯ-ეზე თავისი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების, კ. ს-ის საკუთრებაში „...ოს“ ტერიტორიის რეგისტრაციისა და სს „... ქ...ს“ მიერ „...ოს“ მიწის ნაკვეთის იპოთეკით დატვირთვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

სარჩელს სხვა მტკიცებულებებთან ერთად ერთვოდა საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიწის (უძრავი ქონების) 20.01.2004წ. საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა, რომლის თანახმად, ნ. ს-ს საკუთრებაში ერიცხება თელავის რაიონის სოფელ ...აში მდებარე 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს.კ. #...).

ამასთან, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 7 მაისს თელავის რაიონულმა სასამართლომ განჩინების საფუძველზე დააკმაყოფილა მოსარჩელეების შუამდგომლობა სარჩელის განუხილველად დატოვების თაობაზე და ა. ი-ის, ნ. გ-ისა და სხვათა სასარჩელო განცხადება, მოპასუხეების საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ნოტარიუს გ. ბ-ის, მესამე პირის - ქ. ჯ-ის, სს „... ქ...ს“ მიმართ, სარეგისტრაციო მოწმობის, ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის მიერ განხორციელებული რეგისტრაციის ბათილად ცნობის თაობაზე დატოვებულ იქნა განუხილველად; განჩინება არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვდა 2004 წლის 20 იანვრის მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის (ს. კ. #...) ბათილად ცნობას, თუმცა, მისი მიზანი იყო რეგისტრაციის ბათილად ცნობა. ამასთან, აღსანიშნავი იყო ის გარემოება, რომ სადავო უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით არსებული სააღრიცხვო ბარათი საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში არ იძებნებოდა.

სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ, ვინაიდან მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ იყო შესრულებული კანონის მოთხოვნა - ადმინისტრაციული აქტის ჩაბარება უშუალოდ მოსარჩელისთვის, სარჩელი არ იყო ხანდაზმული.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 54-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, 58-ე მუხლის პირველ პუნქტზე და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ არ დასტურდებოდა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მხარისთვის აქტის ოფიციალური გაცნობის ფაქტი, აქტის გაცნობის მნიშვნელოვანი პრინციპი - მისი შინაარსის გაცნობა მოხდა მხარის მიერ. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა აქტის გაცნობის მომენტიდან უნდა დაწყებულიყო.

სასამართლოს მითითებით, დადგენილი იყო, რომ 2011 წლის 2 თებერვალს თელავის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს ფიზიკურმა პირებმა (საქმე #2-39-22), მათ შორის, ა. ი-მაც, მოპასუხე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურის, ნოტარიუს გ. ბ-ის, მესამე პირის - ქ. ჯ-ისა და სს „ქ...ის“ მიმართ. სასამართლოს შეფასებით, ზემოხსენებული სასარჩელო განცხადება ადასტურდებდა იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელე გაეცნო ადმინისტრაციულ აქტს. კერძოდ, მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა მისთვის არასასურველი აქტის შინაარსი, რაც სასამართლო წესით სადავოდ აქცია.

სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ, 2011 წლის 7 მაისს თელავის რაიონულმა სასამართლომ განჩინების (საქმე #2-39-11) საფუძველზე დააკმაყოფილა მოსარჩელეების შუამდგომლობა სარჩელის განუხილველად დატოვების თაობაზე და ა. ი-ის, ნ. გ-ისა და სხვათა სასარჩელო განცხადება, მოპასუხეების - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ნოტარიუს გ. ბ-ის, მესამე პირის - ქ. ჯ-ისა და სს „... ქ...ს“ მიმართ, სარეგისტრაციო მოწმობის, ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის მიერ განხორციელებული რეგისტრაციის ბათილად ცნობის თაობაზე, დატოვებულ იქნა განუხილველად. სასამართლოს მითითებით, განჩინება არ გასაჩივრებულა და შესული იყო კანონიერ ძალაში, ხოლო მოცემული სარჩელით მოსარჩელემ თელავის რაიონულ სასამართლოს 2016 წლის 9 ივნისს მიმართა. ამრიგად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აქტის გასაჩივრებისთვის კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ერთთვიანი ვადა გასული იყო. შესაბამისად, სარჩელი ამ ნაწილში ხანდაზმული იყო.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ი-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 აგვისტოს განჩინებით მოცემულ საქმეზე გარდაცვლილი ა. ი-ის ნაცვლად ჩაებნენ მისი უფლებამონაცვლეები - ზ. ი-ი და თ. ხ-ი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 29 მარტის განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საქმეში მესამე პირად ჩაება სს „...ი“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინებით ა. ი-ის უფლებამონაცვლეების - ზ. ი-ისა და თ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატა სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, კერძოდ, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სრულად და ყოველმხრივ გამოიკვლია დავასთან დაკავშირებული ყველა ფაქტობრივი გარემოება. ასევე, სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თელავის რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო სრულად დასაბუთებული და იგი იძლეოდა მკაფიო შესაძლებლობას, მონაწილე მხარეებს გაეგოთ, თუ რატომ არ დაუჭირა მხარი სასამართლომ მოსარჩელის პოზიციას.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რომ 2011 წლის 2 თებერვალს თელავის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა, მათ შორის, ა. ი-მა, სადაც ერთ-ერთ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა სწორედ ნ. ს-ზე 2004 წლის 20 იანვარს განხორციელებული 51.6 ჰა ფართობის რეგისტრაციის ბათილად ცნობა. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ხსენებულ სარჩელზე თანდართული იყო მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა. ამდენად, საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების, მტკიცებულებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეჯერების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ ცალსახად დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე ნ. ს-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ ა. ი-ისთვის ცნობილი იყო ჯერ კიდევ 2011 წელს, როდესაც მან სარჩელით მიმართა თელავის რაიონულ სასამართლოს, თუმცა აღნიშნულ დავაზე სარჩელი განუხილველი დარჩა მოსარჩელეთა შუამდგომლობის საფუძველზე. სწორედ აღნიშნული სასარჩელო განცხადებით დასტურდებოდა ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე გაეცნო ადმინისტრაციულ აქტს, კერძოდ, მისთვის ცნობილი იყო სადავო არასასურველი აქტის შინაარსი.

შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშვნით, მიუხედავად იმისა, რომ წარმოდგენილი საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა გასაჩივრებული აქტის აპელანტისთვის ოფიციალურად ჩაბარების (გადაცემის) ფაქტი, მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ხელმისაწვდომობის გათვალისწინებით (თავად დაურთო 2011 წლის სასარჩელო განცხადებას), სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ აქტის ოფიციალურად ჩაუბარებლობა არ აბრკოლებდა კანონით დადგენილი წესით სასამართლოსთვის მიმართვას. მოსარჩელეს შეეძლო მოეხდინა თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა კანონით დადგენილ ვადაში, რაც არ განუხორციელებია 2016 წლამდე სასამართლოსთვის განმეორებით მიმართვამდე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის (ს. კ. #...) ა. ი-ის მიწის ნაკვეთის 0.722 ჰექტარის ნაწილში მისი ძალაში შესვლის დღიდან ბათილად ცნობის მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2007 წლის 9 ოქტომბრის ქ. ჯ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობის თაობაზე და აღნიშნული რეგისტრაციის გამო მის მიწის ნაკვეთთან არსებული ზედდებიდან გამომდინარე სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერებისა და შეწყვეტის შესახებ აქტების კანონიერებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურს 2016 წლის 24 მარტს განცხადებით მიმართა ა. ი-მა და ითხოვა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე - მდებარე თელავი, სოფელი ...ა. განცხადებას თან ერთვოდა დაინტერესებული პირის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლი და მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლი ითვალისწინებს სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების სხვადასხვა საფუძვლებს, მათ შორის, ამავე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მარეგისტრირებელი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ, თუ განცხადებას არ ერთვის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დოკუმენტი ან ინფორმაცია, რომელიც აუცილებელია განცხადებით მოთხოვნილ საკითხზე გადაწყვეტილების მისაღებად. ხსენებული კანონის 22-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, მარეგისტრირებელი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ, თუ სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების ვადაში არ იქნა წარმოდგენილი სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი ინფორმაცია ან დოკუმენტი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 29 მარტის #... გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება იმ საფუძვლით, რომ საჯარო რეესტრში წარდგენილ და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემს შორის არსებობდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება. კერძოდ, წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემები არ შეესაბამებოდა მომიჯნავე უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს და მიწის ნაკვეთის საზღვრები იჭრებოდა მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის (ს. კ. #...) საზღვრებში. შესაბამისად, განმცხადებელს დაევალა კორექტირებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზის წარდგენა. საქმის მასალებით ასევე დადგენილი იყო, რომ ა. ი-ის მიერ დამატებით არ იქნა წარდგენილი შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, რის გამოც მარეგისტრირებელმა ორგანომ 2016 წლის 3 მაისს მიიღო #... გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საგულისხმო იყო ის გარემოება, რომ ა. ი-ის მიერ მოთხოვნილი რეგისტრაციით ზედდება დაფიქსირდა ქ. ჯ-ის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთთან. თავის მხრივ, მხარე სადავოდ ხდიდა ქ. ჯ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, თუმცა აღნიშნული რეგისტრაციის საფუძველი - ქ. ჯ-ესა და კ. ს-ს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება სადავოდ არ გამხდარა და არ გაუქმებულა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშვნით, ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრის ძირითადი იურიდიული საფუძველი ძალაში იყო და დღესაც მოქმედებდა. ამდენად, სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც ძალაში იყო სადავო რეგისტრაციის განხორციელების საფუძვლები, ამასთან, ქ. ჯ-ის მიერ საჯარო რეესტრისათვის წარდგენილი დოკუმენტები სადავო რეგისტრაციის განხორციელებისათვის საკმარის საფუძველს ქმნიდა, არსებობდა რეგისტრაციის შესახებ გასაჩივრებული აქტის კანონიერად მიჩნევისა და შესაბამისად, შეჩერებისა და შეწყვეტის შესახებ სადავო აქტების ძალაში დატოვების საფუძველი. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც კანონიერად იყო მიჩნეული აღნიშნული გადაწყვეტილებები, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ასევე უსაფუძვლო იყო მოსარჩელის მოთხოვნა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და მოპასუხისთვის ადმინისტრაციულ–სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების თაობაზე, რის გამოც არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ხ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის განმარტებით, მხოლოდ მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) სარეგისტრაციო მოწმობით (ს.კ. #...) ვერ დასტურდება, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ქონება დარეგისტრირებული ჰქონდა ნ. ს-ს. კასატორის შეფასებით, ნ. ს-ის სახელზე გაცემული სარეგისტრაციო მოწმობის ფორმა შეიცავს მნიშვნელოვან ხარვეზებს. საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ბოლო (უკანა) გვერდზე მითითებული უნდა ყოფილიყო საკადასტრო გეგმა, რომელშიც მოცემული იქნებოდა მასთან დაკავშირებული სხვა მიწის ნაკვეთების დახასიათება, კერძოდ, მომიჯნავე მიწის ნაკვეთების მდებარეობა, მათი ფართობის მითითებით, თუმცა აღნიშნული ინფორმაცია სადავო სარეგისტრაციო მოწმობაში საერთოდ არ ფიქსირდება. ამდენად, სარეგისტრაციო მოწმობით შეუძლებელი იყო იდენტიფიცირება იმისა, ნ. ს-ის სარეგისტრაციო მოწმობაში მითითებულ 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთში მოქცეული იყო თუ არა მოსარჩელის კუთვნილი ქონება.

კასატორის მითითებით, მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ საკუთარი უძრავი ქონების რეგისტრაციისათვის მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, მარეგისტრირებელი ორგანოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ დასარეგისტრირებელ და უკვე რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს შორის არსებობდა ზედდება. ამავე გადაწყვეტილებაში მიეთითა ზედდებაში მყოფი უძრავი ქონების საკადასტრო მონაცემები. კასატორის მითითებით, საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილების შემდეგ დეტალურად იქნა მოძიებული ინფორმაცია ნ. ს-ის (ქ. ჯ-ის) სახელზე განხორციელებული რეგისტრაციის შესახებ.

კასატორის განმარტებით, რეალურად, საჯარო რეესტრის გასაჩივრებული 29.03.2016 წლის გადაწყვეტილებით გახდა მხარისთვის ცნობილი, რომ მისი უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო სხვა პირის საკუთრებაში ისე, რომ მოსარჩელეს აღნიშნული ქონება არ გაუსხვისებია და რაიმე ფორმით არ გადაუცია ს-ისათვის. კასატორის მითითებით, მას შემდეგ, რაც მხარეს ჩაბარდა აღნიშნული გადაწყვეტილება, რომლითაც მისთვის ოფიციალურად გახდა ცნობილი, რომ მისი უძრავი ქონება სხვა პირის საკუთრებაში იყო რეგისტრირებული, მან გაასაჩივრა აღნიშნული გადაწყვეტილებაც და ს-ის სახელზე განხორციელებული რეგისტრაციაც. 2016 წელს ელექტრონული აზომვითი ნახაზების მიხედვით, დადგინდა, რომ მოსარჩელის ქონება რეგისტრირებული იყო სხვა პირის საკუთრებაში, მანამდე ზიანის არსებობის ფაქტი კი მოსარჩელის მიმართ არ არსებობდა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ უფლების დარღვევის ფაქტის შესახებ მხარემ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით შეიტყო, რომლის გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში განმცხადებელმა სადავო გახადა ის აქტი, რომელზეც ადმინისტრაციულმა ორგანომ განმცხადებელს ამავე გადაწყვეტილებით მიუთითა.

ამასთან, კასატორის განმარტებით, ხაზგასასმელია, თუ რატომ არ მიაჩნდა მანამდე განმცხადებელს და ობიექტურად არ შეეძლო ევარაუდა, რომ მისი უფლება შეილახა. იმ პერიოდიდან, როდესაც განმცხადებელს გადაეცა სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელზეც გაშენებულია ვენახი, იგი დღემდე უწყვეტად ფლობს და ამუშავებს აღნიშნულ მიწის ნაკვეთს და იხდის გადასახადებს. კასატორის მითითებით, სადავო მიწის ნაკვეთის ამჟამინდელ ან თავდაპირველ უკანონო მესაკუთრეს კი, არც ერთხელ, არც სასამართლოსათვის და არც საპოლიციო ორგანოსათვის (ამგვარი შესაძლებლობის არსებობის პერიოდში) არ მიუმართავს ვინდიკაციური თუ სხვაგვარი მოთხოვნით. კასატორის აღნიშვნით, იგი სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობს როგორც საკუთარს, გააჩნია უფლების დამადასტურებელი რამდენიმე დოკუმენტი, თუმცა დღეის მდგომარეობით, იგი ვერ ახერხებს ნაკვეთის საკუთრებაში დარეგისტრირებას.

კასატორის მითითებით, გასათვალისწინებელია, რომ სადავო მიწის სარეგისტრაციო მოწმობას არ გააჩნია გაცემის რომელიმე კანონისმიერი წინაპირობა. საჯარო რეესტრის არქივში არ მოიძებნება დოკუმენტი, რომელიც საფუძვლად დაედებოდა გასაჩივრებული სარეგისტრაციო მოწმობის გაცემას. ამასთან, აღნიშნულ დოკუმენტს არ აქვს რეგისტრატორის ბეჭედი, სარეგისტრაციო მოწმობას არ ახლავს საკადასტრო გეგმა. მესამე პირის განცხადებით, სადავო მიწის ნაკვეთი მისმა ძმამ - თავდაპირველმა მესაკუთრემ იყიდა ა. ი-ისაგან, თუმცა ვერც საჯარო რეესტრმა და ვერც მესამე პირმა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება სასამართლო სხდომაზე ვერ წარადგინეს. კასატორის შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოზე უტყუარად იქნა დადგენილი, რომ განცხადებელს ეკუთვნის სწორედ ის მიწის ნაკვეთი, რომლის რეგისტრაციასაც იგი ითხოვდა, ვერც მოპასუხემ და ვერც მესამე პირმა ვერ წარადგინეს რაიმე სახის დოკუმენტი, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ა. ი-მა ნ. ს-ს გადასცა უძრავი ქონება.

კასატორის მითითებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ჩამოყალიბებული სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, მიწის ნაკვეთთა ზედდების გამო წარმოშობილი დავის ფარგლებში სასამართლო ყოველთვის იკვლევს იმ უფლების დამდგენ დოკუმენტებს, რომლებიც საფუძვლად ედება უძრავი ქონების რეგისტრაციას. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არ უმსჯელია.

ამასთან, კასატორი მიუთითებს, რომ მართალია, ძალაშია სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ნ. ს-ის მამამ - კ. ს-მა მიიღო მოსარჩელის კუთვნილი ქონება, რომელმაც, თავის მხრივ, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მიწის ნაკვეთი გადასცა მის შვილს, ნ. ს-ის დას - ქ. ჯ-ეს, თუმცა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ფარგლებში აღნიშნული აქტები ვერ გახდებოდა სადავო. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა თავდაპირველი აქტის - საკუთრების სარგისტრაციო მოწმობის მისი ძალაში შესვლის დღიდან ბათილად ცნობა, რაც საფუძველს გამოაცლიდა მის შემდგომ გამოცემულ ყველა სამართლებრივ აქტს და ხელშეკრულებას, სადავო ქონების ნაწილში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით (მომხსენებელი მოსამართლე: ვ. როინიშვილი), საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პლენუმის 29.05.2020წ. #28/პლ-2020 დადგენილებით მოსამართლე ვ. როინიშვილი დაინიშნა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრად, რის გამოც მის წარმოებაში არსებული საქმეები საკასაციო სასამართლოს მოსამართლეებზე განაწილდა შემთხვევითი განაწილების პრინციპით საქმეთა ელექტრონული განაწილების სისტემის მეშვეობით. მოცემული საქმე 2020 წლის 24 ივნისს დაეწერა მოსამართლე მ. ვაჩაძეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურს 2016 წლის 24 მარტს განცხადებით მიმართა ა. ი-მა და თელავში, სოფელ ...აში მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა. განცხადებას თან ერთვოდა დაინტერესებული პირის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმეტის ასლი და მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი.

სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 29.03.2016 წლის #... გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება იმ საფუძვლით, რომ საჯარო რეესტრში წარდგენილ და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემს შორის არსებობდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება. კერძოდ, წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემები არ შეესაბამებოდა მომიჯნავე უძრავი ნივთის საკადასტრო მოანაცემებს და მიწის ნაკვეთის საზღვრები იჭრებოდა მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის (ს.კ. #...) საზღვრებში, შესაბამისად, განმცხადებელს კორექტირებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზის წარდგენა დაევალა.

სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის 2016 წლის 3 მაისის #... გადაწყვეტილებით სარეგისტრაციო წარმოება შეწყდა იმ მოტივით, რომ დაინტერესებული პირის მიერ არ იქნა წარდგენილი შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ზემოხსენებული გადაწყვეტილება გასაჩივრებულ იქნა ადმინისტრაციული საჩივრით. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 10 მაისის და 23 მაისის გადაწყვეტილებებით საჩივრის ავტორს უარი ეთქვა ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიწის (უძრავი ქონების) 20.01.2004წ. საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის თანახმად, ნ. ს-ს საკუთრებაში ერიცხება თელავის რაიონის სოფელ ...აში მდებარე 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს.კ. #...).

თელავში, სოფელ ...ეში მდებარე უძრავი ნივთის, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 938 830 კვ.მ მიწის ნაკეთის (ს.კ. #...) მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში აღრიცხულია ქ. ჯ-ე. უფლების აღრიცხვის საფუძველია კ. ს-სა და ქ. ჯ-ეს შორის დადებული 2007 წლის 28 სექტემბრის #1-6561 ჩუქების ხელშეკრულება.

2007 წლის 6 აგვისტოს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, კ. ს-მა, როგორც ნ. ს-ის პირველი რიგის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო ნ. ს-ის სამკვიდრო ქონება.

2011 წლის 2 თებერვალს თელავის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართეს ფიზიკურმა პირებმა (საქმე #2-39-22), მათ შორის, ა. ი-მა მოპასუხე საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სარეგისტრაციო სამსახურის, ნოტარიუს გ. ბ-ის, მესამე პირის - ქ. ჯ-ისა და სს „ქ...ის“ მიმართ. მოსარჩელეებმა ნ. ს-ზე 2004 წლის 20 იანვარს განხორციელებული 51.6 ჰა ფართობის მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციისა და გ. ფ-ისა და ლ. გ-ის სახელით ნ. ს-ზე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვეს. მოსარჩელეებმა ასევე მოითხოვეს კ. ს-ის მიერ ნ. ს-ის დანაშთი ქონების მიღების სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც მემკვიდრეობით მიღებულ იქნა ე.წ. „...ო“ და რომლის ფარგლებში მოქცეულია მოსარჩელეთა მიწის ნაკვეთები. მოსარჩელეთა მოთხოვნას წარმოადგენდა ასევე „...ოს“ ნაწილში კ. ს-ის მიერ ქ. ჯ-ეზე თავისი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების, კ. ს-ის საკუთრებაში „...ოს“ ტერიტორიის რეგისტრაციისა და სს „... ქ...სა“ მიერ „...ოს“ მიწის ნაკვეთის იპოთეკით დატვირთვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

სარჩელს სხვა მტკიცებულებებთან ერთად ერთვოდა საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის მიწის (უძრავი ქონების) 20.01.2004წ. საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა, რომლის თანახმად, ნ. ს-ს საკუთრებაში ერიცხება თელავის რაიონის სოფელ ...აში მდებარე 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს.კ. #...).

2011 წლის 7 მაისს თელავის რაიონულმა სასამართლომ განჩინების საფუძველზე დააკმაყოფილა მოსარჩელეების შუამდგომლობა სარჩელის განუხილველად დატოვების თაობაზე და ა. ი-ის, ნ. გ-ისა და სხვათა სასარჩელო განცხადება, მოპასუხეების საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, ნოტარიუს გ. ბ-ის, მესამე პირის - ქ. ჯ-ის, სს „... ქ...ს“ მიმართ, სარეგისტრაციო მოწმობის, ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის მიერ განხორციელებული რეგისტრაციის ბათილად ცნობის თაობაზე დატოვებულ იქნა განუხილველად; განჩინება არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში.

საკასაციო პალატა უპირველესად მიზანშეწონილად მიიჩნევს, იმსჯელოს სადავო უძრავ ქონებაზე ქ. ჯ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის 2007 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილების, სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 29.03.2016წ. გადაწყვეტილებისა და სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 03.05.2016წ. გადაწყვეტილების კანონიერებაზე.

საკასაციო პალატა მიუთითებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, რეგისტრაცია წარმოებს როგორც უშუალოდ სარეგისტრაციო თუ სხვა დოკუმენტების, აგრეთვე ამ დოკუმენტაციის სათანადო წესით შექმნილი ელექტრონული ასლების საფუძველზე. ამავე კანონის მე-2 მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, სარეგისტრაციო დოკუმენტი არის სამართლებრივი აქტი, რომელიც უშუალოდ წარმოშობს ამ კანონით გასაზღვრული რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლებას. ამასთან, მითითებული მუხლის „ლ“ პუნქტით სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია განმარტებულია, როგორც რეგისტრაციის მიზნით მარეგისტრირებელ ორგანოში წარსადგენი სარეგისტრაციო და სხვა დოკუმენტები.

საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მარეგისტრირებელი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ, თუ განცხადებას არ ერთვის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დოკუმენტი ან ინფორმაცია, რომელიც აუცილებელია განცხადებით მოთხოვნილ საკითხზე გადაწყვეტილების მისაღებად. ამავე კანონის 22-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით კი, მარეგისტრირებელი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ, თუ სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების ვადაში არ იქნა წარმოდგენილი სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი ინფორმაცია ან დოკუმენტი.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურს 2016 წლის 24 მარტს განცხადებით მიმართა ა. ი-მა და ითხოვა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე - მდებარე თელავი, სოფელი ...ა. განცხადებას თან ერთვოდა დაინტერესებული პირის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლი და მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი.

ასევე, დადგენილია, რომ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 29 მარტის #... გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება იმ საფუძვლით, რომ საჯარო რეესტრში წარდგენილ და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემს შორის არსებობს ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება. კერძოდ, წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის საკადასტრო მონაცემები არ შეესაბამებოდა მომიჯნავე უძრავი ნივთის საკადასტრო მოანაცემებს და მიწის ნაკვეთის საზღვრები იჭრებოდა მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის (ს.კ. #...) საზღვრებში. შესაბამისად, განმცხადებელს დაევალა კორექტირებული საკადასტრო აზომვითი ნახაზის წარდგენა. საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ ა. ი-ის მიერ დამატებით არ იქნა წარდგენილი შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, რის გამოც მარეგისტრირებელმა ორგანომ 2016 წლის 3 მაისს მიიღო #... გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე ქ. ჯ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის 2007 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მიღების საფუძველს ქ. ჯ-ესა და კ. ს-ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება წარმოადგენდა. თუმცა აღნიშნული სარეგისტრაციო დოკუმენტი - ჩუქების ხელშეკრულება, როგორც ქ. ჯ-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი, დღემდე ძალაშია და არ გაუქმებულა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 აპრილის #ბს-585-572(4კ-14) გადაწყვეტილებაზე, სადაც საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ „საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 61-ე მუხლის მე-7 ნაწილის მიხედვით, აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადება არ იწვევს ძალადაკარგულად გამოცხადებამდე წარმოშობილი სამართლებრივი შედეგების გაუქმებას. იგივე შინაარსის დებულებას შეიცავს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის მე-2 პუნქტი. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის ბათილად ცნობა იწვევს რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადებას. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლის თანახმად, ბათილია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. აქტის გაუქმების მიუხედავად, მისი ბათილად ცნობის მოთხოვნის უფლება გამომდინარეობს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 190-ე მუხლის შინაარსიდან. ანუ წინა რეგისტრაციის უკანონობა თავისთავად არ იწვევს შემდგომი რეგისტრაციების ბათილობას, შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლების კანონიერების გადასინჯვის გარეშე.“

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირველადი რეგისტრაციის გაუქმება ვერ გამოიწვევს შემდგომში სხვა სარეგისტრაციო დოკუმენტების საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაციების ავტომატურ გაბათილებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში უფლებათა რეგისტრაცია დამფუძნებელი ეფექტის პრინციპს ემყარება, რაც გულისხმობს, რომ საკუთრების უფლების გადაცემა ან ხელშეკრულებით რეალური უფლების წარმოშობა დასრულდება მხოლოდ რეგისტრაციის შემდგომ. რეგისტრაცია არის უძრავ ქონებაზე უფლების წარმოშობის, შეცვლის სახელმწიფოს მხრიდან დადასტურების იურიდიული აქტი. საჯარო რეესტრს გააჩნია სამართლებრივი გარანტის ფუნქცია, კერძოდ, მესაკუთრეს, საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით დაცული აქვს თავისი საკუთრება სხვისი ხელყოფისაგან. საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია ახდენს რეალობაში ფაქტობრივად არსებული და უფლებადამდგენი დოკუმენტით აღწერილი საკუთრების ფიქსაციას, მისი არსებობის იურიდიულ დადასტურებას. შესაბამისად, საჯარო რეესტრში განხორციელებული რეგისტრაციით საკუთრების უფლება წარმოიშობა შესაბამის უფლებადამდგენ დოკუმენტში ასახულ ფარგლებსა და პირობებში, მასში გადმოცემული ფაქტობრივი მდგომარეობით. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უფლების დამადასტურებელი სარეგისტრაციო დოკუმენტის არსებობა, კანონმდებლობით საჭირო სხვა მოთხოვნათა დაკმაყოფილების შემთხვევაში, წარმოადგენს საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციის უპირობო საფუძველს. ამდენად, მხოლოდ პირველადი რეგისტრაციის ბათილად ცნობა არ განაპირობებს შემდგომში განხორციელებული რეგისტრაციების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის ბათილად ცნობის გარეშე გაუქმებას. გაუქმებული რეგისტრაციის შემდგომ განხორციელებულ რეგისტრაციათა გაუქმება დაიშვება მხოლოდ შესაბამისი უფლების დამდგენი დოკუმენტების ბათილად ცნობის შედეგად.

ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც ძალაშია ქ. ჯ-ის სახელზე სადავო ქონების საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძვლები, ამასთან, ქ. ჯ-ის მიერ საჯარო რეესტრისათვის წარდგენილი დოკუმენტაცია ქმნიდა სადავო რეგისტრაციის განხორციელების საკმარის საფუძველს, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ შესაბამისი უფლებადამდგენი დოკუმენტის ძალაში ყოფნის პირობებში, არ არსებობდა ა. ი-ის მიწის ნაკვეთის ნაწილში #... საკადასტრო კოდით (ნაკვეთის წინა ნომერი - ...) რეგისტრირებული უძრავი ნივთის რეგისტრაციის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თელავის სარეგისტრაციო სამსახურის 09.10.2007წ. გადაწყვეტილების, სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 29.03.2016წ. გადაწყვეტილებისა და სარეგისტრაციო წარმოების შეწყვეტის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 03.05.2016წ. გადაწყვეტილების, ასევე ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 10 მაისისა და 2016 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები.

ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ერთ-ერთ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ა. ი-ის მიწის ნაკვეთის - 0.722 ჰექტარის ნაწილში მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის (ს. კ. #...) ბათილად ცნობა მისი ძალაში შესვლის დღიდან. აღნიშნული სარეგისტრაციო მოწმობის თანახმად, ნ. ს-ს კერძო საკუთრებაში გადაეცა 51.6 ჰა მიწის ნაკვეთი.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2011 წლის 2 თებერვალს თელავის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა, მათ შორის, ა. ი-მა, სადაც ერთ-ერთ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა სწორედ ნ. ს-ზე 2004 წლის 20 იანვარს განხორციელებული 51.6 ჰა ფართობის რეგისტრაციის ბათილად ცნობა. ამასთან, ხსენებულ სარჩელზე თანდართული იყო მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობაც. აღნიშნულ დავაზე წარდგენილი სარჩელი დარჩა განუხილველი მოსარჩელეთა შუამდგომლობის საფუძველზე.

საკასაციო პალატის მითითებით, ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებათა მხედველობაში მიღებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუხედავად იმისა, რომ წარმოდგენილი საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა გასაჩივრებული აქტის ა. ი-ისათვის ოფიციალურად ჩაბარების (გადაცემის) ფაქტი, მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ხელმისაწვდომობის გათვალისწინებით (თავად დაურთო 2011 წლის სასარჩელო განცხადებას), ამ აქტის ოფიციალურად ჩაუბარებლობა არ აბრკოლებდა კანონით დადგენილი წესით სასამართლოსთვის მიმართვას. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს შეეძლო მოეხდინა თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა კანონით დადგენილ ვადაში, რაც არ განუხორციელებია 2016 წლამდე სასამართლოსთვის განმეორებით მიმართვამდე.

საკასაციო პალატა უპირველესად მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 21-ე მუხლი), რომლის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „აღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს. „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის #1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, „იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას. საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრებითი უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის #3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33).

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 21-ე მუხლი) განმტკიცებული საკუთრების უფლება არ არის მხოლოდ დეკლარაციული ხასიათის. იგი წარმოადგენს მთელი რიგი ქონებრივი ურთიერთობებისა და სხვაგვარი სამართლებრივი შედეგების წარმოშობის უმთავრეს წინაპირობას. ამასთან, საკუთრების უფლების დაცულობის უზრუნველყოფის საჭიროება არ არის ფორმალური და სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს დემოკრატიული სახელმწიფოს ქვაკუთხედს, რამდენადაც საკუთრების უფლების დაცვით მიღწეულ უფლების ქმედით რეალიზებაზეა დამოკიდებული საქართველოს კონსტიტუციით რეგლამენტირებულ ადამიანის მთელ რიგ უფლებათა შემდგომი განხორციელება. საკუთრების უფლების გარანტირებულობა და მისი კონსტიტუციური მოწესრიგება განაპირობებს, მათ შორის, პირის შესაძლებლობას, საკუთარი სურვილის შესაბამისად, თავისუფალი ნების საფუძველზე განკარგოს და შეიძინოს ქონებრივი უფლებები. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, სახელმწიფო კისრულობს, ერთი მხრივ, პოზიტიურ ვალდებულებას, თავისუფალი შეთანხმებების აღსრულებისათვის სათანადო ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი გარანტიების შექმნის გზით უზრუნველყოს თავისუფალი ნების გამოხატვის საფუძველზე ქონებრივ უფლებათა განკარგვის შესაძლებლობა, ხოლო, მეორე მხრივ, სახელმწიფო ნეგატიური ვალდებულების ფარგლებში, ვალდებულია თავად არ ხელყოს ეროვნული და საერთაშორისო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკუთრების უფლება აღიარებულია არა მხოლოდ ეროვნული, არამედ საერთაშორისო აქტებითაც, კერძოდ, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით, რომელიც ადგენს, რომ ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში. ამასთან, წინარე დებულებები არანაირად არ აკნინებს სახელმწიფოს უფლებას, გამოიყენოს ისეთი კანონები, რომელთაც ის აუცილებლად მიიჩნევს საერთო ინტერესების შესაბამისად საკუთრებით სარგებლობის კონტროლისათვის, ან გადასახდებისა თუ მოსაკრებლების ან ჯარიმების გადახდის უზრუნველსაყოფად. ხსენებული დანაწესი უზრუნველყოფს საკუთრების უფლების კვალიფიციურ დაცვას, ამასთან, მუხლი სახელმწიფო ორგანოებს ანიჭებს ფართო დისკრეციას, ჩაერიონ ამ უფლებაში: უშვებს პირის საკუთრების ჩამორთმევას „საზოგადოებრივი საჭიროებისთვის“ და მეორე პუნქტი უფლებამოსილს ხდის სახელმწიფოს, დაადგინოს „თავისი შეხედულებისამებრ აუცილებელი კანონმდებლობა“ გადასახადებთან და სხვა შემოწირულობასა თუ სახდელებთან დაკავშირებით (იხ. სპამპინატო იტალიის წინააღმდეგ (Spampinato v. Italy), No. 23123/04, განჩინება 29.3.07.).

ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უფლების სასამართლო წესით დაცვის კონსტიტუციურ გარანტს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42-ე მუხლი) პირველი პუნქტი ქმნის, რომლის მიხედვითაც, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. საქმის სამართლიანი და დროული განხილვის უფლება უზრუნველყოფილია. „სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლება ინდივიდის უფლებების და თავისუფლებების დაცვის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და ხელისუფლების დანაწილების პრინციპების უზრუნველყოფის უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური გარანტიაა. ის ინსტრუმენტული უფლებაა, რომელიც ... წარმოადგენს სხვა უფლებებისა და ინტერესების დაცვის საშუალებას...“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება #1/3/421,422 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - გიორგი ყიფიანი და ავთანდილ უნგიაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, 1).

ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ადმინისტრაციული დავების მიმართ უფლება სამართლიან სასამართლოზე უპირველესად გულისხმობს პირის მიერ ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილებების სასამართლო წესით გასაჩივრებისა და უფლების სასამართლო წესით დაცვის შესაძლებლობას. თუმცა, აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ „მიუხედავად სამართლიანი სასამართლოს უფლების უდავოდ დიდი მნიშვნელობისა, ის არ არის აბსოლუტური უფლება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება #3/1/531 საქმეზე „ისრაელის მოქალაქეები – თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, 3). სასამართლო წესით უფლების დაცვა და განხორციელება განუყოფლადაა დაკავშირებული ვადების ფაქტორთან, კერძოდ, კანონმდებლობა ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესაძლებლობას ვადებით ზღუდავს და ყოველ კონკრეტულ სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით უფლების დაცვის ხანდაზმულობის შესაბამის ვადებს განსაზღვრავს. შესაბამისად, უფლება სამართლიან სასამართლოზე დროში შეზღუდული უფლებაა და მისი განხორციელება დამოკიდებულია კანონმდებლობით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებზე. თავის მხრივ, უფლების დაცვის - სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა აზრს უკარგავს მოთხოვნის საფუძვლიანობას და პირს ართმევს სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, რის შედეგადაც განსახილველი უფლების ჭრილში სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობა მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ინარჩუნებს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2014 წლის 30 ოქტომბრის განჩინებაზე (საქმე #ბს-312-308(კ-14)), სადაც განიმარტა, რომ „…საკასაციო სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს ხანდაზმულობის ინსტიტუტის არსებობის მიზნებზე, რაც უმთავრესად სამართლებრივი სტაბილურობის ხელშეწყობასა და პირის უფლებების დროულად განხორციელებაში გამოიხატება. ხანდაზმულობის ვადების არარსებობის პირობებში უფლება უსასრულოდ იქნებოდა გაურკვეველ მდგომარეობაში და მისი არა მარტო დაცვა, არამედ არსებობაც ეჭვის ქვეშ დადგებოდა. ხანდაზმულობის ვადების არსებობა კი სამართალურთიერთობის მონაწილეებს აიძულებს დროულად იზრუნონ საკუთარი უფლებების განხორციელებასა და დაცვაზე, ხოლო სასამართლოს – შესაძლებლობას აძლევს შედარებით გონივრულ დროში გადაწყვიტოს დავა. ამასთან, საყურადღებოა, რომ ხანდაზმულობის ვადების არსებობა გამორიცხავს პირის შესაძლებლობას მისთვის ხელსაყრელ დროს მიმართოს სასამართლოს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ხანდაზმულობის ვადა არ გულისხმობს დროის გაურკვეველ პერიოდს. მას აქვს დასაწყისი და დასასრული. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისას კი მნიშვნელოვანია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა.“

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის ზემოხსენებულ სამართლებრივ შეფასებას და უპირველესად აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით არ არის ცხადი, რომელი კანონმდებლობით განსაზღვრული ხანდაზმულობის კონკრეტულად რა ვადა გამოიყენა სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევისათვის. ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკუთრება არის ფაქტი და დაუშვებელია ბუნებაში მისი აბსტრაქტული სახით არსებობა. რეგისტრირებული საკუთრების უფლების უკან მდგომი შესაბამისი ობიექტის (უძრავი ქონების) რეალურად, ფაქტობრივად არსებობა კი სხვის სახელზე განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობის მოთხოვნას უტოლებს დავას საკუთრებაზე, რომელიც, ცხადია, დაუშვებელია დაექვემდებაროს არაგონივრულ შეზღუდვას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლებრივი უსაფრთხოებისათვის არსებითია, საკუთრებაზე დავის დაუსრულებელმა შესაძლებლობამ საფრთხე არ შეუქმნას უფლების დაუბრკოლებელ წარმოშობასა და შემდგომში მის სტაბილურ არსებობას. თუმცა, ამავდროულად, საკუთრების უფლების არსისა და ფუნქციის გათვალისწინებით, აუცილებელია არსებობდეს უფლების დაცვის ქმედითი და ეფექტური სამართლებრივი გარანტიები, რომლებიც გონივრულად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლების დასაცავად დავის შესაძლებლობას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველ მუხლში ასახული პოზიტიური ვალდებულება მოითხოვს საკუთრების უფლების დასაცავად კონკრეტული ღონისძიებების გატარებას, „ფიზიკურ პირებსა თუ კომპანიებს შორის სამართალწარმოების შემცველ საქმეებთან მიმართებითაც კი“ (სოვტრანსავტო ჰოლდინგი უკრაინის წინააღმდეგ (Sovtransavto Holding v. Ukraine), No. 48553/99, 25.9.02. 54-ე პარაგრაფი). ეს კი კონკრეტულად იმას გულისხმობს, რომ „სახელმწიფოები ვალდებული არიან უზრუნველყონ სასამართლო პროცედურები, რომლებიც სთავაზობს აუცილებელ პროცედურულ გარანტიებს და, შესაბამისად, შესაძლებელს ხდის ეროვნული სასამართლოებისთვისა და ტრიბუნალებისთვის, კერძო პირებს შორის ნებისმიერ დავაზე აწარმოონ სამართალწარმოება ეფექტიანად და სამართლიანად“ (სოვტრანსავტო ჰოლდინგი უკრაინის წინააღმდეგ (Sovtransavto Holding v. Ukraine), No. 48553/99, 25.9.02. 96-ე პარაგრაფი).

ამდენად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავა საკუთრების უფლების წარმოშობის კანონიერებასთან დაკავშირებით, ცხადია, არ უნდა იყოს დროში განუსაზღვრელად დასაშვები, თუმცა საკუთრების უფლების რეალური არსის, მისი მნიშვნელობისა და სამართლებრივი ბუნების გათვალისწინებით, დაუშვებელია დავა საკუთრების უფლებაზე დაექვემდებაროს ხანდაზმულობის არაგონივრულ შემზღუდავ დანაწესებს. შესაბამისად, აუცილებელია, არსებობდეს გონივრული ბალანსი უკვე წარმოშობილი საკუთრების უფლების სამართლებრივი ხელშეუხებლობის მიღწევისათვის საჭირო ვადასა და პირის უფლებას შორის, აწარმოოს დავა დაცვის ღირსი უფლების რეალიზაციის მიზნით.

საკუთრების უფლების ნამდვილი არსისა და მისი განუზომელი მნიშვნელობის მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ა. ი-ის მიწის ნაკვეთის - 0.722 ჰექტარის ნაწილში მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის (ს. კ. #...) ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ საქართველოს ადმინისტრაციული კანონმდებლობით დადგენილი ერთთვიანი ხანდაზმულობის ვადის გავრცელება არაგონივრული და შესაბამისად, დაუშვებელია. თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ საკუთრების უფლება დროში განუსაზღვრელად არ უნდა იდგეს გასაჩივრების საფრთხის წინაშე, კონსტიტუციით განმტკიცებული სამართლებრივი სახელმწიფოს უმნიშვნელოვანესი კომპონენტის - სამართლებრივი სტაბილურობისა და უსაფრთხოების არსებითი მოთხოვნაა, რომ სასარჩელო უფლებამოსილება შემოისაზღვროს გარკვეული ვადით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ადმინისტრაციულ კანონმდებლობაში ასეთი სპეციალური გონივრული ვადის არარსებობის პირობებში, სადავო 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ბათილად ცნობის მიმართ უნდა გავრცელდეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საერთო ხანდაზმულობის ათწლიანი ვადა. იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება ა. ი-ისათვის სადავო მიწის სარეგისტრაციო მოწმობის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნათა შესაბამისად ოფიციალურად ჩაბარებისა და გაცნობის ფაქტი, ხანდაზმულობის ვადის ათვლის წერტილად მიჩნეულ უნდა იქნეს 2011 წელს თელავის რაიონულ სასამართლოსათვის ზემოაღნიშნული მიწის საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის ბათილად ცნობის მოთხოვნით ფიზიკური პირების, მათ შორის, ა. ი-ის მიერ სარჩელით მიმართვის ფაქტი. ამასთან, რამდენადაც ა. ი-მა სასარჩელო განცხადებით თელავის რაიონულ სასამართლოს 2016 წლის 9 ივნისს მიმართა, სარჩელი წარდგენილია ხანდაზმულობის მოთხოვნათა დაცვით, რის გამოც არსებობს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სადავო აქტის - 2004 წლის 20 იანვრის მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობის კანონიერების შემოწმების საჭიროება. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვის პროცესში სააპელაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს ზემოხსენებული სარეგისტრაციო მოწმობის ბათილად ცნობის საფუძვლიანობას და განსაზღვროს, ა. ი-ის (უფლებამონაცვლეები - თ. ხ-ი და ზ. ი-ი) სარჩელის პერსპექტიულობა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საპროცესო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ა. წულაძე