საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-528(კ-20) 13 მაისი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

ალექსანდრე წულაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახური

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ხ. ლ-ა

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება, ქმედების განხორციელების დავალება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ხ. ლ-ამ 2017 წლის 24 ნოემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა ამავე სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის დირექტორის 2017 წლის 18 ოქტომბრის №MOC61700003138 ბრძანების ბათილად ცნობა, მოპასუხისთვის ხ. ლ-ას სამსახურში აღდგენის შესახებ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისა და ხ. ლ-ას სასარგებლოდ სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან თანამდებობაზე აღდგენამდე პერიოდის განაცდური ხელფასის ანაზღაურების დავალება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 25 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს უფლებამონაცვლედ მიჩნეულ იქნა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახური.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ხ. ლ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება ხ. ლ-ამ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ხ. ლ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ხ. ლ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის დირექტორის 2017 წლის 18 ოქტომბრის №MOC61700003138 ბრძანება; საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალ სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულებას - სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს დაევალა ხ. ლ-ას სამსახურში აღდგენის შესახებ ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა და ხ. ლ-ას სასარგებლოდ განაცდური ხელფასის სრულად ანაზღაურება, გათავისუფლების დღიდან - 2016 წლის 24 მარტიდან თანამდებობაზე აღდგენამდე. აღნიშნული გადაწყვეტილება სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ხ. ლ-ამ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას - დაწესებულებიდან გათავისუფლებულ ბრალდებულზე გასაცემი ცნობის შევსებისას დაუშვა არსებითი ხასიათის შეცდომა, კერძოდ, არასწორად მიუთითა გათავისუფლებული ბრალდებულის სახელი და გვარი, რაც მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს გაცნობიერებული არ ჰქონდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დასაქმებული პირის პასუხისმგებლობა. ამასთან, დასახელებული ცნობის შევსება არ საჭიროებდა სპეციალურ ცოდნას. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, ხ. ლ-ამ არაჯეროვნად შეასრულა დაკისრებული მოვალეობები, რაც მისი სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველს ქმნიდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ დავა სააპელაციო პალატის მიერ არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით ხელახლა დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში ხ. ლ-ას სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერება.

საკასაციო სასამართლო, საქართველოს კონსტიტუციის 62-ე მუხლის პირველი პუნქტის, „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის საფუძველზე, მიუთითებს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შესასრულებლად სავალდებულოა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სწორედ სასამართლოს გადაწყვეტილების შესრულების სავალდებულოობა და კანონმდებლობით მისი იძულებითი აღსრულების შესაძლებლობის უზრუნველყოფა წარმოადგენს სამართლიანი სასამართლოს უფლების უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს, რამეთუ „სასამართლოსადმი მიმართვა არ იქნება სრულყოფილი უფლებადაცვითი საშუალება, თუ პირს არ ექნება სათანადო საკანონმდებლო გარანტიები, რომ მის სასარგებლოდ გამოტანილი და კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილება დროულად და ჯეროვნად აღსრულდება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/2/596 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნათია ყიფშიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-9); „ყოველგვარი აზრი ეკარგება უფლების, მით უფრო - დარღვეული უფლების ნებისმიერ დონეზე აღიარებას, თუკი არ მოხდება სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულება“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის №1/14/184,228 გადაწყვეტილება საქმეზე „სააქციო საზოგადოებები – „...ი“ და „ა...ი“ (ყოფილი „თ...ი“) საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-4).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების უდიდესი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, იგი უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, სრულად, სასამართლოს მიერ დაფიქსირებული მითითებებისა და დავალებების დაცვით. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია სწორედ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხ. ლ-ას სასარჩელო მოთხოვნათა დაკმაყოფილება, პირველ ყოვლისა, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების შესწავლას უკავშირდება.

დადგენილია, რომ გენერალური ინსპექციის 2016 წლის 21 მარტის №223144 დასკვნის საფუძველზე, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის დირექტორის 2016 წლის 23 მარტის №MOC71600000485 ბრძანებით ხ. ლ-ას დაეკისრა დისციპლინური სახდელი - სამსახურიდან დათხოვნა. დისციპლინური სახდელის გამოყენების წინაპირობა გახდა ხ. ლ-ას მიერ 2016 წლის 10 მარტს დაწესებულებიდან გათავისუფლებულ ბრალდებულზე გასაცემი ცნობის (ფორმა „ა“) არასწორად შევსება - გასათავისუფლებელი ბრალდებულის ნაცვლად სხვა ბრალდებულის სახელისა და გვარის მითითება, რის გამოც რამდენიმე საათის განმავლობაში სასჯელაღსრულების დაწესებულება პატიმარმა შეცდომით დატოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 3 აგვისტოს (საქმე №3/3143-16) გადაწყვეტილებით ხ. ლ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს პენიტენციური დეპარტამენტის დირექტორის 2016 წლის 23 მარტის №MOC01600234948 ბრძანება და მოპასუხეს დაევალა, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 7 მარტის (საქმე №3ბ/1992-16) განჩინებით დასახელებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

დასახელებული სამართალწარმოებისას სასამართლოებმა მიუთითეს შემდეგ მნიშვნელოვან გარემოებებზე: 1. ხ. ლ-ას უფლებამოსილებაში შედიოდა ფორმა №1-ის შევსება, რომელიც თავისი დანიშნულებით და არსით მნიშვნელოვანად განსხვავდება ფორმა „ა“-ს შევსებისგან; 2. ხ. ლ-ას შევსებული ცნობა უნდა გადაემოწმებინათ განყოფილების უფროსსა და დაწესებულების დირექტორს; მოსარჩელის მიერ ცნობის შევსება საკმარისი არ იყო, რამდენადაც იგი არ წარმოადგენდა ბრალდებულის გასათავისუფლებლად საბოლოო რგოლს; 3. შეცდომით გათავისუფლებული ბრალდებული იმავე დღეს დაბრუნდა დაწესებულებაში. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლოებმა დაასკვნეს, რომ ხ. ლ-ას მიმართ გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა არ შეესაბამებოდა კანონმდებლობას. სასამართლოთა მითითებით, უფლებამოსილ თანამდებობის პირს უნდა გამოეყენებინა დისციპლინური პასუხისმგებლობის პროპორციული და თანაზომიერი ფორმა. ამრიგად, სასამართლომ პირველი დავის ფარგლებში უკვე შეაფასა მოსარჩელის ქმედება, მისი სიმძიმე, გამოწვეული შედეგები და ხ. ლ-ას სამსახურიდან გათავისუფლება დაუსაბუთებლად და უსაფუძვლოდ მიიჩნია. ამასთან, დავა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გადაწყდა, რადგან ადმინისტრაციულ ორგანოს ჩადენილი ქმედების შესაბამისი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენება დაევალა.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესში გამოცემული გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით ხ. ლ-ა კვლავ იქნა სამსახურიდან გათავისუფლებული. ამასთან, ადმინისტრაციულმა ორგანომ მიუთითა იმავე ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უკვე შეფასებული და გამოკვლეული იყო სასამართლოს მიერ თავდაპირველი სამართალწარმოებისას. ამრიგად, სადავო აქტი ეწინააღმდეგება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გათვალისწინებულ დასკვნებსა და განმარტებებს, შესაბამისად, გადაწყვეტილება ადმინისტრაციულმა ორგანომ არასათანადოდ აღასრულა.

მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საკითხის კანონიერების შეფასებისას, საკასაციო სასამართლო დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს გამოსაყენებელ კანონმდებლობაზეც, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „საქართველოს პენიტენციური სამსახურის შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტის „თ“ ქვეპუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედ რედაქციაზე, რომლის შესაბამისად, მოსამსახურე შეიძლება სამსახურიდან დათხოვნილ/გათავისუფლებულ იქნეს დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის გამო. 32-ე მუხლის მოქმედი რედაქციის პირველი პუნქტის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტებით კი დაკონკრეტდა, რომ მოსამსახურე შეიძლება სამსახურიდან დათხოვნილ/გათავისუფლებულ იქნეს მხოლოდ მძიმე დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის გამო, ან დისციპლინური პასუხისმგებლობის მოქმედების გარეშე, თუ მან ერთჯერადად განზრახ ან გაუფრთხილებლობით უხეშად დაარღვია სამსახურებრივი ან/და დაკისრებული მოვალეობები.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ, მართალია, ხსენებულ კანონში მხოლოდ 2018 წლის 5 ივლისს განხორციელებული ცვლილებით დაკონკრეტდა, რომ პირის სამსახურიდან გათავისუფლებას იწვევს არა ნებისმიერი გადაცდომა, არამედ მხოლოდ მძიმე ხასიათის, მაგრამ სადავო პერიოდში მოქმედი ნორმებით დისციპლინური პასუხისმგებლობის არაერთი ზომის შემოღება, რომლებიც თავისი ხასიათით, ხარისხითა და ინტენსივობით განსხვავებული ტვირთის მატარებელი იყო დასაქმებულისთვის, ასევე ნიშნავდა, რომ უფლებამოსილ პირს სათანადოდ უნდა შეესწავლა ჩადენილი გადაცდომა და გამოეყენებინა პროპორციული და თანაზომიერი საშუალება. განსახილველ შემთხვევაში კი, ხ. ლ-ას პიროვნების, მის მიერ ჩადენილი ქმედების შემადგენლობისა და შედეგების, მოსარჩელის სამსახურებრივი ფუნქციების, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში დაფიქსირებული განმარტებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე კვლავ უკანონოდ იქნა სამსახურიდან გათავისუფლებული, რაც დავის მეორედ წარმართვისა და ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ერთხელ უკვე შეუსრულებლობის პირობებში, ქმნიდა მოსარჩელის სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების საფუძველს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ა. წულაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ნ. ქადაგიძე