ბს-890-886(კ-17) 12 ივლისი, 2021წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „...ი“

მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო

მესამე პირი - სსიპ შემოსავლების სამსახური, შპს „ე...ა“

დავის საგანი – საგადასახადო გირავნობა, საგადასახადო საიდუმლოება

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.04.2017წ. განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

შპს „...იმ“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 25.11.2014წ. N3090 ბრძანების ბათილად ცნობის, ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალებისა და აუქციონის კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით ჩატარების შესახებ აღმასრულებლის ქმედების არამართლზომიერად ცნობის მოთხოვნით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოში დავის განხილვისას საქმეში მესამე პირებად ჩაბმულ იქნენ სსიპ შემოსავლების სამსახური და შპს „ე...ა“.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 18.01.2016წ. გადაწყვეტილებით შპს „...ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიუთითა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 18³ მუხლზე, რომლის თანახმად, სააღსრულებო წარმოების მხარესა და დაინტერესებულ პირს, რომელთა კანონიერ ინტერესებზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს აღმასრულებლის ქმედება, უფლება აქვთ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარესთან ერთჯერადად გაასაჩივრონ აღმასრულებლის ქმედება ასეთი ქმედების განხორციელებიდან 15 კალენდარული დღის ვადაში. მოსარჩელეს იძულებითი აუქციონის დასრულებამდე აღმასრულებლის რაიმე ქმედება სადავოდ არ გაუხდია, აუქციონის ჩატარების დროც მხოლოდ მას შემდეგ გახდა სადავო, რაც დაბრკოლდა აუქციონზე ქონების რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხის განაწილება. აღმასრულებლის რაიმე ქმედებასთან დაკავშირებით სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარესთან ადმინისტრაციული საჩივრის წარდგენა არ მომხდარა კანონით დადგენილ 15-დღიან ვადაში, რის გამო მიმდინარე დავის ფარგლებში სასამართლო ვერ შეაფასებს აღნიშნულ ქმედებათა მართლზომიერებას. სასამართლომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის მე-40, 50-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ თუ მოვალის ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე, რომლის იძულებითი წესით რეალიზაციასაც ითხოვს კრედიტორი, რეგისტრირებულია გირავნობის უფლება სხვა მოგირავნის/მოგირავნეების სასარგებლოდ, აღსრულების ეროვნული ბიურო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით ატყობინებს მოგირავნეს/მოგირავნეებს გირავნობის საგნის რეალიზაციასთან დაკავშირებით სააღსრულებო წარმოების დაწყების შესახებ და განუსაზღვრავს მათ მოთხოვნების წარდგენის ვადას. სარეალიზაციო ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობის უფლების არსებობისას აღსრულების ეროვნული ბიურო ზემოაღნიშნულ შეტყობინებას საგადასახადო ორგანოს არ უგზავნის, ხოლო საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნა განისაზღვრება იძულებით აუქციონის დასრულების დღისთვის საგადასახადო ორგანოს მიერ გამოქვეყნებული მონაცემების (გადასახადის გადამხდელის დავალიანების) მიხედვით. აღსრულების ეროვნული ბიურო უფლებამოსილია მოთხოვნის დასაზუსტებლად მიმართოს საგადასახადო ორგანოს. გირავნობის საგნის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხიდან პირველ რიგში დაიფარება საფასური და აღსრულების ხარჯი. თუ სარეალიზაციო ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია საგადასახადო გირავნობის უფლება, გირავნობის საგნის რეალიზაციის შედეგად, საფასურისა და აღსრულების ხარჯის დაფარვის შემდეგ, პირველ რიგში დაკმაყოფილდება საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნა, მიუხედავად იმისა რომელი რიგის მოგირავნედ არის იგი რეგისტრიებული. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საგადასახადო ვალდებულების დაზუსტების გარეშე, მოძრავი ქონების რეალიზაციით ამოღებული თანხის კრედიტორისთვის გადარიცხვა არამართლზომიერი იქნებოდა, ამდენად, აღმასრულებელს უნდა დაედგინა საგადასახადო დავალიანების ოდენობა. საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის მიზნით მოვალის ქონება დატვირთული იყო საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკით. ამასთანავე, 24.06.2014წ. მონაცემებით გადასახადის გადამხდელს შპს „ე...ას“ ერიცხებოდა სალდირებული საგადასახადო დავალიანება 51 394,65 ლარის ოდენობით, ხოლო 17.10.2014წ. მდგომარეობით საგადასახადო დავალიანების ოდენობა შეადგენდა 3 087 399,93 ლარს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მართალია შპს „ე...ას“ საგადასახადო დავალიანების უმეტესი ნაწილი წარმოიშვა შპს „...ის“ მიერ იძულებითი აღსრულების მოთხოვნის წარდგენის შემდეგ, თუმცა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა მისი წარმოშობის მომენტიდან მის სრულ გაუქმებამდე არსებობს. საგადასახადო ვალდებულების მქონე პირის მიმართ დროის სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა საფუძვლით წარმოშობილი საგადასახადო ვალდებულება ცალ-ცალკე უზრუნველყოფის ღონისძიების მიღებას არ საჭიროებს და უკვე გამოყენებული საგადასახადო იპოეთეკა/გირავნობა მისი გამოყენების შემდეგ წარმოშობილ ვალდებულებებზეც უპირობოდ ვრცელდება მის სრულ გაუქმებამდე. ამდენად, სასამართლოს მოსაზრებით, მოძრავი ქონების რეალიზაციიდან ამოღებული თანხის განაწილება უნდა მომხდარიყო „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50-ე მუხლის მე-4 და მე-7 პუნქტების შესაბამისად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 18.01.2016წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.04.2017წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. სააპეალაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ შპს „...ის“ მითითება საგადასახადო კოდექსის 85-ე მუხლზე არ ასაბუთებდა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უსწორობას, რადგან სადავო პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 85-ე მუხლი ეხებოდა მიკრო ბიზნესის სტატუსის მინიჭების საკითხს, ხოლო ძალადაკარგული 21.12.2004წ. საგადასახადო კოდექსის 85-ე მუხლის გამოყენება განსახილველ სამართალურთიერთობაზე არ იყო დასაბუთებული.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.04.2017წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა შპს „...ის“ მიერ. კასატორმა აღნიშნა, რომ უკანონოდ უნდა იქნეს მიჩნეული აღსრულების შედეგად შემოსული თანხის კრედიტორისათვის გადაცემაზე უარის თქმა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 07.03.2014წ. გადაწყვეტილებით შპს „ე...ას“ შპს „...ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 452 483,52 ლარის, პირგასამტეხლოს - 14 882,50 ლარის, ასევე 43 211,84 ლარისა და ხარჯების - 6000 ლარის ანაზღაურება. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე 25.03.2014წ. გაცემულ იქნა სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც წარედგინა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს, აღსრულების დასაწყებად გადახდილ იქნა საფასური - 10 331,56 ლარი. მიმდინარე სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში მოძიებულ იქნა მოვალის საკუთრებაში მყოფი მოძრავი ქონება - გაზის კომპრესორები, მოხდა მათი აღწერა-დაყადაღება, შეფასება და აუქციონზე გატანა. აუქციონზე უძრავი ქონების შემძენი გახდა შპს „გ...ი“, რომელმაც სრულად გადაიხადა რეალიზებული ქონების ღირებულება და მის სასარგებლოდ 24.10.2014წ. გაიცა განკარგულება. აუქციონის დასრულების შემდგომ აღმასრულებელმა სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან მოითხოვა ინფორმაცია მოვალის აღიარებული დავალიანების რაოდენობის შესახებ. საგადასახადო ორგანოს 28.10.2014წ. წერილით აღმასრულებელს ეცობა, რომ შპს „ე...ას“ სალდირებული საგადასახადო დავალიანება შეადგენდა 3 087 399,93 ლარს მაშინ, როდესაც სააღსრულებო წარმოების დაწყების დროისთვის მოვალის საგადასახადო დავალიანება შეადგენდა მხოლოდ 51394,65 ლარს და სწორედ ამ ფარგლებში იყო გამოყენებული მოვალის ქონებაზე 2013 წელს წარმოშობილი საგადასახადო გირავნობა. სასამართლო სხდომაზე დადასტურდა, რომ მოვალის საგადასახადო დავალიანების უმეტესი ნაწილი წარმოშობილია ახალი ადმინისტრაციული აქტებით. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საგადასახადო ვალდებულების მქონე პირის მიმართ დროის სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა საფუძვლით წარმოშობილი საგადასახადო ვალდებულება ცალ-ცალკე უზრუნველყოფის ღონისძიების მიღებას არ საჭიროებს და უკვე გამოყენებული საგადასახადო იპოთეკა/გირავნობა მისი გამოყენების შემდეგ წარმოშობილ ვალდებულებებზეც უპირობოდ ვრცელდება მის სრულ გაუქმებამდე. კასატორი აღნიშნავს, რომ საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის თანახმად, გირავნობის გამოყენება ხდება საგადასახადო მოთხოვნის ფარგლებში. განსახილველ შემთხვევაში საგადასახადო გირავნობის გამოყენება მოხდა იმ დროს, როდესაც მოვალის საგადასახადო დავალიანება შეადგენდა 123 358 ლარს (ნაწილის გადახდის შემდეგ აღნიშნულმა დავალიანებამ შეადგინა 51 394,65 ლარი), შესაბამისად, გირავნობის 3 087 399,93 ლარზე გავრცელება არ დაიშვება, რაც გამორიცხავს ამ ნაწილში საგადასახადო ორგანოს უპირატესობას კრედიტორთან მიმართებით. კასატორი თვლის, რომ ორივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა განმარტებული საგადასახადო კოდექსის 238-239-ე მუხლები, რის გამო მიღებულია უკანონო გადაწყვეტილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული განჩინებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ შპს „ე...ა-ს“ სახელზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია შემოსასვლების სამსახურის 17.10.2013წ. N00118434 შეტყობინების საფუძველზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში მყოფი 07.03.2014წ. დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით შპს „ე...ას“ შპს „...ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 452 483,52 ლარის გადახდა, პირგასამტეხლოს ანაზღაურება 14 882,50 ლარის ოდენობით, ასევე ყოველდღიურად 226,24 ლარის გადახდა 2013 წლის 03 დეკემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე და 6000 ლარის ანაზღაურება (სახელმწიფო ბაჟი და საადვოკატო მომსახურების ღირებულება). გადაწყვეტილებაზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც 12.06.2014წ. წარედგინა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს. აღმასრულებელმა დაიწყო სააღსრულებო წარმოება, მოძიებულ იქნა მოვალის მოძრავი ქონება, რომელიც დაყადაღდა, შეფასდა და 17.10.2014წ. გატანილ იქნა აუქციონზე. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 24.10.2014წ. განკარგულებით თანხის სრულად გადახდის შემდეგ აუქციონზე შეძენილი ქონების მესაკუთრე გახდა შპს „გ...ი“. აუქციონის დასრულების შემდგომ აღმასრულებელმა სსიპ შემოსავლების სამსახურისაგან წერილობით მოითხოვა ინფორმაცია 17.10.2014წ. მდგომარეობით მოვალის - შპს „ე...ას“ აღიარებული საგადასახადო დავალიანების ოდენობის შესახებ, თუმცა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა აღმასრულებელს ინფორმაცია მიაწოდა მხოლოდ სალდირებულ საგადასახადო დავალიანებასთან დაკავშირებით, რომლის ოდენობაც შეადგენდა 3 087 399,93 ლარს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სააღსრულებო წარმოების დაწყების მომენტისათვის შპს „ე...ას“ საგადასახადო დავალიანება 51394,65 ლარს შეადგენდა, ხოლო სააღსრულებო წარმოების დასრულების დროისათვის არსებული სალდირებული საგადასახადო დავალიანების უმეტესი ნაწილი წარმოიშვა 2014 წლის ივნისის შემდგომ.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას სავალდებულო, იმპერატიული ბუნება აქვს. სასამართლო აქტების შესრულების სავალდებულოობა კონსტიტუციური პრინციპია (საქართველოს კონსტიტუციის მოქმედი რედაქციის 62.1 მუხ., სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 82.2 მუხ.). საქართველოს კონსტიტუციით დაცული სამართლიანი სასამართლოს უფლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია სასამართლოს გადაწყვეტილების დროული, ეფექტიანი და ჯეროვანი აღსრულება, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნა ვერ იქნება აბსოლუტური, რიგ შემთხვევებში არ გამოირიცხება აღსრულების შეწყვეტის, შეჩერების, გაუქმების აუცილებლობა ან/და აღსრულების პრაქტიკული შეუძლებლობა. სამართლიანი სასამართლოს უფლება შესაძლოა შეიზღუდოს დემოკრატიულ სახელმწიფოში აუცილებელი და კონსტიტუციით გათვალისწინებული ლეგიტიმური საჯარო მიზნების მისაღწევად, თუმცა უფლებაში ჩარევა უნდა განხორციელდეს კანონის ნათლად ფორმულირებული წესის საფუძველზე, ლეგიტიმური მიზნების მიღწევისთვის აუცილებელი და პროპორციული/თანაზომიერი საშუალებით (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.09.2016წ. N1/2/596 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნ. ყიფშიძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, §20, 25). ამდენად, კრედიტორ - შპს „...ის“ ფულადი მოთხოვნის მოვალე - შპს „ე...ას“ მიმართ დადასტურება კანონიერ ძალაში მყოფი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, იმთავითვე არ აბრკოლებდა აუქციონის შედეგად ამოღებული თანხის განაწილებაში სხვა კრედიტორთა ჩართვის, დამატებითი ინფორმაციის გამოთხოვის, ამოღებული თანხის განაწილების დაბრკოლების შესალებლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზოგადი წესის მიხედვით, სააღსრულებო წარმოების დაწყების შემდეგ, მოვალის ქონებას ედება ყადაღა, ტარდება აუქციონი და ამოღებული თანხა გადაეცემა კრედიტორს („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 25¹ მუხ.), რითაც სრულდება აღსრულების პროცესი, თუმცა შესაძლოა მოვალეს ჰყავდეს არაერთი კრედიტორი და ამასთანავე, ყადაღადადებული ქონება გამოყენებული იყოს მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად. ასეთ დროს უპირატესი კრედიტორის განსაზღვრის, ამოღებული თანხის კრედიტორთა შორის განაწილების საჭიროება დღის წესრიგში აყენებს კრედიტორთა რიგითობის დადგენის აუცილებლობას. გირავნობის საგანზე კრედიტორთა მოთხოვნის სიმრავლე უკავშირდება მოძრავი ქონების რეალიზაციიდან მიღებული შემოსავლის სამართლიანად განაწილების პრობლემას. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50.7 მუხლის თანახმად, თუ სარეალიზაციო ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია საგადასახადო გირავნობის უფლება, გირავნობის საგნის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხიდან, საფასურისა და აღსრულების ხარჯის დაფარვის შემდეგ, პირველ რიგში დაკმაყოფილდება საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნა, მიუხედავად იმისა, რომელი რიგის მოგირავნედ არის იგი რეგისტრირებული. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 17.10.2013წ. N00118434 შეტყობინების საფუძველზე 17.10.2013წ. მარეგისტრირებელ ორგანოში აღრიცხული იყო საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა მოვალის - შპს „ე...ას“ მთელ ქონებაზე. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა აღნიშნულ მუხლსა და 2013წ. წარმოშობილ საგადასახადო გირავნობის უფლებაზე მითითებით მიიჩნიეს, რომ საგადასახადო მოთხოვნა უპირატესი იყო სხვა კრედიტორთა მოთხოვნებთან მიმართებით, მიუხედავად გირავნობისა და დავალიანების წარმოშობის თარიღისა, რადგან დროის სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა საფუძვლით წარმოშობილი საგადასახადო ვალდებულება ცალ-ცალკე უზრუნველყოფის ღონისძიების მიღებას არ საჭიროებდა და უკვე გამოყენებული საგადასახადო იპოეთეკა/გირავნობა მისი გამოყენების შემდეგ წარმოშობილ ვალდებულებებზეც უპირობოდ ვრცელდებოდა მის სრულ გაუქმებამდე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო მოთხოვნის შესრულების უზრუნველყოფის ეფექტიანი ღონისძიებების არსებობა საგადასახადო ვალდებულების შესრულების რეალურ გარანტს წარმოადგენს. გადასახადების გადახდის ეფექტიანობა თავის მხრივ მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესია, რადგან აღნიშნული პირდაპირ გავლენას ახდენს ქვეყნის ფუნქციონირებაზე, სახელმწიფოს საბიუჯეტო ინტერესზე. სახელმწიფოს უნარი შეასრულოს მისთვის დამახასიათებელი სოციალური, ეკონომიკური, ფინანსური, სამხედრო და სხვა მრავალი ფუნქცია, ძირითადად დამოკიდებულია სწორედ მის განკარგულებაში მყოფ შემოსავლის ოდენობაზე. გადასახადის გადახდის ვალდებულება ნიშნავს, რომ ყველა ფიზიკურმა თუ იურიდიულმა პირმა, რომელსაც აქვს ქონება, იღებს შემოსავალს და ახორციელებს დაბეგვრას დაქვემდებარებულ ოპერაციებს, ვალდებულია მონაწილეობა მიიღოს სახელმწიფო რესურსის ფორმირებაში, რადგან სწორედ აღნიშნული რესურსი აძლევს სახელმწიფოს თავისი ფუნქციების განხორციელების შესაძლებლობას. სათანადო ფინანსური რესურსების გარეშე სახელმწიფოს ნორმალური ფუნქციონირება ობიექტურად შეუძლებელია, რაც განაპირობებს გადასახადის გადახდის აუცილებელ, გარდაუვალ ხასიათს და მათი ამოღების უზრუნველყოფას სახელმწიფო იძულებით. გადასახადი არის სავალდებულო, უპირობო ფულადი შენატანი ბიუჯეტში (საგადასახადო კოდექსის 6.1 მუხ.). ამასთან, მართალია გადასახადის გადამხდელისაგან ამოღებულ თანხას სახელმწიფო, პირდაპირი ფულადი ექვივალენტით არ აბრუნებს, მაგრამ იგი საგადასახადო შემოსავლების გარკვეულ ნაწილს იყენებს სხავადსხვა საჯარო მიზნების მისაღწევად: თავდაცვით, ეკონომიკურ, სოციალურ, განათლების, კულტურულ და სხვ. სფეროებში, რის შედეგადაც ამოღებული გადასახადის დიდი ნაწილი გადამხდელს არაპირდაპირ უბრუნდება, რაც ჯამში როგორც საზოგადოების ცალკეულ წევრთა კეთილდღეობას, ასევე სახელმწიფოს ფუნქციონირების სტაბილურობასა და განვითრებას ემსახურება. სწორედ გადასახადების დაწესებისა და მისი ამოღების მიზნების გათვალისწინებით, საქართველოს კონსტიტუციის, როგორც მოქმედი (67.1 მუხ.), ასევე სადავო პერიოდში არსებული რედაქცია (94-ე მუხ.) შეიცავს ერთმნიშვნელოვან დათქმას გადასახადების გადახდის სავალდებულო ხასიათის შესახებ. ამდენად, გადასახადის ამოღება მნიშნელოვანი საჯარო ინტერესია, რაც განაპირობებს გადასახადის გადახდის მოთხოვნის კრედიტორის - სახელმწიფოს უპირატესობას სხვა კრედიტორებთან მიმართებით. სწორედ აღნიშნულით არის განპირობებული „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50.7 მუხლის მოწესრიგებაც, რომლის თანახმად, სარეალიზაციო ყადაღადადებულ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობის არსებობის შემთხვევაში, სხვა მოთხოვნებთან მიმართებით უპირატესობა უზრუნველყოფილ საგადასახადო მოთხოვნას ენიჭება. ამასთანავე, საგადასახადო ორგანოსათვის უპირატესი კრედიტორის სტატუსის მინიჭება არ გულისხმობს სხვა კრედიტორთა უფლებებისა და ინტერესების სრულ უგულებელყოფას, საგადასახადო დავალიანების ამოღებისას ადმინისტრაციული ორგანოების თვითნებობის დაშვებას. საგადასახადო პასუხისმგებლობა ეფუძნება, არა მხოლოდ გარდაუვლობის, არამედ კანონიერებისა და განსაზღვრულობის პრინციპებსაც. ამდენად, გადასახადების ამოღების უზრუნველყოფის მიზნით არსებული ნორმატიული მოწესრიგება უნდა განიმარტოს არა როგორც მოვალის ან სხვა კრედიტორის უფლებების დათრგუნვის საშუალება, არამედ სხვადასხვა სუბიექტთა ინტერესების კოორდინაციის მექანიზმი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გადასახადების ამოღებისას სახელმწიფოს ფართო დისკრეცია არ არის აბსოლუტური და შეუზღუდავი. გადასახადების დაწესება, ამოღება, მათი უზრუნველყოფის ღონისძიებების გამოყენება წარმოადგენს გადამხდელის საკუთრების უფლებაში ჩარევას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 28.12.2017წ. N2/8/734 გადაწყვეტილება საქმეზე „ააიპ „ფრემა“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, §30; ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 09.11.1999წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ŠPAČEK, s.r.o. v. THE CZECH REPUBLIC“, §41), თუმცა გადასახადების დაწესებისა და მისი ამოღების მიზანი ახდენს ჩარევის ლეგიტიმაციას. ამასთანავე, არა მხოლოდ კონკრეტული ნორმატიული მოწესრიგება, არამედ მისი პრაქტიკული რეალიზებაც უნდა განხორციელდეს კონსტიტუციური პრინციპების გათვალისწინებით, სხვათა უფლებების მხოლოდ აუცილებლობის ფარგლებში შეზღუდვით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირის ვალდებულება გადაიხადოს სათანადო წესით შემოღებული გადასახადი, მის საგადასახადო ვალდებულებას შეადგენს (საგადასახადო კოდექსის 53.1 მუხ.). საგადასახადო ვალდებულების შესრულებად ითვლება გადასახადის თანხის დადგენილ ვადაში გადახდა (53.3 მუხ.), თუმცა სხვადასხვა მიზეზით საგადასახადო ვალდებულებათა ჯეროვანი შესრულება გარკვეულ შემთხვევებში შესაძლოა არ განხორციელდეს. გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების უზრუნველყოფის, ვალდებულების დარღვევისას გადაუხდელი თანხის დატვირთული ქონების რეალიზაციიდან ამონაგები თანხით დაფარვის მიზნით, საგადასახადო ორგანოს შეუძლია გამოიყენოს საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები, რომელთა შორისაა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა (238.1 მუხ. „ა“ ქვ.პ.), ანუ სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინება უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის ან სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან (239.1 მუხ.). საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეგისტრაციის უფლება წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანების წარმოშობასთან ერთად და მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან და ვრცელდება საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში (239.2 მუხ.). ამდენად, საგადასახადო დავალიანების წარმოშობისთანავე, წარმოიშობა საგადასახადო ორგანოს უფლება აღრიცხოს საგადასახადო გირავნობა მარეგისტრირებელ ორგანოში, სწორედ უფლებამოსილ ორგანოში აღრიცხვის შემდგომ მიიჩნევა, რომ ქონება დატვირთულია საგადასახადო გირავნობით. მოძრავ ნივთზე გირავნობის უფლების წარმოსაშობად გირავნობის უფლებათა რეესტრში დარეგისტრირების აუცილებლობაზე ახდენს მითითებას „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონიც (16.1 მუხ. „ა“ ქვ.პ., 16.2 მუხ.). ამონაწერი მოძრავ ნივთებსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა რეესტრიდან მზადდება მოძრავ ნივთებზე უფლებათა, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის რეესტრების მონაცემთა ერთიანი ბანკის საფუძველზე და ასახავს მისი მომზადების მომენტისათვის მოძრავ ნივთებზე და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის და საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლებათა შესახებ მონაცემებს (მე-10 მუხ.). განსახილველ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრში 17.10.2013წ. აღირიცხა მოვალის შპს „ე...ას“ ქონებაზე საგადასახადო გირანობა/იპოთეკის უფლება, რომლის წარმოშობაც მხარეთა შორის არ არის სადავო, თუმცა სადავოა უზრუნველყოფილი საგადასახადო დავალიანების, გირავნობის ფარგლები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გირავნობის, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების, არსს არ ცვლის კრედიტორის ვინაობა. რიგი განსხვავებები კერძო-სამართლებრივ და საჯარო-სამართლებრივ გირავნობას შორის (მაგ: კერძო-სამართლებრივი, მათ შორის, კანონისმიერი, გირავნობის წარმოშობას სახელშეკრულებო ურთიერთობა უდევს საფუძვლად მაშინ, როდესაც საგადასახადო გირავნობა ადმინისტრაციული აქტისა და რეგისტრაციის საფუძველზე წარმოიშობა; სამოქალაქო გირავნობა შესაძლოა იყოს რეგისტრირებული ან მფლობელობითი, ხოლო საგადასახადო გირავნობა ყოველთვის რეგისტრირებულია და სხვ.) არ ეხება მის ძირითად მახასიათებელს - უზრუნველყოს კონკრეტულად განსაზღვრული ვალდებულების შესრულება, რადგან გირავნობის აქცესორული ბუნებიდან გამომდინარე, გირავნობის უფლების წარმოშობა, არსებობა და შეწყვეტა დამოკიდებულია უზრუნველყოფილი მოთხოვნის არსებობაზე. გირავნობა, როგორც საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ერთ-ერთი საშუალება, უქმდება საგადასახადო დავალიანების გაუქმებასთან ერთად (საგადასახადო კოდექსის 238.6 მუხ.). ამდენად, გირავნობა აქცესორულია, მისი არსებობა და ფარგლები უშუალოდ არის დაკავშირებული უზრუნველყოფილ მოთხოვნასთან, კრედიტორისა და დავალიანების წარმოშობის საფუძვლის მიუხედავად, რაც უზრუნველყოფილი მოთხოვნის კონკრეტულად განსაზღვრის საჭიროებას ქმნის. უზრუნველყოფილი მოთხოვნის განუსაზღვრელობის შემთხვევაში უზრუნველყოფის საშუალება კარგავს მისი გამოყენების ნორმატიულ მიზანს. გირავნობის გამოყენების მიზანი არა მხოლოდ ვალდებულების შეუსრულებობის შემთხვევაში თანხის იძულებით ამოღების უზრუნველყოფაში ვლინდება, არამედ იგი მნიშვნელოვანი პრევენციული ფუნქციის მატარებელიცაა. გადამხდელისათვის ცნობილია, რომ უზრუნველყოფილი ვალდებულების ნებაყოფლობით შესრულების შემთხვევაში იგი შეძლებს იძულებითი ღონისძიებების თავიდან აცილებას, რაც ვალდებულების შესრულების სტიმულირებას ახდენს. უკეთუ მხარისათვის უცნობია კონკრეტული ვალდებულება, რომლის შესრულების უზრუნველსაყოფადაც საგადასახადო გირავნობა იქნა გამოყენებული, მაშინ იგი ვეღარ ახდენს ვალდებულების შესრულებას, გადასახადის იძულებითი ამოღებისაკენ მიმართული ქმედებების თავიდან აცილებას და გირავნობაც მხოლოდ ერთგვარ რეპრესიულ შინაარსს ინარჩუნებს. ამდენად, სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ ერთხელ წამოშობილი საგადასახადო გირავნობა უპირობოდ ვრცელდება შემდგომში ნებისმიერი საფუძვლით წარმოშობილ საგადასახადო დავალიანებაზე და არსებობს საგადასახადო დავალიანების (მისი ფართო გაგებით) სრულ გაუქმებამდე, მოკლებულია რაიმე სახის სამართლებრივ დასაბუთებას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გირავნობის უფლების გამოყენება ხორციელდება კონკრეტული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველსაყოფად. ამასთანავე, უზრუნველყოფილი საგადასახადო დავალიანების გარდა გადასახადის გადამხდელს შესაძლოა წარმოეშვას საგადასახადო ვალდებულებები, რომლებიც პირობითად ორ ჯგუფად შეგვიძლია დავყოთ: ერთ შემთხვევაში ვალდებულებები შესაძლოა წარმოშობილი იყოს არსებული საგადასახადო მოთხოვნისაგან განსხვავებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლებით, ხოლო მეორე შემთხვევაში - ვალდებულებები შესაძლოა უშუალოდ უკავშირდებოდეს უზრუნველყოფილ საგადასახადო დავალიანებას, მაგ.: საურავი და ჯარიმები. აღნიშნულ საგადასახადო ვალდებულებათა გამიჯვნა მნიშვნელოვანია საგადასახადო გირავნობის ფარგლების განსაზღვრის მიზნით. საგადასახადო გირავნობა მართალია მჭიდროდ არის დაკავშირებული უზრუნველყოფილ მოთხოვნასთან და მის გარეშე არ არსებობს, მაგრამ შესაძლოა ყოველთვის არ შემოიფარგლოს თავდაპირველი მოთხოვნით, გირავნობა ახდენს აგრეთვე ძირითად მოთხოვნასთან უშუალოდ დაკავშირებული სხვა ვალდებულებების უზრუნველყოფასაც, თუმცა ძირითადი საგადასახადო ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფა, მისი შეუსრულებლობის გამო დაკისრებული ჯარიმისა და საურავის გადახდევინების და არა განსხვავებული საფუძვლით წარმოშობილი საგადასახადო ვალდებულებების შესრულების უზრუნველყოფას გულისხმობს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო ორგანო არ არის შეზღდული ერთი აქტით დარიცხული რამდენიმე სახის გადასახადის უზრუნველყოფა ერთობლივად მოახდინოს ან მიიღოს გადაწყვეტილება სხვადასხვა ადმინისტრაციული აქტებით განხორციელებული დარიცხვების მიმართ ერთობლივი უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ. ამასთანავე, ახალი საგადასახადო დავალიანების წარმოშობა, მისი უზრუნველყოფის მიზნით უფლებამოსილი ორგანოს მიერ რაიმე ახალი აქტის მიუღებლობა არ იწვევს ახალ საგადასახადო დავალიანებაზე წარსულში სხვა საგადასახადო დავალიანების უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების ავტომატურად გამოყენების შესაძლებლობას. დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საგადასახადო ვალდებულების მქონე პირის მიმართ დროის სხვადასხვა პერიოდში სხვადასხვა საფუძვლით წარმოშობილი საგადასახადო ვალდებულება ცალ-ცალკე უზრუნველყოფის ღონისძიების მიღებას არ საჭიროებს და უკვე გამოყენებული საგადასახადო გირავნობა მისი გამოყენების შემდეგ წარმოშობილ ვალდებულებებზეც უპირობოდ ვრცელდება მის სრულ გაუქმებამდე. ასეთი მოსაზრების მიხედვით, საგადასახადო დავალიანების დაფარვის, უზრუნველყოფის ღონისძიების საფუძვლის არარსებობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოს ექნება შესაძლებლობა არ გააუქმოს უზრუნველყოფის, მოცემულ შემთხვევაში საგადასახადო გირავნობის გამოყენების შესახებ აქტები, ვინაიდან გარკვეული პერიოდის შემდეგ პირს წარმოეშობა ახალი საგადასახადო დავალიანება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო ორგანო ვალდებულია საგადასახადო დავალიანების იძულებით გადახდევინება განახორციელოს კანონით დაშვებული ფორმით, კანონით დადგენილი პროცედურით. საგადასახადო კოდექსით იძულებითი ღონისძიებების გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ არსებული დავალიანების გადასახდევინებლად და არა სამომავლო დავალიანების გადახდევინების მიზნით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი ახალი, განსხვავებული საგადასახადო დავალიანების დადგენა წარმოშობს საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაციის უფლებას და არა საგადასახადო გირავნობას (საგადასახადო კოდექსის 239.1 მუხ.). საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაციას არ აქვს მხოლოდ დეკლარაციული მნიშვნელობა, მას აქვს უფლებაწარმომშობი დანიშნულება, ამასთანავე, გირავნობა არ არის უზრუნველყოფის აბსტრაქტული საშუალება, იგი საგადასახადო ორგანოს კონკრეტული მოთხოვნის შესრულების უზრუნველყოფას ახდენს, რის გამო ყოველი ახალი დავალიანება უზრუნველყოფის ინდვიდუალური საშუალების გამოყენებას საჭიროებს. კრედიტორის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის უფლება გამოიყენოს გირავნობა ვალდებულების წარმოშობისთანავე, არ ნიშნავს გირავნობის ავტომატურად წარმოშობას, აუცილებელია, რომ უფლებამოსილი ორგანოს - სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ აღნიშნული უფლება რეალიზებულ იქნეს. საგადასახადო ორგანოს საგადასახადო კოდექსით მინიჭებული აქვს უზრუნველყოფის არაერთი საშუალების გამოყენების შესაძლებლობა (238.1 მუხ.), ამასთან, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების რიგითობას ირჩევს საგადასახადო ორგანო (238.2 მუხ.), შესაძლოა, კონკრეტულ შემთხვევში, ორგანომ არც მიიჩნიოს მიზანშეწონილად დავალიანების გადახდევინების უზრუნველსაყოფად საგადასახადო გირავნობის გამოყენება და მიმართოს უზრუნველყოფის სხვა საშუალებას, რომელიც კონკრეტულ შემთხვევაში უფრო ეფექტიანი იქნება. ამდენად, საგადასახადო დავალიანების წარმოშობა იმთავითვე წარმოშობს არა გირავნობას, არამედ საგადასახადო ორგანოს უფლებას გირავნობის გამოყენებაზე. უფლების წარმოშობა და მისი რეალიზაცია კი არ არის იდენტური ცნებები. უკეთუ სსიპ შემოსავლების სამსახური არ მოახდენს აღნიშნული უფლების რეალიზაციას, შესაძლოა დავალიანების წარმოშობაც და მისი ანაზღაურებაც გირავნობის უფლების გამოყენების გარეშე განხორციელდეს. ამდენად, საგადასახადო დავალიანების არსებობა იმთავითვე არ ადასტურებს კონკრეტული დავალიანების უზრუნველყოფას საგადასახადო გირავნობით, რის გამო ყოველი ახალი დავალიანების წარმოშობისას საგადასახადო ორგანომ უნდა გამოხატოს ცალსახა ნება კონკრეტულ შემთხვევაში გირავნობის გამოყენების საჭიროებაზე, რაც უნდა განხორციელდეს შესაბამისი აქტის გამოცემით. საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები ხორციელდება სწორედ უფლებამოსილი საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილებით (საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010წ. N994 ბრძანებით დამტიცებული „წესის“ 38.1 მუხ.), რის შემდეგაც, საგადასახადო გირავნობის უფლების გამოყენების შესახებ შეტყობინება ეგზავნება ორ სუბიექტს: მარეგისტრირებელ ორგანოს, რომელიც ახდენს საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაციაში გატარებას და გადასახადის გადამხდელს/ვალდებულ პირს, რომლის ქონებაზეც ხდება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება (239.3 მუხ.). ამასთანავე შეტყობინება უნდა შეიცავდეს მითითებას გამოცემის საფუძვლის შესახებ (საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010წ. N994 ბრძანებით დამტიცებული „მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდაღვევათა საქმის წარმოების წესის“ 40.3 მუხ. „დ“ ქვ.პ.), რაც გულისხმობს საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის შესახებ გადაწყვეტილებასა და იმ საგადასახადო დავალიანებაზე მითითებასაც, რომლის უზრუნველსაყოფადაც ხდება საგადასახადო გირავნობის გამოყენება. წინააღმდეგ შემთხვევაში პირს არ ექნება შესაძლებლობა გაარკვიოს გირავნობის წარმოშობის მართლზომიერება, მიიღოს გადაწყვეტილება მის გასაჩივრებასთან დაკავშირებით და მოახდინოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა უფლებების რეალიზაცია (მაგ.: თავად მოახდინოს ქონების რეალიზაცია საგადასახადო დავალიანების დასაფარად, იშუამდგომლოს შემოსავლების სამსახურის უფროსთან უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებაზე (სადავო პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 239.9 მუხ., „ბ“ ქვ.პ., 238.7 მუხ. „ა“ ქვ.პ) და სხვ.). ის, რომ კანონი ითვალისწინებს საგადასახადო დავალიანების წარმოშობისთანავე საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის შესაძლებლობას, არ გამორიცხავს საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის მიზნით ადმინისტრაციული აქტის გამოცემისა და მარეგისტრირებელ ორგანოში აღრიცხვის საჭიროებას, კანონით განსაზღვრული აბსტრაქტულ-გენერალური მოწესრიგება საჭიროებს მისი კონკრეტულ-ინდივიდუალური შემთხვევისადმი მისადაგებას ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის მეშვეობით. ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობა ვლინდება იმაში, რომ ის არის კანონის მოთხოვნების ცალკეულ შემთხვევებსა და კონკრეტულ პირებზე გავრცელების საშუალება. ამდენად, ყოველი კონკრეტული დავალიანების წარმოშობა ქმნის ცალკეული უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების და აღნიშნულის შესახებ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის, საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაციის მოთხოვნით მარეგისტრირებელი ორგანოსთვის ახალი შეტყობინების გაგზავნის საჭიროებას. გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს პრაქტიკის მიხედვით საგადასახადო გირავნობა, როგორც წესი, გადასახადის გადამხდელის მთელ ქონებაზე რეგისტრირდება, აღნიშნული უფრო მეტად წარმოშობს საგადასახადო გირავნობით საგადასახადო დავალიანების მოცულობის ფარგლების დადგენის საჭიროებას, რადგან საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაციის უფლება სწორედ საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში წარმოიშობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო გირავნობა არის ერთი მხრივ მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება, ხოლო მეორე მხრივ საკუთრების ობიექტის უფლებრივი ტვირთი. საკუთრების სოციალური ფუნქციის ერთ-ერთი გამოვლინება, სწორედ გადასახადის გადახდის უზრუნველყოფაა. საგადასახადო გირავნობა წარმოადგენს საკუთრების სამართლებრივი დატვირთვის ფორმას და მნიშვნელოვნად ზღუდავს პირის უფლებას, სამართლებრივი ტვირთის გარეშე, შეუფერხებლად განკარგოს საკუთარი ქონება. ცალკეულ შემთხვევაში, გირავნობის არათანაზომიერმა გამოყენებამ შესაძლოა არა მხოლოდ ქონების განკარგვის შეზღუდვა გამოიწვიოს, არამედ - შეაფერხოს გადასახადის გადამხდელის ესა თუ ის საქმიანობა, უარყოფითად აისახოს მიმდინარე საწარმოო პროცესებზე და შეუქმნას მნიშვნელოვანი ფინანსური პრობლემები. შეზღუდვის მაღალი ინტენსივობიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია, მისი მკაფიო კრიტერიუმებზე დაყრდნობით გამოყენება და იმ ფარგლებში განხორციელება, რაც აუცილებელია ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 28.12.2017წ. N2/8/734 გადაწყვეტილება საქმეზე „ააიპ „ფრემა“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, §42). ამდენად, გირავნობის გამოყენება ყოველთვის ხორციელდება კონკრეტულად განსაზღვრული ან გასაზღვრებადი საგადასახადო დავალიანების უზრუნველყოფის მიზნით. აღნიშნული დანაწესიდან გამონაკლისს წარმოადგენს საგადასახადო კოდექსის 265.2 მუხლი, რომელიც შესაძლებლად მიიჩნევს სამომავლო მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გირავნობის გამოყენების შესაძლებლობას გადაუდებელი გასვლითი საგადასახადო შემოწმებისას, მაშინაც კი, როცა ჯერ არ არის დადგენილი დავალიანების არსებობა (ამასთანავე, სამომავლო მოთხოვნაზე საგადასახადო გირავნობის გამოყენება შესაძლებელია საგამონაკლისო წესით, მხოლოდ ისეთ შემთხვევაში, როდესაც საგადასახადო ორგანოს აქვს ინფორმაცია საგადასახადო ვალდებულების შესრულების თავის არიდების მიზნით გადამხდელის მიერ აქტივების სხვა პირისათვის მოსალოდნელი გადაცემის შესახებ). ამასთან, 265.2 მუხლის ცვლილებამდე (27.06.2018წ.) მოქმედი რედაქციით დასაშვები იყო გირავნობის გავრცელება მოვალის მთელ ქონებაზე მოსალოდნელი საგადასახადო დავალიანების სავარაუდო ოდენობის მიუხედავად. აღნიშნული მოწესრიგება საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ კონსტიტუციის შეუსაბამოდ იქნა მიჩნეული, დადგინდა უზრუნველყოფილი საგადასახადო მოთხოვნის სავარაუდო ოდენობის განსაზღვრის საჭიროება და აღინიშნა, რომ გადასახადის ეფექტური ადმინისტრირებისა და საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ლეგიტიმური მიზნების მიღწევა შესაძლებელია იმ შემთხვევაშიც, თუ საგადასახადო გირავნობის გავრცელება მოხდება სავარაუდო საგადასახადო დავალიანების ოდენობის პროპორციულად და არა გადასახადის გადამხდელის მთელ ქონებაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 28.12.2017წ. N2/8/734 გადაწყვეტილება საქმეზე „ააიპ „ფრემა“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, §45). აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით ნორმა (საგადასახადო კოდექსის 265.2 მუხ.) ჩამოყალიბდა განსხვავებულად და ამჟამად მოქმედი რედაქციის მიხედვით, საგადასახადო ორგანო ვალდებულია გადაუდებელი გასვლითი საგადასახადო შემოწმების დასრულების შემდეგ გამოყენებული საგადასახადო გირავნობის მოცულობა შეუსაბამოს დარიცხულ საგადასახადო დავალიანებას ამ დავალიანების ოდენობის თანაზომიერად (პროპორციულად), იმ აქტივის/აქტივის ნაწილის მითითებით, რომელზედაც ვრცელდება საგადასახადო გირავნობის უფლება (გასათვალისწინებელია, რომ კერძო-სამართლებრივი გირავნობით მხარეთა ნებით სამომავლო უფლების უზრუნველყოფის დაშვების დროსაც, ხელშეკრულებაში კონკრეტული მითითება უნდა მოხდეს სამომავლო უფლებაზე და უნდა განხორციელდეს აღნიშნული უფლების იდენტიფიცირებისათვის საჭირო გარემოებებზე მითითება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უზრუნველყოფილი საგადასახადო დავალიანებისა და საგადასახადო გირავნობის მოცულობის შესაბამისობის საჭიროება მით უფრო არსებობს იმ შემთხვევაში, როდესაც საგადასახადო დავალიანების ოდენობა ცნობილია. გირავნობა, რომლის ქონებაზე გავრცელების ფარგლებიც უცნობია ან რომლით უზრუნველყოფილი საგადასახადო ვალდებულებაც შესაძლოა განუსაზღვრელად გაიზარდოს, არა მხოლოდ ქონების მესაკუთრის უფლებების არსებით შეზღუდვას ახდენს, არამედ არღვევს მესამე პირთა ინტერესებსაც, რომელთაც არ შეუძლიათ მოიპოვონ ინფორმაცია ნივთის რეალური უფლებრივი ტვირთის შესახებ, რაც თავის მხრივ აბრკოლებს ნივთის სამოქალაქო ბრუნვაში სრულფასოვნად ჩართვის შესაძლებლობას. სამოქალაქო ბრუნვის გამჭვირვალობის ინტერესებიდან გამომდინარე, ქონებაზე სანივთო უფლების არსებობა ცხადად შესამჩნევი უნდა იყოს მესამე პირებისათვის. საგადასახადო გირავნობის საჯარო ხასიათი შესაძლებლობას ანიჭებს მესამე პირებს, მოიპოვონ ზუსტი ინფორმაცია ნივთის უფლებრივი ტვირთის თაობაზე და შემდეგ, საკუთარი რისკის გათვალისწინებით, გადაწყვიტონ ამ ნივთთან მიმართებით ხელშეკრულების დადების მიზანშეწონილობა. ამდენად, განსაზღვრულობის პრინციპიდან გამომდინარე, საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნა უნდა იყოს კონკრეტულად განსაზღვრული ან ობიექტურად განსაზღვრებადი, სწორედ აღნიშნულის გამო, საგადასახადო კოდექსის 239.2 მუხლი შეიცავს ცალსახა დათქმას ქონებაზე საგადასახადო გირავნობის მხოლოდ საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში გავრცელების შესახებ. ამასთანავე, საგადასახადო დავალიანება გულისხმობს არა ზოგადად, ნებისმიერ დროს, ნებისმიერი საფუძვლით წარმოშობილ საგადასახადო დავალიანებას, არამედ კონკრეტულ დავალიანებას, რომლის უზრუნველსაყოფადაც კონკრეტული აქტით ხორციელდება უზრუნველყოფის ღონისძიების - გირავნობის გამოყენება.

განსახილველ შემთხვევაში შპს „...ის“ 12.06.2014წ. განცხადების საფუძველზე მოვალე შპს „ე...ას“ მიმართ დაიწყო სააღსრულებო საქმის წარმოება. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 25.06.2014წ. N21-05/44703 მიმართვის თანახმად, 24.06.2014წ. მდგომარეობით შპს „ე...ას“ დავალიანება შეადგენდა 51394,56 ლარს, ხოლო აღმასრულებლისათვის გაგზავნილი სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 16.09.2014წ. წერილის მიხედვით სსიპ შემოსავლების სამსახურის 17.10.2013წ. N00118434 შეტყობინების საფუძველზე მარეგისტრირებელმა ორგანომ 17.10.2013წ. შპს „ე...ას“ მთელ ქონებაზე განახორციელა საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის რეგისტრაცია, ამასთნავე, წერილში არ იყო მითითება საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის შესახებ სხვა შეტყობინების რეესტრში წარდგენასთან დაკავშირებით. სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში ჩატარდა იძულებითი აუქციონი, განხორციელდა მოვალის ქონების რეალიზაცია, მყიდველმა სრულად გადაიხადა შეძენილი ქონების ღირებულება. რის შემდეგაც აღმასრულებელმა საგადასახადო ორგანოდან გამოითხოვა ინფორმაცია მოვალის აღიარებული საგადასახადო დავალიანების შესახებ, თუმცა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა წარადგინა მხოლოდ რიცხული სალდირებული დავალიანების შესახებ მონაცემები, რის გამო აღმასრულებელმა არ მოახდინა ამოღებული თანხის განაწილება. აღმასრულებლის აღნიშნული ქმედებები მართლზომიერად იქნა მიჩნეული სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თავმჯდომარის 25.11.2014წ. სადავო ბრძანებით. სწორედ აღნიშნული ბრძანების და ამდენად, ამოღებული თანხის განაწილების დაყოვნების კანონიერების შეფასება შეადგენს განსახილველი დავის საგანს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად განმარტეს საგადასახადო გირავნობის სამართლებრივი ბუნება, მისი წარმოშობის საფუძველი და ფარგლები, ამასთანავე არ გამოიკვლიეს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50.7 მუხლის დანაწესი, რომლის თანახმად, თუ სარეალიზაციო ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე რეგისტრირებულია საგადასახადო გირავნობის უფლება, გირავნობის საგნის რეალიზაციის შედეგად პირველ რიგში დაკმაყოფილდება საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნა, გულისხმობს საგადასახადო ორგანოს არა ნებისმიერი სახის მოთხოვნის, არამედ საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის უპირატესად დაკმაყოფილების საჭიროებას, თუმცა არც სააღსრულებო ორგანოს და არც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ დაუდგენიათ საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი საგადასახადო მოთხოვნის ფარგლები. ის, რომ მოვალეს პირადი აღრიცხვის ბარათზე ერიცხება კონკრეტული დავალიანება, იმთავითვე არ გულისხმობს აღნიშნული დავალიანების სრული ოდენობის საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფას. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50.4 მუხლში, მართალია მითითება ხდება საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნის ოდენობის განსაზღვრის საჭიროებაზე, თუმცა აღნიშნული მოწესრიგება ეხება სარეალიზაციო მოძრავ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი დავალიანების და არა ზოგადად საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევას. ამდენად, დადგენას საჭიროებს საგადასახადო გირავნობის გავრცელების ფარგლები იძულებითი აუქციონის დასრულების დღისთვის არსებული მონაცემების მიხედვით („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50.4 მუხ.). „სააღსრულებო წარომებათა შესახებ“ კანონი არ ახდენს დათქმას საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის კონკრეტულ პერიოდზე, ნივთის რეალიზაციის შედეგად ამოღებული თანხის განაწილებისათვის გადამწყვეტია საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის არსებობა (50.4, 50.7 მუხ.), თუმცა ნორმატიულად არ არის გამორიცხული თანხის განაწილების პროცესში რამდენიმე, მათ შორის, სააღსრულებო წარმოების დაწყების შემდგომ წარმოშობილი საგადასახადო გირავნობის არსებობის გათვალისწინება. სააპელაციო პალატას არ გამოუკვლევია მოვალის ქონება დატვირთული იყო მხოლოდ 17.10.2013წ. წარმოშობილი საგადასახადო გირავნობით, თუ არსებობდა მოგვიანებით, თუნდაც სააღსრულებო წარმოების დაწყების შემდეგ იძულებით აუქციონზე ქონების რეალიზაციამდე წარმოშობილი საგადასახადო გირავნობაც. არ დადგენილა აგრეთვე საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ზუსტი ოდენობა, არ შეფასებულა საგადასახადო გირავნობის წარმოშობისა და აღნიშნული უფლების განხორციელების, დავალიანების გადახდევინების ნორმატიული წინაპირობები.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ საგადასახადო გირავნობის წარმოსაშობად ნორმატიულად არ არის დადგენილი აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის აუცილებლობა, უფრო მეტიც, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010წ. N994 ბრძანებით დამტიცებული „მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდაღვევათა საქმის წარმოების წესის“ 39.2 მუხლის მიხედვით, უზრუნველყოფის სხვა საშუალებებისაგან განსხვავებით, საგადასახადო გირავნობის უფლების გამოყენება შესაძლებელია მიუხედავად იმისა, აღიარებულია თუ არა საგადასახადო დავალიანება, თუმცა ერთმანეთისაგან გამიჯვნას საჭიროებს გირავნობის უფლების წარმოშობის და მისი რეალიზაციის, გირავნობით უზრუნველყოფილი ნივთიდან საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები. მართალია საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის წინაპირობა არ არის აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობა, თუმცა საგადასახადო დავალიანების გასაჩივრების შემთხვევაში, დავის დასრულებამდე - საგადასახადო დავალიანების აღიარებამდე, საგადასახადო დავალიანების გადახდის ვალდებულება შეჩერებულად ითვლება (საგადასახადო კოდექსის ამჟამად მოქმედი რედაქციის 254.2 მუხ., სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 254.3 მუხ.). საგადასახადო გირავნობის უფლების გამოყენება მართალია შესაძლებელია იმის მიუხედავად, აღიარებულია თუ არა საგადასახადო დავალიანება, თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს იმას, რომ არაღიარებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების მიზნით შესაძლებელია საგადასახადო გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაცია. საგადასახადო გირავნობით დატვირთული ქონების დაყადაღება და რეალიზაცია ხორციელდება საგადასახადო კოდექსის 241-ე, 242-ე მუხლებით დადგენილი წესით (239.5 მუხ.). სწორედ საგადასახადო კოდექსის 242-ე მუხლი ადგენს ყადაღადადებული ქონების რეალიზაციის წესს, ხოლო ქონებაზე ყადაღის დადება დასაშვებია მხოლოდ აღიარებული საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში (241.1 მუხ.). ამდენად, საგადასახადო გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაცია შესაძლებელია მხოლოდ აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის პირობებში. არაღიარებულ საგადასახადო დავალიანებაზე საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაცია ერთგვარი პრევენციული ღონისძიებაა, რათა ქონებაზე შემდგომში (მათ შორის გასხვისების შემდეგ) საგადასახადო დავალიანების აღიარების შემთხვევაში, შესაძლებელი გახდეს მასზე დადგენილი წესით ყადაღის დადება და მისი რეალიზაცია. ამდენად, გირავნობით უზრუნველყოფილი საგადასახადო დავალიანების აღიარების საკითხი მნიშვნელობის მქონეა აღსრულების შედეგად ამოღებული თანხის განაწილებისას, არსებული საგადასახადო გირავნობის უფლების რეალიზაციისას, რათა კრედიტორის სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის აღსრულების დაბრკოლება არ გამოიწვიოს ისეთი საგადასახადო ვალდებულების არსებობამ, რომლის დარიცხვაც სადავოა და გასაჩივრების შემთხვევაში შესაძლოა გაუქმდეს კიდეც. საგადასახადო დავალიანება აღიარებულად მიიჩნევა იმ შემთხვევაში, როდესაც მისი სისწორე, დარიცხვის მართლზომიერება სადავო აღარ არის (საგადასახადო კოდექსის 8.5 მუხ.). სააპელაციო პალატამ არ იქონია მსჯელობა არაღიარებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების მიზნით იძულებითი აღსრულების შედეგად ამოღებული თანხის განაწილების დაბრკოლების, ამოღებული თანხის მათ შორის საგადასახადო ორგანოსათვის მიკუთვნების შესაძლებლობაზე. არ იქნა გათვალისწინებული „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 82³.1 მუხლის დანაწესი, რომლის თანახმად, პირველ რიგში დაკმაყოფილდება არა ნებისმიერი ან უბრალოდ საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი საგადასახადო მოთხოვნა, არამედ „საგადასახადო გირავნობით უზრუნველყოფილი, აღსასრულებლად წარდგენილი მოთხოვნები“. ამასთანავე, გასათვალისწინებელია საგადასახადო გირავნობის დანიშნულება, - საგადასახადო მოთხოვნის აღიარებამდე, თანხის იძულებით ამოღებამდე გამორიცხოს გადამხდელის ქონების აღსრულების ფარგლებიდან გადინების შესაძლებლობა, შენარჩუნდეს ნივთზე უფლებრივი ტვირთი, მისი გასხვისების მიუხედავად. ამდენად, დადგენას საჭიროებს სწორედ გირავნობით უზრუნველყოფილი აღიარებული საგადასახადო დავალიანების შესახებ მონაცემები.

საქმის მასალებით, კერძოდ, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წერილებით (24.10.2014წ., 29.10.2014წ.) სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ, დასტურდება, რომ მოვალეს (შპს „ე...ა“) დაკისრებული აქვს თანხის გადახდა შპს „...ის“ და სხვა კრედიტორების სასარგებლოდ, რასთან დაკავშირებითაც არსებობს რამოდენიმე სააღსრულებო საქმე (NAA14042028; A14035220; A14054239), ამ სააღსრულებო საქმეების აღსრულების მიზნით იქნა რეალიზებული იძულებით საჯარო აუქციონზე მოვალის ყადაღადადებული მოძრავი ქონება. დავის გადაწყვეტა საჭიროებს ყველა კრედიტორის მოთხოვნების ოდენობების დადგენას, აღნიშნულს არ უარყოფს ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უმეტეს ნაწილს შეადგენს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება არ არის დასაბუთებული, განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად განჩინების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმის გარემოებები და არ მოახდინა მათი სწორი სამართლებრივი შეფასება, რის გამოც არსებობს სსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მოსაზრებას, სააღსრულებო წარმოების მიზნებისათვის აღიარებული საგადასახადო დავალიანების რაოდენობის შესახებ ინფორმაციის საიდუმლოდ მიჩნევასთან დაკავშირებით, რადგან მართალია საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდელის შესახებ მიღებული ინფორმაცია საგადასახადო საიდუმლოებას განეკუთვნება, თუმცა საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს ცალკეული გადასახადის გადამხდელის შესახებ იდენტიფიცირებული ინფორმაცია გადასცეს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული გადაწყვეტილებების აღსრულების პროცესში (საგადასახადო კოდექსის 39.1 მუხ., 39.2 მუხ. „ე“ ქვ.პ.). განსახილველ შემთხვევაში, აღმასრულებლის მიერ საგადასახადო ორგანოდან გადასახადის გადამხდელის აღიარებული საგადასახადო დავალიანების შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვა სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით მიმდინარე სააღსრულებო წარმოების დასრულებას, აუქციონზე ნივთის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხის განაწილების მიზანს ემსახურებოდა, ამდენად, სსიპ შემოსავლების სამსახურს ეკისრებოდა მოთხოვნილი ინფორმაციის სააღსრულებო ბიუროსათვის მიწოდების ნორმატიული ვალდებულება. საგადასახადო ორგანოებში საგადასახადო საიდუმლოების დაცვა კანონმდებლობის (საგადასახადო კოდექსის 39-ე მუხ., საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010წ. N996 ბრძანებით დამტკიცებული „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ“ ინსტრუქციის მე-2 თავი) თანახმად, ემყარება საგადასახადო ორგანოს ვალდებულებას არ გაახმაუროს გადასახადის გადამხდელის შესახებ მიღებული ინფორმაცია და ამ ინფორმაციის შემცველი დოკუმენტაცია. საგადასახადო კოდექსის 39-ე მუხლის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო აღრიცხვაზე აყვანის მომენტიდან საგადასახადო საიდუმლოებას განეკუთვნება საგადასახადო ორგანოს მიერ გადასახადის გადამხდელის შესახებ მიღებული ნებისმიერი ინფორმაცია. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო დავალიანების საერთო მოცულობა შემოსავლების სამსახურს ისედაც აქვს უკვე მიწოდებული სასამართლოსათვის. ინფორმაცია, რომელმაც დაკარგა კონფიდენციალობა, გამოყვანილია საგადასახადო საიდეუმლოების სფეროდან (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 21.01.1999წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ფრესოზი (Fressoz) და როარი (Roar) საფრანგეთის წინააღმდეგ“, § 53, §54). სზაკ-ის 42-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლოს მასალები იმ საქმეზე, რომელშიც საჯარო დაწესებულება მხარეს წარმოადგენს, საყოველთაოდ ხელმისაწვდომია, რაც გამჭვირვალობის უფრო ფართო მასშტაბს ქმნის. აღიარებული საგადასახადო დავალიანება საერთო საგადასახადო დავალიანების შემადგენელი ნაწილია. „გადასახადის ადმინისტრირების შესახებ“ ინსტრუქციის 9.2 მუხლის „ნ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კონფიდენციალურ ინფორმაციას არ განეკუთვნება საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების და ქონებაზე დადებული ყადაღის შესახებ ინფორმაცია. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50-ე მუხლის მე-4 ნაწილი ითვალისწინებს გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო დავალიანების გამოქვეყნებას საგადასახადო ორგანოს მიერ. გარდა ამისა შპს „ე...ა-ს“ ქონების საგადასახადო გირავნობის შესახებ ინფორმაცია რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, რომლის მონაცემები საჯაროა. სსკ-ის მე-9 მუხლის თანახმად, საქმე განიხილება ღია სხდომაზე, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება სახელმწიფო საიდუმლოების დაცვის ინტერესებს, დახურულ სხდომაზე საქმის განხილვა დასაშვებია აგრეთვე კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევაში, მხარის მოტივირებული შუამდგომლობის საფუძველზე. ამასთანავე, იმ პირს, რომლის მონაცემებს ეხება ინფორმაცია, კერძოდ, შპს „ე...ა-ს“ არ გაუპროტესტებია მისი საერთო საგადასახადო დავალიანების საგადასახადო ორგანოს მიერ სასამართლოსთვის მიწოდება, არ მოუთხობია აღიარებული საგადასახადო დავალიანების შესახებ ინფორმაციის საიდუმლოების დაცვა ან/და დახურულ სხდომაზე საქმის განხილვა (მესამე პირი საერთოდ არ გამოცხადებულა ქვედა ინსტანციის სასამართლო სხდომებზე). ის გარემოება, რომ ინფორმაცია საიდუმლოა და საჯარო დაწესებულებას მისი გასაჯაროება ეკრძალება, არ გამორიცხავს დაინტერესებული პირის უფლებას მოითხოვოს აღნიშნული ინფორმაცია. სზაკ-ის მე-2 მუხლის „ნ“ ქვეპუნქის თანახმად, საიდუმლო ინფორმაცია არის საჯარო დაწესებულებაში დაცული, აგრეთვე საჯარო დაწესებულების ან მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებით მიღებული, დამუშავებული, შექმნილი ან გაგზავნილი ინფორმაცია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საიდუმლოების დაცვაში კანონმდებელი იყენებს ღირებულებათა შეფასების მეთოდს, პროპორციულობას, პრიორიტეტთა გარკვეულ სისტემას, მოქმედებს უკიდურესი აუცილებლობის პრინციპი: ნაკლები სოციალური ღირებულება უფრო მნიშვნელოვანი სოციალური ღირებულების დაცვას ეწირება. ინფორმაციის მომთხოვნ პირს ეკისრება ვალდებულება დაასაბუთოს ინფორმაციის მიღების ინტერესის პრიორიტეტულობა ინფორმაციის კონფიდენციალობის ინტერესზე (საიდუმლოების დაცვის საკითხში პროპორციულობაზე იხ., მაგ., ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 25.04.2006წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „დამანი (Dammann) შვეიცარიის წინააღმდეგ“ (§49); 27.03.1996წ. გადაწყვეტილება „გუდვინი (Goodwin) გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“, §45, §46). სზაკ-ის 99.2 მუხლის თანახმად, თუ დოკუმენტის გაცნობის ინტერესი აღემატება საიდუმლოების დაცვის ინტერესს, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დაინტერესებულ მხარეს წარედგინება საქმის ის მასალებიც, რომლებიც შეიცავს საიდუმლოებას. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის მე-17 მუხლის თანახმად, ყველა სახელმწიფო ორგანო და საბანკო დაწესებულება ვალდებულია აღსასრულებელი მოთხოვნის ფარგლებში აღმასრულებელს მიაწოდოს შესაბამისი ინფორმაცია მოვალის ქონებრივი მდგომარეობის, საბანკო ანგარიშების და მათზე დარიცხული თანხის შესახებ. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანული კანონის 14.1 მუხლის თანახმად სასამართლოს უფლებამოსილების განსახორციელებლად სასამართლოს მოთხოვნა და განკარგულება სავალდებულოა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ყველა სახელმწიფო ორგანოსთვის. დავის გადაწყვეტა საჭიროებს სოლდირებული დავალიანებიდან აუქციონის დასრულების მომენტში („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 50-ე მუხლის მე-4 ნაწ.) არსებული გირავნობით უზრუნველყოფილი აღიარებული საგადასახადო დავალიანების ოდენობის დადგენას, რაც საჭიროებს სასამართლოს მიერ აუქციონის დასრულების მომენტისათვის საგადასახადო გირავნობით გათვალისწინებული აღიარებული საგადასახადო დავალიანების ოდენობის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვას საგადასახადო ორგანოდან. საგადასახადო ორგანოს მიერ უფლებამოსილი პირისათვის (სასამართლოს ან/და სააღსრულებო ბიუროსათვის) დადგენილ ვადაში გირავნობით უზრუნველყოფილი აღიარებული საგადასახადო დავალიანების ოდენობის შესახებ ზუსტი მონაცემის მიუწოდებლობა ფაქტობრივად დაადასტურებს ასეთი დავალიანების არარსებობას, რადგან სსიპ შემოსავლების სამსახური არასაპატიო მიზეზით უარს ამბობს ისეთი წერილობითი მტკიცებულების წარდგენაზე, რომელიც მის ხელთაა და რომლითაც საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოება უნდა დადასტურდეს. ასეთ დროს სასამართლოს შეუძლია კონკრეტული გარემოების მტკიცების ტვირთი დააკისროს სწორედ წერილობითი მტკიცებულების წარდგენაზე ვალდებულ პირს (სსკ-ის 136.5 მუხ.). ამდენად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ გირავნობით უზრუნველყოფილი აღიარებული საგადასახახდო დავალიანების შესახებ კონკრეტული მონაცემის წარუდგენლობის შემთხვევაში, აღსრულება უნდა განხორციელდეს ისე, როგორც არაღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის პირობებში. წინააღმდეგ შემთხვევაში სსიპ შემოსავლების სამსახურს მიეცემა იძულებითი აღსრულების შედეგად ამოღებული თანხის განაწილების განუსაზღვრელი ვადით გადადების, სააღსრულებო წარმოების დასრულების ხელშეშლის შესაძლებლობა, რაც სხვა კრედიტორის უფლებების დაუსაბუთებელ შეზღუდვას გამოიწვევს.

რაც შეეხება ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებას აღმასრულებლის ქმედებების კანონიერებასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს პრეტენზიებს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების აღნიშნულ ნაწილთან დაკავშირებით, ხოლო საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში(404.1 მუხ.).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „...ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.04.2017წ. განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: მ.ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე