ბს-1031(კ-20) 21 ივნისი, 2021წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ც. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.06.2020წ. განჩინება

დავის საგანი - შენობის დემონტაჟით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ც. ბ-მა 22.05.2007წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის მერიის მიმართ. სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შემდეგ ც. ბ-მა მოითხოვა: ქ. თბილისში, ...ის ტერიტორიაზე, ... N... მისამართზე ც. ბ-ის საკუთრებაში დანგრევამდე არსებული 651 კვ.მ. შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში - ქ. თბილისის მთავარი არქიტექტორის 24.01.2003წ. N2043 ბრძანებით დამტკიცებული (კორექტირებული) საპროექტო დოკუმენტაციის შესაბამისად აღდგენა, მიყენებული მატერიალური ზიანის - 3 580 500 აშშ დოლარის ანაზღაურება, მიუღებელი შემოსავლის - 2007 წლის პირველი სექტემბრიდან ყოველთვიურად, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, 5000 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში) ანაზღაურება, იურიდიული მომსახურების - დავის საგნის ღირებულების 2 %-ის ოდენობით გადახდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 18.07.2007წ. განჩინებით სარჩელზე შეწყდა წარმოება დაუშვებლობის გამო, რაც კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ც. ბ-ის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.11.2007წ. განჩინებით ც. ბ-ის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში და საქმე აღნიშნულ ნაწილში განხილვისთვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული განჩინება ქმედების განხორციელების - შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 18.10.2010წ. საოქმო განჩინებით ასკ-ის 16.2 მუხლის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა ქ. თბილისის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური, რაც გაასაჩივრა ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 17.02.2011წ. განჩინებით ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს 18.10.2010წ. საოქმო განჩინება და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს. პალატამ აღნიშნა, რომ მხოლოდ მითითება შენობა-ნაგებობის ზედამხედველობის სამსახურის თანამშრომლების მიერ უკანონოდ დანგრევის შესახებ არ ქმნის სასკ-ის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ შემადგენლობას, ვინაიდან დასახელებული ნორმით მესამე პირად ჩაბმის ვალდებულება წარმოიშვება მაშინ, როდესაც ეს უკანასკნელი არის იმ სამართალურთიერთობის მონაწილე, რომლის თაობაზეც სასამართლოს მიერ მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების გამოტანაა შესაძლებელი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 26.04.2011წ. გადაწყვეტილებით ც. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 187-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, სხვისი ნივთის დაზიანება ან განადგურება, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია, ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ასიდან ას ოთხმოც საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე, ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ერთიდან სამ წლამდე. სასამართლომ მიუთითა აგრეთვე კონსტიტუციურ დებულებაზე, რომლის თანახმად ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით და კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სასამართლოს მიაჩნია, რომ ადმინისტრაციულ საქმეზე ვერ დადგინდება სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის ფაქტი, ვინაიდან სისხლის სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე, ის უნდა დადასტურდეს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. რადგან შესაბამისი განაჩენი მიღებული არ არის, ამ ეტაპზე მოპასუხეს ვერ დაეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 26.04.2011წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 08.07.2011წ. განჩინებით ც. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად, რაც კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ც. ბ-ის მიერ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.11.2011წ. განჩინებით კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

ც. ბ-მა 06.07.2009წ. N42293/09 და 20.01.2012წ. N8443/12 საჩივრებით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რომლის 12.06.2018წ. გადაწყვეტილებით, ევროპული კონვენციის 37.1 მუხლის „b“ ქვეპუნქტის თანახმად, მითითებული საჩივრები ამოირიცხა განსახილველ საქმეთა ნუსხიდან. აღნიშნულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედო საქართველოს მთავრობის 07.07.2017წ. წერილი, რომლითაც მთავრობამ ევროპულ სასამართლოს წარუდგინა განაცხადი ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევის აღიარების თაობაზე და მიუთითა სსკ-ის 423.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით საქმის წარმოების განახლების შესაძლებლობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.10.2018წ. განჩინებით დაკმაყოფილდა ც. ბ-ის განცხადება ახლად აღმოჩენილი გარემოებების გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 08.07.2011წ. განჩინება და განახლდა საქმის წარმოება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.06.2020წ. განჩინებით ც. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებებს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ დაეთანხმა და დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: დამთავრებული სამშენებლო ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების 23.05.2003წ. N123 აქტით, ექსპლუატაციაში იქნა მიღებული ...ის ტერიტორია, ... N...-ში მდებარე 651 კვ.მ ფართის ორსართულიანი საზოგადოებრივი კვების ობიექტი, სარდაფით. საჯარო რეესტრის 19.06.2003წ. ამონაწერის მიხედვით, ქ. თბილისში ...ის ტერიტორიაზე, ... N... მისამართზე, 737 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული 651 კვ.მ შენობა-ნაგებობების მესაკუთრედ რეგისტრირებული იყო ც. ბ-ი. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ქ. თბილისის მერიის 25.07.2007წ. სარჩელის საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 09.10.2007წ. გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერი მიწაზე, მდებარე ქ. თბილისში, ...ის ტერიტორიაზე, ... N..., რომელიც ადასტურებდა ც. ბ-ის საკუთრების უფლებას მითითებულ მიწის ნაკვეთზე, საჯარო რეესტრის ჩანაწერი შენობა-ნაგებობების ნაწილში სასამართლომ ბათილად არ სცნო იმ მოტივით, რომ მას საკუთრების უფლება ამ ნაწილში მოპოვებული ჰქონდა ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის კანონსაწინააღმდეგობა არ იყო დადგენილი.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ...ის ტერიტორია, ... N...-ში მდებარე 651 კვ.მ. ფართის შენობა-ნაგებობა აღარ არსებობს, მოხდა მისი სრული დემონტაჟი. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა კონკრეტულად ადგილობრივი თვითმართველობის, თბილისის მერიის და ან მისი თანამშრომელთა მიერ, ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს დელეგირების ან დავალების საფუძველზე კერძო პირის მიერ მოსარჩელის შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის განხორციელება, ამასთან პოლიტიკურ და თანამდებობის პირთა საუბრებში მოხსენიებული არ იყო კონკრეტულად ც. ბ-ი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ საქმეში მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ნამდვილად მოპასუხის ან მის დაქვემდებარებაში მყოფი რომელიმე საქალაქო სამსახურის თანამშრომლის მიერ ქ. თბილისში ...ის ტერიტორიაზე, ... N... მისამართზე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟი. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დემონტაჟთან დაკავშირებით გასათვალისწინებელია საქალაქო სასამართლოს მიერ მესამე პირად ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის ჩაბმის შესახებ 18.10.2010წ. საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 17.02.2011წ. განჩინება, რომლითაც არ იქნა გაზიარებული ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის თანამშრომლების მიერ შენობა-ნაგებობის დანგრევა.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა ადმინისტრაციული წარმოების მასალები, რომლებიც დაადასტურებდა თბილისის მერიის მიერ ც. ბ-ის კუთვნილი შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის ფაქტს, ხოლო სხვისი ქონების ყოველგვარი კანონიერი საფუძვლის გარეშე არათუ დანგრევა, არამედ დაზიანებაც იწვევდა სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას სისხლის სამართლის კოდექსის 187.1 მუხლის შესაბამისად. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 40.1 მუხლის თანახმად, ადამიანი უდანაშაულოდ ითვლება, ვიდრე მისი დამნაშავეობა არ დამტკიცდება კანონით დადგენილი წესით და კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით. ამდენად, სააპელაციო სასამართლო აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებას და მიუთითა, რომ ადმინისტრაციულ საქმეზე ვერ დგინდება სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის ფაქტი, ვინაიდან სისხლის სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე ის უნდა დადასტურდეს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენით, შესაბამისი განაჩენი დღეისათვის მიღებული არ არის, რის გამოც მოპასუხეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ვერ დაეკისრება შენობის აღდგენის და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. აპელანტის/მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მასალებით დასტურდებოდა, რომ მან არაერთხელ მიმართა მთავარ პროკურატურას, თუმცა არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება მისი დაზარალებულად ცნობის თაობაზე და ქ. თბილისიის მერიის კონკრეტულ საჯარო მოხელეთა მიერ ჩადენილ უკანონო ქმედებათა ფაქტზე სისხლის სამართლებრივი დევნის/გამოძიების მიმდინარეობის შესახებ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.06.2020წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ც. ბ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებასთან მიმართებით არსებობს სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

ც. ბ-მა წარმოადგინა პრეტენზია (შედავება), არ დაეთანხმა საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების დასკვნას ფაქტობრივი გარემოების დაუდასტურებლობის თაობაზე და აღნიშნა, რომ კერძო საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობა დაანგრია მოპასუხემ. კასატორს მიაჩნია, რომ ქ. თბილისის მერიის მიერ შენობა-ნაგებობის უკანონო დემონტაჟით დაირღვა მისი საკუთრების უფლება და მიადგა ქონებრივი ზიანი, რომლის ანაზღაურებასაც ითხოვს. ამასთან, კასატორმა მიუთითა ზოგიერთ ისეთ საკითხზე, რომელთან დაკავშირებითაც უკვე მიღებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესული 09.10.2007წ. გადაწყვეტილება. კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს მის საკუთრებას, რის საფუძვლადაც მიუთითებს „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონს, ქ. თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის 18.03.2002წ. საინვენტარიზაციო გეგმას და სკ-ის 1513-ე მუხლს. ამასთან, კასატორი თვლის, რომ ქ. თბილისის მერიამ ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით მიმართა სასამართლოს 25.07.2007წ. სარჩელით მიწის ნაკვეთზე ც. ბ-ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი საჯარო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობის მოთხოვნის თაობაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.11.2007წ. განჩინებით ც. ბ-ის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში საქმე განხილვისთვის დაუბრუნდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, ხოლო ქმედების განხორციელების - შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 18.07.2007წ. განჩინება დარჩა უცვლელი. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის დავის საგანი შეეხება არა შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენას, არამედ მოპასუხისთვის ზიანის მხოლოდ ფულადი სახით ანაზღაურების დაკისრებას.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სკ-ის 1005.1 მუხლის საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას გამორიცხავს სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენის არარსებობა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 24.09.2010წ. კანონით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შედეგად გაუქმდა სსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომელიც მანამდე პრეიუდიციულ ძალას ანიჭებდა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ, კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ცალკეულ ფაქტთან მიმართებით, ცვლილება განიცადა აგრეთვე სსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტმა, რის შედეგადაც სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების შეჩერების სავალდებულო საფუძველს აღარ წარმოადგენს საქმის სისხლის სამართლის წესით განხილვა. ხსენებული ცვლილებებით კანონპროექტის განმარტებითი ბარათის მიხედვით, მოხდა სისხლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებზე მტკიცებითი სტანდარტების ურთიერთგამიჯვნა. საპროცესო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებების შედეგად, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოება არაა დამოკიდებული სისხლის სამართლის საქმის შედეგებზე პრეიუდიციული ძალით, ისევე როგორც სისხლის სამართალწარმოება - სამოქალაქო/ადმინისტრაციული საქმის შედეგზე. ამასთან, პრეიუდიციული ძალის არ ქონა არ გამორიცხავს სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით მიღებული პროცესუალური აქტების მტკიცებულებად მიღებისა და მათი სხვა მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერებით შესაბამისი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას. სასამართლოს არ ერთმევა უფლებამოსილება იმსჯელოს განაჩენზე, მისი არსებობის შემთხვევაში, როგორც წერილობით მტკიცებულებაზე და გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს მასში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები (სუსგ Nბს-144-141(2კ-14), 22.01.2015წ.). ამდენად, არ არის სრულიად გამორიცხული სისხლის სამართლის საქმის შედეგის განსხვავება ადმინისტრაციული საქმის შედეგისგან და პირიქით. სხვაობა შესაძლოა ახსნილ იქნას სამართლის შესაბამისი დარგით მოწესრიგებული პასუხისმგებლობის სხვადასხვაგვარი მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობებით (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 19.07.2018წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ (Sarishvili-Bolkvadze v Georgia), no. 58240/08, §87). სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობები უკავშირდება დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენის გამო ინდივიდის დასჯას, ხოლო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივის - დელიქტური სამართალურთიერთობის მონაწილე ორგანოს მიერ ზიანის მიყენებით ხელყოფილი უფლების აღდგენას. პასუხისმგებლობის წინაპირობების სხვაობა შედეგად იწვევს მტკიცების სტანდარტების სხვადასხვა საფეხურის გამოყენებას სისხლისა და ადმინისტრაციული სამართლის საქმეებზე. ამდენად, სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისგან დამოუკიდებლად მოწმდება სკ-ის 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა.

მართალია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ, კანონიერ ძალაში მყოფ განაჩენს ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას, სსკ-ის XXXIV³ თავის მიხედვით, შეუძლია გამოიწვიოს საქმის გამარტივებული წესით განხილვა, თუმცა ასეთის არ არსებობა არ ნიშნავს სარჩელის აღძვრის შეუძლებლობას, ასეთი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსათუოდ უარის თქმას. სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენი, გარემოების მტკიცების თვალსაზრისით, სარჩელის განხილვის წესის გამარტივების საფუძველია. განაჩენის არარსებობა იწვევს მხოლოდ მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის საერთო წესით განხილვას და არა მის დაკმაყოფილებაზე უპირობო უარის თქმას. სარჩელი, როგორც უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების სასამართლო დაცვის საშუალება, სახელმწიფოს სამართლებრივი სისტემის ფუნდამენტურ კატეგორიათა რიცხვს მიეკუთვნება. სარჩელი მოიცავს როგორც პროცესუალურ ელემენტს (სასამართლოსადმი მიმართვის უფლება), ისე მატერიალურ-სამართლებრივს (სარჩელის წარმდგენი პირის უფლება მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე). სარჩელის წარდგენის უფლება არის სასამართლოსათვის მიმართვის კონსტიტუციური უფლების რეალიზაციის ფორმა. სასამართლო დაცვის ძირითადი უფლება ფორმალურად სასამართლოსთვის მიმართვის შესაძლებლობას გულისხმობს, ხოლო შინაარსობრივად ყოვლისმომცველ სამართლებრივ დაცვას უზრუნველყოფს, რაც ნიშნავს საჯარო ხელისუფლების ყველა მოქმედების თუ გადაწყვეტილების სამართლებრივი შემოწმების შესაძლებლობას.

სსკ-ის 407.2 მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა და ამით მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ც. ბ-ის საკუთრებაში არსებული შენობის დემონტაჟის განუხორციელებლობის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა არ არის დასაბუთებული, არ ემყარება საქმის მასალებს, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ამ გარემოების მიმართ კასატორს წარმოდგენილი აქვს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებმა იხელმძღვანელეს მტკიცების სტანდარტის საფეხურით, რომელიც გამოიყენება სისხლის და არა ადმინისტრაციული სამართლის საქმეზე. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ შეუფასებიათ საქმეში დაცული მტკიცებულებები, სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ სისხლის სამართლის კოდექსის 187-ე მუხლის 1-ელ ნაწილზე და უდანაშაულობის პრეზუმფციის კონსტიტუციურ ნორმაზე მითითებით.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სკ-ის 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის აუცილებელია ორგანოს სახელწოდებით მოქმედი იმ ფიზიკური პირის იდენტიფიცირება, რომლის ქმედებამაც გამოიწვია ზიანი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სკ-ის 1005.1 მუხლით მოწესრიგებულ დელიქტურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაში წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობები გამომდინარეობენ საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 და სზაკ-ის 208-ე მუხლებიდან. საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. სზაკ-ის 208.2 მუხლის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტი. მითითებული ნორმები ორიენტირებული არიან ქმედების განმახორციელებელი ორგანოს და არა ინდივიდის პასუხისმგებლობაზე. ორგანიზაციაზე (სახელმწიფოზე) ორიენტირებული პასუხისმგებლობის დროს ზიანის გამომწვევი ქმედების ორგანოსთვის შესარაცხად აუცილებელი არაა ქმედების განმახორციელებელი კონკრეტული ინდივიდის ან ინდივიდების ვინაობის დადგენა. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ მოქალაქე სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფება რთული სტრუქტურული აგებულების მქონე ორგანოსთან, შესაბამისად ანგარიშგასაწევია ორგანიზაციის გარეთ მყოფი პირის გაურკვევლობა დაწესებულების სამუშაო და ფუნქციონირების საკითხებში. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არ არსებობს ზიანის წარმომშობი საქმიანობის განმახორციელებელი კონკრეტული ფიზიკური პირის ვინაობის დადგენის საჭიროება სზაკ-ის 208-ე, სკ-ის 1005.1 მუხლებით გათვალისწინებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის, თუმცა უნდა დასტურდებოდეს ორგანოს მონაწილეობა დელიქტურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაში. ასეთი პირის ვინაობის დაუდგენლობით გამოწვეული ნეგატიური შედეგების ტვირთი ეკისრება არა მოქალაქეს, არამედ სახელისუფლებო სუბიექტს, რადგან ეს უკანასკნელი, მოქალაქისგან განსხვავებით, ვალდებულია ავლენდეს კომპეტენტურობას მის უფლებამოსილებაში შემავალი სფეროების მიმართ. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით წარმოშობილ დავებში მოპასუხე უნდა იყოს ადმინისტრაციული ორგანო, ზიანის მიმყენებლის განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის შემთხვევაში ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია ხელმყოფს მოსთხოვოს ზარალის რეგრესის წესით მთლიანად ან ნაწილობრივ ანაზღაურება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის გამომწვევი ქმედების ადმინისტრაციული ორგანოსათვის შესარაცხად გადამწყვეტია ის, თუ ვის უფლებამოსილებაში შედიოდა იმ ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევა, რომლებიც საფუძვლად უნდა დაედოს შედეგის განსაზღვრას, მოცემულ შემთხვევაში - პირის ნების საწინააღმდეგოდ მის საკუთრებაში არსებული შენობის დემონტაჟის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებას. მიმდინარე ურბანულ პროცესებზე ზედამხედველობა ქ. თბილისის მერიის კომპეტენციაში, მის საგნობრივ უფლებამოსილებაში შედიოდა, რის გამოც მას ეკისრებოდა იმ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, რომლებიც მოკვლევის შემდგომ საფუძვლად უნდა დადებოდა შედეგის განსაზღვრას, მას უნდა ჰქონოდა ინფორმაცია დემონტაჟის განხორციელების დასაბუთებისთვის საჭირო ფაქტებზე. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული შენობის დემონტაჟის მომენტისთვის მოქმედი „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 16.2 მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიმდინარე მშენებლობებზე ზედამხედველობა, როგორც საჯარო-სამართლებრივი ამოცანის განხორციელება, თვითმმართველი ერთეულის ექსკლუზიურ უფლებამოსილებათა რიგს განეკუთვნებოდა. სადავო სამართალურთიერთობის წარმოშობის პერიოდში მოქმედი „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ 20.02.1998წ. კანონის 4.2 მუხლის მიხედვით, ქალაქ თბილისში ადგილობრივი თვითმმართველობა ხორციელდებოდა წარმომადგენლობითი ორგანოს – ქალაქ თბილისის საკრებულოს და აღმასრულებელ ორგანოთა სისტემის – ქალაქ თბილისის მერიის მეშვეობით, ამავე კანონის 4.4 მუხლის თანახმად, ქალაქ თბილისის მერია (ქ. თბილისის მთავრობა, ქ. თბილისის რაიონების გამგეობები) წარმოადგენდა თვითმმართველობის ორგანოთა სისტემას, რომელიც უზრუნველყოფდა ქ. თბილისის თვითმმართველობის აღმასრულებელ-განმკარგულებელ საქმიანობას. ქ. თბილისის საკრებულოს 12.10.2006წ. N1-1 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მერიის დებულების“ 4.1 მუხლის მიხედვით, დედაქალაქის თვითმმართველობის აღმასრულებელ ორგანოთა სისტემა - ქალაქ თბილისის მერია მოიცავდა ქალაქ თბილისის მერიის სტრუქტურულ დანაყოფებს. ქ. თბილისის მერის 26.12.2006წ. N22 ბრძანებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის დებულების“ 1.1 მუხლის თანახმად, ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური წარმოადგენდა ქ. თბილისის მერიის სტრუქტურულ ერთეულს, რომელიც ახორციელებდა სახელმწიფო ზედამხედველობას ქ. თბილისის ადგილობრივი თვითმმართველობისათვის კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში. დებულების მიხედვით, სამსახურის ფუნქციას შეადგენდა არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობის დადგენილი წესების დარღვევის ფაქტების გამოვლენა, დარღვევით მშენებარე ობიექტების შეჩერება ან/და დემონტაჟი, მათ მიმართ საჯარიმო სანქციების გამოყენება, დედაქალაქში მიმდინარე ყველა სახის არქიტექტურულ-სამშენებლო, სარეკონსტრუქციო და სარემონტო სამუშაოებზე და აღნიშნულ საქმიანობაზე, დადგენილი ორგანიზაციული-სამართლებრივი წესრიგის დაცვაზე ზედამხედველობისა და კონტროლის განხორციელების ვალდებულება, ასევე არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობის განმახორციელებელი ფიზიკური ან/და იურიდიული პირების შემოწმების, მათი საქმიანობის შეჩერების, აშენებული, აღდგენილი, რეკონსტრუირებული ან/და დამონტაჟებული შენობა-ნაგებობების მთლიანი ან ნაწილობრივი დემონტაჟის მოხდენა (3.2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, 4.2 მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტები). ამდენად, ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს და შესაბამისად მერიას, რომლის ორგანიზაციული მოწყობის შემადგენელი ნაწილი იყო ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური, ეკისრებოდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული შენობის დემონტაჟის პროცესის კონტროლი.

სამართლებრივი ურთიერთობა მოიაზრებს სამართლის ნორმის საფუძველზე კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე კავშირს სამართლის ორ ან მეტ სუბიექტს შორის. ზოგადი ურთიერთობა სახელისუფლებო უფლებამოსილებით აღჭურვილ პირსა და მოქალაქეს შორის არ არის სამართალურთიერთობა, რადგან მას აკლია მისთვის აუცილებელი კონკრეტიზება. სამართლებრივ ურთიერთობაში საჯარო უფლებამოსილების მქონე ორგანო მონაწილეობს ფიზიკური პირის მეშვეობით, რომლის საქმიანობის შედეგად სახელისუფლებო სუბიექტი ხდება ქმედუნარიანი (სუსგ Nბს-1037(კ-18), 23.07.2020). როგორც ფიზიკური პირის სამსახურებრივი სტატუსი იმთავითვე არ ნიშნავს სამართალურთიერთობაში საჯარო უფლებამოსილებით აღჭურვილი სუბიექტის მონაწილეობას, ისევე მისი ვინაობის დაუდგენლობა არ გამორიცხავს აღნიშნულს. ამდენად, ორგანიზაციის სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობის განსაზღვრისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება იმას თუ, რამდენად დასტურდება კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე აღნიშნული ორგანოს მიერ ზიანის გამომწვევი საქმიანობის განხორციელება.

ვინაიდან ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებმა იხელმძღვანელეს მტკიცების იმაზე მაღალი სტანდარტით, ვიდრე ამას საჭიროებს სკ-ის 1005.1 მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნის დაკმაყოფილება, დაუსაბუთებელია ქვედა ინსტანციის დასკვნა ზიანის გამომწვევი საქმიანობის - დემონტაჟის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განხორციელების დაუდასტურებლობის შესახებ. საქმეზე არ არის გამოკვლეული და შეფასებული იურიდიულად მნიშვნელოვანი გარემოება - ის, თუ რამდენად მონაწილეობდა მოპასუხე ორგანო განსახილველ დელიქტურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაში. აღნიშნულისთვის გამოსაყენებელია მტკიცების სტანდარტის ის საფეხური, რომლის მიხედვითაც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საქმიანობის - დემონტაჟის განხორციელების ფაქტისა და შესაბამისად მისი დელიქტურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობის დასადგენად აუცილებელი არაა ქმედების ჩამდენი კონკრეტული ინდივიდის იდენტიფიცირება, თუმცა საჭიროა ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენა. საქმის გარემოების დადგენისას მხედველობაშია მისაღები საქმის მასალებში დაცულ ვიდეო-ჩანაწერებში (ტ. III, ს.ფ. 102, ტ. IV, ს.ფ. 196) ასახული ინფორმაცია, კერძოდ, სხვადასხვა თანამდებობის პირის განმარტებები ...ის ტერიტორიაზე არსებული რესტორნების დემონტაჟის თაობაზე. მართალია აღნიშნულ განცხადებებში სახელობით არაა მითითებული ც. ბ-ი, თუმცა გასათვალისწინებელია, რომ საქმის მასალების მიხედვით მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული და ექსპლუატაციაში მიღებული შენობა (რესტორანი) მდებარეობდა ...ის ტერიტორიაზე, ... N...-ში. ვიდეო-ჩანაწერში (ტ. IV, ს.ფ. 196, 11:12-12:20 წთ.), ერთ-ერთი რესტორნის მიმდებარედ, ასახულია არაერთი პირი ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისა და საპატრულო პოლიციის მოსამსახურეთა ფორმებით. მოპასუხე მხარეს არ წარმოუდგენია ჩატარებული ადმინისტრაციული წარმოების მასალები, რომლებიც ახსნიდნენ აღნიშნული პირების სამსახურებრივი ფორმებით ...ის ტერიტორიაზე განლაგებას. სასამართლოს შეფასების მიღმა დარჩა საქმეში დაცული საგაზეთო პუბლიკაციები რესტორნების დემონტაჟის დაწყების პროცესთან დაკავშირებით. ამასთან, საქმის მასალებში დაცულია ობიექტის დემონტაჟის განხორციელებამდე ც. ბ-ის განცხადება ქ. თბილისის მერის, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრისა და სახალხო დამცველის მიმართ, სადაც აღნიშნულია შენობის მოსალოდნელი დემონტაჟისა და მისი განხორციელებისგან თავის შეკავების თაობაზე (ტ. I, ს.ფ. 6-7), ასევე სახალხო დამცველის 25.04.2007წ. წერილი ქ. თბილისის მერის მიმართ, რომლითაც მიცემულია რეკომენდაცია ც. ბ-ის მიმართვის შესწავლისა და შესაბამისი რეაგირების მოხდენის საჭიროების თაობაზე, ასევე მიზანშეწონილად ჩაითვალა მოქალაქესთან მოლაპარაკების დაწყება და სათანადო კომპენსაციის შეთავაზება (ტ. I, ს.ფ. 11-14). წერილის გაცემის დროისთვის მოქმედი „სახალხო დამცველის შესახებ“ კანონი ითვალისწინებდა საქართველოს სახალხო დამცველის უფლებამოსილებას ადამიანის დარღვეულ უფლებათა და თავისუფლებათა აღსადგენად რეკომენდაციების გაგზავნას იმ სახელმწიფო ორგანოს, თანამდებობის ან იურიდიულ პირისათვის, რომლის მოქმედებამაც გამოიწვია ადამიანის უფლებათა დარღვევა (21-ე მუხ. „ბ“ ქვ.პ.). სახალხო დამცველის რეკომენდაციის ან წინადადების ადრესატი ვალდებული იყო ერთი თვის ვადაში განეხილა და წერილობით ეცნობებინა საქართველოს სახალხო დამცველისათვის განხილვის შედეგები (24-ე მუხ.). ზემოაღნიშნულ მიმართვებზე ქ. თბილისის მერიის მიერ რაიმე ფორმით რეაგირების - მათზე პასუხის გაცემის ან მათი სხვა ადმინისტრაციული ორგანოსთვის გადაგზავნის რაიმე მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. სახალხო დამცველის 2007 წლის პირველი ნახევრის საანგარიშო მოხსენების მიხედვით, ც. ბ-ის საკუთრებაში არსებული შენობის დემონტაჟი განხორციელდა ყოველგვარი ადმინისტრაციული წარმოებისა და რაიმე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გარეშე. ყურადღებას იქცევს მითითებული მოხსენების ის ნაწილი, სადაც აღნიშნულია შემდეგი: „ქ. თბილისის მერიამ სახალხო დამცველს მიმართვის პასუხად აცნობა, რომ რეკომენდაცია გათვალისწინებული იქნება. დღეისთვის მოქალაქესთან (ც. ბ-თან) მიმდინარეობს საკომპენსაციო თანხაზე მოლაპარაკება.“ (ტ. III, ს.ფ. 87-88). მხედველობაშია მისაღები, რომ სახალხო დამცველის 2008 წლის პირველი და მეორე ნახევრის საანგარიშო მოხსენებებში მითითებულია საქმეები, რომლებზედაც სახალხო დამცველის მოსაზრებით, ქ. თბილისის მერიის მიერ დაირღვა მესაკუთრეთა უფლებები და მათ უნდა მიეცეთ სათანადო კომპენსაცია, მათ შორის დასახელებულია ც. ბ-ის საქმეც (ტ. III, ს.ფ. 89-90, 91, 100). აღნიშნულიდან გამომდინარე, დასაბუთებულია კასატორის პრეტენზია (შედავება) ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატა არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მოპასუხის დელიქტურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობის დაუდასტურებლობის თაობაზე. მოპასუხის მიერ შენობის დემონტაჟის განხორციელების ფაქტი სასამართლომ უარყო საქმეში დაცული მტკიცებულებების შეფასების გარეშე, ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ არაა დასაბუთებული, თუ რატომ არ ადასტურებს მოპასუხის მიერ შენობის დემონტაჟის ფაქტს საქმეში დაცული მტკიცებულებები, რითაც დაირღვა სსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნა მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად დასკვნის გამოტანის შესახებ. ასეთ პირობებში გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებას არ ადასტურებს მითითება იმაზე, რომ საქმეში არ მოიპოვება რაიმე დოკუმენტი, რის საფუძველზეც დემონტაჟი განხორციელდა, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია რაიმე აქტი აღნიშნულთან დაკავშირებით, ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი. აღნიშნული არის არა დემონტაჟის განუხორციელებლობის, არამედ დემონტაჟის კანონმდებლობის მოთხოვნების დარღვევით განხორციელების მაჩვენებელი. იმჟამად მოქმედი „არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის შესახებ“ კანონი, ამჟამად მოქმედი კანონმდებლობის მსგავსად (საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის 123-ე მუხ.), სამშენებლო სამართალდარღვევასთან დაკავშირებით ითვალისწინებდა წარმოების ჩატარებას. ხსენებული კანონის 4¹ მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა მიწერილობის გაცემას, დარღვევის გამოსწორებისთვის ვადის მიცემას. ვადის გასვლა, უნებართვო მშენებლობის თაობაზე არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოების მიწერილობის შეუსრულებლობა წარმოადგენდა შემოწმების აქტის შედგენის, დემონტაჟის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების საფუძველს (4¹.3 და 4¹.4 მუხ.). არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოს დადგენილება თავისი ბუნებით ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია, რომელიც კანონმდებლობის თანახმად ექვემდებარებოდა გასაჩივრებას. აქტის გამოუცემლობა არ იძლეოდა ობიექტის დემონტაჟამდე მისი სასამართლოში გასაჩივრების შესაძლებლობას, ამასთანავე, საქმეში დაცულია ობიექტის დემონტაჟამდე ც. ბ-ის მიმართვები სხვადასხვა ორგანოების მიმართ, შესაბამისად სახეზე არაა ზიანის ანაზღაურების გამომრიცხავი გარემოება ზიანის თავიდან ასაცილებლად ზომების მიუღებლობა (სკ-ის 1005.2 მუხ.).

კანონიერ ძალაში მყოფი სააპელაციო სასამართლოს 17.02.2011წ. განჩინება, რომლითაც დაკმაყოფილდა ზედამხედველობის სამსახურის კერძო საჩივარი და გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს განჩინება მესამე პირად საქმეში ზედამხედველობის სამსახურის ჩაბმის შესახებ, ეხება პროცედურულ საკითხს, შესაბამისად მას ვერ მიენიჭება პრეიუდიციული მნიშვნელობა დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის საკითხის - დემონტაჟის განმხორციელებელი სუბიექტის მიმართ, მით უფრო, რომ საქმეში არ მოიპოვება ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის კერძო საჩივრის მოსარჩელისთვის გაცნობის, განჩინების ჩაბარების დამადასტურებელი მტკიცებულება. ამდენად, ობიექტის დემონტაჟთან დაკავშირებით ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მითითება სააპელაციო პალატის 17.02.2011წ. განჩინებაზე, რომლითაც სამსახური არ იქნა ჩაბმული მესამე პირად, არ ადასტურებს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმის მართებულობას.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ დავის გადაწყვეტა საჭიროებს მიყენებული ზიანის ოდენობის დადგენას, რადგან ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისის განსაზღვრის მიზნით საქმეში წარმოდგენილია ექსპერტიზის ორი ურთიერთგანსხვავებული დასკვნა. სასამართლოსთვის არც ერთ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა (სსკ-ის 105-ე მუხ.), მათ შორის საექსპერტო დასკვნას, რომელიც სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და ფასდება სსკ-ის 105-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით, თუმცა სასამართლოს მიერ უნდა დასაბუთდეს ექსპერტიზის დასკვნის გაზიარებაზე უარის თქმა (სსკ-ის 172-ე მუხ.). საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებს არ შეუფასებიათ და ერთმანეთისთვის არ შეუდარებიათ დანგრეული შენობის ღირებულებასთან დაკავშირებული მტკიცებულებები - შპს „ტესტ აუდიტორული კომპანიის“ 28.05.2008წ. აუდიტორული დასკვნა და ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.05.2010წ. N8727/04/19 დასკვნა.

შპს „ტესტ აუდიტორული კომპანიის“ 28.05.2008წ. აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, დანგრევამდე 631.0 კვ.მ. შენობის საბაზრო ფასი 3580500.00 აშშ დოლარით განისაზღვრა. ექსპერტმა შეფასებისას ძირითადად იხელმძღვანელა თბილისის ძველ უბანში უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვისას (მათ შორის სახელმწიფოს მიერ ჩატარებულ აუქციონზე) დაფიქსირებული 1 კვ.მ.-ის ღირებულებით, რომლებიც მერყეობდა 4000.00-დან 7000.00 აშშ დოლარამდე, გამოყენებულ იქნა საშუალო საბაზრო ფასი. შესაბამისად, მოსარჩელის საკუთრებაში დანგრევამდე არსებული შენობის 1 კვ.მ.-ის ღირებულება შეფასდა 5500.00 აშშ დოლარის ექვივალენტად ლარებში. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში მყოფი 09.10.2007წ. გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერი, რომელიც ადასტურებდა ც. ბ-ის საკუთრების უფლებას მიწის ნაკვეთზე ძალაში შესვლის დღიდან. მართალია 28.05.2008წ. აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, 3580500.00 აშშ დოლარი მხოლოდ შენობის საბაზრო ფასია, თუმცა იმავე დასკვნაში პირდაპირაა მითითებული, რომ შეფასებისას ექსპერტმა მხედველობაში მიიღო 737.0 კვ.მ. მიწის მოსარჩელის კერძო საკუთრებაში არსებობა (ტ. I, ს.ფ. 109, 110). ამასთან, შესადარებლად გამოყენებული ობიექტებიდან გამომდინარე შეუძლებელი იყო დასკვნით დადგენილი საშუალო საბაზრო ფასის განსაზღვრა მასში მიწის ნაკვეთის ღირებულების გათვალისწინების გარეშე, კერძოდ, საშუალო საბაზრო ფასის დასადგენად ექსპერტმა შედარებითი მეთოდის საფუძველზე შენობის ღირებულების განსაზღვრისას იხელმძღვანელა სახელმწიფოს მიერ გასხვისებული კომერციული ფართების გასაყიდი ფასით, რომელიც მოიცავდა არამხოლოდ შენობაზე, არამედ წილობრივ მიწის ნაკვეთზე გადასაცემ საკუთრების უფლებასაც (ტ. I, ს.ფ. 112, 113), რაც თავის მხრივ შეუსაბამობაშია იმ მოცემულობასთან, რომ მიწაზე ც. ბოჭორივილის სასარგებლოდ საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებული სარეგისტრაციო ჩანაწერი ბათილად არის ცნობილი. გარდა ამისა, შესადარებლად გამოყენებულია ქ. თბილისში, მხოლოდ რუსთაველის გამზირზე მდებარე კომერციული ფართები, რომელთაგან ერთ-ერთია არა კვების ობიექტი, არამედ მაღაზია, მითითებული არაა დემონტირებული შენობის ახლოს, მიმდებარე ტერიტორიაზე შესაძლო არსებული კომერციული ობიექტების ღირებულების შესადარებლად გამოყენებაზე უარის თქმის მოტივები. შენობის საბაზრო ფასის გამოთვლისას მიწის ნაკვეთის ფასის გათვალისწინების მართებულობის, ასევე კომერციული ობიექტების ფასის განსაზღვრისას გამოუყენებელი კრიტერიუმების შესახებ საკითხები ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ არ შეფასებულა.

ლ. სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.05.2010წ. N8727/04/19 დასკვნის მიხედვით, 2007 წლის მდგომარეობით დანგრეული შენობის 1 თვის გასაქირავებელი ღირებულება (მიწის ნაკვეთის გასაქირავებელი ღირებულების გამორიცხვით) საორიენტაციოდ შეადგენდა 2200.00 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში. ექსპერტიზამ პასუხი არ გასცა მის წინაშე სასამართლოს მიერ გამოსაკვლევად დასმულ პირველ შეკითხვას შენობის ღირებულების შესახებ (მიწის ნაკვეთის ღირებულების გამორიცხვით). ექსპერტიზის დასკვნით განისაზღვრა შენობა-ნაგებობის 1 კვ.მ. სადემონტაჟო ღირებულება და მთლიანი 651 კვ.მ. შენობის დემონტაჟის შედეგად ნარჩენი მასალის ღირებულება. დასკვნით განისაზღვრა, რომ ბაზარზე გასაყიდად გამოტანილი მსგავსი ტიპის დასანგრევი შენობის 1 კვ.მ.-ის ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენდა 20 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში, შესაბამისად მთლიანი 651.0 კვ.მ. შენობის ნარჩენმა ღირებულებამ შეადგინა - 13000.00 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში. ანაზღაურებას დაქვემდებარებულ, ფაქტობრივ ქონებრივ დანაკლისად შენობის ნარჩენის მიჩნევასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც დადგინდა „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის“ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევა, ევროპულმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ანაზღაურების მიკუთვნებისას, განსხვავებული ფაქტორებისა და არგუმენტების პირობებში, დანგრეული შენობის ღირებულების დადგენისა და შესაბამისად ანაზღაურების თანხის განსაზღვრის განმარტების სისწორესა და მერიის ქმედების უკანონობის გათვალისწინებით, დადგენილი ანაზღაურების ოდენობის სამართლიანობისა და საკმარისობის საკითხზე (17.12.2019წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ხიზანიშვილი და კანდელაკი საქართველოს წინააღმდეგ“ (Khizanishvili and Kandelaki v Georgia), no. 25601/12, §54). ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივნებს არ მიეცათ სამართლიანი ანაზღაურება მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის სანაცვლოდ, ვინაიდან შენობის დანგრევის შედეგად დარჩენილი სამშენებლო მასალის ღირებულების ასანაზღაურებელ სრულ ზიანად მიჩნევა შეფასდა არასამართლიან და არასაკმარის ანაზღაურებად, რადგან არსებობდა აშკარა სხვაობა ფუნქციონირებად (მომუშავე) შენობის ღირებულებასა და მისი დანგრევის შედეგად დარჩენილი სამშენებლო მასალის ღირებულებას შორის (§58). ექსპერტიზის დასკვნაში არ არის მოყვანილი რაიმე განმარტება იმის ასახსნელად, თუ რატომ უთანაბრდებოდა შენობის დანგრევის შედეგად დარჩენილი მასალების ღირებულება შენობის ღირებულებას დანგრევამდე (§57). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი განისაზღვრება შენობის დემონტაჟამდე არსებული, ფუნქციონირებადი ნივთის და არა მისი ნარჩენი სამშენებლო მასალის ღირებულებით. განსახილველი საქმის გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ უნდა იქონიოს მსჯელობა შენობის ნაკვეთის გარეშე ღირებულების შეფასების შესაძლებლობაზე. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.05.2010წ. N8727/04/19 დასკვნაში ექსპერტების მითითებით მიწის ნაკვეთის გარეშე შენობას საბაზრო ღირებულება არ გააჩნია (ტ. I, ს.ფ. 258), თუმცა მეორე მხრივ იმავე დასკვნის კვლევით ნაწილში აღნიშნეს, რომ მიწის ნაკვეთის ღირებულება შეადგენდა 142 500 აშშ დოლარს. აღნიშნულის დასადგენად გამოყენებულ იქნა ამოღების (ექსტრაქციის) მეთოდი, რომელიც მოიაზრებდა მთლიანი უძრავი ქონების ღირებულებისთვის დანახარჯების მეთოდით შეფასებული შენობის ღირებულების გამოკლებას. კაპიტალიზაციის მეთოდით მთლიანი უძრავი ქონების ღირებულებად დადგინდა 468 000 აშშ დოლარი. 651 კვ.მ. შენობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებად განისაზღვრა 325 500 აშშ დოლარი. ამდენად, მიწის ნაკვეთის ღირებულებად განისაზღვრა (468 000-ს გამოკლებული 325 500) 142 500 აშშ დოლარი, (ტ. I, ს.ფ. 257). მითითებული სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების ოდენობის მართებულობას დაეთანხმა ასევე ც. ბ-ის წარმომადგენელი (ტ. III, ს.ფ. 8).

საქმეზე დადგენას საჭიროებს მოსარჩელის მიმართ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისის ოდენობა, კერძოდ შენობის საორიენტაციო ღირებულება, რომელიც უნდა იყოს სამართლიანი და საკმარისი. შენობის საორიენტაციო ღირებულების გამოთვლა შესაძლოა სხვადასხვა მეთოდით (დანახარჯების, შედარებისა და შემოსავლების მეთოდები), რომელთა შერჩევა დამოკიდებულია მათ გამოსაყენებლად საჭირო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე. რამოდენიმე მეთოდის გამოყენების შესაძლებლობის შემთხვევაში, მეთოდის გამოსაყენებლად მოპოვებული ინფორმაციის საიმედოობისა და სისრულის გათვალისწინებით, შემფასებელი განსაზღვრავს შეწონვის კოეფიციენტს, რათა შეჯერდეს სხვადასხვა მეთოდით მიღებული შედეგები. მხოლოდ ერთი მეთოდის გამოყენების შემთხვევაში, დასკვნაში მიეთითება სხვა მეთოდების გამოყენების შეუძლებლობის მიზეზი. შენობის საორიენტაციო ღირებულების შეფასებისას, სხვა გარემოებებთან ერთად, მხედველობაშია მისაღები შენობის ადგილმდებარეობა, ფართის დანიშნულება, შენობის კავშირი საჯარო გზასთან და სხვა გარემოებები, რომლებსაც მნიშვნელობა აქვს შენობის საორიენტაციო ღირებულების დადგენისთვის. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.05.2010წ. N8727/04/19 დასკვნით, დემონტირებული შენობის საბაზრო ღირებულება შეფასდა დანახარჯების მეთოდით და შენობის 1 კვ.მ.-ის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება განისაზღვრა საშუალოდ 500 აშშ დოლარით, რაც მოიცავდა მსგავსი ტიპისა და დანიშნულების შენობის აშენების ღირებულებას ექსპლუატაციის ვადის გათვალისწინებით. მთლიანი 651 კვ.მ. შენობის სახარჯთაღრიცხვო ღირებულებამ 325 500 აშშ დოლარი შეადგინა (ტ. I, ს.ფ. 257). იგივე საკითხთან დაკავშირებით, შპს „ტესტ აუდიტორული კომპანიის“ 28.05.2008წ. აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, შენობის საბაზრო ღირებულება 3580500.00 აშშ დოლარით განისაზღვრა, რაც 11-ჯერ აღემატება ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის შედეგებს. სსკ-ის 172.2 მუხლის მიხედვით, თუ სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა და მისი ჩატარება დაავალოს სხვა ექსპერტს ან ექსპერტებს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობები. სსკ-ის 162.1 მუხლის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. მოცემულ შემთხვევაში, შენობის საბაზრო ღირებულების დადგენის გარეშე ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული მოთხოვნის გადაწყვეტა შეუძლებელია. ამასთან, დასაშვებია რომელიმე დასკვნისთვის უპირატესობის მინიჭება დასკვნის ყოველმხრივი და კრიტიკული შეფასების საფუძველზე, რაც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ მოუხდენიათ. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი თქვეს საქმეში დაცული საექსპერტო დასკვნების შეფასების გარეშე.

სკ-ის 408.1 მუხლიდან გამომდინარე, ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებულის უფლებების აღდგენას პირვანდელ მდგომარეობაში. ქონებრივ ზიანად მიიჩნევა ნეგატიური სხვაობა პირის არსებულ ქონებრივ მდგომარეობასა და იმ მდგომარეობას შორის, რომელიც იარსებებდა ზიანის გამომწვევი ქმედების გარეშე. ნივთის განადგურებისას მოსარჩელის კანონიერი ინტერესის დაკმაყოფილება შესაძლებელია ორი გზით: პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით ან ფულადი კომპენსაციის გადახდით. სკ-ის 409-ე მუხლი ითვალისწინებს ერთ-ერთი გზით კრედიტორის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მოითხოვდა შენობის აღდგენის და მისი ღირებულების მოპასუხეზე დაკისრებას, რაც სცილდება ზიანის ანაზღაურების ფარგლებს. ამასთანავე, უკვე აღინიშნა, რომ სააპელაციო პალატის 06.11.2007წ. განჩინებით შენობა-ნაგებობის პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენის დაუშვებლად ცნობის ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს 18.07.2007წ. განჩინება დარჩა უცვლელად.

მოსარჩელე ითხოვს არა მხოლოდ ფაქტობრივი ქონებრივი დანაკლისის, არამედ აგრეთვე მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას. სკ-ის 411-ე მუხლით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი გამოყოფს ქონებრივი ზიანის ორ სახეს: ფაქტობრივად დამდგარ (რეალურ) ქონებრივ დანაკლისსა და მიუღებელ შემოსავალს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მიმართულია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისკენ, რის გამოც ზიანის მოცულობა უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (სუსგ Nას-945-895-2015, 14.03.2016წ.), პირის იმაზე უკეთეს ქონებრივ მდგომარეობაში აღმოჩენა, ვიდრე იგი იქნებოდა ზიანის გამომწვევი ქმედების არ არსებობის შემთხვევაში.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, განაცდურ ქონებრივ ნამეტს, რომელიც შესაძლოა მიღებულიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შემთხვევაში და რომლის ანაზღაურებაც მოსარჩელის კომერციულ ინტერესში შედის. სავარაუდოა შემოსავალი, რომლის მიღებაც მოსალოდნელი იყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების ისეთი ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებით ეჭვის საფუძველს. მხედველობაშია მისაღები მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილება, ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის მტკიცების ტვირთი ასეთ შემთხვევაში მოსარჩელეს აკისრია. ამასთან, მოსალოდნელი შემოსავალი ობიექტური მოცემულობით უნდა შეფასდეს და არა სუბიექტური დამოკიდებულებით. შემოსავლის მიუღებლობა დასტურდება იმგვარი მტკიცებულებებით, რომლებიც ქმნიან ქონებრივი ნამეტის მიღების მოსალოდნელობასთან დაკავშირებით ობიექტურ, რეალურ სურათს და არა ვარაუდს, ალბათობას შემოსავლის მიღების თაობაზე (სუსგ Nბს-740-736(კ-17), 16.05.2019წ.). მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის გამოთვლისას კიდევ უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისგან განუყოფელი პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის პრინციპი, რომელიც ემსახურება მხოლოდ მტკიცებულებებით დადასტურებული განაცდური ქონებრივი ნამეტის ანაზღაურებასა და პირის უსაფუძვლო გამდიდრების თავიდან აცილებას. განსახილველ საქმეში ც. ბ-ის მოთხოვნას შეადგენს იმ შემოსავლის ანაზღაურება, რომელსაც იგი მიიღებდა დემონტირებული შენობის გაქირავებით 2007 წლის პირველი სექტემბრიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. სკ-ის 412 მუხლის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო. აღნიშნული ნორმა მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ ვალდებულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში, მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ვალდებულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი. ზიანის სავარაუდობა დგინდება გონივრულობის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით და/ან დაზარალებულის სუბიექტური შეხედულებებით. ამდენად, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის დადგენის კრიტერიუმია არა მისი წარმოშობის ზოგადი შესაძლებლობის არსებობა, არამედ მოვალისთვის წინასწარ სავარაუდოობა. ზიანის სავარაუდოობის გონივრულობის განსასაზღვრად დასაშვებია დაზარალებულის მიერ წარსულში განხორციელებული, ასევე განუხორციელებელი მოქმედებების გათვალისწინება. საქმის მასალების მიხედვით, ქონებაზე ც. ბ-ის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტია 13.03.1997წ. ჩუქების ხელშეკრულება. შენობის დემონტაჟი, მოსარჩელის მითითებით, 10 წლის შემდგომ 2007 წლის აპრილში მოხდა. საკასაციო პალატა, აღნიშნავს, რომ გაქირავების გზით მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანად მიჩნევისათვის წარმოდგენილი უნდა იყოს ქონების საკუთრებაში არსებობის მანძილზე შენობის იჯარით გაცემის თაობაზე მესაკუთრის ნების გამოვლენის დამადასტურებელი მტკიცებულება - ქონების იჯარით გაცემის შესახებ წერილობითი ხელშეკრულება ან სხვა ისეთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებს მოვალისათვის ზიანის წარმოშობის წინასწარი ვარაუდის არსებობას. საქმის მასალებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ შენობის იჯარით გაცემა, იჯარის გაცემით შემოსავლის მიღება. ობიექტის იჯარით გაცემის გზით ზიანის დადგომის წინასწარი ვარაუდის არსებობის დადასტურების შემთხვევაში, მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის გამოთვლისას გასათვალისწინებელია ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი ფართის საიჯარო ქირის საორიენტაციო მოცულობის პერიოდი (მისი კონკრეტული მომენტისთვის თუ მთლიანი პერიოდისთვის განსაზღვრა), მხედველობაშია მისაღები იმ ფაქტორების ცვალებადობა, რომლებიც წარმოიშობა შეფასების თარიღის შემდეგ და შესაძლოა გავლენა იქონიონ საბაზრო სიტუაციაზე (სუსგ Nბს-740-736(კ-17), 16.05.2019წ.) და შესაბამისად შესაფასებელი ობიექტის საიჯარო ღირებულებაზე (კომერციული ფართების მიმართ საბაზრო მოთხოვნის გაზრდა-შემცირება, ეროვნული ვალუტის ოფიციალური გაცვლითი კურსის მნიშვნელოვანი ცვლილება და სხვ.). ამდენად, მოსარჩელის მტკიცება 2007 წლის პირველი სექტემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე შენობის, ქირის თანხის ერთიდაიმავე ოდენობით, უცილობლად და უწყვეტად გაქირავებისა და ამ გზით შემოსავლის მიღების თაობაზე დაუსაბუთებელია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიუღებელი შემოსავალი არის ანაცდენი სარგებელი (მოგება), რომელსაც დაზარალებული ობიექტურად მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. იგი არ გულისხმობს ერთობლივ შემოსავალს, ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვის გარეშე (სუსგ Nას-848-806-2013წ.). სწორედ ბრუნვის ნორმალური განვითარება მოითხოვს იმის გათვალისწინებას, რომ ნაკვეთი სხვა სუბიექტის საკუთრებაში იმყოფებოდა და შესაბამისად შენობის მესაკუთრეს მოუწევდა მიწის ნაკვეთით სარგებლობისთვის თანხის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა იქონიოს მსჯელობა მიუღებელი შემოსავლის გამოთვლისას იმ ხარჯის გათვალისწინებასთან დაკავშირებით, რომელიც მოსარჩელეს შესაძლოა გასაწევი ჰქონოდა მის საკუთრებაში არსებული შენობის სხვა სუბიექტის მიწის ნაკვეთზე მდებარეობიდან გამომდინარე, კერძოდ, როდესაც შენობისა და მის ქვეშ არსებული მიწის მესაკუთრე სხვადასხვა პირია, სკ-ის 179.2 მუხლის საფუძველზე, შენობის მესაკუთრემ მიწის მესაკუთრეს ყოველწლიურად, წინასწარ უნდა გადაუხადოს ფულადი კომპენსაცია მიწის სარგებლიანობის შემცირების თმენის სანაცვლოდ. კომპენსაცია გამოითვლება იმ ფართის (საიჯარო) ქირის ოდენობის შესაბამისად, რომელიც დაკავებულია შენობით (სუსგ Nას-78-74-2013, 07.05.2013წ.).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უძრავი ქონების დანიშნულების მიუხედავად შესაძლებელია მისი იჯარით გაცემა და ამ გზით შემოსავლის მიღება, თუმცა, საცხოვრებელი ფართისგან განსხვავებით, კომერციული ფართით მესაკუთრის მიერ სარგებლობა უპირველესად მიმართულია შემოსავლის მიღებისკენ. ასეთ შემთხვევაშიც, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობის განხილვისას მოწმდება მოვალისთვის ზიანის დადგომის წინასწარ სავარაუდოობა, რისთვისაც დასადგენია ის, თუ რამდენად ახორციელებდა მოსარჩელე კომერციულ საქმიანობას შენობის გამოყენების გზით ამ უკანასკნელის დემონტაჟამდე. ც. ბ-ის მითითებით, მის საკუთრებაში არსებულ შენობაში განთავსებული იყო და საქმიანობდა გაზეთის რედაქცია. ამასთან, მხედველობაშია მისაღები, რომ მოსარჩელემ საკუთრების უფლება შეიძინა ჟურნალისტთა დამოუკიდებელ ასოციაციასთან დადებული 13.03.1997წ. ჩუქების ხელშეკრულებით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 09.10.2007წ. გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების მიხედვით, თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 11.03.1990წ. N278 განკარგულებით ნება დაერთო ჟურნალისტთა დამოუკიდებელ ასოციაციას განთავსებულიყო ...ის ტერიტორიაზე ახალციხის რაიონის მიერ აგებულ პავილიონში დროებით. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 17.06.1997წ. N12.137.791 დადგენილების მე-6 პუნქტის შესაბამისად, მიწათმოსარგებლე ორგანიზაციების ვადად განისაზღვრა რიყის ტერიტორიის ქალაქთმშენებლობითი გადაწყვეტილების რეალიზების ვადა. ექსპლუატაციაში მიღების 23.05.2003წ. N123 აქტის თანახმად, შენობა წარმოადგენდა კვების ობიექტს. ქალაქთმშენებლობითი დაგეგმვის თვალსაზრისით, დღეს მოქმედი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 15.03.2019წ. N39-18 დადგენილებით დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის გრაფიკული ნაწილის - რუკის მიხედვით, რიყის ტერიტორიის ფუნქციურ ზონად განსაზღვრულია სარეკრეაციო ზონა 2 (რზ-2). ამავე დადგენილებით დამტკიცებული დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის ტექსტური ნაწილის 53-ე მუხლის თანახმად, სარეკრეაციო ზონა-2 (რზ-2) მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში ან მის გარეთ არსებულ/დაგეგმილ გამწვანებულ ტერიტორიებს: პარკს, ღია სათამაშო მოედნებს და მსგავსი ტიპის სხვა ტერიტორიებს. აღნიშნული სამართლებრივი რეჟიმი გამორიცხავს რიყის პარკის ტერიტორიაზე კვების ობიექტის არსებობას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იქონიოს მსჯელობა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ...ის ტერიტორიაზე რესტორნის ფუნქციონირების შედეგად სარგებლის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე. ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქალაქთმშენებლობითი დაგეგმვის თვალსაზრისით, საკრებულოს 30.12.2014წ. N20-105 დადგენილებით ასევე დამტკიცებული იყო დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა, ხოლო საკრებულოს 05.06.2009წ. N6-17 გადაწყვეტილებით დედაქალაქის პერსპექტიული განვითარების გენერალური გეგმა, რომლებითაც ტერიტორიას ასევე მინიჭებული ჰქონდა სარეკრეაციო ზონის სტატუსი. მიუღებელი შემოსავლის გამოანგარიშების მიზნით, საქმეზე უნდა დადგინდეს რიყის ტერიტორიისთვის სარეკრეაციო ზონის განსაზღვრის პერიოდი.

საქმის მასალებს არ ემყარება და დაუსაბუთებელია საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მის საკუთრებაში იმყოფებოდა მიწის ნაკვეთი. კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 09.10.2007წ. გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სარჩელი მოპასუხე ც. ბ-ის მიმართ, ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ჩანაწერი, რომელიც ადასტურებდა ც. ბ-ის საკუთრების უფლებას მიწის ნაკვეთზე. საქალაქო სასამართლოს მიერ არ იქნა გაზიარებული მოპასუხე ფიზიკური პირის მოსაზრება „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე მიწის ნაკვეთზე ც. ბ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობის თაობაზე, სასამართლომ აღნიშნა, რომ 13.03.1997წ. ჩუქების ხელშეკრულებით ც. ბ-ს საკუთრებაში არ გადასცემია მიწის ნაკვეთი, ხოლო თავად გამჩუქებელს პავილიონი გადაცემული ჰქონდა დროებით სარგებლობაში. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 17.06.1997წ. N12.137.791 დადგენილების მე-6 პუნქტის შესაბამისად, მიწათმოსარგებლე ორგანიზაციების ვადად განისაზღვრა რიყის ტერიტორიის ქალაქთმშენებლობითი გადაწყვეტილების რეალიზების ვადა. სასამართლომ მიუთითა, რომ ჩანაწერის განხორციელების დღეს მოქმედი „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ კანონის 2.3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდებოდა დროებითი სარგებლობის უფლებით გამოყოფილ იმ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებზე, რომლებიც ადგილობრივი თვითმმართველობის ან მმართველობის ორგანოების მოთხოვნისთანავე მოყვანილ უნდა იქნეს პირვანდელ მდგომარეობაში რაც აღნიშნულია მიწათსარგებლობის უფლების დამადასტურებელ საბუთში. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მითითებული კანონი არ წარმოშობდა ც. ბ-ის საკუთრების უფლებას. ასევე გაზიარებულ არ იქნა მოპასუხე ფიზიკური პირის მოსაზრება ქ. თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის 18.03.2002წ. საინვენტარიზაციო გეგმის საფუძველზე მიწის ნაკვეთზე ც. ბ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობის თაობაზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 10.07.2008წ. განჩინების მიხედვით, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 09.10.2007წ. გადაწყვეტილება, საინვენტარიზაციო გეგმაში მიწის ნაკვეთის ფართად ჯერ მითითებულია 268 კვ.მ., ხოლო შემდეგ 737 კვ.მ., საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილ უძრავი ქონების დოკუმენტებში 2002 წლის საინვენტარიზაციო გეგმის საფუძვლები არ მოიპოვებოდა, შესაბამისად გაურკვეველი იყო, თუ რის საფუძველზე წარმოეშვა ც. ბ-ს საკუთრების უფლება 737 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. სააპელაციო სასამართლო ასევე არ დაეთანხმა მოპასუხე ფიზიკური პირის მოსაზრებას სსკ-ის 1513-ე მუხლის საფუძველზე მიწის ნაკვეთზე ც. ბ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობის თაობაზე, რადგან აღნიშნული ნორმა შეეხება ისეთ მიწის ნაკვეთებს, რომლებზედაც განლაგებულია ინდივიდუალური სახლი, ხოლო კონკრეტულ შემთხვევაში, სამშენებლო ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების 23.05.2003წ. N123 აქტის თანახმად, მიწის ნაკვეთზე განთავსებული იყო კვების ობიექტი. ასევე არ იქნა გაზიარებული ც. ბ-ის მოსაზრება ქ. თბილისის მერიის მიერ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის დაუცველად სარჩელის შეტანის თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს 25.02.2009წ, განჩინების მიხედვით, რომლითაც უცვლელი დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 10.07.2008წ. განჩინება, მიწის ნაკვეთზე ც. ბ-ის სახელზე საკუთრების უფლების დარღვევით რეგისტრაციის შესახებ მერიისთვის ცნობილი გახდა ქ. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორის 19.07.2007წ. წერილით, რომელიც თბილისის მერიის კანცელარიაში გატარდა 19.07.2007წ., ნომერით 06/9308. მერიამ სასამართლოს სარჩელით მიმართა 25.07.2007წ.. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადები დაცულად იქნა მიჩნეული. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ის არის იმ ნაკვეთის მესაკუთრე, რომელზედაც განთავსებული იყო შენობა, ეწინააღმდეგება კანონიერ ძალაში მყოფ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 09.10.2007წ. გადაწყვეტილებას. სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით ც. ბ-ის საკუთრებაში იმყოფებოდა არა მიწის ნაკვეთი, არამედ შენობა-ნაგებობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 62.1 მუხლის, "საერთო სასამართლოების შესახებ" ორგანული კანონის 4.1 მუხლის, სსკ-ის მე-10 მუხლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს აქტები სავალდებულოა სახელმწიფო ორგანოსა და პირისათვის ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე. სსკ-ის 266-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში მყოფ სასამართლო გადაწყვეტილებას სავალდებულო ძალა აქვს სახელმწიფო ორგანოსა და პირისათვის ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე. ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების დაძლევა არ ხდება ახალი სარჩელის შეტანით. სსკ-ის 266-ე მუხლის დარღვევით, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავოდ გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. სსკ-ის 265-ე მუხლის შესაბამისად კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმება დაუშვებელია, გარდა კანონით დადგენილი გამონაკლისებისა, რომელშიც ამავე კოდექსის მე-11 კარით გათვალისწინებული საქმის წარმოების განახლების საფუძვლები მოიაზრება, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავა არსებითად არ გადაწყვეტილა, გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას დავის არსებითად გადაწყვეტასთან დაკავშირებით, აღნიშნულის გამო საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას არსებითად გადაწყვიტოს დავა, სააპელაციო სასამართლოსგან განსხვავებით საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენასთან დაკავშირებული პროცესუალური საქმიანობა გამოიხატება არა ფაქტების დადგენაში, არამედ - დასადგენ ფაქტებზე მითითებაში. საკასაციო პალატა არ არის შებოჭილი ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, თუმცა აღნიშნული უფლებამოსილს არ ხდის საკასაციო სასამართლოს თავადვე დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო სასამართლოს პროცესუალური როლის გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო არ არის ფაქტების დამდგენი სასამართლო. მტკიცებულებების გამოკვლევასა და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენაზე უფლებამოსილი სასამართლო სააპელაციო სასამართლოა. სააპელაციო სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობისა და განკუთვნადობის პრინციპების დაცვით იღებს და შემდეგ აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენის საფუძველზე, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. პროცესუალური დანაწესებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აფასებს არა მტკიცებულებებს, არამედ ამ მტკიცებულებათა სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასების მართებულობას. განსახილველ საქმეში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში არსებით საკითხებზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის არარსებობის გამო, საკასაციო პალატა მათზე არსებით მსჯელობას ვერ იქონიებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის. ზემოაღნიშნული, თავის მხრივ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოსთვის დაბრუნების პირობაა. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახალი განხილვისთვის.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ც. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.06.2020წ. განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

2. მხარეთა შორის სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე