საქმე N:ბს-684(2კ-20)

#ბს-684(2კ-20) 2 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ზ. ფ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2018 წლის 1 აპრილს ზ. ფ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელემ საქართველოს მთავარი პროკურატურისათვის და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსათვის ზ. ფ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 72 700 ლარისა და მატერიალური ზიანის (ადვოკატის ხარჯი) - 4 800 ლარის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 3 ივლისის მოსამზადებელ სხდომაზე საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ზ. ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს მთავარ პროკურატურას მოსარჩელე ზ. ფ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის - 14 500 ლარისა და მატერიალური ზიანის - 4 800 ლარის ოდენობით ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ცალ-ცალკე გაასაჩივრეს საქართველოს მთავარმა პროკურატურამ და ზ. ფ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 ივლისის განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ზ. ფ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილება; ზ. ფ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე ზ. ფ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 14 500 ლარის და მატერიალური ზიანის - 4 800 ლარის ოდენობით ანაზღაურება დაეკისრა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე ზ. ფ-ის სასარგებლოდ ადმინისტრაციულ დავაზე წარმომადგენლისათვის გაწეული ხარჯებიდან - 1990 ლარის ოდენობით ანაზღაურება დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში ზ. ფ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და აღნიშნა, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 ნოემბრის განაჩენით ზ. ფ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ–ის 177–ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტებით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლით. საქართველოს სსკ–ის 67–ე მუხლის მე–5 ნაწილის შესაბამისად, გაუქმდა ზ. ფ-ის მიმართ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 18 მარტის განაჩენით დანიშნული პირობითი მსჯავრი - 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სსკ–ის 59–ე მუხლის მე–5 ნაწილის თანახმად, ბოლო განაჩენით დანიშნულ სასჯელს ნაწილობრივ დაემატა წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა და საბოლოოდ, განაჩენთა ერთობლიობით, ზ. ფ-ს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რომლის მოხდა აეთვალა დაკავების დღიდან - 2016 წლის 29 თებერვლიდან.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 ივნისის განაჩენით ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 21 ნოემბრის განაჩენი დარჩა უცვლელად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 მარტის განაჩენით, საქმეზე #507აპ.-17, მსჯავრდებულ ზ. ფ-ის ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ნ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. მსჯავრდებული ზ. ფ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და მე-3 ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილ ბრალდებაში. ზ. ფ-ი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. გამართლებულ ზ. ფ-ს განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლით დადგენილი წესით მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 18 მარტის განაჩენით დადგენილი პირობითი მსჯავრი დარჩა ძალაში. ზ. ფ-ს სასჯელის ვადაში მოხდილად ჩაეთვალა პატიმრობაში ყოფნის დრო 2016 წლის 29 თებერვლიდან - 2018 წლის 7 მარტის ჩათვლით. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 ივნისის განაჩენი ნივთმტკიცებათა ნაწილში დარჩა უცვლელად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 მარტის განაჩენის მიხედვით, ზ. ფ-ს საადვოკატო მომსახურება გაუწიეს ნ. ჩ-მა და ნ. შ-ემ.

2018 წლის 19 მარტის სალარო შემოსავლის ორდერის თანახმად, ზ. ფ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე ნ. შ-ის საადვოკატო მომსახურებისათვის გადახდილმა თანხამ შეადგინა 2400 ლარი.

2018 წლის 20 მარტის სალარო შემოსავლის ორდერის თანახმად, ზ. ფ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე ნ. ჩ-ის საადვოკატო მომსახურებისათვის გადახდილმა თანხამ შეადგინა 2400 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ განსახილველ საქმეზე იხელმძღვანელა სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილით და იმავე კოდექსის 207-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიუთითა, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს მხრიდან მორალური ზიანის მოცულობის განსაზღვრა ხდება გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მორალური ზიანის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას, ობიექტურ გარემოებებს, როგორიცაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების საქართველოს გენერალური პროკურატურის და ზ. ფ-ის პრეტენზია მორალურ ზიანთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს მხრიდან მორალური ზიანის მოცულობის განსაზღვრა ხდება გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მორალური ზიანის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულების სუბიექტურ დამოკიდებულებას, ობიექტურ გარემოებებს, როგორიცაა დაზარალებულების ცხოვრების პირობები, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, რომელიც ზ. ფ-ს სწორედ პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში დაუზიანდა, ასაკი და ა.შ. სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზ. ფ-ის და საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივრები არ შეიცავს მითითებას იმ გარემოებებზე, რაც დაადასტურებდა ზემოაღნიშნული კრიტერიუმების შეფასების პროცესში სასამართლოს არაგონივრულ და არასამართლიან მიდგომას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის 14 500 ლარის დაკისრება ზ. ფ-ისათვის მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნის პროპორციულად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ მოსარჩელე ზ. ფ-ის სასარგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის - 4 800 ლარის ოდენობით დაკისრების თაობაზე იმ მოტივით, რომ მოსარჩელე უკანონო დაკავებისა და მის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყების გამო იძულებული იყო საკუთარი უფლებების ეფექტური დაცვისთვის მიემართა ადვოკატისთვის. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 მარტის განაჩენის თანახმად, ზ. ფ-ს სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურებას უწევდა ნ. ჩ-ი და ნ. შ-ე. რის დასადასტურებლად საქმეში წარდგენილია 2018 წლის 19 მარტის შემოსავლის ორდერი, რომლის თანახმადაც ნ. შ-ის ანგარიშზე გადარიცხულ იქნა 2400 ლარი, გადახდის დანიშნულებაში მიეთითა: „ზ. ფ-ის სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურების თანხა“ (ს.ფ. 23), ასევე, 2018 წლის 20 მარტის შემოსავლის ორდერი, რომლის თანახმად ნ. ჩ-ის ანგარიშზე გადარიცხულ იქნა 2400 ლარი, გადახდის დანიშნულებაში მიეთითა: „გამართლებული ზ. ფ-ის საადვოკატო მომსახურების თანხა იმ სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელზეც უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი“ (ს.ფ. 24).

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა იმის თაოაბზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობდა პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი ზ. ფ-ისთვის მიყენებულ ფულად ზარალსა და მოპასუხის ქმედებას შორის. შესაბამისად, სახეზე იყო ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი, თუმცა მხოლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრების ნაწილში, ვინაიდან, საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებიდან არ მტიცდებოდა პოლიციელთა კანონსაწინააღმდეგო ქმედება. სახეზე არ იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსათვის არც მორალური და არც მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ვინაიდან განსახილველ საქმეზე თავდაპირველი მოპასუხისა და ერთ-ერთი აპელანტის - საქართველოს მთავარი პროკურატურის უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურა, ამიტომ სააპელაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზ. ფ-ის წარმომადგენლებმა ნ. ჩ-მა და ნ. შ-ემ სააპელაციო პალატაში წარადგინეს განცხადება, რომლითაც მოითხოვეს ზ. ფ-ის მიერ გაწეული საადვოკატო ხარჯის, ჯამში - 3000 ლარის, მოპასუხისათვის დაკისრება, რის დასადასტურებლად განცხადებას დაურთეს #... შემოსავლის ორდერი, რომლის თანახმად 2019 წლის 19 სექტემბერს ნ. შ-ის ანგარიშზე ჩარიცხულ იქნა 1500 ლარი, დანიშნულებაში მიეთითა: „გამართლებული ზ. ფ-ის საადვოკატო მომსახურების თანხა ადმინისტრაციულ დავაზე მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა“. ასევე, #... შემოსავლის ორდერი, რომლის თანახმად 2019 წლის 18 სექტემბერს ნ. ჩ-ის ანგარიშზე ჩარიცხულ იქნა 1500 ლარი, დანიშნულებაში მიეთითა: „გამართლებული ზ. ფ-ის საადვოკატო მომსახურების თანხა ადმინისტრაციულ დავაზე მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა“. ზ. ფ-ის წარმომადგენლებმა ყურადღება გაამახვილეს იმ გარემოებაზე, რომ ზ. ფ-ს არ ჰქონდა საშუალება ადმინისტრაციულ დავაზე იურიდიული მომსახურების საფასური გადაეხადა მანამდე, რის გამოც თანხების ჩარიცხვა მოხდა მოგვიანებით.

სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა, რომ ვინაიდან ზ. ფ-მა პირველი ინსტანციის სასამართლოში გაწეული წარმომადგენლობისათვის საფასური გადაიხადა საქმის სააპელაციო ინსტანციაში განხილვის ეტაპზე, არ ართმევა აღნიშნული ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. მისი მოთხოვნა ამ ნაწილში ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ზ. ფ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს წარმომადგენლობისათვის გაწეული ხარჯის ჯამში - 1990 ლარის გადახდა, ნაცვლად მოთხოვნილი 3000 ლარისა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ცალ-ცალკე გაასაჩივრეს საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და ზ. ფ-მა.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტარციული კოდექსის 208-ე და 207-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413.1, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე. ამასთან აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. მორალური ზიანის ანაზღაურების თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურია. დამოკიდებულია მრავალ სხვადასხვა პირობაზე. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას აუცილებელია შეფასდეს, როგორც კონკრეტული პიროვნება და მისი სუბიექტური დამოკიდებულება ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე ობიექტური გარემოებები.

კასატორის მითითებით, პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს-ზიანს შორის. სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისთვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიიღოს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებაში დადგენილი პრაქტიკა, ისე საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა. ამასთან, კასატორი საორიენტაციოდ ასახელებს რამდენიმე მათგანს. კონკრეტულ შემთხვევაში, მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ მიკუთვნებული 14 500 ლარი კი კასატორის მოსაზრებით, ფაქტობრივი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმებისა და მითითებული სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს და არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებიდან.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება მატერიალური ზიანის 4 800 ლარისა და 1 990 ლარის საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის დაკისრებას და მიუთითებს, რომ მატერიალური ზიანი არის ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისი, რომლის ოდენობა დგინდება კონკრეტული მტკიცებულებებით. გაწეული ხარჯების ანაზღაურებასთან მიმართებით, მოსარჩელემ უნდა უზრუნველყოს ერთის მხრივ ხარჯების გაწევის ნამდვილობის დადასტურება, ხოლო მეორეს მხრივ მათი გაწევის აუცილებლობა. ანაზღაურებას ექვემდებარება არა ნებისმიერი ხარჯი, არამედ მხოლოდ ის, რომელიც გაწეულია სასამართლოს წინაშე დარღვევის თავიდან ასაცილებლად ან უფლების აღსადგენად.

კასატორი - ზ. ფ-ი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დაანგარიშებას მორალურ ზიანთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ მისთვის გაუგებარია უკანონოდ წართმეული 2 წელი და 7 დღე რატომ შეფასდა მიზერული თანხით. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მას ავტოავარიის შეგეგად გარდაეცვალა ახალგაზრდა მეუღლე ნ. ჭ-ე. ორი წლის შემდეგ გარდაეცვალა დედა, მ. ფ-ი. ჰყავს ორი არასრუწლოვანი შვილი, რომლებიც სრულიდ უპატრონოდ იყვნენ დატოვებულნი 2 წლისა და 7 თვის მანძილზე მეზობლების იმედად.

კასატორის მითითებით, სახელმწიფოს არავითარი ყურადღება არ გამოუჩენია ბავშვების მიმართ და არ დაინტერესებულა მათი ცხოვრების პირობებით, რითაც სრულად დაირღვა, როგორც შიდა სახელმწიფოებრივი ნორმები, ასევე ბავშვთა უფლებათა კონვეცნია, რაც სრულყოფილი საფუძველია, ევროსასამართლომ სახელმწიფოს მიმართ, ამგვარი ქმედებისათვის დააწესოს უმკაცრესი სანქციები. მის უკანონო მსჯავრდების საქმეს შეეწირა ორი არასრუწლოვნის კანონიერი ინტერესი, რომლებიც უპატრონოდ იყვნენ დარჩენილი და პატიმრობაში დარჩენილი მამის მდგომარეობა გაცილებით მძიმე იყო, ვიდრე სხვა მსჯავრდებულებისა, ვის შვილებს საჭმლის მიმწოდებელი მაინც ჰყავდათ. მან უკანონო პატიმრობის წლებში განიცადა უდიდესი მორალური ტანჯვა, რამაც მისი ჯანმრთელობის და ფსიქიკური მდგომარეობა საბოლოოდ შეარყია.

კასატორის მითითებით, ვინაიდან მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების სრული რესტიტუცია, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული უხერხულობის, ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 11 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 11 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ზ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ზ. ფ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარებიან დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოსარჩელისათვის მიყენებული მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილით (ამჟამად მოქმედი რედაქციის მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილი).

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც უკვე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ არაერთგზის განიმარტა (მათ შორის, საქმეზე #ბს-1531(კ-18); 14.03.19) „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით."

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 ნოემბრის განაჩენით ზ. ფ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ–ის 177–ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტებით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 წლით. საქართველოს სსკ–ის 67–ე მუხლის მე–5 ნაწილის შესაბამისად, გაუქმდა ზ. ფ-ის მიმართ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 18 მარტის განაჩენით დანიშნული პირობითი მსჯავრი - 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა. საქართველოს სსკ–ის 59–ე მუხლის მე–5 ნაწილის თანახმად, ბოლო განაჩენით დანიშნულ სასჯელს ნაწილობრივ დაემატა წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი - 1 წლით თავისუფლების აღკვეთა და საბოლოოდ, განაჩენთა ერთობლიობით, ზ. ფ-ს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რომლის მოხდა აეთვალა დაკავების დღიდან - 2016 წლის 29 თებერვლიდან.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 მარტის განაჩენით, საქმეზე #507აპ.-17, მსჯავრდებულ ზ. ფ-ის ინტერესების დამცველის, ადვოკატ ნ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; მსჯავრდებული ზ. ფ-ი ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა“ და მე-3 ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტებით წარდგენილ ბრალდებაში; ზ. ფ-ი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან; გამართლებულ ზ. ფ-ს განემარტა, რომ უფლება ჰქონდა საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლით დადგენილი წესით მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება; ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 18 მარტის განაჩენით დადგენილი პირობითი მსჯავრი დარჩა ძალაში; ზ. ფ-ს სასჯელის ვადაში მოხდილად ჩაეთვალა პატიმრობაში ყოფნის დრო 2016 წლის 29 თებერვლიდან - 2018 წლის 7 მარტის ჩათვლით; ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 ივნისის განაჩენი ნივთმტკიცებათა ნაწილში დარჩა უცვლელად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განაჩენი წარმოადგენს ზ. ფ-ის რეაბილიტაციის საფუძველს. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ბს-972-936(3კ-08) განჩინებაზე (08.04.09წ.), სადაც განიმარტა, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს.“

საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ზ. ფ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 14 500 ლარის დაკისრებას და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არსებული ფაქტობრივი მოცემულობის (პატიმრობის ვადა - 2 წელი და 7 თვე, მძიმე ოჯახური მდგომარეობა, მძიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობა და ა.შ.) გათვალისწინებით პროპორციულად მიიჩნევს, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ - 14 500 ლარის დაკისრებას.

რაც შეეხება, კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის პრეტენზიას მატერიალური ზიანის სახით ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებასთან მიმართებაში, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის #ბს-776-768(2კ-4კს-15) ganCinebaze, sadac ganimarta, rom „მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სსსკ-ის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილ ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ..... ამასთან, ხარჯების განსაზღვრა ხდება სასამართლოში მხარის მიერ წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე, ამგვარი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაშიც, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, სასამართლოს თავადაც შეუძლია განსაზღვროს იურიდიული დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 11.02.08წ. №ას-792-1114-07 განჩინება), თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „პინკოვი და პინკი ჩეხეთის წინააღმდეგ“).“

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 მარტის განაჩენის მიხედვით, ზ. ფ-ს საადვოკატო მომსახურება გაუწიეს ნ. ჩ-მა და ნ. შ-ემ.

ამასთან, ზ. ფ-ის წარმომადგენლებმა ნ. ჩ-მა და ნ. შ-ემ სააპელაციო პალატაში წარადგინეს განცხადება, რომლითაც მოითხოვეს ზ. ფ-ის მიერ გაწეული საადვოკატო ხარჯის, ჯამში - 3000 ლარის, მოპასუხისათვის დაკისრება, რის დასადასტურებლად განცხადებას დაურთეს #... შემოსავლის ორდერი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს მოცემულ საქმეზე მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის სახით - 4800 ლარის და ადმინისტრაციული დავის ფარგლებში გაწეული საადვოკატო ხარჯის - 1990 ლარის დაკისრებას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეესაბამება საკასაციო სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკას.

ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ზ. ფ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნენ დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: ნ. ქადაგიძე

ნ. სხირტლაძე