#ბს-873(2კ-20) 2 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ქეთევან ცინცაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ალექსანდრე წულაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის და ბ. ს-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 7 თებერვალს ბ. ს-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ სარჩელის დაზუსტების გზით მორალური ზიანის სახით - 150 000 (ასორმოცდაათი ათასი) ლარისა და მატერიალური ზიანის სახით - 100 000 (ასი ათასი) ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 11 თებერვლის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ბ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ბ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 9 000 (ცხრა ათასი) ლარის ოდენობით; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ბ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება - 5 400 (ხუთი ათას ოთხასი) ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით ცალ-ცალკე გაასაჩივრეს საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და ბ. ს-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით ბ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ბ. ს-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით - 5 400 (ხუთი ათას ოთხასი) ლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ბ. ს-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით - 3 600 (სამი ათას ექვსასი) ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

სააპელაციო სასამართლომ განსახილველ საქმეზე იხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილით და იმავე კოდექსის 207-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიუთითა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურია, განპირობებულია მრავალი სხვადასხვა ფაქტორით. ამასთან, მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლოს მიერ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად განისაზღვრება, როგორც დამდგარი ზიანის სიმძიმის, ისე ბრალის ხარისხის მიხედვით. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიაჩნია, რომ ბ. ს-ის მიერ მორალური ზიანის სახით მოთხოვნილი თანხის ოდენობა შეუსაბამოდ მაღალი იყო. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა და აღკვეთის ღონისძიების მოქმედება არ არის ჩვეულებრივი და რიგითი მოვლენა ადამიანის ცხოვრებაში. ის დაკავშირებული არის გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან, სტრესთან და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებასთან. ცხადია ბ. ს-ი არ იყო ვალდებული, ეთმინა უკანონო სისხლისსამართლებრივ დევნასთან დაკავშირებული დისკომფორტი, რაც გამოიხატებოდა თუნდაც მთელი რიგი უფლებებითა და თავისუფლებებით სარგებლობის შეუძლებლობასა ან შეზღუდვაში. ამასთან, მნიშვნელოვანია სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობის პერიოდი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის 9 000 ლარის დაკისრება ბ. ს-ისათვის მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნის პროპორციულად მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება არა მხოლოდ დამდგარი ზიანი, არამედ მიუღებელი შემოსავალიც, რაც წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის გათვალისწინებულ უნდა იქნას, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ზიანის ანაზღაურების ერთ - ერთი აუცილებელი ნიშანი კი ისაა, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მართალია, მიუღებელი შემოსავლის არსი მდგომარეობს მის მიუღებლობაში, მაგრამ სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რომ არა ზიანის მიმყენებლის ქმედება, რამდენად მიიღებდა მხარე ამ სარგებელს და რამდენად რეალური იქნებოდა აღნიშნული. მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ შპს „...ის“ პრეზიდენტის 2014 წლის 10 თებერვლის #05/03-27 ბრძანებაზე, რომლითაც შესაბამისად ბ. ს-ი დაინიშნა ...ის დაცვის თანამშრომლის თანამდებობაზე 2014 წლის 10 თებერვლიდან და მისი ხელზე ასაღები ხელფასი განისაზღვრა 600 ლარის ოდენობით.

სსიპ შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის 2019 წლის 13 მაისის #21-11/49858 მომართვის თანახმად, 2014 წლის მარტის თვეში ბ. ს-ის მიერ შპს „...ში“ ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 531.25 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 106.25 ლარი; 2014 წლის აპრილის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 750 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 150 ლარი; 2014 წლის მაისის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 1000 ლარი, დაკავებულმა გადასახამა - 200 ლარი; 2014 წლის ივნისის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 500 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 100 ლარი; 2014 წლის ივლისის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 812.5 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 162.5 ლარი; 2014 წლის აგვისტოს თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 687.5 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 137.5 ლარი; 2014 წლის სექტემბრის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 750 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 150 ლარი; 2014 წლის ოქტომბრის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 1125 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა 225 ლარი; 2014 წლის ნოემბრის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 375 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 75 ლარი; 2014 ლის დეკემბრის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 1250 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 250 ლარი; 2015 წლის იანვრის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 500 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა 100 ლარი; 2015 წლის თებერვლის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 500 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 100 ლარი; 2015 წლის მარტის თვეში ხელფასის სახით მიღებულმა შემოსავალმა შეადგინა - 2000 ლარი, დაკავებულმა გადასახადმა - 400 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვის ეტაპზე გამოთხოვილ ინფორმაციაზე თუ რა პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა ბ. ს-ი შპს „...ში“, რას შეადგენდა მისი ყოველთვიური სახელფასო სარგო და რა პერიოდში ჰქონდა მიღებული ხელფასი და 2015 წლის 31 მარტიდან 2015 წლის ივლისამდე (უხელფასო შვებულებაში გასვლამდე) ჰქონდა თუ არა ხელფასი დარიცხული და მიღებული.

აღნიშნული განჩინების პასუხად გადმოგზავნილი მომართვით სასამართლოს ეცნობა, რომ ბ. ს-ი შპს „...ში“ დაცვის თანამშრომლის პოზიციაზე დაინიშნა 2014 წლის 10 თებერვლიდან და მისი ყოველთვიური სახელფასო ანაზღაურება, ხელზე ასაღები თანხა განისაზღვრა 600 ლარის ოდენობით. ბ. ს-ი 2017 წლის 1 სექტემბრიდან გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. მომართვაში ასევე მითითებული იყო, რომ ბ. ს-ს შპს „...ში“ ხელფასი ერიცხებოდა შემდეგ პერიოდში: 10.02.2014 წლიდან - 30.06.2015 წლის ჩათვლით - ხელზე 600 ლარი; 01.01.2016 წლიდან 31.08.2017 წლის ჩათვლით - ხელზე 600 ლარი. ერიცხებოდა თუ არა ხელფასი ბ. ს-ს 2015 წლის 31 მარტიდან 2015 წლის ივლისამდე (უხელფასო შვებულებაში გასვლამდე) მითითებული იყო, რომ ერიცხებოდა მას ამ პერიოდში ხელფასი ხელზე ასაღები თანხა თვეში - 600 ლარი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმეში დაცული მტკიცებულებებიდან გამომდინარე ნაწილობრივ გაიზიარა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი მატერიალური ზიანის - 5 400 ლარის ოდენობასთან დაკავშირებით და ამ ნაწილში გააუქმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილება და ბ. ს-ის სასრგებლოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურას მატერიალური ზიანის სახით - 5 400 ლარის ნაცვლად, 3 600 ლარი დააკისრა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ცალ-ცალკე გაასაჩივრეს საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და ბ. ს-მა.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტარციული კოდექსის 208-ე და 207-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413.1, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე. ამასთან აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. მორალური ზიანის ანაზღაურების თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურია. დამოკიდებულია მრავალ სხვადასხვა პირობაზე. ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას აუცილებელია შეფასდეს, როგორც კონკრეტული პიროვნება და მისი სუბიექტური დამოკიდებულება ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე ობიექტური გარემოებები.

კასატორის მითითებით, პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს-ზიანს შორის. სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისთვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიიღოს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებაში დადგენილი პრაქტიკა, ისე საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა. ამასთან, კასატორი საორიენტაციოდ ასახელებს რამდენიმე მათგანს. კონკრეტულ შემთხვევაში, მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ მიკუთვნებული 9 000 ლარი კი კასატორის მოსაზრებით, ფაქტობრივი გარემოებების, სამართლებრივი ნორმებისა და მითითებული სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს და არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებიდან.

კასატორი მატერიალური ზიანის თანხასთან დაკავშირებით მიუთითებს საქმეში დადგენილად მიჩნეულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ბ. ს-ი სამსახურიდან გათავისუფლებული არ ყოფილა. რაც შეეხება, 2015 წლის 1 ივლისიდან 2015 წლის 30 დეკემბრის ჩათვლით უხელფასო შვებულებაში მის ყოფნას, რამაც 6 (ექვსი) თვე შეადგინა, კასატორი მიიჩნევს, რომ კავშირში არ არის საქართველოს პროკურატურის ქმედებასთან.

ამდენად, კასატორმა - საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ ბ. ს-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი - ბ. ს-ი აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის შეფასება 9 000 ლარის ოდენობით აშკარად შეუსაბამოა იმ განცდებთან, რასაც იგი განიცდიდა საპატიმრო დაწესებულებაში. საპატიმროში ყოფნამ გამოიწვია მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება და მისი პატივისა და ღისრების შელახვა.

მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, კასატორი - ბ. ს-ი მიუთითებს, რომ სამართალდამცავების მიერ 31.03.2015 წლიდან 30.06.2015 წლამდე დაკავებული იქნა და ამ პერიოდში ვერანაირად ვერ მიიღებდა შრომის ანაზღაურებას. შემოსავლების სამსახურის ცნობის თანახმად, მას 2015 წლის მარტის თვეში ხელფასი მიღებული აქვს 2000 ლარი. შპს „...ი“ მას პერიოდულად ურიცხავდა გარკვეულ თანხებს პრემიის, დახმარების და სხვა სახით. შესაბამისად, კასატორი ამ ლოგიკით, ითხოვს საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის თვეში - 2 000 ლარის დაანგარიშებით მატერიალური ზიანის დაკისრებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ბ. ს-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ბ. ს-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებენ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარებიან დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მოსარჩელეებისათვის მიყენებული მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების კანონიერების შეფასება წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილით (ამჟამად მოქმედი რედაქციის მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილი).

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფოს, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც უკვე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ არაერთგზის განიმარტა (მათ შორის, საქმეზე #ბს-1531(კ-18); 14.03.19) „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით."

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ბრალდებული ბ. ს-ი საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ის სამმართველოს უფროსის მიერ დაკავებულ იქნა 2015 წლის 31 მარტს 19:33 საათზე, რაზედაც შედგენილ იქნა ბრალდებულის დაკავების ოქმი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 29 დეკემბრის განაჩენით ბ. ს-ი წარდგენილ ბრალდებაში, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 25.179-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და მესამე ნაწილის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტით, უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი და გამართლდა. ბ. ს-ის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება პატიმრობა გაუქმდა და ბ. ს-ი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 22 მარტის განჩინებით თბილისის ...ის რაიონული პროკურატურის პროკურორის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. განაჩენი ბ. ს-ის გამართლებისა და ნივთმტკიცებების ნაწილში დარჩა უცვლელად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 29 დეკემბრის განაჩენი, რომლითაც ბ. ს-ი გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში, წარმოადგენს ბ. ს-ის რეაბილიტაციის საფუძველს. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ბს-972-936(3კ-08) განჩინებაზე (08.04.09წ.), სადაც განიმარტა, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს.“

საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ბ. ს-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 9 000 ლარის დაკისრებას და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არსებული ფაქტობრივი მოცემულობის (პატიმრობის ვადა - 9 თვე, მისი ოჯახური მდგომარეობა და ა.შ.) გათვალისწინებით პროპორციულად მიიჩნევს, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ - 9 000 ლარის დაკისრებას.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ ბ. ს-ისათვის მატერიალური ზიანის სახით - 3600 ლარის დაკისრებას, იმ მოტივით, რომ საქმეზე დაცული მტკიცებულებების შესაბამისად, შპს „...ში“ ბ. ს-ს მისი დაკავების დღიდან - 2015 წლის 31 მარტიდან 2015 წლის ივლისამდე ერიცხებოდა და მიღებული აქვს ხელფასი ხელზე ასაღები თანხა თვეში - 600 ლარი. 2015 წლის 1 ივლისიდან 2015 წლის 30 დეკემბრის ჩათვლით ბ. ს-ს მიეცა უხელფასო (არაანაზღაურებადი) შვებულება მშობლის - მ. ს-ას განცხადების საფუძველზე. 2015 წლის 29 დეკემბერს ბ. ს-ი გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში და დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სასამართლო სხდომის დარბაზიდან. შესაბამისად, ბ. ს-ს უნდა აუნაზღაურდეს უხელფასო შვებულების გამო, 6 თვის მიუღებელი ხელფასი - ხელზე ასაღები თანხა თვეში 600 ლარის ოდენობით.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის განმარტებას, მატერიალური ზიანის მისთვის დაკისრების უსაფუძვლობის თაობაზე, ვინაიდან, ცალსახაა ის გარემოება, რომ 2015 წლის ივლისიდან 2015 წლის დეკემბრამდე პერიოდში მოსარჩელის უხელფასო შვებულებაში გასვლა და ხელფასის მიუღებლობა გამოწვეული იყო სწორედ მოსარჩელის პატიმრობაში ყოფნით. ამასთან, რაც შეეხება კასატორის - ბ. ს-ის პოზიციას მატერიალური ზიანის - 2000 ლარის ფარგლებში დაანგარიშების შესახებ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ რეალურად მისაღები და არა აბსტრაქტულ და გარკვეულ გარემოებებზე დამოკიდებული შესაძლო შემოსავალი, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს 2015 წლის მარტში ერთჯერადად დაერიცხა - 2000 ლარი, არ შეიძლება გახდეს მისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის თანხის ამ თანხის ფარგლებში დაანგარიშების საფუძველი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა დავა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეესაბამება საკასაციო სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკას.

ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის და ბ. ს-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ქ. ცინცაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ა. წულაძე