ბს-582 (კს-21) 13 სექტემბერი, 2021 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი
განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კერძო საჩივრის ავტორი (მოპასუხე) _ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - მ. ი-ე
დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება
გასაჩივრებული განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.06.2021წ. განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
მ. ი-ემ 07.12.2020წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ მოპასუხისათვის ზიანის - 39 360 აშშ დოლარის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით. 22.04.2021წ. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უკანონოდ უარის თქმის გამო მიყენებული ზიანის - 35 260 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურების ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის დაკისრება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 22.04.2021წ. გადაწყვეტილებით მ. ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მ. ი-ის სასარგებლოდ დაეკისრა უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უკანონოდ უარის თქმის გამო მიყენებული ზიანის - 35 260 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.05.2021წ. განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარზე დადგინდა ხარვეზი, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას დაევალა 7 დღის ვადაში სახელმწიფო ბაჟის, დავის საგნის ღირებულების 4 %-ის, მაგრამ არანაკლებ 150 ლარის ოდენობით გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის დედნის თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარდგენა. პალატამ აღნიშნა, რომ „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეზე ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან დაწესებულებები (ორგანიზაციები), რომელთა ხარჯები ფინანსდება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან - ყველა საქმეზე. ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 92-ე მუხლის თანახმად, მუნიციპალიტეტის შემოსავლები არ განისაზღვრება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული თანხებით, თბილისის მერიას გააჩნია სხვა შემოსავალიც. „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის 2020 წლის ბიუჯეტის დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 27.12.2019წ. N51-104 დადგენილების მიხედვით, მუნიციპალიტეტს აქვს დამოუკიდებელი შემოსავლები, კერძოდ, ქ. თბილისის მერიის ოფიციალურ ვებ.გვერდზე განთავსებულია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის 2020 წლის ბიუჯეტის შემოსულობები (6 თვე), რომლის თანახმად, 2020 წლის 6 თვეში (ისევე როგორც წინა წლებში) მუნიციპალიტეტის შემოსავლების წყარო იყო: ქონების გადასახადიდან მიღებული თანხები, გრანტები, საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან მიღებული გრანტები, შემოსავლები საკუთრებიდან: პროცენტები, დივიდენდები, რენტა; მოსაკრებელი ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისთვის, შემოსავალი მიწის იჯარიდან და მართვაში (უზუფრუქტი, ქირავნობა და სხვ.) გადაცემიდან, საქონლის და მომსახურების რეალიზაცია, მოსაკრებელი მშენებლობის ნებართვებისათვის, მოსაკრებელი ტაქსით გადაყვანის ნებართვაზე, საჯარო ინფორმაციის ასლის გადაღების მოსაკრებელი, სათამაშო ბიზნესის მოსაკრებელი, მოსაკრებელი დასახლებული ტერიტორიის დასუფთავებისათვის და სხვა სახის შემოსავლები. ამდენად, ის, რომ მუნიციპალური ბიუჯეტი დამოუკიდებელია სახელმწიფო ბიუჯეტისგან (მიუხედავად ნაწილობრივი დაფინანსებისა) და ის, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტს სახელმწიფო დაფინანსების გარდა გააჩნია საკუთარი შემოსავლებიც, ადასტურებს, რომ ქ. თბილისის მერია ვერ თავსდება „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის დეფინიციაში და იგი არ თავისუფლდება სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში უნდა გადაეხადა სახელმწიფო ბაჟი - დავის საგნის ღირებულების 4%-ის ოდენობით, მაგრამ არანაკლებ 150 ლარისა და სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის დედანი უნდა წარედგინა სააპელაციო პალატაში.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.06.2021წ. განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული დადგენილ ვადაში სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის დედნის თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარუდგენლობის გამო. აღნიშნული განჩინება კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.
კერძო საჩივრის ავტორმა აღნიშნა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 89.1 მუხლის თანახმად, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტი არის შესაბამისი მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ დამტკიცებული, მუნიციპალიტეტის ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით მისაღები შემოსულობების, გასაწევი გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების ერთობლიობა. კოდექსის 92.5 მუხლის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში შემოსავლების ადმინისტრირება ხდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. 91.1 მუხლის თანახმად, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის შემოსულობებია საანგარიშო პერიოდში ბიუჯეტში მიღებული ფულადი სახსრების ერთობლიობა: ა) შემოსავლები; ბ) არაფინანსური აქტივები (არაფინანსური აქტივებით განხორციელებული ოპერაციებიდან მიღებული სახსრები); გ) ფინანსური აქტივები (ფინანსური აქტივებით განხორციელებული ოპერაციებიდან მიღებული სახსრები, ნაშთის გამოყენების გარდა); დ) ვალდებულებები (ვალდებულებების აღების შედეგად მიღებული სახსრები). საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის მე-6 მუხლის „დ1“ პუნქტის მიხედვით სახელმწიფოს ერთიანი ბიუჯეტია – ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკების ერთიანი რესპუბლიკური და მუნიციპალიტეტების ერთიანი მუნიციპალური ბიუჯეტების კონსოლიდირებული ბიუჯეტი. სახელმწიფოს ერთიანი ბიუჯეტი არ ექვემდებარება არცერთი ხელისუფლების წარმომადგენლობითი ორგანოს მიერ დამტკიცებას. ამავე კოდექსის 4.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს საბიუჯეტო სისტემის თითოეულმა მონაწილემ საბიუჯეტო პროცესის ყველა ეტაპზე უნდა დაიცვას ერთიანობა – საქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი ხელისუფლებების მიერ საერთო საფუძვლით, ერთიანი საბიუჯეტო კლასიფიკაციით, აღრიცხვის ერთიანი სისტემით, სახელმწიფო ფინანსური კონტროლის ერთიანი პრინციპებით ხელმძღვანელობა. კერძო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსისა და საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის თანახმად, ქ. თბილისის მერია არის საბიუჯეტო ორგანიზაცია, რომელიც უზრუნველყოფს თბილისის აღმასრულებელ-განმკარგულებელ საქმიანობას. საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა ერთიანია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია მოიაზრება იმ დაწესებულებებში, რომლებიც „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის საფუძველზე თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან. ამასთანავე, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტი მითითებას ახდენს კონკრეტულად დაწესებულების (ორგანიზაციის) ხარჯებზე, ხარჯი ეს არის ბიუჯეტის გადასახდელი, ხოლო შემოსულობები აბსოლუტურად დამოუკიდებელი ცნებაა. ნორმის ამგვარი განმარტება წინააღმდეგობაშია კანონმდებლის ნებასთან. კერძო საჩივრის ავტორი ყურადღებას ამახვილებს 2019წ. და 2020წ. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლში შეტანილ დამატებებზე, კერძოდ, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია ამ მუნიციპალიტეტის ქონების პრივატიზაციისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის პროცესის უზრუნველყოფის მიზნით, − ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ქონებასთან დაკავშირებულ დავებზე, ასევე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი – აღსრულების ეროვნული ბიურო − სარჩელებზე სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობისას. კერძო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, აღნიშნული ნორმების ანალიზი ადასტურებს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია თავისუფლდება სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. ამასთანავე, კერძო საჩივრის ავტორი აღნიშნავს, რომ არაერთი გადაწყვეტილება და განჩინებაა მიღებული, რომლითაც ქ. თბილისის მერია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სწორედ „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე არის გათავისუფლებული. ჯერ კიდევ 2007 წელს (საქმე Nას-110-455-07) საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის მერია, რომელიც არის ბიუჯეტის დაფინანსებაზე მყოფი დაწესებულება, თავისუფლდება სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან. კერძო საჩივრის ავტორი თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, კერძო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ კერძო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასკ-ის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სსკ-ის 368.5 მუხლის მიხედვით, თუ სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი არ არის გადახდილი სასამართლო ავალებს საჩივრის შემტან პირს შეავსოს ხარვეზი, რისთვისაც მას ვადას უნიშნავს. თუ ამ ვადაში ხარვეზი არ იქნება შევსებული, სააპელაციო საჩივარი აღარ მიიღება. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.05.2021წ. განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარზე დადგინდა ხარვეზი, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას დაევალა 7 დღის ვადაში სახელმწიფო ბაჟის, დავის საგნის ღირებულების 4 %-ის, მაგრამ არანაკლებ 150 ლარის ოდენობით გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის დედნის თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარდგენა. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ვადაში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ხარვეზი არ გამოუსწორებია - სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის დედანი სააპელაციო სასამართლოში არ წარუდგენია, რის გამო მისი სააპელაციო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტითა და სსკ-ის 38-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტით დადგენილია საერთო სასამართლოებში წარდგენილ საჩივრებზე, მათ შორის სააპელაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდის საჭიროება. სახელმწიფო ბაჟი არის საქართველოს ბიუჯეტებში შენატანი, რომელსაც იხდიან ფიზიკური და იურიდიული პირები სახელმწიფოს მიერ მათი ინტერესების შესაბამისი იურიდიული მოქმედებების შესრულებისათვის და სათანადო საბუთების გაცემისათვის, სახელმწიფო ბაჟი გადაიხდევინება საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე - შესაბამისი განცხადებების, საჩივრების შეტანამდე („სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 1-ლი მუხ., 6.2 მუხ. „ა“ ქვ.პ.)). ამდენად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდა არის შესაბამისი ინსტანციის სასამართლოში წარმოების დაწყების აუცილებელი ფორმალური წინაპირობა, სახელმწიფო ბაჟის გადაუხდელობა სახელდება სარჩელის, ასევე სააპელაციო და საკასაციო საჩივრების განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის საფუძვლად (სსკ-ის 186.1 მუხ. „თ“ ქვ.პ., 368.5 მუხ., 396.3 მუხ.), თუმცა აღნიშნული ზოგადი წესიდან კანონმდებლობა ითვალისწინებს არაერთ გამონაკლისს, რომელთა არსებობის შემთხვევაში სარჩელისა და სააპელაციო/საკასაციო საჩივრების განხილვა დაშვებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის გარეშე.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ბაჟისგან გათავისუფლების კანონმდებლობით გათვალისწინებული საფუძვლების კლასიფიცირება პირობითად შესაძლებელია ორ ჯგუფად: სახელმწიფო ბაჟისაგან გათავისუფლება მხარის მახასიათებლების ან დავის საგნის მიხედვით. მხარის მახასიათებლების მიხედვით სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების შემთხვევაში გადამწყვეტია მხარის სტატუსი, მაგალითად: ორგანიზაციის ხარჯების მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსება („სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხ. „უ“ ქვ.პ.), მოსარჩელის სოციალურად დაუცველობა (სსკ-ის 46.1 მუხ. „ვ“ ქვ.პ.), მოქალაქის მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობა (სსკ-ის 47.1 მუხ.), მხარის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის სტატუსი („სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხ. „მ“ ქვ.პ.) და სხვ.. ასეთ დროს მნიშვნელობა არ ენიჭება განსახილველი დავის საგანს, არსებულ სასარჩელო მოთხოვნას. სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებისათვის უშუალოდ სასარჩელო მოთხოვნა და დავის შინაარსი მნიშვნელოვანია დავის საგნის მიხედვით სახელმწიფო ბაჟისაგან გათავისუფლების შემთხვევებში, მაგალითად, როგორებიცაა: სოციალური დავები (სასკ-ის 9.1 მუხ.), უკანონო მსჯავრდებით მიყენებული ზარალის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული დავები (სსკ-ის 46.1 მუხ. „დ“ ქვ.პ.) და სხვ.. ზოგ შემთხვევაში სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების ეს ორი საფუძველი გაერთიანებულია და კონკრეტული მხარე სახელმწიფო ბაჟისაგან თავისუფლდება მხოლოდ კონკრეტული დავის საგნის არსებობის შემთხვევაში, მაგალითად: სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია მხოლოდ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებულ დავებზე, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო - სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობისას წარდგენილ სარჩელებზე („სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხ. „ს1“, „ხ“ ქვ.პ.) და სხვ..
განსახილველ შემთხვევაში, კერძო საჩივრის ავტორი მიიჩნევს, რომ მისი სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვება დაუსაბუთებელია, რადგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია თავისუფლდება სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან ყველა საქმეზე, რის გამო მის სააპელაციო საჩივარზე ხარვეზის დადგენა, მისთვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის დედნის სააპელაციო პალატაში წარდგენის დავალება არ იყო მართლზომიერი და ეფუძნებოდა ნორმის არასწორ განმარტებას.
ზოგადად სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის გარკვეული საფასურის გადახდასთან დაკავშირება მიზნად ისახავს დაუსაბუთებელი სარჩელების შემცირებას და სასამართლოს თვითმიზნური გადატვირთვის პრევენციას, ხელს უწყობს მხარეების მიერ სარჩელის მხოლოდ რეალური საჭიროების პირობებში წარდგენას. ბაჟის დაწესებით სახელმწიფო ახალისებს სამართალწარმოების მხარეებს, იდავონ მხოლოდ მაშინ, როდესაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება რეალურად სჭირდებათ. სასამართლოს გადატვირთვისგან დაცვა დავის გადაწყვეტის ალტერნატიული მექანიზმების შექმნითა თუ სხვა სამართლებრივი გზების გამოყენებით, თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოებაში მიღებულ და ამავე დროს საჭირო ღონისძიებას წარმოადგენს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.12.2016წ. N2/6/623 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „სადაზღვევო კომპანია უნისონი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, § 7, §15), თუმცა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულება განსხვავებულად ვლინდება სახელმწიფო/მუნიციპალურ ორგანოებსა და კერძო პირებთან მიმართებით.
„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან დაწესებულებები (ორგანიზაციები), რომელთა ხარჯები ფინანსდება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან. საბიუჯეტო კოდექსის მე-6 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო ბიუჯეტი არის საქართველოს პარლამენტის მიერ დამტკიცებული, საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულების მიზნით მისაღები შემოსულობების, გასაწევი გადასახდელებისა და ნაშთის ცვლილების ერთობლიობა. ამდენად, სახელმწიფო ბიუჯეტი ორიენტირებულია ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოების მიერ თავისი ფუნქციების სათანადოდ განხორციელებაზე. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის სიტყვა-სიტყვით განმარტების შემთხვევაში ნორმის გავრცელება შესაძლებელი იქნება მხოლოდ ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოებზე, რაც არ ემსახურება არსებული ნორმატიული მოწესრიგების მიზანს. სახელმწიფო ხელისუფლება ხორციელდება ხელისუფლების დანაწილების პრინციპზე დაყრდნობით (საქართველოს კონსტიტუციის 4.3 მუხ.), როგორც ცენტრალური, ისე ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებით. მართალია მუნიციპალური ბიუჯეტი დამოუკიდებელია სახელმწიფო ბიუჯეტისაგან და მუნიციპალიტეტის ორგანოების დამოუკიდებლობა საბიუჯეტო საქმიანობაში გარანტირებულია საკუთარი შემოსულობებით და საკუთარ უფლებამოსილებათა განხორციელებისათვის გადასახდელების გაწევის დამოუკიდებლად განსაზღვრით, აგრეთვე დელეგირებულ უფლებამოსილებათა ფარგლებში დამოუკიდებელი გადაწყვეტილებების მიღების უფლებით (საბიუჯეტო კოდექსის 65-ე მუხ. მე-2, მე-3 ნაწ., ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 90-ე მუხ.), თუმცა აღნიშნული იმთავითვე არ გულისხმობს სასამართლოში დავის წარმოებისას მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანოს მიერ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის საჭიროებას. მიუხედავად იმისა, რომ მუნიციპალიტეტი - საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 2.2 მუხ.), ხოლო მუნიციპალიტეტის ორგანო - ადმინისტრაციული ორგანოა (სზაკ-ის 2.1 მუხ. „ა“ ქვ.პ.), მუნიციპალიტეტის სტატუსი მნიშვნელოვანი თავისებურებებით ხასიათდება, რაც სხვა ადმინისტრაციული ორგანოებისაგან მის განსხვავებას, სახელმწიფო ბაჟთან მიმართებით არაიდენტურ მიდგომას განაპირობებს.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მუნიციპალიტეტი ფაქტობრივად სახელმწიფო მმართველობას ახორციელებს, თუმცა ადგილობრივ დონეზე, თვითმმართველობის თავისებურებების გათვალისწინებით. თვითმმართველობის ორგანო ადგილობრივი სახელისუფლებო ორგანოა, რომელიც ეფუძნება საკუთარი საქმეების საკუთარი პასუხისმგებლობით მოწესრიგების, დამოუკიდებელი პოლიტიკური გადაწყვეტილების მიღების უნარს, რაც აყალიბებს სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოებთან შედარებით, თვითმმართველობის ორგანოს განსხვავებულ სტატუსს. სხვა ადმინისტრაციული ორგანოებისაგან განსხვავებით, რომლებიც არ ატარებენ არჩევით ხასიათს და მხოლოდ კანონმდებლობის მითითების საფუძველზე ახორციელებენ მათთვის მინიჭებულ საჯარო უფლებამოსილებებს, ადგილობრივი თვითმმართველობა არის საქართველოს მოქალაქეთა უფლება და შესაძლებლობა, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მეშვეობით, ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესების შესაბამისად გადაწყვიტონ ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხები (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 2.1 მუხ.). აღნიშნული დანაწესით უზრუნველყოფილია ხელისუფლების ადგილობრივ დონეზე განხორციელების იდეა. „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ევროპული ქარტიის (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 26.10.2004წ. №515-IIს დადგენილებით) თანახმად, როგორც წესი, სახელმწიფო უფლება-მოვალეობების განხორციელება ხდება ხელისუფლების იმ ორგანოს მიერ, რომელიც ყველაზე ახლოს არის მოქალაქეებთან (4.3 მუხ.). ამდენად, თვითმმართველობისადმი, როგორც ორდინალური ადმინისტრაციული ორგანოსადმი მიდგომა, რომლის შექმნა და ფუნქციონირება მთლიანად დამოკიდებულია საკანონმდებლო რეგულირებაზე, უმართებულოა. თვითმმართველობა არ არის მხოლოდ კონკრეტული ნორმატიული დანაწესების ან ცენტრალური ხელისუფლების დირექტივების აღმასრულებელი ორგანო, განსხვავებით, მაგ.: აღმასრულებელი ხელისუფლების საჯარო სამართლის იურიდიული პირისაგან, რომელსაც ჰყავს ცენტრალური აღმასრულებელი ხელისუფლების მიერ დანიშნული ხელმძღვანელი, იქმნება კანონის, საქართველოს მთავრობის დადგენილების ან მმართველობითი ორგანოს აქტით („საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ“ კანონის 2.1 მუხ.), არის ცენტრალური აღმასრულებელი ხელისუფლების სისტემის ნაწილი და წინასწარ დადგენილი პოლიტიკით, დასახული მიზნებისა და დაკისრებული ფუნქციების განსახორციელებლად დადგენილი ორგანიზაციული მოწყობით ხელმძღვანელობს. თვითმმართველი ერთეული ორგანული კანონის შესაბამისად დამოუკიდებლად ადგენს თავის ორგანიზაციულ მოწყობას, დამოუკიდებლად იღებს საკადრო გადაწყვეტილებებს, სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებიც კი ადგილობრივ თვითმმართველობასთან დაკავშირებულ საკითხებზე გადაწყვეტილებებს იღებენ მხოლოდ თვითმმართველ ერთეულთან კონსულტაციით (საქართველოს კონსტიტუციის 76.2, 76.4 მუხ.). ადგილობრივი თვითმმართველობა სახელისუფლებო უფლება-მოვალეობების განხორციელებას ახდენს არა დანიშნული, არამედ ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ არჩეული ორგანოების მეშვეობით, დამოუკიდებლად წყვეტს ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხებს (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მე-2 მუხ.). ასევე არსებითად განსხვავებულია თვითმმართველობისა და სხვა ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებების ფარგლები, კერძოდ, მუნიციპალიტეტი უფლებამოსილია საკუთარი ინიციატივით გადაწყვიტოს ნებისმიერი საკითხი, რომლის გადაწყვეტაც საქართველოს კანონმდებლობით არ არის ხელისუფლების სხვა ორგანოს უფლებამოსილება და აკრძალული არ არის კანონით (ადგილობრივი თვითმართველობის კოდექსის 16.3 მუხ., „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ევროპული ქარტიის 4.2 მუხ.). ამდენად, სხვა ადმინისტრაციული ორგანოებისგან განსხვავებით, რომელთაც აქვთ მხოლოდ ის უფლებამოსილებები, რაც კანონით არის განსაზღვრული, ადგილობრივი თვითმმართველობა სარგებლობს თავისუფლების მკვეთრად ფართო არეალით და უფლება აქვს განახორციელოს ყველა ის უფლებამოსილება, რაც კანონით არ ეკრძალება ან სხვა ორგანოს კომპეტენციაში არ შედის. აღნიშნული კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს თვითმმართველობის ორდინალური ადმინისტრაცული ორგანოსგან განსხვავებას, სხვა ადმინისტრაციული ორგანოებისათვის დადგენილი სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულების თვითმმართველობის ორგანოზე ავტომატურად გავრცელების დაუშვებლობას.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობა სახელმწიფო მმართველობის ერთგვარად დეცენტრალიზებული ფორმაა, რომელსაც ახასიათებს არჩევითობა და ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხების მართვა-გამგებლობაში გარკვეული დამოუკიდებლობა. ადგილობრივი თვითმმართველობა კონსტიტუციური წყობის ერთ-ერთი საფუძველი, ხელისუფლების ორგანიზაციის ძირითადი პრინციპია, რომელიც ხელისუფლების დანაწილების პრინციპთან ერთად, განსაზღვრავს ქვეყნის მმართველობის სისტემას. სახელმწიფოში ადგილობრივი თვითმმართველობის დამკვიდრება და სრულფასოვანი რეალიზაცია მიზნად ისახავს: საჯარო ხელისუფლების დეცენტრალიზაციის გზით სახელისუფლებო უფლებამოსილებების განხორციელების დაახლოებას ინდივიდთან და, როგორც შედეგი, ადგილობრივი ინიციატივის ორგანულ შერწყმას საჯარო ინტერესებთან. ადგილობრივი თვითმმართველობა სრულიად არ არის მოწყვეტილი სახელმწიფოს. ადგილობრივი თვითმმართველობა რთული და კომპლექსური მოვლენაა, ის ადგილობრივი საჯარო ხელისუფლებაა და არა მოსახლეობის თვითორგანიზაციის მარტივი ფორმა (სუსგ 28.10.2019წ. Nბს-504-501(კ-17)). მუნიციპალური ბიუჯეტი მართალია დამოუკიდებელია სახელმწიფო ბიუჯეტისაგან (საბიუჯეტო კოდექსის 65.2 მუხ.) და სახელმწიფო ხელისუფლებისა და თვითმმართველი ერთეულის უფლებამოსილებები გამიჯნულია (საქართველოს კონსტიტუციის 75.1 მუხ.), თუმცა მუნიციპალური ბიუჯეტი ახდენს ადგილობრივ დონეზე სახელმწიფოს ფუნქციების განხორციელების ფინანსურ უზრუნველყოფას, რაც სახელმწიფოსა და თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის არსობრივ მსგავსებაზე მიუთითებს. სახელმწიფოს და მუნიციპალური ბიუჯეტების გამიჯვნა, მათ გათიშვას არ ნიშნავს, საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა აგებულია ერთიანობის პრინციპზე, საქართველოს ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლებება საერთო საფუძვლით, ერთიანი საბიუჯეტო კლასიფიკაციით, აღრიცხვის ერთიანი სისტემით, სახელმწიფო ფინანსური კონტროლის ერთიანი პრინციპებით ხელმძღვანელობს, სახელმწიფოს ერთიანი ბიუჯეტი ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკების ერთიანი რესპუბლიკური და მუნიციპალიტეტების ერთიანი მუნიციპალური ბიუჯეტების კონსოლიდირებული ბიუჯეტია (საბიუჯეტო კოდექსის 4.1 მუხ. „ე“ ქვ.პ., მე-6 მუხ. „დ1“ ქვ.პ.). ამასთანავე, საქართველოს კონსტიტუციის 7.4 მუხლის თანახმად, სწორედ სახელმწიფო უზრუნველყოფს თვითმმართველი ერთეულის ფინანსური სახსრების შესაბამისობას მის უფლებამოსილებებთან.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მუნიციპალური ბიუჯეტის, შემოსულობების მიღებისა და ხარჯების გაწევის მიზანია მუნიციპალიტეტის ამოცანების, ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესრულება (საბიუჯეტო კოდექსის მე-6 მუხლის „თ“ ქვ.პ., ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 89.1 მუხ.), რომელთა შორისაა მუნიციპალიტეტის სივრცის დაგეგმარება, ტერიტორიის კეთილმოწყობა, ნარჩენების მართვა, წყალმომარაგების უზრუნველყოფა და სხვ. (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 16.2 მუხ.). შესაბამისად, თვითმმართველობის მახასიათებლების გათვალისწინებით, სწორედ სახელისუფლებო ფუნქციების განხორციელებისა და სათანადო ამოცანების შესრულების მიზნით ხორციელდება თვითმმართველობის ბიუჯეტის ფორმირება და შესაბამისი ხარჯების გაწევა, რის გამო ნაკლებმნიშვნელოვანია მუნიციპალიტეტის დაფინანსების წყაროები, რადგან ნებისმიერი წყაროდან გამომდინარე შემოსავალი ხმარდება მუნიციპალიტეტის სახელისუფლებო მიზნებისა და ამოცანების შესრულებას, შენატანებით ხდება არა რომელიმე ადმინისტრაციული ორგანოს, არამედ მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ფორმირება, რომელიც ემსახურება მუნიციპალიტეტის მიზნების შესრულებას. ასეთ დროს არ არსებობს სახელმწიფო ბაჟის გადახდევინების ვალდებულების დაწესების ლეგიტიმური ინტერესი, რადგან ბაჟის დაწესება არ არის დაკავშირებული სასამართლოს მომსახურების ღირებულების ანაზღაურებასთან (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.12.2016წ. N2/6/623 გადაწყვეტილება საქმეზე „შპს „სადაზღვევო კომპანია უნისონი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, § 14), სახელმწიფო ბაჟის გადახდის სავალდებულოობის დაწესება მიზნად ისახავს არაკეთილსინდისიერი მხარის მიერ წარდგენილი სარჩელების შემცირებას და დაუსაბუთებელი სარჩელებით სასამართლოს გადატვირთვის პრევენციას. ამასთანავე, იმის გათვალისწინებით, რომ თვითმმართველობის ორგანო უნდა მოქმედებს კეთილსინდისიერად, სასამართლოსადმი მიმართვის უფლებას იყენებდეს საჯარო და საზოგადოებრივი ინტერესის დაცვის უზრუნველყოფის მიზნით, დაუსაბუთებელი სარჩელების/საჩივრების წარდგენით გაუმართლებლად არ უნდა ხარჯავდეს საკუთარ და სასამართლოს რესურსს, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია გათავისუფლებული უნდა იყოს სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან იმ დაწესებულებების (ორგანიზაციების) განთავისუფლება, რომელთა ხარჯები ფინანსდება მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ სახელმწიფო ბაჟის თანხის ბრუნვა არ მოხდეს სრულად სახელმწიფო ბიუჯეტის ფარგლებში, რადგან სახელმწიფო ბაჟის თანხა გადახდილი იქნება სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე ისევ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ („სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 1-ლი მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟი არის საქართველოს ბიუჯეტში შენატანი. სახელმწიფო ბაჟი „მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ“ კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საერთო-სახელმწიფოებრივი მოსაკრებელია. მოსაკრებლის გადამხდელები არიან ფიზიკური და იურიდიული პირები და ამხანაგობები (მე-6 მუხ.). მოსაკრებლები ირიცხება ბიუჯეტში სახელმწიფოს საბიუჯეტო კოდექსისა და საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისად). ამდენად, სრულად სახელმწიფო დაფინანსებაზე მყოფი ორგანოების მიერ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა ყოველგვარ აზრს იქნებოდა მოკლებული, რის გამო ასეთი ვალდებულება ნორმატიულად არ დაწესდა. მსგავსი ვითარებაა აგრეთვე მუნიციპალიტეტის მიერ სახელმწიფო ბაჟის გადახდის შემთხვევაში. მართალია მუნიციპალიტეტი ბაჟის გადახდას მუნიციპალური ბიუჯეტიდან უზრუნველყოფს და თანხას იღებს სახელმწიფო ბიუჯეტი, ანუ არ ხდება ერთი ბიუჯეტის ფარგლებში თანხის ბრუნვა, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ საქართველოს კონსტიტუციით არის განმტკიცებული მუნიციპალიტეტის ფინანსური სახსრების მის უფლებამოსილებებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფის სახელმწიფოს ვალდებულება (საქართველოს კონსტიტუციის 7.4 მუხ.). ამდენად, საჯარო ინტერესი მდგომარეობს თვითმმართველობის ფინანსურ მდგრადობაში, ხარჯების მუნიციპალიტეტის მიზნებისა და ამოცანების შესრულების მიზნით გაწევაში, მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში სათანადო ფინანსური რესურსის დაგროვებაში. აღნიშნული გათვალისწინებული უნდა იქნეს აგრეთვე „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის განმარტებისას. მუნიციპალიტეტის მონაწილეობით მიმდინარე სასამართლო დავების სიმრავლის გათვალისწინებით, ყოველ მათგანზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა გამოიწვევს მუნიციპალური ბიუჯეტიდან მნიშვნელოვანი სახსრების გადინებას, მათ შორის: კერძო პირთა მიერ გადახდილი გადასახადების, სპეციალური, მიზნობრივი და კაპიტალური ტრანსფერების, სესხების, გრანტების გაცემის შედეგად მიღებული თანხების ხარჯვას არადანიშნულებისამებრ, რაც არ შეადგენს ლეგიტიმურ საჯარო მიზანს.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს აგრეთვე, რომ „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტი ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების მიზნებისათვის მითითებას ახდენს დაწესებულებების ხარჯების მხოლოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსების საჭიროებაზე. ამასთანავე, გასათვალისწინებელია, რომ ნორმა აღნიშნული რედაქციით ჩამოყალიბდა „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონში 25.07.2006წ. №3519 კანონით შეტანილი ცვლილების შემდგომ, შესაბამისად, ნორმის მიზნის, მისი რეგულირების ფარგლების განსასაზღვრად „დაწესებულების ხარჯის დაფინანსება“ განმარტებულ უნდა იქნეს ცვლილების შეტანისას არსებული ნორმატიული მოწესრიგების გათვალისწინებით. 25.07.2006წ. ცვლილების განხორციელებისას მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტი შედგებოდა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა შემოსულობებისა და მათი ფუნქციების, ვალდებულებების შესრულების მიზნით გასაწევი გადასახდელებისაგან („ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის 25.07.2006წ. მოქმედი რედაქციის 49.1 მუხ.), რომელიც თავის მხრივ ერთ-ერთ კომპონენტად მოიცავდა ხარჯებს („ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ“ კანონის 11.2 მუხ.). მუნიციპალური ხარჯების დაფინანსების წყაროების დასადგენად, გარკვევას საჭიროებს მუნიციპალიტეტის შემოსულობების წყაროების დადგენა, რადგან სწორედ თვითმმართველობის შემოსულობებით ხორციელდება მისი ხარჯების დაფინანსება.
„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონში 25.07.2006წ. ცვლილების შეტანისას მოქმედი მოწესრიგების მიხედვით, თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შემოსულობები აერთიანებდა საკუთარ შემოსულობებსა და მოზიდულ სახსრებს („ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის 50.1, 50.2 მუხ., „ადგილობრივი თვითმმართველობის ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ“ კანონის მე-9, მე-10 მუხ.). მოზიდულ სახსრებთან მიმართებით ხდებოდა მითითება მათი სხვა ბიუჯეტიდან მოზიდვაზე („ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის 50.2 მუხ.). ამდენად, ვინაიდან ბიუჯეტი შესაძლებელია ყოფილიყო მხოლოდ საქართველოს ცენტრალური, ავტონომიური რესპუბლიკების ან ადგილობრივი („საბიუჯეტო სისტემის შესახებ“ კანონის 3.1 მუხ. „დ“ ქვ.პ.), დგინდება, რომ სახსრების მოზიდვას თბილისის მუნიციპალიტეტი ახდენდა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ. თბილისის ტერიტორიული მდებარეობის გათვალისწინებით სახსრების მოზიდვა ავტონომიური რესპუბლიკის ბიუჯეტიდან ნაკლებ სავარაუდოა). რაც შეეხება ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთარ შემოსულობებს, მათ შორის სახელდებოდა: ადგილობრივი გადასახადები და მოსაკრებლები, არასაგადასახადო შემოსავლები, კაპიტალური შემოსავლები, გამოთანაბრებითი ტრანსფერი, სესხი და გრანტი („ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის 25.07.2006წ. მოქმედი რედაქციის 50.1 მუხ.). ადგილობრივი გადასახადებისა და მოსაკრებლის სამართლებრივი ბუნების, მათი დანიშნულების, კაპიტალური შემოსავლების დეფინიციის („საბიუჯეტო სისტემის შესახებ“ კანონის 25.07.2006წ. მოქმედი რედაქციის მე-6 მუხ. „ა.გ“ ქვ.პ.), გამოთანაბრებითი ტრანსფერის მხოლოდ საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გაცემის („ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ“ კანონის 25.07.2006წ. მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხ. „გ“ ქვ.პ.), სესხისა და გრანტის მხოლოდ საქართველოს მთავრობისაგან (ან მთავრობის ნებართვით) მიღების შესაძლებლობის („ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის 25.07.2006წ. მოქმედი რედაქციის 50.7 მუხ.) გათვალისწინებით, აგრეთვე იმის გათვალისწინებით, რომ თვითმმართველობის არასაგადასახადო შემოსავალი მოიცავდა სხვადასხვა სახის მოსაკრებელს და ადგილობრივი თვითმმართველობის მფლობელობაში არსებული ქონებიდან შემოსავალს („საგადასახადო, არასაგადასახადო და კაპიტალური შემოსავლების ბიუჯეტებს შორის განაწილების შესახებ“ კანონის მე-3 მუხ.), საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქ. თბილისის მერია მოიაზრებოდა „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის სუბიექტებს შორის. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ ცვლილების განხორციელებისას მოქმედი „საქართველოს საბიუჯეტო სისტემის შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო (ცენტრალური) ბიუჯეტის შემოსულობებიც, სწორედ თვითმმართველობის საკუთარი შემოსულობების არსებითად მსგავსი შინაარსის შემოსავლებს აერთიანებდა. სახელმწიფო ბიუჯეტსა და მუნიციპალურ ბიუჯეტს შორის სხვაობა მდგომარეობდა იმაში, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტი მიმართული იყო საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესასრულებლად („საქართველოს საბიუჯეტო სისტემის შესახებ“ კანონის ცვლილებისას მოქმედი რედაქციის 3.1 მუხ. „ე“ ქვ.პ.), ხოლო მუნიციპალური ბიუჯეტი - ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა ფუნქციებისა და ვალდებულებების შესასრულებლად („ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის შესახებ“ კანონის ცვლილებისას მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხლის „ა“ ქვ.პ.). ამდენად, ორივე მათგანის ფორმირება ემსახურებოდა სახელმწიფოს სახელისუფლებო ფუნქციების, ამოცანებისა და მიზნების სათანადოდ განხორციელებას ქვეყნის მასშტაბით ან ადგილობრივ დონეზე. პალატა თვლის, რომ ხელისუფლების განხორციელება ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე ან მხოლოდ მის ნაწილში - ადგილობრივ დონეზე, არ იძლევა მნიშვნელოვან სხვაობას სახელმწიფო ბაჟის გადახდის მიზნებისთვის. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის არსებული რედაქციით ჩამოყალიბება მიზნად ისახავდა სასამართლო დავის წარმოებისას მათ შორის თვითმმართველობის სახელმწიფო ბაჟისაგან გათავისუფლებას. გასათვალისწინებელია, რომ ამჟამად მოქმედი რეგულაციაც ანალოგიურ დათქმებს შეიცავს მუნიციპალური და სახელმწიფო ბიუჯეტის ზოგად მიზნებთან დაკავშირებით (ამჟამად მოქმედი საბიუჯეტო კოდექსის მე-6 მუხლის „თ“, „ე“ ქვ.პ.), რაც „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის მისი მიღების მიზნის შესაბამისად განმარტებას განაპირობებს. ამასთანავე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლების უსწორობას არ ადასტურებს ის გარემოება, რომ მუნიციპალიტეტს შემოსავლების მიღება შეუძლია კერძო-სამართლებრივი გარიგებებიდან, მოზიდული ინვესტიციებიდან, საერთაშორისო ორგანიზაციების მიერ გაცემული გრანტებიდან და სხვ.. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მსგავსი ხასიათის შემოსავლის მიღება არ ეკრძალება აგრეთვე სახელმწიფოს, რომლის ბიუჯეტი მათ შორის გრანტებს, სესხებს, კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულებებიდან მიღებულ შემოსავლებს და სხვ. სახსრებს აერთიანებს.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის განმარტებისას, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული მისი მიზანი, სააპელაციო პალატას უცილობლად უნდა გაეთვალისწინებინა თვითმმართველი ერთეულის სპეციფიური ნიშან-თვისებები, მუნიციპალური ბიუჯეტისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის არსობრივი მსგავსება, მუნიციპალიტეტისა და სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოებს შორის არსებული პრინციპული განსხვავება. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თავად კანონმდებელი „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის სუბიექტად მიიჩნევს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლს 30.10.2019წ. N5243 კანონით დაემატა „უ1“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, შექმნილი ამ მუნიციპალიტეტის ქონების პრივატიზაციისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის პროცესის უზრუნველყოფის მიზნით, გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ქონებასთან დაკავშირებულ დავებზე. აღნიშნული ცვლილების განმარტებით ბარათში კანონპროექტის ავტორები არაერთგზის უთითებენ, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
გასათვალისწინებელია აგრეთვე „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ კანონის 5.1 მუხლში 15.07.2020წ. N6984 კანონით განხორციელებული დამატებაც, რომლის თანახმად სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო სარჩელებზე მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობისას. ვინაიდან სახელმწიფო ბაჟის გადამხდელი ადმინისტრაციული ორგანო - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობის შემთხვევაში თავისუფლდება ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან, მით უფრო უნდა გათავისუფლდეს ბაჟის ანაზღაურებისაგან მერია, რომელიც არის მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო და უზრუნველყოფს მერის უფლებამოსილების განხორციელებას (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 50-ე მუხ.). თავის მხრივ მერის მთავარ უფლებამოსილებებს შორის სახელდება მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობა (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 48-ე მუხ.). ამასთანავე, სწორედ თბილისის აღმასრულებელი ორგანოების სისტემის - ქ. თბილისის მერიის მიერ ხორციელდება ქ. თბილისში ადგილობრივი თვითმმართველობა (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 65-ე მუხ.). ამდენად, ცალსახაა კანონმდებლის ნება, რომ მუნიციპალიტეტის ორგანოს, - განსახილველ შემთხვევაში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია არ არის სახელმწიფო ბაჟის გადახდაზე ვალდებული სუბიექტი, სააპელაციო პალატის მიერ ნორმის განმარტებისას მოწესრიგების მიზნის უგულებელყოფამ განაპირობა დამდგარი შედეგის უსწორობა, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს ქმნის.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე, 399-ე, 414-420-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კერძო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.06.2021წ. განჩინება, საქმე წარმოებაში მიღების საკითხის გადაწყვეტის ეტაპიდან დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
გ. გოგიაშვილი
