საქმე #ბს-600(კ-20) 24 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ალექსანდრე წულაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – გ. ლ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2018 წლის 19 დეკემბერს გ. ლ-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, იგი წლებია ფლობს და სარგებლობს ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ არსებულ 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, რომელზეც განთავსებულია შენობა-ნაგებობა. აღნიშნული შენობა-ნაგებობის მართლზომიერი ფლობის ფაქტი დასტურდება კიროვის რაისაბჭოს კომუნალურ განყოფილებასთან არსებული საუწყებათაშორისო კომისიის #25 ოქმით, რომელიც გადაეცა გ. ლ-ას მამას - გ. მ-ეს. მოსარჩელის მითითებით, ფლობის ფაქტი ასევე დასტურდება მოწმეების ნოტარიულად დამოწმებული თანხმობებით.

გამომდინარე იქიდან, რომ ...ის #79-ში არსებული კორპუსის წითელი ხაზების დადგენისას (აღნიშნულ კორპუსში გ. ლ-ას საკუთრებაში გააჩნდა საცხოვრებელი სახლი, რომელიც ფინანსური სახსრების არქონის გამო გაყიდა) გ. ლ-ას მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული შენობა-ნაგებობა და მიწის ნაკვეთი დარჩა კორპუსის წითელი ხაზების გარეთ, გ. ლ-ამ 2017 წლის 20 სექტემბერს მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მის მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებულ მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მიზნით. აღნიშნული გადაწყვეტილება გადაეგზავნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას.

მოსარჩელის განმარტებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის განკარგულებით მოსარჩელე გ. ლ-ას უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე იმ მოტივით, რომ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება არ შეესაბამებოდა დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმას.

მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული უარი არის უკანონო, რამდენადაც აღიარების კომისიამ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმის მასალები და ვერ დაასაბუთა ის, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტატეგიულ გეგმასთან მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შეუსაბამობა.

ამდენად, მოსარჩელემ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის #1469 განკარგულების ბათილად ცნობა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისათვის გ. ლ-ასთვის ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით გ. ლ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის #1469 განკარგულება და მასვე კანონით დადგენილ ვადაში, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2017 წლის 20 სექტემბერს გ. ლ-ამ განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში, უფლების რეგსიტრაცია მოითხოვა. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ 2017 წლის 10 ოქტომბრის #... მიმართვით, „სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად, გ. ლ-ას განცხადება გადაუგზავნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას.

სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილია ც. ქ-ისა და ლ. ღ-ის 2018 წლის 17 დეკემბრის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება, რომლითაც აღნიშნული პირები ადასტურებენ, რომ გ. ლ-ა ათეული წლებია ფლობს და განაგებს ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ უძრავ ქონებას. ზემოაღნიშნული პირები გამოთქვამენ თანხმობას, რომ გ. ლ-ამ მოახდინოს ხსენებული უძრავი ქონების ლეგალიზება.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის 2018 წლის 20 ივნისის წერილით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ეცნობა, რომ ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით, მოქცეულია საცხოვრებელ ზონაში (სზ).

სასამართლომ საქმის მასალებით ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის #1469 განკარგულებით გ. ლ-ას უარი ეთქვა 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის #79-ის მიმდებარედ) საკუთრების უფლების აღიარებაზე. კომისიამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე გ. ლ-ას საკუთრების უფლების აღიარება არ შეესაბამებოდა დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებს და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმას, ვინაიდან მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი თავისი მდებარეობით, ფართობითა და კონფიგურაციით შეუსაბამო იყო არსებული განაშენიანებისათვის.

სასამართლომ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, თვითნებურად დაკავებულ მიწას წარმოადგენს ამ კანონის ამოქმედებამდე ფიზიკური პირის მიერ თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), ასევე დაინტერესებული ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი (შენობით ან მის გარეშე), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე, ასევე კერძო სამართლის იურიდიული პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე და რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული, გარდა ამ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.

სასამართლომ ასევე მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 5¹ მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მოთხოვნის სივრცის დაგეგმარებისა და ქალაქთმშენებლობითი გეგმების პირობებთან შესაბამისობა. ამასთან, საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის #376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში(სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-16 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვისას, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მოთხოვნის შესაბამისობა სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან, რაც სასამართლოს მოსაზრებით, სწორედ იმის საფუძველი იყო, რომ ასეთ შემთხვევებში, ადმინისტრაციულმა ორგანომ, საქმის გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე, მისთვის მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება.

სასამართლოს აღნიშვნით, მოცემულ შემთხვევაში, აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება არ შეესაბამებოდა დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმას, ვინაიდან მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი თავისი მდებარეობით, ფართობითა და კონფიგურაციით, შეუსაბამო იყო არსებული განაშენიანებისათვის. 2019 წლის 13 თებერვლის სხდომაზე კი მოპასუხის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ როგორც წარმოდგენილი ორთოფოტოებით ჩანდა, მოსარჩელის მიერ აშენებული გარაჟი საკმაოდ ახლოს მდებარეობდა სტადიონთან და იგი წარმოადგენდა სტადიონთან თავისუფლად მისვლისთვის დამაბკოლებელ გარემოებას ან შესაძლოა ხელშემშლელი გამხდარიყო სხვა მესაკუთრეებისათვის. ამასთან, აღნიშნული შენობა-ნაგებობის გვერდით იყო სს „...ის“ კუთვნილი შენობა-ნაგებობა, რომელსაც შეიძლება არა მხოლოდ განაშენიანების, არამედ უსაფრთხოების კუთხითაც შეექმნა პრობლემა. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული განმარტების შემდეგ, მხარეებს მიეცათ შესაძლებლობა სს „...იდან“ წარმოედგინათ ინფორმაცია იმის თაობაზე, თუ როდის იქნა აშენებული სს „...ის“ საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობა და რა მანძილით არის იგი დაშორებული გ. ლ-ას მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან.

სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მხარის მიერ, 2019 წლის 28 თებერვალს, ხოლო მოპასუხის მიერ 2019 წლის 27 მარტს გამართულ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე წარდგენილ იქნა 2019 წლის 21 თებერვლისა და 2019 წლის 12 მარტის წერილები, რომელთა საფუძველზეც, ირკვევა, რომ სს „...ის“ კუთვნილი ს/ქ #7415 აშენებულია 01.07.1959წ. და საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 24 დეკემბრის #366 დადგენილების თანახმად, ...ებისა და გამანაწილებელი პუნქტებისათვის მიმდებარედ შენობა-ნაგებობის მშენებლობის დროს დაცული უნდა იყოს შემდეგი მოთხოვნები: 1) ყრუ კედლიდან და და შემოღობვიდან პერიმეტრის გასწვრივ -2 მ (მუხლი 3, პუნქტი გ.ა.); 2) ღიობიანი კედლის შემთხვევაში პერიმეტრის გასწვრივ - 4 მ (მუხლი 3. პუნქტი გ.ბ.); 3) მთავარი მისასვლელი გზის მონაკვეთი - სიგანით არანაკლებ 3 მეტრისა (მუხლი 3, პუნქტი გ.გ.). ამასთან, „...ის“ მიერ მითითებულ იქნა, რომ კომპანია არ არის წინააღმდეგი მოქალაქემ მოახდინოს მიწის ნაკვეთის ლეგალიზაცია, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაცული იქნება ზემოაღნიშნული პარამეტრები. რაც შეეხება მტკიცებულებას იმის თაობაზე, თუ რა მანძილით არის დაშორებული გ. ლ-ას მიწის ნაკვეთი სს „...ის“ კუთვნილი ობიექტიდან ან აკმაყოფილებს თუ არა ზემოაღნიშნულ პარამეტრებს აღნიშნული მიწის ნაკვეთი, სასამართლოს მითითებით, არც ერთი მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი არ ყოფილა და როგორც გასაჩივრებული აქტითა და ადმინისტრაციული წარმოების მასალებით ირკვევა, აღნიშნული გარემოება არც ადმინისტრაციული წარმოების დროს გამოკვლეულა.

საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს სრულყოფილად არ ჰქონდა შესწავლილი საქმის გარემოები, რის გამოც ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის #1469 განკარგულება მიწის ნაკვეთზე გ. ლ-ას საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ არ იყო საფუძვლიანად დასაბუთებული.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო განკარგულება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის შესაბამისად, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი და მოპასუხეს უნდა დავალებოდა გ. ლ-ას მოთხოვნასთან დაკავშირებით საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, გამოეცა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. საკითხის ხელახალი განხილვისას კი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია ვალდებული იყო სრულფასოვნად გამოეყენებინა მისთვის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით მინიჭებული უფლებამოსილება, უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე გ. ლ-ას განცხადების შემოწმებისას გამოეკვლია ის გარემოება, წარდგენილი განცხადება აკმაყოფილებდა თუ არა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონისა და საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის #376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით“ განსაზღვრულ მოთხოვნებს, აღნიშნულის გამოკვლევის მიზნით ეხელმძღვანელა კანონიერებისა და მიზანშეწონილობის კრიტერიუმებით და გადაწყვეტილება მიეღო იმგვარად, რომ არ შელახულიყო პირის კანონით გარანტირებული უფლებები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; გ. ლ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ უპირველესად აღნიშნა, რომ გადაწყვეტილება გასაჩივრებული იყო ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებულ ნაწილში, ხოლო გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მოსარჩელე მხარის მიერ არ გასაჩივრებულა და ამ ნაწილში გადაწყვეტილება შესული იყო კანონიერ ძალაში. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სასამართლო იმსჯელებდა მხოლოდ გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილზე.

მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანი უკავშირდება ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ უძრავ ქონებაზე გ. ლ-ას საკუთრების უფლების აღიარებას. სადავო აქტის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის #1469 განკარგულების შინაარსიდან გამომდინარე, მისი კანონიერების საკითხის გადაწყვეტისათვის უნდა შეფასებულიყო, გააჩნდა თუ არა ადმინისტრაციულ ორგანოს მოსარჩელისათვის მის მიერ მითითებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროს გამოვლენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ აშენებული გარაჟი საკმაოდ ახლოს მდებარეობს სპორტულ სტადიონთან, ასევე გვერდით არის სს „...ის“ კუთვნილი შენობა-ნაგებობა. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად, საქმის განმხილველ სასამართლოში წარდგენილი 2019 წლის 21 თებერვლისა და 2019 წლის 12 მარტის წერილების შინაარსისა და საქმეში წარდგენილი ფოტომასალის შეფასებით, სააპელაციო პალატამ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საკმარის საფუძვლად არ მიიჩნია სასამართლოს ის განმარტება, რომ მტკიცებულება იმის თაობაზე, თუ რა მანძილით არის დაშორებული გ. ლ-ას მიწის ნაკვეთი სს „...ის“ კუთვნილ ობიექტთან, ან აკმაყოფილებს თუ არა ზემოაღნიშნულ პარამეტრებს, სასამართლოში მხარეთა მიერ წარდგენილი არ ყოფილა.

სააპელაციო პალატა დაეთანხმა და გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ აღიარების კომისია ქალაქმშენებლობითი თვალსაზრისით, კანონმდებლობით მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, უფლებამოსილია ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებების შესწავლისა და შეფასების შემდეგ განსაზღვროს კონკრეტულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიზანშეწონილობის საკითხი, არსებული განაშენიანების, მოქმედი ფუნქციური ზონისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების მოქმედ კანონმდებლობასთან კომპლექსური ანალიზის საფუძველზე. სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა ადმინისტრაციული ორგანოს განმარტება, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ერთ მხარეს იდგა კონკრეტული ფიზიკური პირის ინტერესი - გ. ლ-ას საკუთრების უფლების აღიარება, ხოლო მეორე მხარეს კი - საჯარო ინტერესი, რაც გამოიხატება კონკრეტული ტერიტორიის განაშენიანების შენარჩუნებაში.

აღნიშნულის პარალელურად, ადმინისტრაციულ საპროცესო სამართალში არსებული ინკვიზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე და სასამართლოსთვის მინიჭებული ამ უფლებამოსილების ფარგლებში, სააპელაციო სასამართლომ შეამოწმა ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეცია, რა მიზნითაც შეაფასა სადავო მიწის ნაკვეთის დღევანდელი მდგომარეობა მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით, გამოიკვლია, რომელ ფუნქციურ ზონაშია მოქცეული მიწის ნაკვეთი, არსებობს თუ არა რაიმე შეზღუდვის ზონა, რა ტერიტორიულ-სტრუქტურულ ზონაში მდებარეობს დღეის მდგომარეობით და სხვ.

სააპელაციო პალატის მითითებით, თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურის ვებ. გვერდზე განთავსებული ინტერაქტიული რუკის მეშვეობით დგინდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მოქცეულია საზოგადოებრივ საქმიან ზონა 2-ში (სსზ-2). სააპელაციო პალატამ იქვე ყურადღება გაამახვილა „მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2019 წლის 15 მარტის #39-18 დადგენილებაზე, რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის დამტკიცების შესახებ ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2014 წლის 30 დეკემბრის #20-105 დადგენილება. აღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლით გათვალისწინებულია გეგმარებითი პრინციპები და საფუძვლები, რომლის მე-4 ნაწილის თანახმად, დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმა, როგორც ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტი, განსაზღვრავს ტერიტორიების გამოყენების (მიწათსარგებლობის) და განაშენიანების ძირითად პარამეტრებს, კეთილმოწყობის, გარემოსა და უძრავი კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ სივრცით და ტერიტორიულ პირობებს, სატრანსპორტო, საინჟინრო და სოციალური ინფრასტრუქტურის, ეკონომიკური განვითარების სივრცით ასპექტებს, აგრეთვე განსახლების ტერიტორიულ საკითხებს. საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად ის ექვემდებარება სრულ რევიზიას 5 და 10-წლიან ნიშნულებზე.

ამავე დადგენილების #3 დანართში მითითებულია საბალანსო მაჩვენებელთა ცვლილების აღწერა-დასაბუთება, რომლის 112-ე პუნქტის თანახმად, ზონის მიმართ ცვლილებები განპირობებულია შემდეგი გარემოებებით: ა.ა) ქალაქმშენებლობით კარკასზე არსებული ტერიტორიები, რომლებიც უზრუნველყოფილია შესაბამისი ინფრასტრუქტურით, განთავსებულია პირველად სატრანსპორტო ქსელზე და შესაბამისი განაშენიანების პარამეტრების მქონე არეალებში მოინიშნა სსზ 2-ის სახით. ა.ბ) პოლიცენტრული არეალების ტერიტორიები განისაზღვრა სსზ 2-ად. ა.გ) მკაფიოდ გამოხატული ფუნქციური ხასიათის და უმაღლესი ინტენსივობის არეალები, რომლებსაც გააჩნიათ პირდაპირი წვდომა შესაბამისი გამტარობისა და რესურსული პოტენციალის საინჟინრო ინფრასტრუქტურაზე და ამასთან გარკვეული სტრატეგიული მნიშვნელობა მიმდებარე ტერიტორიის სტრუქტურის ჩამოყალიბება-განვითარებისათვის, მოინიშნა სსზ 2-ის სახით.

ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიუთითა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 24 მაისის ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ #14-39 დადგენილების მე-15 მუხლის მეორე ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა მოიცავს თბილისის განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საქმიანი, კომერციული და სხვა საზოგადოებრივი გამოყენების ტერიტორიებს. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის „ს“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა წარმოადგენს მაღალი ინტენსივობის შერეული საზოგადოებრივ საქმიან ქვეზონას, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში (როგორც წესი გკ-ზე) არსებულ/დაგეგმილ საზოგადოებრივი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს. ამავე დადგენილების დანართ 1-ით განსაზღვრულია თითოეულ ქვეზონაში დაშვებული სამშენებლო ობიექტები, მათ შორის აღნიშნული დანართის მე-7 პუნქტით განსაზღვრულია სსზ-2-ში დაშვებული სამშენებლო ობიექტები.

სააპელაციო პალატამ, ასევე, ყურადღება გაამხვილა იმ გარემოებაზე, რომ ინტერაქტიული რუკის თანახმად, დღეის მდგომარეობით სადავო მიწის ნაკვეთის ტერიტორიულ - სტრუქტურული ზონაა - გეგმარებითი კარკასი. #14-39 დადგენილების მე-14 მუხლის მესამე ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, გეგმარებითი კარკასი (გკ) წარმოადგენს დედაქალაქის ცენტრალურ, შუალედურ და პერიფერიულ ზონებში, ქალაქის მატერიალური გარემოს ათვისების მაღალი ხარისხის, სხვადასხვა დანიშნულების ობიექტების კონცენტრაციის, ტერიტორიების გამოყენების ინტენსივობის, არქიტექტურულ-ქალაქთმშენებლობითი ანსამბლებისა და მოცულობითი აქცენტების, საზოგადოებრივი ცენტრების - აქტიური საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი გარემოს არსებობის ნიშნით გამოყოფილ სტრუქტურულ ელემენტს, რომელიც ყალიბდება საერთო საქალაქო მნიშვნელობის უწყვეტი და რეგულირებადი, აგრეთვე რაიონული მნიშვნელობის სატრანსპორტო-ფეხმავალი მაგისტრალებისა და ქუჩების გასწვრივ და რომელიც, როგორც წესი, მოიცავს ნაკვეთების პირველ რიგს, თუ სხვა რამ არ არის დადგენილი ქალაქთმშენებლობითი დოკუმენტებით.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ რამდენადაც მიწის ნაკვეთი მოქცეულია სსზ-2-სა და გკ-ს ზონებში, მიმდებარე ტერიტორია უზრუნველყოფილია შესაბამისი ინფრასტრუქტურით (სპორტული სტადიონი), ამასთან აქვს გარკვეული სტრატეგიული მნიშვნელობა მიმდებარე ტერიტორიის სტრუქტურის ჩამოყალიბება-განვითარებისათვის, აქვს აქტიური საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი გარემოს არსებობის ნიშნით გამოყოფილი სტრუქტურული ელემენტი, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ ზემოთმითითებულ ზონაში დომინირებული სახეობაა ობიექტები საზოგადოებრივი დანიშნულების ფუნქციით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ცალსახად სახეზე იყო საჯარო ინტერესი, რაც გამოიხატებოდა კონკრეტული ტერიტორიის განაშენიანების შენარჩუნებაში. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გ. ლ-ას მიერ აღიარებამოთხოვნილი უძრავი ქონება თავისი მდებარეობით, ფართობითა და კონფიგურაციით შეუსაბამო იყო არსებული განაშენიანებისათვის და ამ თვალსაზრისით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოყენებული დისკრეციული უფლებამოსილება, დასაბუთებული იყო.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გ. ლ-ას მიერ ვერც სააპელაციო სასამართლოში ვერ იქნა წარმოდგენილი თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისათვის კანონმდებლობით გათვალისწინებული საკმარისი დოკუმენტები და ვერც წარმოდგენილი სააპელაციო შესაგებლით იქნა გაქარწყლებული სააპელაციო საჩივრის არგუმენტები. აღნიშნული გარემოებები კი, პალატის მოსაზრებით, გამორიცხავდა სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობასა და ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალებას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ლ-ამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოითხოვა.

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოცემულია თანაზომიერების პრინციპის დაცვის გარეშე. სასამართლოს მიერ არ არის მითითებული, კონკრეტულად რომელი პროცესუალურ-სამართლებრივი გარემოება არის გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ არ დაუცავს თანაზომიერებისა და ინკვიზიციურობის პრინციპები. მან მხოლოდ მოპასუხის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით დაუშვებელია გ. ლ-ას საკუთრების უფლების აღიარება. პროცესის მიმდინარეობისას არ შეფასებულა, თუ რამდენად არის კერძო პირის ინტერესის შეზღუდვა საჯარო მიზნის უკიდურესი და აუცილებელი საშუალება.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს არ უხელმძღვანელია ინკვიზიციურობის პრინციპით და ადმინისტრაციული ორგანოსათვის არ მიუცია მითითებები გ. ლ-ას მფლობლობაში არსებული მიწის მახასიათებლების სათანადო შეფასების შესახებ.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ უნდა შეეფასებინა კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობა. თანაზომიერების პრინციპი კრძალავს მმართველობითი ღონისძიების ადრესატის შეუსაბამო შეზღუდვას. ეს პრინციპი გამომდინარეობს სამართლებრივი სახელმწიფოს კონსტიტუციური პრინციპიდან, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე რომელიმე მხარის კონსტიტუციური უფლებების შეზღუდვა იმდენად არის დასაშვები, რამდენადაც ის საჯარო ინტერესების დაცვისათვის გარდაუვალი საშუალებაა. ამ პრინციპის მოთხოვნაა, რომ უფლების მზღუდავი საკანონმდებლო რეგულირება წარმოადგენდეს ღირებული, ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის გამოსადეგ და აუცილებელ საშუალებას. ამავე დროს, უფლების შეზღუდვის ინტენსივობა მისაღწევი საჯარო მიზნის პროპორციული, მისი თანაზომიერი უნდა იყოს. დაუშვებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა განხორციელდეს ადამიანის უფლების მომეტებული შეზღუდვის ხარჯზე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია გ. ლ-ას კონსტიტუციით გარანტირებული უფლების შეზღუდვა იმ პირობებში, როდესაც ადმინისტრაციულ ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში სათანადოდ არ გამოუკვლევია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები. სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია, წარმოადგენს თუ არა გ. ლ-ას უფლების შეზღუდვა უკიდურეს აუცილებლობას.

ამასთან, კასატორი მიუთითებს, რომ სს „...ის“ შენობა აგებულია 1959 წელს მომიჯნავედ, ...ის ქუჩის #79ა-ში მდებარე კორპუსის ეზოში. მისი შენობა-ნაგებობა სს „...ის“ ...ის შენობისაგან გამოყოფილია ბეტონის სქელი კედლით 4 მეტრის ქვევით. კასატორის განმარტებით, ავტოფარეხი არათუ ხელს უშლის ...ს, არამედ პირიქით, მისი შენობის ბეტონის კედელი აკავებს მიწის გრუნტს ჩამოშლისაგან. რაც შეეხება იმას, რომ ...ის შენობას მისასვლელი გზა ადრე ...ის ქუჩის #79ა-ში მდებარე კორპუსის ეზოდან ჰქონდა, კასატორის მითითებით, ამჟამად იქ განლაგებულია უნებართვო ავტოფარეხები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 11 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული გ. ლ-ას საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით გ. ლ-ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ლ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 2017 წლის 20 სექტემბერს გ. ლ-ამ განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში, უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ 2017 წლის 10 ოქტომბრის #... მიმართვით, „სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად, გ. ლ-ას განცხადება გადაუგზავნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას.

საქმეში წარმოდგენილია ც. ქ-ისა და ლ. ღ-ის 2018 წლის 17 დეკემბრის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება, რომლითაც აღნიშნული პირები ადასტურებენ, რომ გ. ლ-ა ათეული წლებია ფლობს და განაგებს ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ უძრავ ქონებას. ზემოაღნიშნული პირები გამოთქვამენ თანხმობას, რომ გ. ლ-ამ მოახდინოს ხსენებული უძრავი ქონების ლეგალიზება.

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის 2018 წლის 20 ივნისის წერილით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ეცნობა, რომ ქ. თბილისში, ...ის #79-ის მიმდებარედ მდებარე 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით, მოქცეულია საცხოვრებელ ზონაში (სზ).

ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის #1469 განკარგულებით გ. ლ-ას უარი ეთქვა 21 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის #79-ის მიმდებარედ) საკუთრების უფლების აღიარებაზე. კომისიამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე გ. ლ-ას საკუთრების უფლების აღიარება არ შეესაბამებოდა დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებს და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმას, ვინაიდან მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი თავისი მდებარეობით, ფართობითა და კონფიგურაციით შეუსაბამო იყო არსებული განაშენიანებისათვის.

საკასაციო სასამართლო უპირველესად მიუთითებს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით გ. ლ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 17 ოქტომბრის #1469 განკარგულება და მასვე კანონით დადგენილ ვადაში, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრებულ იქნა მხოლოდ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ რამდენადაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გ. ლ-ას მიერ არ გასაჩივრებულა, ამ ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძველზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების პროცესში საკასაციო სასამართლო შეზღუდულია იმ ფარგლებით, რომელიც გ. ლ-ას მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუსაჩივრებლობამ გამოიწვია. აღნიშნული კი გულისხმობს იმას, რომ გ. ლ-ას საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მხოლოდ ის ნაწილი, რომელშიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილებულ იქნა გ. ლ-ას სასარჩელო მოთხოვნა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. საქმის სამართლიანი და დროული განხილვის უფლება უზრუნველყოფილია. დასახელებული კონსტიტუციური დებულებით გარანტირებულია სამართლიანი სასამართლოს უფლება, ხოლო ამავე მუხლის მე-3 პუნქტით რეგლამენტირებულია დაცვის უფლება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში, არაერთხელ გაესვა ხაზი სამართლიანი სასამართლოს კონსტიტუციური უფლების მნიშვნელობას დემოკრატიულ, სამართლებრივ სახელმწიფოში. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლება ინდივიდის უფლებების და თავისუფლებების დაცვის, სამართლებრივი სახელმწიფოსა და ხელისუფლების დანაწილების პრინციპების უზრუნველყოფის უმნიშვნელოვანესი კონსტიტუციური გარანტიაა. ის ინსტრუმენტული უფლებაა, რომელიც, ერთი მხრივ, წარმოადგენს სხვა უფლებებისა და ინტერესების დაცვის საშუალებას, ხოლო, მეორე მხრივ, ხელისუფლების შტოებს შორის შეკავებისა და გაწონასწორების არქიტექტურის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება #1/3/421,422 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – გიორგი ყიფიანი და ავთანდილ უნგიაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1). „სამართლიანი სასამართლოს უფლება ... უზრუნველყოფს კონსტიტუციური უფლებების ეფექტურ რეალიზაციას და უფლებებში გაუმართლებელი ჩარევისგან დაცვას.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება #1/1/403,427 საქმეზე „კანადის მოქალაქე ჰუსეინ ალი და საქართველოს მოქალაქე ელენე კირაკოსიანი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-1).

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, „ამა თუ იმ უფლებით სრულად სარგებლობის უზრუნველყოფის უმნიშვნელოვანესი გარანტია ზუსტად მისი სასამართლოში დაცვის შესაძლებლობაა. თუკი არ იქნება უფლების დარღვევის თავიდან აცილების ან დარღვეული უფლების აღდგენის შესაძლებლობა, სამართლებრივი ბერკეტი, თავად უფლებით სარგებლობა დადგება კითხვის ნიშნის ქვეშ.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება #1/466 საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-14). ამდენად, სამართლიანი სასამართლოს უფლების სრულყოფილ რეალიზაციას არსებითი მნიშვნელობა აქვს ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვისათვის.

საკონსტიტუციო სასამართლოს არაერთხელ აღუნიშნავს, რომ პირის უფლებასთან დაკავშირებული საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა სამართლიანი სასამართლოს უფლების უმნიშვნელოვანესი უფლებრივი კომპონენტია. „საქმის ზეპირი მოსმენა ითვალისწინებს რა მხარეთა უშუალო მონაწილეობას საქმის განხილვაში, რაც ნიშნავს მათ შესაძლებლობას, წარადგინონ მტკიცებულებები, გამოთქვან მოსაზრებები, დაიცვან თავი პირადად ან დამცველის მეშვეობით, სწორედ ამ გზით წარმოადგენს მნიშვნელოვან გარანტიას პროცესის შეჯიბრებითობის, დაცვის უფლებით ადეკვატურად სარგებლობისთვის, ამასთან, საბოლოო ჯამში, უზრუნველყოფს მხარეთა შესაძლებლობას, უკეთ დაიცვან საკუთარი ინტერესები, გავლენა მოახდინონ საქმის გადაწყვეტაზე, ხელი შეუწყონ სწორი და სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღებას.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 23 მაისის #3/2/574 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი უგულავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-61).

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „მხარის მიერ საკუთარი მოსაზრებების წარდგენის უფლება ხელს უწყობს გადაწყვეტილების დასაბუთებულობას, აძლიერებს მომავალში მხარის გასაჩივრების უფლების რეალიზაციის შესაძლებლობას და ამცირებს გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი საფუძვლების დაუსაბუთებლობის ან/და უკანონობის არსებობას/არსებობის ალბათობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის #2/2/558 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ილია ჭანტურაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-41).

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, ზეპირი მოსმენის ჩატარების ინტერესი განსაკუთრებით მაღალია მაშინ, როდესაც საქმის გადაწყვეტა საჭიროებს ფაქტების გამოკვლევას და სხვადასხვა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენას. „უმთავრესი საკითხი, რომელიც მხედველობაში მიიღება ზეპირი მოსმენით საქმის განხილვის უფლების შეზღუდვისას, არის – როგორია კონკრეტული საკითხის განმხილველი სასამართლოს კომპეტენცია იმ მოცემულ შემთხვევაში, კერძოდ კი, თვისობრივად რა საკითხების შესწავლა/შეფასება/გამოკვლევა უწევს სასამართლოს. ამ თვალსაზრისით, გადამწყვეტია, სასამართლო იხილავს მხოლოდ სამართლებრივ საკითხებს, თუ, იმავდროულად, ახდენს ფაქტების (ფაქტობრივი გარემოებების) შეფასება/შესწავლასაც.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 23 მაისის #3/2/574 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე გიორგი უგულავა საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-74). „ზეპირი განხილვის უფლების დაცვის სტანდარტი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული სამართალწარმოების შინაარსზე. იმ შემთხვევაში, როდესაც საქმის განხილვა უკავშირდება ფორმალურ-სამართლებრივი საკითხების დადგენას, ნაკლებია ზეპირი მოსმენის გამართვის ინტერესი. ამ შემთხვევაში მოქმედებს პრინციპი „jura novit curia“ („სასამართლომ იცის კანონი“) და მხარეების მიერ სამართლებრივ გარემოებებზე მითითებას მხოლოდ დამხმარე ფუნქცია აქვს. განსხვავებულია მიდგომა იმ შემთხვევაში, როდესაც სასამართლო წყვეტს როგორც ფორმალურ-სამართლებრივ საკითხებს, ასევე აფასებს ფაქტობრივ გარემოებებს. ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის შემთხვევაში, განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ზეპირი მოსმენის ჩატარებასა და პირისთვის მოსაზრების წარდგენის შესაძლებლობის მინიჭებას.“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის #2/2/558 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ილია ჭანტურაია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-42).

საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოთმოხმობილ განმარტებებზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლით რეგლამენტირებული სამართლიანი სასამართლოს კონსტიტუციური უფლებით მოაზრებულია ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში საქმის როგორც ზეპირი მოსმენით, აგრეთვე, ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესაძლებლობა. თუმცა აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული ორმხრივი კონსტიტუციური დაშვება სასამართლოს არ აღჭურავს საქმის განხილვის ფორმის შერჩევის შეუზღუდავი, აბსოლუტური უფლებამოსილებით. არსებითია, რომ სასამართლოთა მხრიდან საქმის განხილვის კონკრეტული ფორმის განსაზღვრა ეფუძნებოდეს სამართალწარმოების შინაარსს და მიესადაგებოდეს დავის პროცესში შესაფასებელ გარემოებათა ბუნებას. კერძოდ, საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო არ დგას დავასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებების დამატებითი კვლევისა და შესწავლის წინაშე და საჭიროა მხოლოდ სამართლებრივი შეფასება საქმეზე დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებებისა, რომელიც მხარეთა შორის დავას არ იწვევს.

ამდენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა ზღუდავს სამართალწარმოების მონაწილეთა შესაძლებლობას, სრულყოფილად ისარგებლონ საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლებაში ინკორპორირებული სხვადასხვა უფლებრივი კომპონენტით. უფრო კონკრეტულად, საქმის ამგვარი ფორმით განხილვა დავის მიმდინარეობისას სრულყოფილად ვერ უზრუნველყოფს მხარეთა შეჯიბრებითობას, კერძოდ, სამართალწარმოების მონაწილეებს ართმევს საშუალებას, გამოთქვან მოსაზრებები საქმესთან დაკავშირებულ იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც გავლენას ახდენს საქმის კონკრეტული შედეგით გადაწყვეტაზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სამართალწარმოების მონაწილეთა პროცესუალური უფლებების დაცვის კუთხით საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვას ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება. იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარეები სადავოდ ხდიან საქმესთან დაკავშირებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, სამართლიანი სასამართლოს უფლების აუცილებელი მოთხოვნაა, მხარეებს ჰქონდეთ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით საკუთარი მოსაზრებების სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე გაჟღერების საშუალება, რამდენადაც მათ გააჩნდეთ აღნიშნულ გარემოებათა საკუთარი ინტერპრეტაციით თავისსავე სასიკეთოდ წარმოჩენისა და საბოლოოდ, საქმის დასრულების შედეგზე ზემოქმედების პროცესუალური შესაძლებლობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების გამოხმაურებას წარმოადგენს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის 1² ნაწილი, რომელიც განამტკიცებს სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის წინაპირობებს. მითითებული ნორმის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე განიხილოს და გადაწყვეტილება მიიღოს ზეპირი მოსმენის გარეშე, თუ: ა) სააპელაციო საჩივარი ემყარება კანონის დარღვევას და მასში მოთხოვნილია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმება; ბ) აშკარაა, რომ სახეზეა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების (განჩინების) საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლით (გარდა აღნიშნული მუხლის „ე“ და „ე​¹“ ქვეპუნქტებისა) განსაზღვრული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები; გ) მოპასუხემ ცნო სარჩელი.

ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 376¹ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, თუ სააპელაციო საჩივარი ემყარება კანონის დარღვევას და მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებას, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე განიხილოს და გადაწყვეტილება მიიღოს ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის შესახებაც წინასწარ უნდა ეცნობოს მხარეებს. საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის თარიღის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს გამოაქვს განჩინება. თუ სააპელაციო საჩივარი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) არა მარტო სამართლებრივი თვალსაზრისით, არამედ მისი ფაქტობრივი საფუძვლიანობის შემოწმებას, მაგრამ აპელანტის მიერ არ არის წარმოდგენილი ახალი ფაქტები და მტკიცებულებები ან წარმოდგენილია ამ კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად დაუშვებელი ახალი ფაქტები და მტკიცებულებები, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია მხარეთა წერილობითი თანხმობით განიხილოს საქმე ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის შესახებაც წინასწარ უნდა ეცნობოს მხარეებს.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული პროცესუალური მოწესრიგება სრულად შეესატყვისება სამართლიანი სასამართლოს უფლების კონსტიტუციურ შინაარსს, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც სააპელაციო საჩივარი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების (განჩინების) მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებას და მხარეთა შორის სადავო არ არის საქმესთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაეფუძნა ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებას, რომელმაც დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან შეუსაბამობის მოტივით მიზანშეუწონლად მიიჩნია მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. კერძოდ, ადმინისტრაციულმა ორგანომ მიუთითა, რომ უფლებააღიარებას მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი მდებარეობით, ფართობითა და კონფიგურაციით შეუსაბამო იყო არსებული განაშენიანებისათვის. ამასთან, გასაჩივრებული აქტის განზოგადებული, აბსტრაქტული შინაარსის გათვალისწინებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამართულ ზეპირი მოსმენის სხდომაზე ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენელს სასამართლოს მხრიდან მოეთხოვა განემარტა, თუ კონკრეტულად რაში იქნა გამოხატული ზემოხსენებული შეუსაბამობა. აღიარების კომისიის წარმომადგენელმა უპირველესად განმარტა, რომ სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის პროცესში ადმინისტრაციული ორგანო მისთვის მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილების გათვალისწინებით, მიზანშეწონილობის კრიტერიუმით ხელმძღვანელობდა. მოპასუხე მხარემ, ასევე, აღნიშნა, რომ სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან შეუსაბამობა გამოხატული იყო იმ კუთხით, რომ უფლებააღიარებას მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი ხელს უშლიდა მიმდებარედ არსებული მოედნით სარგებლობას, კერძოდ, კეტავდა მოედანთან მისასვლელ გზას. ამასთან, აღიარების კომისიის განმარტებით, მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა სს „...ის“ საკუთრებაში არსებული ...ის მომიჯნავედ, მასთან საკმაოდ ახლო მანძილზე, რის გამოც აღნიშნული მიწის ნაკვეთის გამოყენებას შესაძლოა საფრთხე შეექმნა როგორც სს „...ის“ ...ის ექსპლუატაციისათვის, ასევე, უშუალოდ გ. ლ-ას უსაფრთხოებისათვის.

საკასაციო პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული პროცესის მხარეებს სასამართლოს მხრიდან დაევალათ სს „...იდან“ წარედგინათ ინფორმაცია იმის თაობაზე, თუ კონკრეტულად როდის იქნა აშენებული სს „...ის“ საკუთრებაში არსებული ...ი და რა მანძილით არის დაშორებული იგი გ. ლ-ას მიერ უფლებააღიარებას მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთიდან. მოსარჩელე მხარის მიერ, 2019 წლის 28 თებერვალს, ხოლო მოპასუხის მიერ 2019 წლის 27 მარტს გამართულ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე წარდგენილ იქნა 2019 წლის 21 თებერვლისა და 2019 წლის 12 მარტის წერილები, რომელთა საფუძველზეც, ირკვევა, რომ სს „...ის“ კუთვნილი ს/ქ #7415 აშენებულია 01.07.1959წ. და საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 24 დეკემბრის #366 დადგენილების თანახმად, ...ებისა და გამანაწილებელი პუნქტებისათვის მიმდებარედ შენობა-ნაგებობის მშენებლობის დროს დაცული უნდა იყოს შემდეგი მოთხოვნები: 1) ყრუ კედლიდან და და შემოღობვიდან პერიმეტრის გასწვრივ -2 მ (მუხლი 3, პუნქტი გ.ა.); 2) ღიობიანი კედლის შემთხვევაში პერიმეტრის გასწვრივ - 4 მ (მუხლი 3. პუნქტი გ.ბ.); 3) მთავარი მისასვლელი გზის მონაკვეთი - სიგანით არანაკლებ 3 მეტრისა (მუხლი 3, პუნქტი გ.გ.). ამასთან, „...ის“ მიერ მითითებულ იქნა, რომ კომპანია არ არის წინააღმდეგი მოქალაქემ მოახდინოს მიწის ნაკვეთის ლეგალიზაცია, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაცული იქნება ზემოაღნიშნული პარამეტრები. რაც შეეხება მტკიცებულებას იმის თაობაზე, თუ რა მანძილით არის დაშორებული გ. ლ-ას მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი სს „...ის“ კუთვნილი ობიექტიდან ან აკმაყოფილებს თუ არა ზემოაღნიშნულ პარამეტრებს აღნიშნული მიწის ნაკვეთი, არც ერთი მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი არ ყოფილა და როგორც გასაჩივრებული აქტითა და ადმინისტრაციული წარმოების მასალებით ირკვევა, აღნიშნული გარემოება არც ადმინისტრაციული წარმოების დროს გამოკვლეულა.

საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით მიუთითებს, რომ მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე ადმინისტრაციული ორგანოს უარი დაეფუძნა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის გ. ლ-ას საკუთრებაში მოქცევის მიზანშეუწონლობას, რამდენადაც კერძო და საჯარო ინტერესთა შეპირისპირებით უპირატესობა კონკრეტული ტერიტორიის განაშენიანების შენარჩუნებას მიენიჭა. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ადმინისტრაციულმა ორგანომ ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში მიიჩნია, რომ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი ხელს უშლიდა მის მიმდებარედ არსებული მოედნით სარგებლობასა და სს „...ის“ საკუთრებაში არსებული ...ის უსაფრთხო ექსპლუატაციას. მიუხედავად აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპის გამოყენებით ზეპირი მოსმენის გარეშე გამოიკვლია სადავო მიწის ნაკვეთის მდებარეობა ტერიტორიულ-სტრუქტურული და ფუნქციური ზონების გათვალისწინებით და მიიჩნია, რომ რამდენადაც მიწის ნაკვეთი მოქცეული იყო სსზ-2-სა და გკ-ს ზონებში, გ. ლ-ას მიერ უფლებააღიარებას მოთხოვნილი უძრავი ქონება თავისი მდებარეობით, ფართობითა და კონფიგურაციით შეუსაბამო იყო არსებული განაშენიანებისათვის და ამ თვალსაზრისით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოყენებული დისკრეციული უფლებამოსილება დასაბუთებული იყო.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ საქმე განიხილა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიიღო ზეპირი მოსმენის გარეშე. ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიუთითა ადმინისტრაციულ პროცესში მოქმედ ინკვიზიციურობის პრინციპზე და მასზე დაყრდნობით მხარეთა მონაწილეობის გარეშე გამოიკვლია და შეაფასა ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც არც ადმინისტრაციული წარმოების და არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიმდინარე სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგნად არ ქცეულა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული საქმის განხილვისას მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, ამასთან, სასამართლო უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოებისათვის დამახასიათებელი შეჯიბრებითობის პრინციპი პირდაპირ უკავშირდება კონსტიტუციით რეგლამენტირებულ სამართლიანი სასამართლოს კონსტიტუციურ უფლებას. შეჯიბრებითი პროცესი ეფუძნება მხარეთა უფლებრივ თანასწორობას, აღიჭურვონ თანაბარი საპროცესო ინსტრუმენტებით და გამოიყენონ ისინი თავიანთი პოზიციების სასარგებლო არგუმენტების წარდგენის მიზნით. შეჯიბრებითობის პრინციპი მხარეებს აძლევს სამართალწარმოებაზე სამართლებრივი გავლენის მოხდენის, მტკიცებულების მოპოვება-წარდგენისა და საკუთარი ინტერესების დაცვის გონივრულ და თანასწორ შესაძლებლობას. შეჯიბრებითობის პრინციპის არსი ეფუძნება რწმენას, რომ სათანადოდ მომზადებული მხარეები სასამართლოს წარუდგენენ საკმარის ინფორმაციასა და არგუმენტებს, მაშინ, როდესაც სასამართლოს ძირითად ამოცანას მხარეთათვის ამგვარ მოქმედებათა განხორციელების შესაძლებლობების უზრუნველყოფა წარმოადგენს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის მოქმედების პირობებში, სამართალწარმოების მონაწილეები აღჭურვილნი არიან უფლებით, გამოთქვან საკუთარი მოსაზრებები საქმესთან დაკავშირებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან, განსაკუთრებით კი ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, რომლებსაც საქმის გადაწყვეტის თვალსაზრისით ენიჭებათ არსებითი მნიშვნელობა. საპროცესო კანონმდებლობით მხარეთა მიერ საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის სხდომაზე მოსაზრებათა გამოთქმის უფლების შეზღუდვა დაიშვება მხოლოდ ისეთ პირობებში, როდესაც მხარეები სადავოდ არ ხდიან საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით მოწმდება. განსახილველ შემთხვევაში კი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიღებულია შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოში დავის განხილვის პროცესში კასატორს - გ. ლ-ას არ მიეცა შესაძლებლობა, გამოეთქვა საკუთარი მოსაზრებები უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის სივრცით-ტერიტორიულ მდებარეობასთან დაკავშირებით, უფრო კონკრეტულად კი, იმ გარემოებასთან მიმართებით, რომელმაც, საბოლოოდ, მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა გამოიწვია.

ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით განმტკიცებული ინკვიზიციურობის პრინციპის გამოყენება ავტომატურად გულისხმობს საქმესთან მიმართებით ისეთი მტკიცებულებების სასამართლოს მიერ მოპოვება-მოძიებას ან ისეთი ფაქტობრივი გარემოების გამოკვლევას, რომელიც ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ არ გამოკვლეულა და შეფასებულა. შესაბამისად, ინკვიზიციურობის პრინციპის ადმინისტრაციულ პროცესში რეალიზება აუცილებელს ხდის საქმეზე ზეპირი მოსმენის გამართვას და მოპოვებულ მტკიცებულებებთან თუ გარემოებებთან მიმართებით, მხარეთა მოსაზრებების მოსმენას. საკასაციო პალატა, ასევე, განმარტავს, რომ სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპის ქვეშ მოაზრებული ხელისუფლების დანაწილების კონსტიტუციური პრინციპის არსი სახელისუფლებო შტოთა შორის ურთიერთმაკონტროლებელი, ურთიერთგამაწონასწორებელი და ურთიერთდამაბალანსებელი მექანიზმის შექმნაში მდგომარეობს. აღნიშნული პრინციპის შინაარსიდან გამომდინარე, სასამართლო ხელისუფლება აღმასრულებელი ხელისუფლების კონტროლის ფუნქციით არის აღჭურვილი. სასამართლო ხელისუფლების რევიზორული ბუნება კი დაუშვებელს ხდის სასამართლოს მხრიდან ადმინისტრაციული ორგანოს ფუნქციის შეთავსებას და მის მიერ მმართველობითი ღონისძიების განხორციელებას. კონსტიტუციით გავლებული სახელისუფლებო ზღვრის პარალელურად კი, სასამართლო ხელისუფლების მაკონტროლებელი ფუნქცია კიდევ უფრო მეტად იბოჭება მაშინ, როდესაც ადმინისტრაციული ორგანო გადაწყვეტილებას დისკრეციული უფლებამოსილების საფუძველზე იღებს. ასეთ დროს კონტროლის შეზღუდული ფარგლებიდან გამომდინარე, სასამართლო უფლებამოსილია, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-6 და მე-7 მუხლების გათვალისწინებით, შეამოწმოს მხოლოდ დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელების წესი და მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, რომელიც, თავის მხრივ, საჯარო და კერძო ინტერესთა ურთიერთშეპირისპირებასა და ურთიერთდაბალანსებას უნდა დაეფუძნოს. დისკრეციული უფლებამოსილების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების პროცესში კი, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას ადმინისტრაციული ორგანოს მიხედულება შეცვალოს სასამართლოს მიხედულებით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ფორმალური თვალსაზრისით არ შეიცავს სათანადო დასაბუთებას, კერძოდ, მასში კონკრეტულად არ არის გადმოცემული ის გარემოებები, რომელიც მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას შეუსაბამოს ხდიდა დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებსა და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან. მიუხედავად აღნიშნულისა, პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლის მიერ გაკეთებულმა განმარტებებმა დააკონკრეტა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული ის აბსტრაქტული, განზოგადებული მიზეზები, რომლებიც გ. ლ-ას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად იქცა. სააპელაციო სასამართლომ კი სივრცით-ტერიტორიული დაგეგმვის პირობებთან და მიწის განკარგვის სტრატეგიულ გეგმასთან შეუსაბამობა არა ადმინისტრაციული ორგანოს განმარტებების კვალდაკვალ, არამედ საკუთარი ინიციატივით მოძიებული ინფორმაციის საფუძველზე დაადგინა, რის შედეგადაც, სასამართლომ გასაჩივრებულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში გადმოცემულ განზოგადებული შინაარსის დანაწესებს, ფაქტობრივად, მიანიჭა ის აზრი, რაც მისთვის ადმინისტრაციულ ორგანოს არ მიუნიჭებია.

საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის დასაბუთებისა და პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლის მიერ გაჟღერებული არგუმენტების გათვალისწინებით, სარჩელის წარმოდგენის ეტაპიდან დავის მიმდინარეობის შემდგომ პროცესში მოსარჩელე ცდილობდა მხოლოდ იმ გარემოების დადასტურებას, რომ უფლებააღიარებას მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა საფრთხეს არ უქმნიდა სს „...ის“ საკუთრებაში არსებულ ...ს და არ აფერხებდა მის მიმდებარედ არსებული მოედნით სარგებლობას. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიმდინარე სხდომებზე განხილვის საგნად არ ქცეულა სადავო მიწის ნაკვეთის ამა თუ იმ ტერიტორიულ-სტრუქტურულ ზონასა თუ ფუნქციურ ზონაში მოქცევის ფაქტი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დაუშვებელია სასამართლო გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედოს ფაქტობრივი გარემოება/მტკიცებულება, რომელიც სამართალწარმოების პროცესში მხარეთა აქტიური მონაწილეობით სათანადო წესით არ ყოფილა გამოკვლეული და რომელთან დაკავშირებითაც მხარეებს არ მისცემიათ საკუთარი მოსაზრებების გამოთქმის შესაძლებლობა. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის უარყოფის საფუძვლად გამოიყენა ადმინისტრაციული წარმოებისა და სამართალწარმოების პროცესში გამოუკვლეველი ისეთი გარემოება, რომლის არსებობაზე დაყრდნობითაც, მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს სამართალწარმოების არც ერთ ეტაპზე (მათ შორის, არც წარმოდგენილ შესაგებელში) არ უცდია გ. ლ-ას სარჩელის საფუძვლიანობის გამორიცხვა. შესაბამისად, მხარეებს არ მისცემიათ აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშირებით თავიანთი მოსაზრებების წარდგენისა და ხსენებული ფაქტობრივი გარემოების მხარდაჭერისა თუ უარყოფის შესაძლებლობა. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვით კასატორს მოესპო შესაძლებლობა, გამოეთქვა მოსაზრებები იმ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომელმაც, საბოლოოდ, მის მიერ წარმოდგენილი სარჩელის ბედი გადაწყვიტა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოტანილია საპროცესო-სამართლებრივი დანაწესების დარღვევით, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების სამართლებრივ წინაპირობებს წარმოშობს. ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის ხელახალი განხილვის პროცესში სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამართოს ზეპირი მოსმენა და კასატორს - გ. ლ-ასა და მოწინააღმდეგე მხარეს მისცეს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სარჩელის საფუძვლიანობის გამომრიცხველ გარემოებასთან დაკავშირებით მოსაზრებების გამოთქმის შესაძლებლობა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გ. ლ-ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. ლ-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ა. წულაძე