საქმე №ბს-724-724(კ-18) 17 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ალექსანდრე წულაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – ა(ა)იპ ...ა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2014 წლის 11 აპრილს ა(ა)იპ ...ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს პროკურატურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - სახაზინო სამსახურის მიმართ, სახელმწიფოსათვის ა(ა)იპ ...ას სასარგებლოდ 27 301 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

მოსარჩელის განმარტებით, ა(ა)იპ ...ა იყო შპს „კ...ის“ 100%-იანი წილის მფლობელი დამფუძნებელი პარტნიორი, რომელიც, თავის მხრივ, ფლობდა სს „...ას“ აქციათა 67,52%-ს. შპს „კ...ის“ რეგისტრაცია გაუქმდა 2011 წლის 25 ნოემბერს.

2011 წლის ... და ... ...ს ...ა „...-ის“ ეთერით გადაიცა სს „...ას“ საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი რამდენიმე სიუჟეტი, ხოლო 2011 წლის 18 მარტს დილით დააკავეს ა(ა)იპ ...ას გამგეობის წევრი და სს „...ას“ გენერალური დირექტორი ლ. ლ-ე, რომელსაც პროკურორმა გ. ლ-მა სხვა პროკურორის თანდასწრებით აცნობა, რომ უნდა გადაეხადა 15 მილიონი ლარი, თუმცა შემდგომ თანხის ოდენობა საზედამხედველო კაპიტალის ოდენობამდე - 12 მილიონ ლარამდე შემცირდა. ლ. ლ-ეს უთხრეს, რომ გაგრძელდებოდა სს „...ას“ დისკრედიტაციის შემცველი სიუჟეტების გაშვება და მოხდებოდა ...ას გამგეობისა და სს „...ას“ დირექტორატის წევრების დაკავება. 2011 წლის 18 მარტს პროკურორმა გ. ლ-მა ა(ა)იპ ...ას გამგეობის თავმჯდომარეს თ. ლ-ეს ლ. ლ-ეზე დასაკისრებელი ჯარიმის გადახდის წყაროდ დაუსახელა ...ას აქციების გაყიდვა. პროკურორმა გაიმეორა იგივე მუქარა, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ ...ი მისი კუთვნილი აქციების რეალიზაციას არ მოახდენდა, გაგრძელდებოდა ბანკის იმიჯის შემლახველი სიუჟეტების გაშვება, ბანკის დისკრედიტაცია და გაკოტრება, ასევე მოხდებოდა სს „...ას“ დირექტორატისა და ...ას გამგეობის წევრების დაკავება. პროკურორმა გ. ლ-მა ...ას მიერ ჯარიმის გადახდის შედეგად საგადასახადო ვალდებულებების წარმოშობასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ გამოიცემოდა მთავრობის დადგენილება, რომლის საფუძველზედაც ...თან დაიდებოდა საგადასახადო შეთანხმება. აღნიშნულმა განაპირობა, რომ 2011 წლის 18 მარტს სს „თ...სა“ და სს „...ას“ აქციონერებს შორის მოხდა შეთანმხება 12 000 000 ლარის კრედიტის გაცემის პირობებზე. აღნიშნული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად იმავე დღეს გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულებები. 2011 წლის 18 მარტსვე სს „თ...მა“, ...ას დავალებით, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს ანგარიშზე სისხლის სამართლის საქმეზე ლ. ლ-ის ჯარიმის გადასახდელად გადარიცხა 12 000 000 ლარი, ხოლო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენით, რომლითაც ლ. ლ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ და სასჯელის სახედ განესაზღვრა ჯარიმა 12 000 000 ლარის ოდენობით, დამტკიცებულ იქნა 2011 წლის 18 მარტს გაფორმებული საპროცესო შეთანხმება. 2011 წლის 13 მაისს ა(ა)იპ ...ასა და სს „თ...ს“ შორის გაფორმდა აქციათა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, ...ამ სს „თ...ს“ მიჰყიდა სს „...ას“ 12140680 A კლასის აქცია, რაც შეადგენდა საზოგადოების ხმის უფლების მქონე განთავსებულ აქციათა საერთო რაოდენობის 67,52%-ს. ვინაიდან ა(ა)იპ ...ა იძულებული იყო, უმოკლეს ვადაში მოეხდინა აქციების რეალიზაცია ჯარიმის გადახდის მიზნით, ა(ა)იპ ...ას მიერ აქციების რეალიზაცია მოხდა საბაზროზე ნაკლებ ფასად, ხოლო საბაზრო ფასი შეადგენდა 27 301 000 ლარს.

მოსარჩელე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 978-ე მუხლზე და განმარტავს, რომ აღნიშნული მუხლის საფუძველზე მოთხოვნის წარდგენისთვის უნდა არსებობდეს, შემდეგი პირობები: 1. ერთი პირის მიერ მეორე პირისთვის ქონების გადაცემა; 2 ქონების გადაცემა არ უნდა ხდებოდეს ამ პირის არსებული ვალდებულების ფარგლებში; 3. გადაცემა უნდა იყოს მუქარის ან იძულების შედეგი; 4. პირს, რომელმაც ქონება მიიღო, არ უნდა ჰქონდეს უფლება გადაცემულ ქონებაზე. მოსარჩელის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ოთხივე წინაპირობა, რამეთუ ...ამ სახელმწიფოს გადაუხადა 11 477 799 ლარი. აღნიშნული ტრანზაქცია არ გამომდინარეობდა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან და ასევე არ ემსახურებოდა ...ას სახელმწიფოს წინაშე არსებული რაიმე ვალდებულების შესრულებას. აღნიშნული ვალდებულება, შესაძლებელია, ჰქონოდა ლ. ლ-ეს და არა ...ას. ...ის გამგეობას სახელმწიფოსათვის თანხის გადაცემის გადაწყვეტილება საკუთარი ნებით არ მიუღია, არამედ აღნიშნული იყო მუქარისა და იძულების შედეგი. ...ის გამგეობის წევრების მიმართ ადგილი ჰქონდა მუქარასა და იძულებას, რომ მოხდებოდა როგორც ...ას დისკრედიტაცია და დისკრედიტაციის გზით გაკოტრება, ასევე, მათი დაკავება. ვინაიდან დაკავებისა და გაკოტრების თაობაზე მუქარა მოდიოდა სახელმწიფოს წარმომადგენლის მხრიდან, ...ის გამგეობის წევრებს ჰქონდათ სრული საფუძველი, ევარაუდათ, რომ მათ ემუქრებოდათ თავისუფლების აღკვეთა, ხოლო ბანკს გაკოტრება. შესაბამისად, თანხის გადაცემა სახელმწიფოსთვის იყო მხოლოდ იძულებისა და მუქარის შედეგი, ხოლო სახელმწიფოს არ ჰქონდა რაიმე სახის უფლება ...ას ქონებაზე, რამეთუ სახელმწიფოს გაფორმებული საპროცესო შეთანხმებიდან გამომდინარე ჯარიმის გადახდის ვალდებულება მხოლოდ ლ. ლ-ეს გააჩნდა. კონკრეტულ შემთხვევაში სახელმწიფოს მიზანს წარმოადგენდა ლ. ლ-ისთვის დაკისრებული ჯარიმის შესაბამისი თანხის მიღება მესამე პირისგან, ვინაიდან სახელმწიფოსთვის ცნობილი იყო რა აქტივებს ფლობდა ...ი და შეეძლო თუ არა მრავალმილიონიანი ჯარიმის გადახდა. ის, რომ სახელმწიფოს მიზანს წარმოადგენდა ხსენებული თანხის მიღება, დასტურდება იმ გარემოებითაც, რომ მოგვიანებით ...თან გაფორმდა საგადასახადო შეთანხმება, რითაც, ფაქტობრივად, ...ი გათავისულფდა ვალდებულებისგან, გადაეხადა მოგების გადასახადი სს „...ას“ აქციების რეალიზაციის შედეგად მიღებული შემოსავლიდან.

მოსარჩელე მოთხოვნის საფუძვლად ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 412-ე მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლზე და განმარტავს, რომ 1005-ე მუხლის საფუძველზე სახელმწიფოს მიმართ მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის აუცილებელია არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: 1. ქმედების სუბიექტი - სახელმწიფო მოსამსახურე; 2. სახელმწიფო მოსამსახურის მხრიდან ადგილი უნდა ჰქონდეს განზრახვას ან უხეშ გაუფრთხილებლობას - სამსახურეობრივი მოვალეობის დარღვევას; 3. სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევა უნდა განხორციელდეს სხვა პირის მიმართ; 4. სახეზე უნდა იყოს ზიანი; 5. მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევასა და დამდგარ ზიანს შორის, კერძოდ ზიანი უნდა იყოს ზიანის მიმყენებლის ქმედების პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი; 6. ზიანი უნდა იყოს წინასწარ სავარაუდო. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი წინაპირობა - პროკურორი წარმოადგენს საჯარო სამსახურში დასაქმებულ პირს, რომლის მხრიდან ადგილი ჰქონდა ...ას გამგეობის წევრების მიმართ მუქარას - სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევას. ის გარემოება, რომ არა მხოლოდ უშუალოდ პროკურორი იყო დაინტერესებული მუქარის გზით ჯარიმის მესამე პირისგან მიღებაში, არამედ სახელმწიფოც, დასტურდება საგადასახადო შეთანხმებით. მუქარის ადრესატი იყო ...ა - ანუ სამსახურებრივი მოვალეობა პროკურორმა დაარღვია სხვა პირთან მიმართებაში და აღნიშნულმა გამოიწვია ზიანის მიყენება. პროკურორის მხრიდან ადგილი რომ არ ჰქონოდა განზრახ და კანონსაწინააღმდეგო მუქარასა და იძულებას, ...ის მიერ არ მოხდებოდა მის საკუთრებაში არსებული აქციების 24 საათში და საბაზროზე გაცილებით დაბალ ფასად რეალიზება და ლ. ლ-ისათვის დაკისრებული ჯარიმის გადახდა, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლისა და ვალდებულების გარეშე.

ამდენად, მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ მისი მოთხოვნა ფაქტობრივ-სამართლებრივად დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 15 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

2014 წლის 11 ნოემბერს ა(ა)იპ ...ამ დაზუსტებული სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს პროკურატურის მიმართ, სადაც ...მა შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ 11 477 799 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა. დაზუსტებულ სარჩელში მოსარჩელემ განმარტა, რომ ...მა აქციების საბაზრო ფასზე დაბალ ფასად რეალიზაციის გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურება მოახდინა სხვა წყაროდან (ტ. I, ს.ფ. 196-214).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 7 აპრილის განჩინებით ა(ა)იპ ...ას სარჩელი მოპასუხე საქართველოს პროკურატურის მიმართ, მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, განსახილველად განსჯადობით გადაეგზავნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 23 აპრილის განჩინებით სასამართლოებს შორის განსჯადობაზე დავის გადასაწყვეტად ა(ა)იპ ...ას სარჩელი გადაეგზავნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2015 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით ა(ა)იპ ...ას სარჩელი საქართველოს პროკურატურის მიმართ, მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე განსჯადობით განსახილველად გადაეცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ა(ა)იპ ...ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა(ა)იპ ...ა წარმოადგენდა შპს „კ...ის“ 100 %-იანი წილის მფლობელს. შპს „კ...ი“ ფლობდა სს „...ას“ აქციათა 67,52%-ს.

...ას გამგეობის თავმჯდომარეს წარმოადგენდა თ. ლ-ე, გამგეობის წევრები იყვნენ: გ. ვ-ი, ლ. ლ-ე, ნ. თ-ა, მ. ჯ-ა. ლ. ლ-ე ასევე წარმოადგენდა სს „...ას“ გენერალურ დირექტორსა და შპს „კ...ის“ დირექტორს.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2011 წლის 25 ნოემბრის №... გადაწყვეტილებით გაუქმდა შპს „კ...ის“ რეგისტრაცია.

2011 წლის ... და ... ...ს ...ა „...-ის“ საინფორმაციო გადაცემებში გავიდა რეპორტაჟები სს „...ას“ შესახებ. 2011 წლის ... ...ს გაშვებული სიუჟეტის დაწყების წინ წამყვანმა განაცხადა, რომ ჩატარდა ჟურნალისტური გამოძიება, როგორ იშოვეს მილიონები მთავრობისა და პარლამენტის ყოფილმა წევრებმა. ჟურნალისტის განცხადებით, ...ას დაზარალებულმა მოქალაქეებმა მიმართეს. ერთ-ერთი მოქალაქე ინტერვიუში აცხადებს, რომ მიმართა სს „...ას“ სესხის გადახდის გადავადების მოთხოვნით, რაზედაც უარი ეთქვა. ამასთან, ბანკმა მისი ქონება გაყიდა და მიუხედავად ამისა, დამატებით მოსთხოვა თანხის გადახდა. რეპორტაჟში მითითებული იყო, რომ სს „...ა“ ... წელს ჩამოყალიბდა, თუმცაღა ... წელს ასოციაციის, ხოლო შემდეგ ...ის სახით არსებობდა. ამ დროიდან ჩნდებიან სიაში ...ის წევრები ლ. და თ. ლ-ეები. ჟურნალისტის განცხადებით, ცვლილება განპირობებულ იქნა 2007 წელს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებით, რომლის საფუძველზეც აუცილებელი გახდა ბანკის შპს-ს ან სს-ს სახით რეგისტრაცია ეროვნულ ბანკში, ასევე, ...ის წევრებმა მიიღეს ქონების განკარგვის უფლება. აღნიშნულია, რომ საკანონმდებლო ინიციატივა ეკუთვნოდა პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტს, რომლის თამჯდომარეც სიუჟეტის მომზადების დროისთვის ...ას სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი იყო. ჟურნალისტის განმარტებით, თ. და ლ. ლ-ეებმა დააარსეს სს და შპს ერთდროულად. გრანტის სახით მიღებული თანხა კი გამოიყენეს ბანკის საწესდებო კაპიტალად. სიუჟეტში ნაჩვენები იყო თ. ლ-ესთან ინტერვიუ, როდესაც იგი მიუთითებს, რომ უცხოური დონორებისგან მიღებული გრანტით მოხდა ბანკის დაარსება. ჟურნალისტი აღნიშნავს, რომ გრანტები განკუთვნილი იყო სიღარიბის დაძლევისა და მიკროსესხებისთვის, ხოლო დანიშნულების შეცვლა მხოლოდ შესაბამისი შეთანხმებით შეიძლებოდა, რისი დამადასტურებელი დოკუმენტაციაც არ წარუდგენია თ. ლ-ეს. თ. ლ-ემ კი განმარტა, რომ ნებისმიერ არასამეწარმეო იურიდიულ პირს შეეძლო სამეწარმეო სუბიექტის შექმნა მისი ქონებით და მას გააჩნდა ყველა დონორთან შეთანხმება.

2011 წლის ... ...ს გასულ სიუჟეტში ინტერვიუ არის აღებული სოფელ ...სა და ...ში მცხოვრები რამდენიმე პირისგან. აღნიშნულია, რომ ბანკმა ერთი თვის პროცენტის გადაუხდელობის გამო, ყოველგვარი გაფრთხილებისა და სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე, მოახდინა მათი ქონების გასხვისება, თუმცაღა მათი დავალიანება არ შემცირებულა. ასევე, მითითებულია, რომ უარს არ აცხადებდნენ სესხის გადახდაზე, არამედ სურდათ გრაფიკის შედგენა. ჟურნალისტი ასევე აღნიშნავდა, რომ საეჭვო იყო ბანკის დაფუძნების სქემა.

2011 წლის 19 მარტს 11:00 საათზე შედგენილია ბრალდებულ ლ. ლ-ის დაკავების ოქმი, რომლის მიხედვითაც, საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა გამომძიებელმა გ. კ-მა 2011 წლის 19 მარტს, 10:50 საათზე დააკავა ლ. ლ-ე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის. დაკავების ოქმს ხელს აწერენ დაკავებული - ლ. ლ-ე და დაკავებულის დამცველი - გ. ყ-ი.

2011 წლის 19 მარტს გამოცემულია ლ. ლ-ის ბრალდების შესახებ დადგენილება, რომლის მიხედვითაც, ლ. ლ-ე ცნობილ იქნა ბრალდებულად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისთვის.

საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციულ დეპარტამენტში 2011 წლის 17 მარტს დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის №... საქმეზე, ...ას დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მეორე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით. ლ. ლ-ე 2011 წლის 19 მარტს დაკავებულ იქნა ბრალდებულის სახით და მას წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით. საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის 2011 წლის 19 მარტის დადგენილებით ...ას დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე დაწყებული სისხლის სამართლის №... საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოეყო საქმე დაუდგენელი პირების მიმართ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით. გამოყოფილ საქმეს მიენიჭა დამოუკიდებელი სარეგისტრაციო ნომერი ....

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენის მიხედვით, ლ. ლ-ეს ბრალი დაედო მასში, რომ ჩაიდინა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გამოყენება ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესის საწინააღმდეგოდ, თავისთვის ან სხვისთვის გამორჩენის მიღების მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. მოცემული განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება, დადებული 2011 წლის 18 მარტს საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის პროკურორსა და ბრალდებულ ლ. ლ-ეს შორის. ლ. ლ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველის სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 12000200 ლარის ოდენობით. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ იგი იმყოფებოდა დაკავებაში 2011 წლის 19 მარტის 10:50 საათიდან, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 62-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, დაკავებაში ყოფნის ვადის გათვალისწინებით, დანიშნული სასჯელი შემცირდა 200 ლარით და საბოლოოდ ლ. ლ-ეს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 12 000 000 ლარის ოდენობით.

საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების საკითხი სასამართლომ განიხილა ღია სასამართლო სხდომაზე სახელმწიფო ბრალმდებლის, ბრალდებულ ლ. ლ-ისა და ადვოკატ გ. ყ-ის მონაწილეობით. განაჩენის მიხედვით, საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებას მხარი დაუჭირეს პროცესში მონაწილე პროკურორმა, ბრალდებულმა და მისმა ადვოკატმა. ლ. ლ-ემ თავი დამნაშავედ ცნო წარდგენილ ბრალდებაში და განმარტა, რომ დანაშაული ჩაიდინა პროკურორის მიერ შუამდგომლობაში აღწერილ ვითარებაში.

განაჩენში მითითებულია, რომ იგი შედის კანონიერ ძალაში და სასჯელის ნაწილში აღსრულდება დაუყოვნებლივ. ამასთან, მსჯავრდებულს უფლება აქვს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მეშვეობით თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარადგინოს საჩივარი ამ განაჩენის გამოტანიდან 15 დღის ვადაში საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების შესახებ სასამართლოს განაჩენის გაუქმების თაობაზე, თუ: ა) საპროცესო შეთანხმება მოტყუებით დაიდო; ბ) ბრალდებულს შეეზღუდა დაცვის უფლება; გ) საპროცესო შეთანხმება იძულებით, ძალადობით, მუქარით ან დაშინებით დაიდო; დ) საქმის განმხილველმა სასამართლომ უგულებელყო საპროცესო კანონით გათვალისწინებული არსებითი მოთხოვნა.

2011 წლის 19 მარტს სს „თ...სა“ და ...ას შორის დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება №..., რომლის საგანი გახდა ბანკის მიერ მსესხებლისთვის სასყიდლიანი კრედიტის მიცემა სესხის ფორმით 12 000 000 ლარის ოდენობით. კრედიტის მიზნობრიობაში მიეთითა თბილისის სააღსრულებო ბიუროში ლ. ლ-ის ჯარიმის გადახდა.

სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით მხარეებს შორის 2011 წლის 19 მარტს გაფორმდა გირავნობის ხელშეკრულება №... და გირავნობის საგნად განისაზღვრა ...ას 100% წილი შპს „კ...ში“. 2011 წლის 19 მარტს №... ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად სს „თ...სა“ და ზ. მ-ს, ნ. თ-ას, გ. ვ-ს, თ. ლ-ეს, გ. ღ-ას, მ. ჯ-ასა და ლ. ლ-ეს შორის დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება №... და გირავნობის საგნად განისაზღვრა გ. ვ-ის კუთვნილი 67360 ცალი აქცია სს „...აში“, ნ. თ-ას კუთვნილი 67360 ცალი აქცია სს „...აში“, თ. ლ-ის კუთვნილი 965493 ცალი აქცია სს „...აში“, ზ. მ-ის კუთვნილი 246987 ცალი აქცია სს „...აში“, გ. ღ-ას კუთვნილი 246987 ცალი აქცია სს „...აში“, მ. ჯ-ას 67360 ცალი აქცია სს „...აში“, ლ. ლ-ის კუთვნილი 583787 ცალი აქცია სს „...აში“.

2011 წლის 19 მარტს, ერთი მხრივ, სს „თ...ს“ და მეორე მხრივ, ...ას, მესამე მხრივ, ზ. მ-ს, ნ. თ-ას, გ. ვ-ს, თ. ლ-ეს, გ. ღ-ას, მ. ჯ-ასა და ლ. ლ-ეს და, მეოთხე მხრივ, შპს „კ...ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება შესყიდვის ოფციის მინიჭების შესახებ, რომლის საფუძველზეც განისაზღვრა, რომ მესაკუთრე და ბანკი თანხმდებიან ბანკისთვის შვილობილ კომპანიაში მესაკუთრის კუთვნილი 100% წილისა და აქციათა მესაკუთრეთა კუთვნილ ბანკის წინაშე მსესხებლის ვალდებულებათა უზრუნველსაყოფად დაგირავებული აქციების შესყიდვის ოფციისა და შესაბამისი პუნქტებით განსაზღვრულ ქონებაზე უპირატესი შესყიდვის უფლების მინიჭების თაობაზე ამ ხელშეკრულებით განსაზღვრული წესითა და პირობებით. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტით დადგინდა, რომ 2011 წლის 19 მარტის კრედიტის ხელშეკრულებით შეთანხმებული კრედიტის სრულად დაფარვამდე ბანკს უფლება აქვს, ნებისმიერ დროს საჯარო რეესტრის შესაბამის სარეგისტრაციო სამსახურში და/ან შესაბამის ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორთან მხოლოდ ცალმხრივი განცხადების წარდგენის საფუძველზე, დაარეგისტრიროს საკუთრების უფლება მესაკუთრის საკუთრებაში არსებულ 100% წილზე შვილობილ კომპანიაში და №... ხელშეკრულებით აღწერილ აქციათა მესაკუთრეთა კუთვნილ ბანკის წინაშე მსესხებლის ვალდებულებათა უზრუნველსაყოფად დაგირავებულ აქციებზე, რის სანაცვლოდაც მოხდება კრედიტის ძირითადი თანხისა და მასზე დარიცხული პროცენტის გაქვითვა.

2011 წლის 18 მარტს სს „თ...ის“ მიერ თბილისის სააღსრულებო ბიუროსთვის (საპროცესო) გადარიცხულია 12 000 000 ლარი. საგადახდო დავალებაში მითითებულია: „გადამხდელი ბანკი: „თ...ი“; მიმღები: თბილისის სააღსრულებო ბიურო (საპროცესო); მიმღების ანგარიში: №..., ხაზინა; მიმღების ბანკი: სს „...ი“; გადახდის დანიშნულება: სისხლის სამართლის საქმე №... ლ. ლ-ის ჯარიმის გადახდა.

2011 წლის 13 აპრილს ჩატარდა შპს „კ...ის“ 100% წილის მფლობელი ...ას გამგეობის სხდომა და გადაწყდა, რომ შპს „კ...ის“ საწესდებო კაპიტალში განხორციელებული შენატანის უკან დაბრუნების მიზნით უნდა მომხდარიყო საწესდებო კაპიტალის შემცირება 12 140 680 ლარით, რაც უნდა განხორციელებულიყო არაფულადი აქტივის - 12 140 680 ცალი სს „...ას“ აქციის გამოტანით.

2011 წლის 13 მაისს ჩატარდა ...ას გამგეობის კრება, რომელზეც გადაწყდა, რომ გასხვისებულიყო ...ას საკუთრებაში არსებული სს „...ას“ 12 140 680 ერთეული A კლასის აქცია სს „თ...ის“ სასარგებლოდ. სს „...ას“ აქციონერებს: ზ. მ-ს, ნ. თ-ას, გ. ვ-ს, თ. ლ-ეს, გ. ღ-ას, მ. ჯ-ასა და ლ. ლ-ეს მიენიჭათ უფლებამოსილება მათი კუთვნილი სს „...ას“ აქციების სს „თ...ზე“ გასხვისების თაობაზე.

2011 წლის 13 მაისს სს „...ას“ აქციონერ ...ას და სს „თ...ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება სს „...ას“ 12 140 680 ერთეული ჩვეულებრივი A კლასის აქციის, რაც შეადგენდა საზოგადოების ხმის უფლების მქონე განთავსებულ აქციათა საერთო რაოდენობის 67,513797%-ს, ნასყიდობის თაობაზე. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა ერთ აქციაზე 0,9454 ლარით, რამაც ჯამში შეადგინა 11 477 799 ლარის ოდენობით.

2011 წლის 13 მაისს სს „...ას“ აქციონერ თ. ლ-ესა და სს „თ...ს“ შორის დაიდო აქციათა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც თ. ლ-ესთან ერთად, გ. ვ-მა, ნ. თ-ამ, ზ. მ-მა, გ. ღ-ამ, მ. ჯ-ამ, ლ. ლ-ემ სს „თ...ს“ მიჰყიდეს თავისი კუთვნილი აქციები საზოგადოების კაპიტალში. ერთი აქციის ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 0,9454 ლარით, რამაც ჯამში შეადგინა 912777 ლარი.

2012 წლის 5 ოქტომბერს საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა გამოსცა №... ბრძანება ...ასთან საგადასახადო შეთანხმების აქტის გაფორმების თაობაზე, რომლითაც 2011 წლის 1 იანვრიდან 2012 წლის 1 იანვრამდე პერიოდისათვის ა(ა)იპ ...ას მიერ მოგებისა და საშემოსავლო გადასახადში არადეკლარირებული გადასახდელი საგადასახადო ვალდებულების ოდენობა განისაზღვრებოდა 2000 ლარით.

2012 წლის 8 ოქტომბერს ზემოაღნიშნული ბრძანების საფუძველზე და გათვალისწინებული პირობით სსიპ შემოსავლების სამსახურსა და ა(ა)იპ ...ას შორის გაფორმდა საგადასახადო შეთანხმება.

საშემფასებლო კომპანია „...-ს“ 2014 წლის 17 მარტის დასკვნის შესაბამისად, 2010 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, სს „...ას“ აქციათა 67,513797 %-იანი პაკეტის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 27301000 ლარით.

2015 წლის 17 ივლისს საქართველოს სახალხო დამცველმა №15-5/5824 წერილით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურორს და ლ. ლ-ის მიმართ განხორციელებული შესაძლო დანაშაულის ფაქტზე გამოძიების დაწყებასთან დაკავშირებით წინადადება წარადგინა. წერილში მითითებულია, რომ მოქალაქე ლ. ლ-ის მიერ სახელმწიფო ხაზინაში 12 მილიონი ლარის ოდენობით თანხის გადახდა განხორციელდა არა საპროცესო შეთანხმების დადებისა და მისი სასამართლოს განაჩენით დამტკიცების შემდეგ, არამედ სასჯელის სახით დანიშნული ჯარიმის თანხა გადახდილ იქნა განაჩენის გამოტანამდე, მეტიც, პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებამდე (სისხლის სამართლის საქმეში არსებული დაკავების ოქმი, ასევე, ბრალდების დადგენილება თარიღდება 2011 წლის 19 მარტით). 2011 წლის 18 მარტს, როცა ლ. ლ-ის საპროცესო შეთანხმებით გათვალისწინებული ჯარიმის თანხის გადახდა განხორციელდა, სისხლის სამართლის №... საქმის მასალების მიხედვით, ლ. ლ-ე არ იყო დაკავებული, ბრალდებული. იგი მოწმის სახითაც კი არ იყო დაკითხული ან დაბარებული საგამოძიებო უწყებაში. აღნიშნულია ასევე, რომ სისხლის სამართლის საქმეში მოიპოვება 2011 წლის 18 მარტს გაცემული ორდერი, რომლის თანახმად, ადვოკატს ევალება, დაიცვას ლ. ლ-ის ინტერესები წინასწარ გამოძიებასა და ყველა ინსტანციის სასამართლოში. საქმის მასალების მიხედვით, ლ. ლ-ის დაკავება მოხდა 2011 წლის 19 მარტს, მანამდე კი ის არ ყოფილა დაკითხული თუნდაც მოწმის სახით, ამასთან, საქმეში არ მოიპოვება ლ. ლ-ის საგამოძიებო ორგანოში გამოცხადების თაობაზე უწყება ან ოქმი ტექნიკური საშუალების გამოყენებით მისი გამოძახების თაობაზე. შესაბამისად, საქმის მასალების მიხედვით, პირს სამართლებრივი საფუძველი არ ჰქონდა, წინასწარ, ადვოკატთან გაეფორმებინა შეთანხმება, რადგან მისი გამოცხადების ან დაბარების რაიმე დოკუმენტი საქმეში არ მოიპოვება. სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ მოქალაქეების ლ. და თ. ლ-ეების განმარტებებისა, რომელთა თანახმადაც, მათ საქართველოს პროკურატურის თანამშრომლების მხრიდან განხორციელებული იძულების შედეგად 12 მილიონი ლარის ოდენობით თანხა გადარიცხეს სახელმწიფო ხაზინაში, და საქმეში არსებული მასალების ერთობლივი ანალიზით, იკვეთება დანაშაულის ნიშნები.

საქართველოს სახალხო დამცველის 2015 წლის 8 ივლისის №15-5/5407 წერილის პასუხად საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2015 წლის 16 ივლისის №13/45294 წერილის მიხედვით, 2011 წლის 17 მარტს საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციულ დეპარტამენტში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის №... საქმეზე, ... „...ას“ დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნებით. 2011 წლის 19 მარტს ლ. ლ-ე დაკავებულ იქნა ბრალდებულის სახით და მას წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით. სისხლის სამართლის საქმეზე ცალკე წარმოებად გამოიყო სისხლის სამართლის №... საქმე, ... „...ას“ სხვა დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით. 2014 წლის 14 მარტს საქართველოს მთავარ პროკურატურას განცხადებით მიმართეს ლ. ლ-ემ და ...ი „...ას“ გამგეობის სხვა წევრებმა, სადაც ისინი მიუთითებენ სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლების მიერ ქონების იძულებით დათმობის მიზნით მათ მიმართ განხორციელებულ დანაშაულებრივ ქმედებებზე. აღნიშნული განცხადება დაერთო სისხლის სამართლის საქმეს. აგრეთვე, აღნიშნულ საქმეს დაერთო ლ. ლ-ის 2013 წლის 8 აგვისტოს განცხადებაც. საქართველოს მთავარი პროკურორის პირველი მოადგილის 2015 წლის 13 მარტის დადგენილებით სისხლის სამართლის №... საქმე გამოსაძიებლად გადაეცა საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტს. სისხლის სამართლის №... საქმეზე მიმდინარეობდა გამოძიება.

საქართველოს სახალხო დამცველის 2015 წლის 21 ივლისის №15-5/5824 წერილის პასუხად, საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2015 წლის 27 აგვისტოს №13/54473 წერილის მიხედვით, 2014 წლის 14 მარტს საქართველოს მთავარ პროკურატურას განცხადებით მიმართეს ლ. ლ-ემ და ... „...ას“ გამგეობის სხვა წევრებმა, სადაც ისინი მიუთითებდნენ სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლების მიერ ქონების იძულებით დათმობის მიზნით მათ მიმართ განხორციელებულ დანაშაულებრივ ქმედებებზე. აღნიშნული განცხადება დაერთო სისხლის სამართლის საქმეს. საქართველოს მთავარი პროკურორის პირველი მოადგილის 2015 წლის 13 მარტის დადგენილებით აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმე გამოსაძიებლად გადაეცა საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტს. ლ. ლ-ისა და ...ი „...ას“ გამგეობის წევრების მიმართ განხორციელებულ ქმედებებთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საქმეზე ჩატარდა შესაბამისი საგამოძიებო მოქმედებები. 2015 წლის 13 აგვისტოს მოწმის სახით დაიკითხა ლ. ლ-ე. საქმეზე გამოძიება გრძელდებოდა.

საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2016 წლის 11 იანვრის №13/1609 წერილის მიხედვით, 2011 წლის 17 მარტს საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციულ დეპარტამენტში სისხლის სამართლის №... საქმეზე დაწყებული გამოძიების ფარგლებში 2011 წლის 19 მარტს ლ. ლ-ე დაკავებული იქნა ბრალდებულის სახით და მას წარედგინა ბრალდება სსკ-ის 220-ე მუხლით. საქმეზე ცალკე წარმოებად გამოიყო №... საქმე ...ას სხვა დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით. საქართველოს მთავარი პროკურორის პირველი მოადგილის 2015 წლის 13 მარტის დადგენილებით სისხლის სამართლის №... საქმე გამოსაძიებლად გადაეცა საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტს. სისხლის სამართლის №... საქმეს ერთვის ...ას გამგეობის წევრთა 2014 წლის 12 მარტის №01/13-24276 განცხადება, რომელშიც განმცხადებლები უთითებენ პროკურატურის მუშაკთა მიერ კანონსაწინააღმდეგო ქმედებების ჩადენის თაობაზე. აღნიშნულ განცხადებასთან ერთად დანართის სახით წარდგენილია ლ. ლ-ის საჩივარი. ზემოაღნიშნულ განცხადება/საჩივარში მოყვანილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, სისხლის სამართლის №... საქმეზე ტარდებოდა საგამოძიებო მოქმედებები.

სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის უფროსის 2016 წლის 28 იანვრის №13-7298 წერილის მიხედვით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტში მიმდინარეობს გამოძიება სისხლის სამართლის №... საქმეზე, ... „...ას“ დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მეორე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით. გამოძიების ეტაპზე ...ი „...ას“ გამგეობის წევრების საჩივრებისა და მოწმის სახით დაკითხვის ოქმებით იკვეთება, რომ, შესაძლებელია, სისხლის სამართლის №... საქმის წარმოების დროს ცალკეული საჯარო მოხელეების მხრიდან ადგილი ჰქონდა სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტს. სრულყოფილი გამოძიების ჩატარების ინტერესებიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის №... საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოიყო ახალი სისხლის სამართლის საქმე, საქართველოს მთავარი პროკურატურის ცალკეული თანამშრომლების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ახალ სისხლის სამართლის საქმეს მიენიჭა დამოუკიდებელი სარეგისტრაციო ნომერი - ....

სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა მოწმეებმა - ნ. თ-ამ, ივანე მაჩხაიძემ, ზ. მ-მა, გ. ვ-მა, ლ. ლ-ემ, თ. ლ-ემ და მ. ვ-მა დაადასტურეს მოსარჩელის მიერ ახსნა- განმარტებაში მითითებული გარემოებები.

2014 წლის 10 აპრილს ... „...ასა“ და საადვოკატო ბიურო „...ს“ შორის დაიდო შეთანხმება იურიდიული მომსახურების შესახებ, რომლის საგანიც გახდა იურიდიული მომსახურება სახელმწიფოს წინააღმდეგ სასამართლო დავასთან დაკავშირებით. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში ... „...ას“ მიერ სადვოკატო ბიუროსთვის გადახდილია 2014 წლის 4 აპრილს - 4754,75 ლარი, 2014 წლის 20 მაისს - 3732,41 ლარი, 3667,72 ლარი, 2015 წლის 25 დეკემბერს - 3540,19 ლარი, 2016 წლის 23 თებერვალს - 6312,59 ლარი, 2016 წლის 22 აპრილს - 5319,23 ლარი, 2016 წლის 16 მაისს - 2151,09 ლარი.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის მატერიალური ზიანის სახით 11 477 799 ლარის დაკისრება. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებს ზიანის ანაზღაურებისა და უსაფუძვლო გამდიდრების შესაბამის კანონისმიერ დანაწესებზე. ვინაიდან ზიანის ანაზღაურებისა და უსაფუძვლო გამდიდრებისას ხდება პირისთვის გარკვეული სამართლებრივი სიკეთის გადაცემა, მოცემული დავის ფარგლებში სასამართლომ უნდა შეაფასოს, არსებობს თუ არა უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრების წინაპირობები.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე-208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 408-ე მუხლზე, 992-ე მუხლსა და 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე.

საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ დელიქტური ვალდებულება ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა და არასახელშეკრულებო ვალდებულების ერთ-ერთი სახეა. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება შესაძლებელია, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ადგილი ჰქონდა მოპასუხე პროკურატურის მხრიდან ...ას გამგეობის წევრების მიმართ იძულებას. მუქარის ადრესატი იყო ...ა. პროკურორის მხრიდან ადგილი რომ არ ჰქონოდა განზრახ და კანონსაწინააღმდეგო მუქარასა და იძულებას, ...ის მხრიდან არ მოხდებოდა ლ. ლ-ისათვის დაკისრებული ჯარიმის გადახდა ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლისა და ვალდებულების გარეშე, რამეთუ საპროცესო შეთანხმებიდან გამომდინარე, თანხის გადახდა არ წარმოადგენდა ...ას ვალდებულებას. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 978-ე მუხლზე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 978-ე მუხლის თანახმად, პირს, რომელიც მეორე პირს გადასცემს რაიმეს არა ვალდებულების შესასრულებლად, არამედ იძულების ან მუქარის საფუძველზე, შეუძლია მოითხოვოს მისი უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მიმღებს უფლება ჰქონდა გადაცემულზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ იძულების ნორმატიული არსი რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 85-86-ე მუხლებში - იძულება არის იმგვარი ქმედება (ძალადობა ან მუქარა), რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება.

სასამართლომ განმარტა, რომ იძულება, ზოგადად, იმგვარი ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ზემოქმედებაა, რომელიც გამორიცხავს ადრესატის თავისუფალ ნებას, შეასრულოს ან არ შეასრულოს მოქმედება, რომლის განხორციელება ან რომლისგან თავის შეკავება მისი უფლებაა, ანდა საკუთარ თავზე განიცადოს თავისი ნება-სურვილის საწინააღმდეგო ზემოქმედება. ფიზიკურ ძალადობად მიიჩნევა ცემა, წამება, ჯანმრთელობის დაზიანება, თავისუფლების უკანონო აღკვეთა ან სხვა ისეთი მოქმედება, რომელიც იწვევს ფიზიკურ ტკივილს ან ტანჯვას, ფსიქოლოგიურ ძალადობად კი – შეურაცხყოფა, შანტაჟი, დამცირება, მუქარა ან სხვა ისეთი მოქმედება, რომელიც იწვევს ადამიანის პატივისა და ღირსების შელახვას. თავის მხრივ, მუქარა ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ერთ-ერთი ფორმაა, რომელიც ადრესატზე სამომავლოდ განსახორციელებელი ქმედებებით თავისუფალი ნების შეზღუდვას განაპირობებს. იმისათვის, რათა მოხდეს იძულების უკანონო ქმედებად მიჩნევა, კანონმდებლობა მოითხოვს, რომ დადგინდეს მისი განხორციელების მართლსაწინააღმდეგო მიზანი და მართლსაწინააღმდეგო საშუალება. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 88-ე მუხლის მიხედვით, 85-87-ე მუხლების მიხედვით იძულებად არ ჩაითვლება ისეთი მოქმედებები, რომლებიც არ ხორციელდება არც მართლსაწინააღმდეგო მიზნით და არც მართლსაწინააღმდეგო საშუალებათა გამოყენებით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა საშუალება და მიზანი ერთმანეთს არ შეესაბამებიან.

ამდენად, სასამართლოს მითითებით, იმისთვის, რომ წინამდებარე სარჩელის საფუძვლიანობაზე იმსჯელოს, სასამართლომ უნდა დაადგინოს სახეზეა თუ არა მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხისთვის ქონებრივი სიკეთის გადაცემა, გადაცემის საფუძველს წარმოადგენს თუ არა იძულება ან მუქარა და არა ვალდებულების შესრულება, გააჩნია თუ არა იძულებას მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა(ა)იპ ...ა წარმოადგენდა შპს „კ...ის“ 100 %-იანი წილის მფლობელს. შპს „კ...ი“ ფლობდა სს „...ას“ აქციათა 67,52%-ს. ლ. ლ-ე ასევე წარმოადგენდა სს „...ას“ გენერალურ დირექტორსა და შპს „კ...ის“ დირექტორს.

სასამართლოს მითითებით, დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენით ლ. ლ-ეს ბრალი დაედო მასში, რომ ჩაიდინა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გამოყენება ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესის საწინააღმდეგოდ, თავისთვის ან სხვისთვის გამორჩენის მიღების მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. მოცემული განაჩენით დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება, დადებული 2011 წლის 18 მარტს საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის პროკურორსა და ბრალდებულ ლ. ლ-ეს შორის. ლ. ლ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველის სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 12 000 000 ლარის ოდენობით. 2011 წლის 19 მარტს სს „თ...სა“ და ...ას შორის დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება №..., რომლის საგანი გახდა ბანკის მიერ მსესხებლისთვის სასყიდლიანი კრედიტის მიცემა სესხის ფორმით 12 000 000 ლარის ოდენობით. კრედიტის მიზნობრიობაში მიეთითა თბილისის სააღსრულებო ბიუროში ლ. ლ-ის ჯარიმის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2011 წლის 18 მარტს სს „თ...ის“ მიერ თბილისის სააღსრულებო ბიუროსთვის (საპროცესო) გადარიცხულია 12 000 000 ლარი. საგადახდო დავალებაში მითითებულია: „გადამხდელი ბანკი: „თ...ი“; მიმღები: თბილისის სააღსრულებო ბიურო (საპროცესო); მიმღების ანგარიში: №..., ხაზინა; მიმღების ბანკი: სს „...ი“; გადახდის დანიშნულება: სისხლის სამართლის საქმე №... ლ. ლ-ის ჯარიმის გადახდა.

საქალაქო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციულ დეპარტამენტში 2011 წლის 17 მარტს დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის №... საქმეზე, ...ას დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისიხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით. საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის 2011 წლის 19 მარტის დადგენილებით სისხლის სამართლის №... საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოეყო საქმე დაუდგენელი პირების მიმართ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით.

მოსარჩელის განმარტებით, მისი მხრიდან ლ. ლ-ის ნაცვლად საპროცესო შეთანხმებით განსაზღვრული თანხის გადახდა განპირობებული იყო მოპასუხის მხრიდან განხორციელებული უკანონო მოქმედებებით, რაც, ერთი მხრივ, უკანონო საპროცესო შეთანხმების გაფორმებაში, ხოლო მეორე მხრივ, მუქარაში გამოიხატა, კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ ...ი მისი კუთვნილი აქციების რეალიზაციას არ მოახდენდა, გაგრძელდებოდა ბანკის იმიჯის შემლახველი სიუჟეტების გაშვება, ბანკის დისკრედიტაცია და გაკოტრება, მოხდებოდა სს „...ას“ დირექტორატისა და ...ას გამგეობის წევრების დაკავება. აღნიშნული მუქარის განმახორციელებელ პირად როგორც მოსარჩელის წარმომადგენლები, ისე საქმეზე მოწმედ დაკითხული პირები მიუთითებენ პროკურატურის თანამშრომლებზე.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 209-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების მიხედვით, საპროცესო შეთანხმება სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის საფუძველია. საპროცესო შეთანხმების საფუძველია შეთანხმება ბრალზე ან სასჯელზე. საპროცესო შეთანხმების დადების შეთავაზება შეუძლია როგორც ბრალდებულს (მსჯავრდებულს), ისე პროკურორს. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საპროცესო შეთანხმება უნდა გაფორმდეს წერილობით და დამტკიცდეს სასამართლოს მიერ. საპროცესო შეთანხმება უნდა აისახოს სასამართლოს მიერ გამოტანილ განაჩენში. ხოლო მე-5 ნაწილის მიხედვით, მოსამართლე საპროცესო შეთანხმების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს კანონის საფუძველზე და არ არის ვალდებული, დაამტკიცოს ბრალდებულსა და პროკურორს შორის მიღწეული შეთანხმება.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა შინაარსის გათვალისწინებით სასამართლომ განმარტა, რომ შესაძლო დანაშაულის ჩადენის შემთხვევაში სისხლისსამართლებრივი დევნის და საბოლოოდ, პასუხისმგებლობის დაკისრების პროცედურებს განსაზღვრავს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი, რომლის მიხედვითაც, სისხლისსამართლებრივ დევნას ახორციელებს შესაბამისი საგამოძიებო ორგანო. ამასთან, პირის მიმართ აღკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების, პირის დამნაშავედ ცნობის უფლებამოსილება მხოლოდ სასამართლოს გააჩნია. მუქარის, როგორც იძულების ერთ-ერთი ფორმის შეფასებისას, უნდა განისაზღვროს მუქარის განმახორციელებელი პირის მუქარის ადრესატთან დამოკიდებულება - პირს, რომელსაც ემუქრებიან, უნდა შეექმნას მუქარის განხორციელების რეალური განცდა. პროკურორი, მართალია, წარმოადგენს სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელ ორგანოს, იგი წყვეტს საკითხს კონკრეტული პირის მიმართ დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე დევნის დაწყების თუ დაწყებული სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტის თაობაზე, თუმცა პირი დამნაშავედ მიიჩნევა მხოლოდ სასამართლოს მიერ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტიდან. რაც შეეხება საპროცესო შეთანხმებას, რომელიც მიიღწევა პროკურატურასა და ბრალდებულს შორის შეთანხმებით, საბოლოოდ მტკიცდება სასამართლოს მიერ. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი არ ითვალისწინებს საპროცესო გარიგების დადების წინაპირობებს და ასეთი უფლებამოსილების განხორციელება წარმოადგენს სახელწმიფოს დისკრეციას, ბრალდებულთან შეთანხმებით დაასრულოს სისხლისსამართლებრივი წარმოება გარიგებით. ამასთან, პროკურორსა და ბრალდებულს შორის საპროცესო შეთანხმების გაფორმება და ჯარიმის ოდენობაზე შეთანხმება, ავტომატურად არ ნიშნავს შეთანხმების მიღწევას, რამეთუ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისად, მხოლოდ სასამართლოს კომპეტენციაში შედის საპროცესო შეთანხმების დამტკიცება, გამამტყუნებელი ან გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა. შესაბამისად, დისკრეციის ფარგლებში სახელმწიფოს მხრიდან აღნიშნული უფლების გამოყენება ვერ იქნება განხილული, როგორც მართლსაწინააღმდეგო, ვიდრე კანონმდებლობით დადგენილი წესით არ დადასტურდება აღნიშნული.

სასამართლომ მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2014 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებაზე (ნაცვლიშვილი და ტოგონიძე საქართველოს წინააღმდეგ), სადაც სასამართლომ განმარტა, რომ საპროცესო შეთანხმების ინსტიტუტი კონვენციის მოთხოვნებთან შეუსაბამო არ არის (იხ: ბაბარ აჰმადი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ mutatis mutandis, Babar Ahmad and Others v. the United Kingdom (dec.), nos. 24027/07, 11949/08 and 36742/08, ECHR 6 July 2010). აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ საპროცესო შეთანხმება შეიძლება წარმოადგენდეს კორუფციისა და ორგანიზებული დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის ეფექტიან საშუალებას. საპროცესო შეთანხმების საფუძელზე ზოგიერთ საპროცესო უფლებაზე უარის თქმით სისხლის სამართალწარმოების შემცირება ხდება. აღნიშნული არ შეიძლება დარღვევად ჩაითვალოს კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისად (სკოპოლა იტალიის წინააღმდეგ; §135, Scoppola v. Italy (no. 2) [GC], no. 10249/03, 17 September 2009). სასამართლო შენიშნავს, რომ ჯერ კიდევ 1987 წელს ევროსაბჭოს მინისტრთა კომიტეტის წარმომადგენლებმა მოუწოდეს წევრ სახელმწიფოებს, დაენერგათ გამარტივებული სამართალწარმოება. თუმცა, იმისათვის რომ უფლებაზე უარის თქმა კონვენციის მიზნებიდან გამომდინარე ეფექტიანი იყოს, აუცილებელია, აღნიშნული განხორციელდეს აშკარა ფორმით და ასევე უზრუნველყოფილი იყოს მინიმალური დაცვის გარანტიები. დამატებით, უფლებებზე უარის თქმა არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს საჯარო ინტერესს (სკოპოლა იტალიის წინააღმდეგ, §135-136; პოიტრიმოლი საფრანგეთის წინააღმდეგ, §31, Poitrimol v. France, 23 November 1993, Series A no. 277-A; და ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ, §73, Hermi v. Italy [GC], no. 18114/02, ECHR 2006-XII). სასამართლო მიიჩნევს, რომ განმცხადებლის გადაწყვეტილება გაეფორმებინა, საპროცესო შეთანხმება, უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს: (1) განმცხადებელს საპროცესო შეთანხმებაზე თანხმობა ნებაყოფლობით უნდა განეცხადებინა და გაცნობოდა საქმის მასალებს სრულად და (2) სასამართლოს მხრიდან ჯეროვნად უნდა შემოწმებულიყო მხარეებს შორის მიღწეული შეთანხმების და მოლაპარაკების სამართლიანობა.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 17 ივლისს საქართველოს სახალხო დამცველმა №15-5/5824 წერილით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურორს და ლ. ლ-ის მიმართ განხორციელებული შესაძლო დანაშაულის ფაქტზე გამოძიების დაწყებასთან დაკავშირებით წინადადება წარადგინა. წერილში მითითებულია, რომ მოქალაქე ლ. ლ-ის მიერ სახელმწიფო ხაზინაში 12 მილიონი ლარის ოდენობით თანხის გადახდა განხორციელდა არა საპროცესო შეთანხმების დადებისა და მისი სასამართლოს განაჩენით დამტკიცების შემდეგ, არამედ სასჯელის სახით დანიშნული ჯარიმის თანხა გადახდილ იქნა განაჩენის გამოტანამდე. წერილში მიეთითა სხვადასხვა დარღვევებზე. სახალხო დამცველი მიიჩნევს, რომ მოქალაქეების ლ. და თ. ლ-ეების განმარტებებისა, რომელთა თანახმადაც, მათ საქართველოს პროკურატურის თანამშრომლების მხრიდან განხორციელებული იძულების შედეგად 12 მილიონი ლარის ოდენობით თანხა გადარიცხეს სახელმწიფო ხაზინაში და საქმეში არსებული მასალების ერთობლივი ანალიზით, იკვეთება დანაშაულის ნიშნები.

ამასთან, სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის უფროსის 2016 წლის 28 იანვრის №13-7298 წერილის მიხედვით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტში მიმდინარეობს გამოძიება. გამოძიების ეტაპზე ...ი „...ას“ გამგეობის წევრების საჩივრებისა და მოწმის სახით დაკითხვის ოქმებით იკვეთება, რომ, შესაძლებელია, სისხლის სამართლის №... საქმის წარმოების დროს ცალკეული საჯარო მოხელეების მხრიდან ადგილი ჰქონდა სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტს. სრულყოფილი გამოძიების ჩატარების ინტერესებიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის №... საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოიყო ახალი სისხლის სამართლის საქმე, საქართველოს მთავარი პროკურატურის ცალკეული თანამშრომლების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ახალ სისხლის სამართლის საქმეს მიენიჭა დამოუკიდებელი სარეგისტრაციო ნომერი - ....

ამრიგად, საქალაქო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ ეტაპზე დადგენილი არ იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენის უკანონობა, რომლითაც დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება, დადებული 2011 წლის 18 მარტს საქართველოს მთავარ პროკურატურასა და ლ. ლ-ეს შორის, რომლითაც ლ. ლ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველის სისხლის სამართლი კოდექსის 220-ე მუხლით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 12 000 200 ლარის ოდენობით.

საქალაქო სასამართლოს მითითებით, საპროცესო შეთანხმებით ლ. ლ-ისთვის დაკისრებული ჯარიმის თანხის გადახდის მიზნით განხორციელებულ მუქარასთან მიმართებით კი ნიშანდობლივი იყო ის გარემოება, რომ საქართველოს მთავარ პროკურატურაში 2011 წლის 17 მარტს დაიწყო გამოძიება ...ას დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე. ლ. ლ-ესთან გაფორმებული საპროცესო შეთანხმების შემდეგ საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის 2011 წლის 19 მარტის დადგენილებით ...ას დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე დაწყებული სისხლის სამართლის №... საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოეყო საქმე დაუდგენელი პირების მიმართ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით. აღნიშნული წარმოება არ იყო დასრულებული და მიმდინარეობდა.

სასამართლოს მითითებით, როგორც უკვე აღინიშნა, მუქარის დროს იძულების განხორციელების ფაქტით გამოწვეული შიში აიძულებს პირს თავისუფალი ნების გარეშე, რაიმეს შიშით, განახორციელოს ესა თუ ის ქმედება. მუქარას უნდა გააჩნდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი, უნდა ხორციელდებოდეს მართლსაწინააღმდეგო მიზნით ან/და მართლსაწინააღმდეგო საშუალებათა გამოყენებით. იმ შემთხვევაში კი, თუ მუქარის განმხორციელებელს გააჩნია ამ ქმედების განხორციელების კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილება, მუქარის მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი არ დასტურდება. სისხლის სამართლის კანონმდებლობით სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებეზე უფლებამოსილ პირს პროკურატურა წარმოადგენს, თუმცა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება სასამართლოს კომპეტენციაა. იმ პირობებში, როცა დადასტურებულია, რომ ...ას დამფუძნებლების მიმართ სისხლისსამართლებრივი გამოძიება მიმდინარეობს, თავად გამოძიების დაწყების ფაქტი შეიძლება ჩაითვალოს გარკვეული სახის იძულებად, რასაც შეიძლება მოყვეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება, თუმცა ასეთი პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე მუქარა პროკურატურის მხრიდან ვერ ჩაითვლება რეალურ მუქარად, ვინაიდან ამგვარი უფლებამოსილების განხორციელება კანონმდებლობის მიხედვით სცდება მისი კომპეტენციის ფარგლებს, ამასთან, საპროცესო შეთანხმების გაფორმებისას და მის საფუძველზე დაკისრებული თანხის გადახდისას ა(ა)იპ ...ას იძულება - საკუთარი ნების სააწინააღმდეგოდ გადაეხადა ერთ-ერთი ხელმძღვანელი პირისთვის დაკისრებული ჯარიმა, შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ნების საწინააღმდეგო ქმედებად, თუმცა ვერ ჩაითვლება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულ იძულებად, რომელსაც მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი უნდა გააჩნდეს, ვინაიდან იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ დაწყებული სისხლისსამართლებრივი გამოძიება იყო უკანონო, იმ ეტაპზე საქმეში წარმოდგენილი არ იყო.

რაც შეეხება მოსარჩელის მითითებას 2011 წლის ... და ... ...ს ...ა „...-ის“ საინფორმაციო გადაცემებში გასულ რეპორტაჟებზე სს „...ას“ შესახებ, სასამართლომ განმარტა, რომ მართალია, მედია კამპანიამ შიეძლება, გავლენა მოახდინოს სამართლიანი სასამართლოს განხილვაზე და დარღვეულ იქნეს უდანაშაულობის პრეზუმფცია, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში, ის გარემოება, რომ გასული სიუჟეტები შეიცავდა თუ არა სს „...ას“ შესახებ ცრუ ინფორმაციას, კანონით დადგენილი წესით დადასტურებული არ იყო და ვერ მიიჩნეოდა სახელმწიფოს მხრიდან მოსარჩელის უფლებათა დარღვევისა და მის მიმართ იძულების განხორციელების საფუძვლის შექმნის დამადასტურებელ საკმარის გარემოებად.

სასამართლომ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრება ნიშნავს ქონების შეძენას ან დაზოგვას სხვის ხარჯზე, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. სამართლებრივ საფუძველში კი იგულისხმება არა მარტო კერძოსამართლებრივი ხასიათის აქტი (ხელშეკრულება და ნორმატიული აქტი), არამედ, აგრეთვე სამართლის სხვა დარგებით გათვალისწინებული სამართლებრივი ნორმებიც. უსაფუძვლო გამდიდრების შემთხვევაში პირს შეუძლია, მოითხოვოს თანხის დაბრუნება იმ პირისაგან, რომლის გამდიდრებაც (ქონების დაზოგვაც) მოხდა უსაფუძვლოდ. ამასთან, მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 978-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად, აუცილებელია, რომ დაზარალებულმა რაიმე გადასცეს მიმღებს, ამ უკანასკნელის არამართლზომიერი ქცევის, კერძოდ, იძულების ან მუქარის საფუძველზე და შესაბამისად, მითითებული ნორმა ითვალისწინებს პირის მიერ იმ სიკეთის გადამცემისთვის დაბრუნების ვალდებულებას, რომლითაც იგი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგად სხვისი ქონების მიღებით. უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უშვებს შესაძლებლობას, რომ მესამე პირმაც შეასრულოს ვალდებულება.

განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა(ა)იპ ...ას მიერ მოხდა სახელმწიფოსთვის ლ. ლ-ის კუთვნილი ჯარიმის გადახდა, ხოლო კანონმდებლობით დაშვებულია, რომ საპროცესო შეთანხმების ბუნებიდან გამომდინარე, პირისთვის დაკისრებული ფულადი თანხა გადაიხადოს მესამე პირმა. ამდენად, თანხის გადახდის საფუძველი გახდა საპროცესო შეთანხმება. მიუხედავად იმისა, რომ საპროცესო შეთანხმება დაიდო ლ. ლ-ესთან, განმსაზღვრელია, რომ საპროცესო შეთანხმება დამტკიცებულია სასამართლოს მიერ და აღნიშნული განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ მოხდა თანხის უსაფუძვლოდ გადახდა, რადგან არსებობდა შესაბამისი სამართლებრივი საფუძველი - საპროცესო შეთანხმება, რომლით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულებაც შეეძლო ...ას, ხოლო ის გარემოება, რომ თანხის გადახდა მოხდა იძულების შედეგად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რის გამოც სარჩელი ფაქტობრივ-სამართლებრივად უსაფუძვლო იყო და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა(ა)იპ ...ამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. ამასთან, აპელანტმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის იმ საოქმო განჩინების გაუქმება მოითხოვა, რომლითაც სასამართლომ მოსარჩელეს უარი უთხრა პროკურატურიდან სისხლის სამართლის საქმის გამოთხოვაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის განჩინებით ა(ა)იპ ...ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და 2016 წლის 21 მარტის საოქმო განჩინება.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებული სამართლებრივი შეფასებები და მიიჩნია, რომ სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა, შესაბამისად, განჩინების დასაბუთების თვალსაზრისით შემოიფარგლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილზე მითითებით და თავის მხრივ, დამატებით განმარტა შემდეგი:

პირველ რიგში პალატამ მიუთითა თუ რა წარმოადგენდა განსახილველი საქმის ძირითად გამოსაკვლევ საკითხს, კერძოდ საქართველოს პროკურატურამ, მისი მოხელის მეშვეობით განახორციელა თუ არა იძულება ა(ა)იპ ...აზე, გადაეხადა მისი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი პირის ლ. ლ-ისათვის სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე დაკისრებული ჯარიმა. შესაბამისად, მითითებული გარემოების დასადგენად საჭირო იყო მთელი რიგი წინაპირობების არსებობა, რომელიც სასამართლოს შესაძლებელობას მისცემდა ცალსახად დაედგინა ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილის მიხედვით ყველასათვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. გარდა ამისა, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე თანამდებობის პირის ან სხვა პირის სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის სახელწმიფოს პასუხისმგებლობის განსაკუთრებულ წესს ადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-209-ე მუხლები. ხოლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც ეს მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია, აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. ამდენად, ზემოხსენებული მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო ორგანოს პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ მაშინ, თუ ზიანის მიყენება გამოწვეულია 1) სახელმწიფო მოსამსახურის 2) განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობითი ბრალით. აქედან გამომდინარე, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისას სახეზეა უნდა იყოს ზიანი, რომელიც მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით და ამ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც წარმოდგენილი სარჩელით ირკვევა ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ ადგილი ჰქონდა მოპასუხე პროკურატურის მხრიდან ...ას გამგეობის წევრების მიმართ იძულებას, ხოლო მუქარის ადრესატი იყო ა(ა)იპ ...ა.

სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ იძულებად ჩაითვლება ისეთი მოქმედებები, რომლებიც ხორციელდება მართლსაწინააღმდეგო მიზნით მართლსაწინააღმდეგო საშუალებათა გამოყენებით, შესაბამისად, თუ გარიგების დადებისას საშუალება და მიზანი შეუსაბამოა. ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე იძულებაზე უთითებდა, საჭირო იყო სასამართლოს მიერ სსკ-ის 85-ე და 89-ე მუხლის წინაპირობების შემოწმება. კერძოდ სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლი ადგენს, რომ „გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობდა მესამე პირისაგან“; ამავე კოდექსის 86-ე მუხლის მიხედვით გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. პალატამ მიუთითა, რომ ხსენებული ნორმა გარიგების დადების ნების გამოვლენის თავისუფლებას იცავს და ეფუძნება იმას, რომ ნების გამოვლენა მხოლოდ მაშინ ჩაითვლება ნამდვილი ნების გამოხატულებად, თუ მისი გაცხადება იძულების და მუქარის გარეშე განხორციელდა.

პალატამ განმარტა, რომ როგორც წესი ისეთი ფაქტობრივი გარემოების დადგენა, როგორიც არის პირის იძულებით ან მუქარით, მისი ნების საწინააღმდეგოდ განხორციელებული რაიმე მოქმედების განხორციელება, წარმოადგენდა სისხლის სამართლის წესით, შესაბამისი საგამოძიებო ორგანოების მიერ გამოსაკვლევ საკითხს. მიუხედავად ამისა, არსებობდა არაერთი შემთხვევა, როდესაც სასამართლო მიერ კონკრეტული საქმის კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების, მოწმეთა ჩვენებებით თუ სხვადასხვა სახის მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებით ცალსახად დგინდება მუქარისა თუ იძულების ფაქტი. პალატამ, კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი, რომ სასამართლოს აღნიშნული კომპეტენცია - დაადგინოს მუქარის ან იძულების ფაქტი, უნდა დაეფუძნოს მხოლოდ და მხოლოდ საქმეში არსებული ამგვარი გარემოებების ცალსახად, აშკარად დამდგენ მტკიცებულებათა ლოგიკურ და რეალურ ბმას.

კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვდა სასამართლოს დაედგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ ლ. ლ-ის სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე, ა(ა)იპ ...ას მიმართ კონკრეტული პროკურორის მიერ განხორციელდა მუქარა და იძულება, რაც გამოიხატა იმაში, რომ ...მა ლ. ლ-ეს გადაუხადა საპროცესო შეთანხმებით გათვალისწინებული ჯარიმა 12 000 000 ლარი. ზემოაღნიშნული გარემოების დასადგენად მოსარჩელე სასამართლოს ძირითადად სთავაზობს შემდეგი სახის მტკიცებულებებს: 1. მოწმეთა ჩვენებებს; 2. პროკურარტურაში აღძრულ და ჯერ არ დასრულებულ საქმეს (აღნიშნული იკვლევს ...ის მიმართ პროკურორების მიერ შესაძლო მუქარის ფაქტს); ასევე 3. ჯარიმის გადახდის და ლ. ლ-ის დაკავების თარიღი - 2011 წლის 18 თუ 19 მარტი, კერძოდ მოსარჩელის მითითებით, ლ. ლ-ეს თავისუფლება რეალურად აღეკვეთა 2011 წლის 18 მარტს, რა დღესაც მოხდა თანხის (ჯარიმის) გადარიცხვა, მაშინ როდესაც ლ. ლ-ის მიმართ ჯარიმის გადახდის ვალდებულება ჯერ არ არსებობდა. იგი დააკავეს მომდევნო დღეს - 19 მარტს. საბოლოოდ, აპელანტი მიიჩნევდა, რომ არა პროკურორების მხრიდან მუქარა, ...ის მიერ ჯარიმის გადახდა არ განხორციელდებოდა.

1. პალატის მსჯელობა მოწმეთა ჩვენებებთან დაკავშირებით:

პირველ რიგში პალატამ მოიხმო უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტება, სადაც სასამართლომ მიუთითა, რომ მტკიცებულებათა შეფასებას სასამართლო ახდენდა ორი თვალსაზრისით: მათი სარწმუნოობისა თუ არასარწმუნოობის თვალსაზრისით და, ასევე იმის მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებდა ესა თუ ის მტკიცებულება. სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების შეფასება გულისხმობდა მტკიცებულებათა როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში შეფასებას, ამასთან, სასამართლო ვალდებული იყო საქმეში არსებული ყველა მტკიცებულება შეეფასებინა მათი შინაარსის და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით. გარდა ზემოხსენებულისა, პალატამ მიუთითა, რომ მტკიცებულებათა შეფასებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს თავისი შინაგანი რწმენით, რაც გულისხმობს საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებების, სრულ და ობიექტურ განხილვას. პალატამ ასევე მოიხმო უზენაესი სასამართლოს განმარტება, რომ მტკიცებულებათა შეფასება არა სპონტანური და ინტუიციური, არამედ სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყო (სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) (შდრ. სუსგ №ას-279-264-17, 21.04.2017წ.) მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი მიუთითებს სასამართლოსათვის არა სუბიექტურ მოსაზრებაზე დაყრდნობით მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადგენილად მიჩნევაზე, არამედ, მოსამართლის შინაგან რწმენაზე, რომელიც შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზეა დაფუძნებული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიხედვით, მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის საფუძვლად მითითებულ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. პალატამ მიუთითა, რომ მოყვანილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა, თუმცა ძირითად შემთხვევებში მტკიცებულების არჩევის აუცილებლობას კონკრეტული საქმის შინაარსი და მოცემულობა ითვალისწინებს.

განსახილველ შემთხვევაში აპელანტი მუქარის არსებობის ერთ-ერთ დამადასტურებელ მტკიცებულებად მიუთითებდა მოწმეების - ლ. ლ-ის, თ. ლ-ის, ნ. თ-ას, ი. მ-ის, მ. ვ-ის, ზ. მ-ის ჩვენებებზე. პალატამ პირველ რიგში ყურადღება გაამახვილა ზემოაღნიშნული მოწმეების ...ასთან კავშირზე. კერძოდ, მოწმე 1. ი. მ-ე წარმოადგენდა ლ. ლ-ის მძღოლს; 2. თ. ლ-ე (ლ. ლ-ის და), 2011 წელს იყო ...ას სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე; 3. ნ. თ-ა - ...ას გამგეობის წევრი; 4. ზ. მ-ი 2011 წლისთვის იყო სს „...ას“ გენერალური დირექტორი და შემდგომში ...ას კონსულტანტი; 5. გ. ვ-ი წარმოადგენდა ...ას გამგეობის თავმჯდომარეს; 6. მ. ვ-ი იყო ...ის დირექტორი, რომელიც იყო ...ას აქციონერი; 7. ლ. ლ-ე - ...ის გამგეობის წევრი და სს ,,...ას“ გენერალური დირექტორი.

პალატამ მოწმე ი. მ-ის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიცემულ ჩვენებასთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ აღნიშნული მოწმე ძირითადად გადმოსცემდა და აღწერდა იმ ქრონოლოგიას, თუ როგორ მოხდა ლ. ლ-ის დაკავება. შესაბამისად, მისი ახსნა-განმარტება არ იძლევა იმის დასკვნის საფუძველს, რომ პროკურორების მიერ ...ის მიმართ ადგილი ჰქონდა მუქარის ფაქტს. იქიდან გამომდინარე, რომ ხსენებული პირის ჩვენება სასამართლოს ძირითად საკვლევ საკითხზე - მუქარაზე რაიმე არსებით მითითებას არ შეიცავს, აღნიშნული პირის ახსნა-განმარტებას ვერ მიენიჭებოდა მტკიცებულებითი ძალა.

რაც შეეხება მოწმეების - ლ. ლ-ის, თ. ლ-ისა და ნ. თ-ას მიერ სასამართლოში მიცემულ ჩვენებებს, რომლებიც მართალია გარკვეულწილად მიუთითებენ, რომ პროკურორმა გ. ლ-მა განახორციელა მუქარა, თუ შესაბამის ინსტრუქციას არ მიჰყვებოდნენ აღნიშნულს მოყვებოდა დაჭერები, თუმცა პალატამ იმისათვის, რომ აღნიშნული სარწმუნოდ ჩაეთვალა კვლავ მიუთითა მათ დამოკიდებულებაზე ...თან და მიიჩნია, რომ მათ ნეიტრალური მოწმის სტატუსი ვერ მიენიჭებოდათ. მოწმე ზ. მ-ის, გ. ვ-ისა და მ. ვ-ის ჩვენებასთან დაკავშირებით პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლოსათვის მიცემული ახსნა-განმარტებები არ შეიცავდა უშუალოდ მათ მიმართ პროკურატურის თანამშრომლების მიერ განხორციელებულ მუქარის ფაქტზე მითითებას. მოწმეები გადმოსცემდნენ მხოლოდ თ. ლ-ის მეშვეობით მიღებულ ინფორმაციას, რომ პროკურატურის მხრიდან მუქარას ჰქონდა ადგილი. ძირითადად ჩვენებები ეხებოდა სს „თ...ში“ განხორციელებულ პროცედურულ საკითხებს, იმას თუ როგორ მიმდინარეობდა სესხის მიღებასთან დაკავშირებული პროცედურები სს „თ...ის“ ოფისში.

ამდენად, პალატამ შეაფასა ზემოხსენებულ მოწმეთა ჩვენებები მათი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით, ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების (მხარესთან მისი დამოკიდებულება) გათვალისწინებით და მიიჩნია, რომ მათ ცალკე აღებულს ვერ მიენიჭებოდათ უდავო ხასიათი.

პალატამ აქვე შენიშნა, რომ თ. ლ-ისა და ნ. თ-ას, ასევე ლ. ლ-ის მიერ მოწოდებული ინფორმაცია შესაძლებელია შეესაბამებოდეს სინამდვილეს, თუმცა სასამართლომ კიდევ ერთხელ ხაზი გაუსვა, რომ მხოლოდ ამ სახით სასამართლო მუქარის ფაქტს დადგენილად ვერ მიიჩნევდა. ამდენად, პალატა აღნიშნულს შეაჯერებდა აპელანტის მიერ მოწოდებულ სხვა ძირითად გარემოებებსა თუ არგუმენტებთან მიმართებაში.

2. პალატის მსჯელობა სისხლის სამართლის №... საქმესთან დაკავშირებით:

პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დგინდება, რომ 1. საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2015 წლის 16 ივლისის №13/45294 წერილის მიხედვით, 2014 წლის 14 მარტს საქართველოს მთავარ პროკურატურას განცხადებით მიმართეს ლ. ლ-ემ და ...ი „...ას“ გამგეობის სხვა წევრებმა, სადაც ისინი მიუთითებენ სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლების მიერ ქონების იძულებით დათმობის მიზნით მათ მიმართ განხორციელებულ დანაშაულებრივ ქმედებებზე. აღნიშნული განცხადება დაერთო სისხლის სამართლის საქმეს. აგრეთვე, აღნიშნულ საქმეს დაერთო ლ. ლ-ის 2013 წლის 8 აგვისტოს განცხადებაც. საქართველოს მთავარი პროკურორის პირველი მოადგილის 2015 წლის 13 მარტის დადგენილებით სისხლის სამართლის №... საქმე გამოსაძიებლად გადაეცა საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტს. სისხლის სამართლის №... საქმეზე მიმდინარეობს გამოძიება.

- საქართველოს სახალხო დამცველის 2015 წლის 21 ივლისის №15-5/5824 წერილის პასუხად, საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2015 წლის 27 აგვისტოს №13/54473 წერილის მიხედვით, ლ. ლ-ისა და ...ი „...ას“ გამგეობის წევრების მიმართ განხორციელებულ ქმედებებთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საქმეზე ტარდება შესაბამისი საგამოძიებო მოქმედებები. 2015 წლის 13 აგვისტოს მოწმის სახით დაიკითხა ლ. ლ-ე. საქმეზე გამოძიება გრძელდება.

- საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2016 წლის 11 იანვრის №13/1609 წერილის მიხედვით, სისხლის სამართლის №... საქმეს ერთვის ...ას გამგეობის წევრთა 2014 წლის 12 მარტის №01/13-24276 განცხადება, რომელშიც განმცხადებლები უთითებენ პროკურატურის მუშაკთა მიერ კანონსაწინააღმდეგო ქმედებების ჩადენის თაობაზე. აღნიშნულ განცხადებასთან ერთად დანართის სახით წარდგენილია ლ. ლ-ის საჩივარი. ზემოაღნიშნულ განცხადება/საჩივარში მოყვანილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, სისხლის სამართლის №... საქმეზე ტარდება საგამოძიებო მოქმედებები.

- სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის უფროსის 2016 წლის 28 იანვრის №13-7298 წერილის მიხედვით, გამოძიების ეტაპზე ...ი „...ას“ გამგეობის წევრების საჩივრებისა და მოწმის სახით დაკითხვის ოქმებით იკვეთება, რომ, შესაძლებელია, სისხლის სამართლის №... საქმის წარმოების დროს ცალკეული საჯარო მოხელეების მხრიდან ადგილი ჰქონდა სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტს. სრულყოფილი გამოძიების ჩატარების ინტერესებიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის №... საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოიყო ახალი სისხლის სამართლის საქმე, საქართველოს მთავარი პროკურატურის ცალკეული თანამშრომლების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ახალ სისხლის სამართლის საქმეს მიენიჭა დამოუკიდებელი სარეგისტრაციო ნომერი - ....

პალატის მითითებით, როგორც ზემოაღნიშნული წერილებიდან დგინდება, ის სისხლის სამართლის საქმე, რომელზეც აპელანტი აპელირებდა, და რომელმაც ცალსახად უნდა გასცეს პასუხი ჰქონდა თუ არა პროკურატურის მოხელეების მიერ სამსახურეობრივი უფლებამოსილების გადამეტებას ადგილი, განსახილველ შემთხვევაში მუქარას, ძიებაში იყო და არ იყო დასრულებული. ასეთ ვითარებაში, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას სათანადო შეფასება მიეცა იმ საკითხისთვის და მიენიჭებინა მისთვის მტკიცებულებითი ძალა, რომელზეც საბოლოო შედეგი არ იყო დამდგარი, მიუხედავად იმისა, პროკურატურის მიერ გამოთქმული იქნა თუ არა ვარაუდი მისი თანამშრომლების მიერ შესაძლო დარღვევის ჩადენასთან დაკავშირებით. აქედან გამომდინარე, პალატამ აპელანტის არც ეს პოზიცია მიიჩნია სათანადო მტკიცებულებად.

3. რაც შეეხება აპელანტის პრეტენზიას თანხის გადარიცხვისა და ლ. ლ-ის დაკავების თარიღთან დაკავშირებით, პალატამ განმარტა შემდეგი:

სასამართლომ ზემოხსენებული გარემოება უნდა გამოიკვლიოს სადავო საკითხის ფარგლებში. კერძოდ, რამდენად შეუძლია ხსენებული ფაქტობრივი გარემოების დადგენას ცალსახად მიუთითოს მუქარის ფაქტის არსებობაზე.

პალატის მითითებით, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2011 წლის 16-17 მარტს ...ა „...-ის“ ეთერით გადაიცა სიუჟეტები სს ,,...ას“ საქმიანობასთან დაკავშირებით. დადგენილია, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის ანტიკორუფციულ დეპარტამენტში 2011 წლის 17 მარტს დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის №... საქმეზე, ...ას დამფუძნებლების მიერ ორგანიზაციის ინტერესების საწინააღმდეგოდ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებისა და დიდი ოდენობით უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 194-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტითა და 220-ე მუხლით.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის სადავო არ არის, რომ ლ. ლ-ე ზემოხსენებულ საქმესთან დაკავშირებით 2011 წლის 18 მარტს, დილიდან იმყოფებოდა პროკურატურაში, სადაც გააცნეს მის მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის საქმის არსი. დადგენილია, რომ ლ. ლ-ის ირგვლივ წარმოებულ საქმესთან დაკავშირებით 2011 წლის 18 მარტს საპროცესო შეთანმხება გაფორმდა, საქართველოს პროკურატურის ანტიკორუფციული დეპარტამენტის პროკურორ ჯ. წ-სა და ბრალდებულ ლ. ლ-ეს შორის ჯარიმის 12 000 000 ლარის განსაზღვრის თაობაზე. აპელანტი მის მიმართ განხორციელებული მუქარის ფაქტის არსებობას ამყარებდა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ჯარიმა გადაირიცხა ბიუჯეტში 2011 წლის 18 მარტს და არა 19 მარტს, ანუ მაშინ, როდესაც მას წარმოეშვა აღნიშნული ჯარიმის გადახდის ვალდებულება.

პალატამ მიუთითა სადავო პერიოდში მოქმედი საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 209-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე, რომლის მიხედვით, საპროცესო შეთანხმება სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის საფუძველია. საპროცესო შეთანხმების საფუძველია შეთანხმება ბრალზე ან სასჯელზე. საპროცესო შეთანხმების დადების შეთავაზება შეუძლია როგორც ბრალდებულს (მსჯავრდებულს), ისე პროკურორს. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 212-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საპროცესო შეთანხმება უნდა გაფორმდეს წერილობით და დამტკიცდეს სასამართლოს მიერ. საპროცესო შეთანხმება უნდა აისახოს სასამართლოს მიერ გამოტანილ განაჩენში. ხოლო მე-5 ნაწილის მიხედვით, მოსამართლე საპროცესო შეთანხმების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს კანონის საფუძველზე და არ არის ვალდებული, დაამტკიცოს ბრალდებულსა და პროკურორს შორის მიღწეული შეთანხმება.

განსახილველი საქმის ფაქტობრივი მოცემულობის ფარგლებში, ასევე ზემოთ მოყვანილი საპროცესო ნორმის ბუნების გათვალისწინებით, პალატამ მესამე არგუმენტი შეაფასა როგორ პროკურატურასა და ლ. ლ-ეს შორის მიმდინარე პროცესუალური საკითხი, სადაც ...ის მიერ გამოხატული იქნა ნება მისი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი პირისათვის გადაეხადა ჯარიმა.

პალატის მითითებით, ის ფაქტი, რომ თანხა წინასწარ იქნა ბიუჯეტში გადახდილი, აღნიშნული მხარეთა მოლაპარაკების საკითხია, რომელიც არ ადასტურებს, რომ 18 მარტს გამოხატული ...ის ნება (ჯარიმის გადახდის თაობაზე) იყო ნაკლის მქონე. აქედან გამომდინარე, პალატა ვერ მიიჩნევდა, რომ ადგილი ჰქონდა მუქარას, მით უფრო ისეთ ვითარებაში, რომ 2011 წლის 19 მარტის განაჩენით დადგენილია ლ. ლ-ის დანაშაულებრივი ქმედება, რომელიც შესულია კანონიერ ძალაში და რომელმაც დაამტკიცა საპროცესო შეთანხება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოცემულ ეტაპზე დადგენილი არ იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენის უკანონობა, რომლითაც დამტკიცდა საპროცესო შეთანხმება, დადებული 2011 წლის 18 მარტს საქართველოს მთავარ პროკურატურასა და ლ. ლ-ეს შორის, რომლითაც ლ. ლ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველის სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 12 000 200 ლარის ოდენობით.

პალატამ, მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებულ ზემოთ განხილულ ძირითად არგუმენტებზე მსჯელობის საფუძველზე დაასკვნა, რომ განსახილველი საქმის გარემოებები არ იძლევიან იმის მტკიცების უპირობო წინაპირობას, რომ ა(ა)იპ ...ას მიერ ლ. ლ-ის ჯარიმის გადახდა განხორციელდა პროკურატურის თანამშრომლების მუქარის საფუძველზე. აქედან გამომდინარე, საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე მიიჩნევა, რომ ...მა ჯარიმის გადახდა მისი ნების შესაბამისად განახორციელა, რომლის გადახდის უფლებასაც არ უკრძალავდა სისხლის სამართლის კანონმდებლობა.

გასაჩივრებული საოქმო განჩინების ძალაში დატოვების დასაბუთება:

პალატამ აღნიშნა, რომ როგორც აპელანტი მიუთითებდა, სისხლის სამართლის საქმის მასალების გამოთხოვის შუამდგომლობა განპირობებული იყო იმ დიდი ალბათობის ვარაუდით, რომ საქმეში მოიპოვებოდა ისეთი მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა პროკურატურის თანამშრომლების მხრიდან, ...ზე განხორციელებულ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებებს. აღნიშნული ფაქტი კი ...ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს ქმნიდა.

პალატამ მოიხმო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით, წერილობით მტკიცებულებას წარმოადგენს აქტები, საბუთები, საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის მიხედვით, წერილობითი მტკიცებულების გამოთხოვის თაობაზე შუამდგომლობის აღმძვრელი პირი ვალდებულია დაასაბუთოს, თუ საქმისთვის მნიშვნელოვანი რა გარემოების დადგენა შეიძლება ამ მტკიცებულებით და რას ეფუძნება მისი ვარაუდი, რომ მტკიცებულება მის მიერ მითითებული პირის ხელთაა.

პალატის მითითებით, როგორც ზემოხსენებული მუხლის ანალიზიდან ირკვეოდა, ნორმა ავალდებულებდა შუამდგომლობის ავტორს დაესაბუთებინა, თუ რა გარემოების დადგენა შეეძლო მის მიერ მოთხოვნილ მტკიცებულებას. შუამდგომლობის ავტორმა სასამართლოს უნდა დაუკონკრეტოს გამოსათხოვი დოკუმენტის თუ სხვა მტკიცებულების სახე, მაგალითად, იქნება ეს ექსპერტიზის დასკვნა, კონკრეტული მოწმის ჩვენება თუ სხვა, რათა სასამართლომ შეაფასოს ის კრიტერიუმი, რომელიც მტკიცებულებათა გამოთხოვის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს. კერძოდ, განსაზღვროს მხარის მიერ მოთხოვნილი (გამოსათხოვი) ამა თუ იმ დოკუმენტის შემხებლობა განსახილველ საქმესთან. მოცემულ შემთხვევაში, მაშინ როდესაც მოსარჩელე შუამდგომლობდა პროკურატურიდან №... სისხლის სამართლის საქმის სრულად გამოთხოვაზე, სასამართლოს უკარგავდა შესაძლებლობას კონკრეტულად ემსჯელა, რამდენად მოახდენდა გავლენას გამოთხოვილი სისხლის სამართლის საქმე, რომელიც თავის მხრივ შედგებოდა მთელი რიგი სხვადასხავა სახის მტკიცებულებებისგან, განსახილველი საქმის სადავო გარემოების დადგენაზე. ასეთი ზოგადი ხასიათის შუამდგომლობის დაყენება, რომელიც არ გამოყოფდა კონკრეტულ დოკუმენტსა თუ სხვა მტკიცებულებას, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვერ მოექცეოდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის რეგულირების სფეროში.

გარდა ამისა, აპელანტი შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძვლად ასევე მიუთითებდა, რომ თუ სისხლის სამართლის საქმიდან გამოჩნდებოდა, რომ პროკურატურა არ იძიებდა საქმეს, აღნიშნული პირდაპირ დაადასტურებდა პროკურატურის არაკეთილსინდისიერებას, ვინაიდან, გამოძიება არ იყო პროკურატურის ინტერესში, რადგან შედეგად დადგინდებოდა, რომ პროკურატურის თანამშრომლები ნამდვილად ახორციელებდნენ იძულებას ...ის მიმართ.

ზემოაღნიშნული განმარტების და ზოგადად შუამდგომლობის აბსტრაქტული ხასიათიდან გამომდინარე, საყურადღებო იყო მოსარჩელის (აპელანტის) რეალური ინტერესი, რომელიც უკავშირდებოდა მის მიერ მოთხოვნილ სისხლის სამართლის საქმეს. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატას შეექმნა შთაბეჭდილება, რომ მხარეთა ინტერესი - გამოითხოვონ სისხლის სამართლის საქმე, წარმოდგენდა პროკურატურაში მიმდინარე კონკრეტული საქმის წარმოების ირგვლივ არსებული ვითარების გარკვევას. პალატამ შენიშნა, რომ სასამართლოს კომპეტენციას სცდება აკონტროლოს საკითხი, რამდენად სწორად მიმდინარეობს გამოძიება პროკურატურაში და დაინტერესებულია თუ არა პროკურატურა მის მიერ გამოსაძიებელი საქმის შედეგით. აქედან გამომდინარე, ამ არგუმენტზე მითითებაც შუამდგომლობის დაუსაბუთებლად მიჩნევის საფუძველს წარმოადგენდა.

ყოველივე ზემოაშნულიდან გამომდინარე, პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას და მიიჩნია, რომ სასამართლომ სწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს პროკურატურიდან სისხლის სამართლის №... საქმის გამოთხოვაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა(ა)იპ ...ამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ეფუძნება როგორც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლებს, ასევე საპროცესო ნორმების იმგვარ დარღვევას, რამაც გამოიწვია საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება.

კასატორის მითითებით, გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი). სააპელაციო სასამართლო შეეცადა ...ის მიერ მითითებულ რამდენიმე სააპელაციო პრეტენზიაზე შემოეთავაზებინა დასაბუთება, რაზეც საქალაქო სასამართლოს არ ჰქონდა მსჯელობა, თუმცა რატომ არ იქნა გაზიარებული სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ არის სამართლებრივად იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული, ასევე ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, მათ შორის, დიდი პალატის მიერ, როგორც მტკიცებულებათა შეფასების, ასევე სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა დამკვიდრებულ განმარტებას. სასამართლოს მსჯელობა და ანალიზი ეწინააღმდეგება საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს. სასამართლო უშვებს შეცდომას არაერთ ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით, რადგან მტკიცებულებები არ აქვს საკმარისად გამოკვლეული. გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებას, თუ რატომ არ დაეყრდნო სასამართლო ...ის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, გარდა მოწმეთა ჩენებებისა, რომლებსაც სასამართლო უარყოფს. სასამართლო არ ასაბუთებს, რატომ არ ამოწმებს იმ მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის (სსკ-ის 978-ე მუხ.) წინაპირობებს, რომელზეც მოსარჩელე მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითებდა.

კასატორის მითითებით, გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლის შემოწმება, რაც ასევე წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება წინააღმდეგობრივია, სასამართლოს მიერ მითითებული ნორმები და განმარტებები ეწინააღმდეგება სასამართლოს შემაჯამებელ დასკვნებს. ასეთად კასატორი მიუთითებს: 1. სასამართლოს მსჯელობაზე, რომ სასამართლო ვალდებული არ არის დაამტკიცოს წარმოდგენილი საპროცესო შეთანხმება, ხოლო ამ მსჯელობის შედეგად ასკვნის, რომ სასამართლოს მიერ საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებამდე ერთი დღით ადრე, 18 მარტს, ამ დაუმტკიცებელი საპროცესო შეთანხმების ჯარიმის თანხის გადახდა არის პროკურატურასა და ბრალდებულს შორის „პროცედურული“ ურთიერთობის ნაწილი და საეჭვო ამაში არაფერია. 2. სასამართლოს მითითებაზე, რომ სრულად ეთანხმება საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას, ხოლო შემდგომ უთითებს, რომ მხარეთა შორის სადავო არ არის 18 მარტს ლ. ლ-ის დაკავების ფაქტი, მაშინ როცა საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ ლ. ლ-ის დაკავება, დაკავების ოქმის თანახმად, მოხდა 2011 წლის 19 მარტს. კასატორისთვის გაუგებარია როგორ ეთანხმება სრულად სააპელაციო სასამართლო საქალაქო სასამართლოს, როდესაც განხორციელებულ იძულებასთან დაკავშირებულ ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საკითხზე დადგენილი ფაქტის გამომრიცხავ ფაქტს ადგენს.

ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ იძულების დასადგენად ნამდვილად არსებითია მოწმეთა ჩვენებები და ჯარიმის გადახდისა და ლ. ლ-ის დაკავების თარიღები (ჯარიმა გადახდილია 18 მარტს, მაშინ, როცა მისი გადახდის ვალდებულება ჯერ არ არსებობდა, რადგან ლ. ლ-ე დააკავეს 19 მარტს), თუმცა ...ი იმ გარემოებას, რომ პროკურატურამ განახორციელა მუქარა, არ ამტკიცებდა იმით, რომ მიმდინარეობს გამოძიება შესაძლო მუქარის თაობაზე. აღნიშნულ გარემოებაზე მითითებას ...ი აკეთებდა რადგან პროკურატურაზე საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად უნდა გადასულიყო მტკიცების ტვირთი, როგორც მუქარის განმახორციელებელ სახელმწიფო უწყებაზე.

კასატორის მითითებით, სასამართლოს მიერ ასევე დარღვეულია სსსკ-ის 105.2, 105.3, 244-ე, 249.3 მუხლები, მტკიცებულებათა სრული, ყოველმხრივი და ობიექტური შეფასების, საქმეზე სადავო და უდავო გარემოების განსაზღვრის, მტკიცებულებათა უარყოფის დასაბუთების პრინციპები. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი, რასაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა.

მოცემულ დავაში, მას შემდეგ, რაც ...მა მიუთითა მუქარის ფაქტებზე და წარმოადგინა მის ხელთ არსებული ყველა მტკიცებულება, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი უნდა გადასულიყო სახელმწიფოზე. კასატორის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, ...ისთვის მტკიცების ტვირთის დაკისრების პირობებშიც კი, სასამართლოს დადგენილად უნდა მიეჩნია მუქარის ფაქტი. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს პროკურატურის მიერ არ არის წარმოდგენილი კვალიფიციური ან კონკრეტული შესაგებელი, პროკურატურა შემოიფარგლება მხოლოდ სარჩელში მითითებული გარემოებების ზოგადი უარყოფით.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ...ის მიერ მითითებული მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი დამკვიდრებულია სასამართლო პრაქტიკით, რომლის თანახმად, თუკი მოსარჩელე კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით აცხადებს, რომ მასზე განხორციელდა იძულება (ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური), პრეზუმირებულია, რომ გამოიყენეს იძულება და სახელმწიფოს უბრუნდება მტკიცების ტვირთი, რომ იძულების ფაქტი არ არსებობდა. მანვე უნდა დაამტკიცოს რატომ არის შეუძლებელი ამგვარი პრეზუმფციის დაშვება, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარიგების შინაარსის დეტალურ კვლევასა და გაანალიზებას მოითხოვს. მტკიცების ტვირთის განაწილებასთან დაკავშირებით საკასაციო საჩივარში მითითებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, მათ შორის, დიდი პალატის განმარტებებზე (სუსგ №ას-129-122-2014, 30.04.2014წ.; №ას-28-25-2017, 28.02.2018წ.; №ას-1020-963-2015, 25.11.2015წ.; №ას-522-495-2014, 05.06.2015წ.; №ას-1024-982-2014, 28.09.2015წ.; №ას-715-685-2016, 13.03.2017წ.; №ას-224-213-2017, 28.04.2017წ.; №ას-212-201-2017, 15.05.2017წ.; №ას-692-662-2014, 24.09.2015წ.; №ას-688-654-2015, 21.07.2015.; №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ.) და აღნიშნულია, რომ სადავო გადაწყვეტილებები არ შეიცავს დასაბუთებას, რატომ არ გამოიყენეს სასამართლოებმა მტკიცების ტვირთის განაწილების უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკა.

კასატორის მითითებით, დარღვევაა, რომ სააპელაციო სასამართლომ იძულების მტკიცების არასწორი სტანდარტი გამოიყენა, რითაც დაარღვია მოქმედი კანონმდებლობა და დაუსაბუთებლად გადაუხვია უზენაესი სასამართლოს, მათ შორის, დიდი პალატის მიერ დადგენილ მტკიცების სტანდარტს. პალატის დამოკიდებულება, რომ საქმეში არსებული გარემოებებით „ცალსახად“ და „აშკარად“ უნდა დადგინდეს მუქარის ან იძულების ფაქტი, ფაქტობრივად გამორიცხავს შესაძლებლობას, სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენის გარეშე, სამოქალაქო წესით დადგინდეს მუქარა. ამით პალატა გადაულახავ სტანდარტს აწესებს სსკ-ის 85-ე მუხლით განსაზღვრული მუქარის დადგენისთვის, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება 1997 წლიდან სამოქალაქო კოდექსის 59.2 მუხლში დაკანონებულ ჩანაწერს მუქარით დადებული გარიგების მხარის მიერ შეცილების გზით ბათილობის თაობაზე. ასეთი გარიგების ბათილობა არანაირად არ უკავშირდება სისხლის სამართალს და გამოძიების შედეგებს. სასამართლოს კომპეტენციაა დაადგინოს იძულების ან მუქარის არსებობა სამოქალაქო ან ადმინისტრაციულ დავაზე, რაზეც მეტყველებს სსკ-ის 85-89-ე, 978-ე მუხლები, რომელთა დისპოზიციაში მუქარის დადასტურების წინაპირობად სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი განაჩენი არ არის მითითებული.

იძულების პირდაპირი მტკიცებულებებით დადასტურების სირთულესთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს სასამართლო პრაქტიკაზე (საქმე №2ბ/671-15 (2015-09-21), სუსგ №ას-15-15-2016, 01.03.2016წ.) და აღნიშნავს, რომ იძულების პირდაპირი მტკიცებულება, გარდა მსხვერპლის ჩვენებისა, შესაძლოა ბუნებაში არ მოიპოვებოდეს, რაც სასამართლოსთვის არ წარმოადგენს ბარიერს, სხვადასხვა ირიბი მტკიცებულებების ერთობლიობით და ასევე მტკიცების ტვირთის მოძალადეზე გადატანით დაადგინოს იძულება. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით მუქარის „ცალსახა“ და „აშკარა“ მტკიცებულების არსებობა უფრო შეესაბამება სისხლის სამართლებრივი წესით დანაშაულის დადასტურების გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტს, თუმცა წინააღმდეგობაშია სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ საქმისწარმოებაში დადგენილ სტანდარტთან, რომლითაც დგინდება პირის არათავისუფალი ნების არსებობა მასზე განხორციელებული მუქარის და იძულების შედეგად.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ მოწმის ჩვენებების შეფასებისას დაარღვია მტკიცებულებათა შეფასების საპროცესო წესები და აშკარა შეცდომები დაუშვა მტკიცებულებათა შეფასებისას. პალატა ცდება, როცა მიუთითებს, რომ ყველა მოწმე არის ...ასთან კავშირში, კერძოდ, მ. ვ-ი გახლდათ ფასიანი ქაღალდების დამოუკიდებელი რეგისტრატორის, სს კ...ის დირექტორი, პროკურატურის მიერ მუქარის განხორციელებისას. ი. მ-ე კი აღარ წარმოადგენდა ლ. ლ-ის მძღოლს დაკითხვის მომენტში. ამასთან, კასატორი სამართლებრივად არარელევანტურად მიიჩნევს სასამართლოს მითითებას მოწმის ჩვენების „უდავო ხასიათთან“ დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ მოწმის ჩვენება არის მტკიცებულება, რომელიც სასამართლომ შეიძლება გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს, უდავო ან სადავო არის ფაქტი და არა მტკიცებულება. ასევე, საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად, მოწმე არის პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება დავასთან დაკავშირებით. ნეიტრალურ მესამე პირს იშვიათად აქვს ინფორმაცია კერძო დავის და მითუმეტეს, არამართლზომიერი და ხშირად სისხლის სამართლით დასჯადი ქმედების - იძულების განხორციელების თაობაზე, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში ასეთი ნეიტრალური პირი სს კ...ის დირექტორი მ. ვ-ი იყო. კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში საქმე ეხება მუქარის საფუძველზე ...ისთვის ქონების ჩამორთმევას. შესაბამისად, პროკურატურა, იმისათვის, რომ ...ს მისთვის ქონება გადაეცა, სწორედ გამგეობის წევრებზე ზემოქმედებით ახორციელებდა მუქარას და მათი მეშვეობით ემუქრებოდა ...ის გამგეობის სხვა წევრებს, რის გამოც ...ის მიმართ მუქარის პირდაპირი მოწმეები არიან ...ის გამგეობის წევრები, რომელთა მონათხრობსაც ადასტურებენ ირიბი მოწმეებიც, რომლებიც, მართალია, უშუალოდ მუქარის ფაქტს არ შესწრებიან, მაგრამ მათი მონათხრობი მუქარის შედეგად განვითარებული მოვლენების ლოგიკურ ჯაჭვს ავსებს, როგორიცაა შუაღამეს თ...ში გარიგების დადება და სხვ.

კასატორი მიუთითებს მოწმეთა ჩვენებებზე და აღნიშნავს, რომ მოწმე ი. მ-ის ჩვენება ადასტურებს მუქარის დამამტკიცებელ ირიბ გარემოებებს, რომ ლ. ლ-ე პროკურატურამ უკანონოდ გაიტაცა 18 მარტს, მაშინ, როდესაც ბრალდებულის დაკავების ოქმი შედგენილია 19 მატრს, ასევე ბრალი მას წაყენებული აქვს 19 მარტს. ი. მ-ე ადასტურებს, რომ ...ის გამგეობის წევრები გვიან ღამე გამთენიამდე იმყოფებოდნენ თ...ის ოფისში და ის ...ის მეორე მძღოლთან ერთად გარეთ ელოდებოდა მათ.

მოწმე ზ. მ-ის, გ. ვ-ის, მ. ვ-ის ჩვენებებთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს, რომ მოცემული მოწმეები არ იყვნენ პროკურატურის პირდაპირი მუქარის ადრესატები, მაგრამ ზ. მ-სა და გ. ვ-ს პროკურატურამ მუქარა თ. ლ-ისგან გადასცა. დასახელებული პირები არ არიან ირიბი მოწმეები მუქარასთან დაკავშირებულ სხვა მოვლენებთან მიმართებით. ირიბი მოწმე გადმოსცემს მხოლოდ სხვის მონათხრობს იმ ფაქტზე, რასაც თვითონ არ შესწრებია; ხოლო გ. ვ-ი და ზ. მ-ი უშუალოდ აღწერენ 18 მარტს განვითარებულ მოვლენებს, რაც შესაბამისობაშია სხვა მტკიცებულებებთან. მ. ვ-ის ჩვენება კი პირდაპირ მიუთითებს, რომ თ...ში მისვლის და აქციათა დაგირავების რეგისტრაციის დავალება ეროვნული ბანკისგან მიიღო.

ლ. ლ-ის, თ. ლ-ის და ნ. თ-ას ჩვენებებთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს სასამართლოს ურთიერთგამომრიცხავ არგუმენტაციაზე და აღნიშნავს, რომ სასამართლო უკანონოდ ავიწროვებს საქმეზე ...ის მიერ წარმოდგენილ მნიშვნელოვან მტკიცებულებებს.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სასამართლომ ლ. ლ-ის ბრალდებამდე 1 დღით ადრე ...ის მიერ ბიუჯეტში ჯარიმის გადახდა ჩვეულებრივ მოვლენად უკანონოდ შეაფასა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ დავაში მუქარის ყველაზე აშკარად დამადასტურებელ გარემოებას ქმნის შემდეგი მტკიცებულებების ერთობლიობა: 1. გადახდის დამადასტურებელი ქვითრით დგინდება, რომ ...მა სახელმწიფო ბიუჯეტში 2011 წლის 18 მარტს გადაიხადა ლ. ლ-ის ჯარიმა; ხოლო 2. ლ. ლ-ის დაკავების ოქმი შედგენილია 2011 წლის 19 მარტს, თანახმად დაკავების ოქმისა; 3. ლ. ლ-ეს ბრალი წაეყენა 2011 წლის 19 მარტს, თანახმად ბრალის შესახებ დადგენილებისა; 4. სასამართლოს განაჩენით დამტკიცებულია საპროცესო შეთანხმება, 2011 წლის 19 მარტს. შესაბამისად, ...ი ამტკიცებს, რომ წინა დღეს, როცა ოფიციალურად არ არსებობდა არც წაყენებული ბრალი, არც გამამტყუნებელი განაჩენი, ...ი თავისი ნებით არ გადაიხდიდა ლ. ლ-ის ჯარიმას მის ნაცვლად.

კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ლ. ლ-ე 2011 წლის 18 მარტს იმყოფებოდა პროკურატურაში. კასატორის მითითებით, ლ. ლ-ე პროკურატურაში არ იმყოფებოდა თავისი ნებით, არამედ ის გაიტაცეს უკანონოდ, ხოლო პროკურატურა საერთოდ უარყოფს 18 მარტს ლ. ლ-ის დაკავების ან პროკურატურაში დაბარების ფაქტს. კასატორის მითითებით, ასევე მცდარია სასამართლოს მითითება, რომ საპროცესო შეთანხმება გაფორმდა 18 მარტს, ვინაიდან საპროცესო შეთანხმება გაფორმებულია 19 მარტს. კასატორის მითითებით, შეუძლებელია საპროცესო შეთანხმება გაფორმდეს პირთან, ვის მიმართაც ბრალი არ არის წარდგენილი, ხოლო ლ. ლ-ეს ბრალი წარედგინა 2011 წლის 19 მარტს.

კასატორი აღნიშნავს, რომ თანხის გადარიცხვის თარიღი, რომელიც შეცილებული არ ყოფილა, ნათლად წარმოადგენს პროკურატურის მიერ ...ის თანხის მისაკუთრების უკანონობას. ამ ფაქტის საწინააღმდეგოდ პროკურატურას შესაგებელი არ წარმოუდგენია.

კასატორის მითითებით, დარღვევაა, რომ სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა სხვა რელევანტური მტკიცებულებები, რომლებიც მუქარის არსებობის დასადასტურებლად წარმოადგინა ...მა, ესენია: საქართველოს ეროვნული ბანკის ვიცე-პრეზიდენტის წერილი, რომელიც ადასტურებს ეროვნულ ბანკში გამართულ შეხვედრას, რის თაობაზეც მოწმე თ. ლ-ემ მიუთითა ჩვენებაში. 2. ასევე არ იქნა შეფასებული 18 მარტის დილას თ. ლ-ის ელექტრონული კომუნიკაცია ...-ის წარმომადგენლებთან, რაც ასევე ავსებს და ლოგიკურ ჯაჭვს ქმნის თ. ლ-ის მონათხრობსა და ზ. მ-ის ჩვენებებთან მიმართებით. 3. სასამართლოს არ შეუფასებია თ. ლ-ის ჩვენებასთან დაკავშირებული თ. ლ-ის სატელეფონო ამონაწერი, რომელიც ადასტურებს მის ჩვენებაში მითითებული პირების, მათ შორის, პროკურორ გ-ის მასთან 18 მარტს არსებულ სატელეფონო კომუნიკაციას და 4. თ. ლ-ის ელექტრონული კომუნიკაცია უკვე შემდგომ დღეებში ეროვნული ბანკის ვიცე-პრეზიდენტთან, რაც ეროვნული ბანკის ჩართულობას, მ. ვ-ის ჩვენებასთან ერთად, ადასტურებს. 5. სასამართლოს არ შეუფასებია ...ასთან ხელისუფლების შეცვლამდე რამდენიმე დღით ადრე გაფორმებული საგადასახადო შეთანხმება, რითაც ...ს ეპატია მრავალმილიონიანი საგადასახადო ვალდებულება, რაც წარმოეშვა ლ. ლ-ის ჯარიმის იძულებით გადახდის გამო.

ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ ...ის ქონებით პროკურატურის დაინტერესებაზე მიანიშნებდა საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გაცემული სტატისტიკური ინფორმაცია, რომლის თანახმად დგინდება, რომ იდენტური სისხლის სამართლის დანაშაულისათვის ლ. ლ-ისგან განსხვავებით, მრავალჯერ ნაკლები, რიგ შემთხვევებში 1700-ჯერ ნაკლები ჯარიმის საფუძველზე იდებოდა საპროცესო შეთანხმება 2010-2011 წლებში. კასატორის მითითებით, ლ. ლ-ის და მისი მეუღლის ქონება, საქმეში ...ის მიერ წარმოდგენილი შეფასებების მიხედვით, ჯამში შეადგენდა გაცილებით ნაკლებს, ვიდრე დაკისრებული ჯარიმა, რაც ადასტურებს, რომ პროკურატურის უკანონო მოქმედების მიზანი იყო არა ლ. ლ-ე, არამედ ...ა, რომლის მთელი ქონება სწორედ იმ ფასად იყო შეფასებული, რა თანხაც დაეკისრა ლ. ლ-ეს.

კასატორი დარღვევად მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მტკიცებულებების გამოთხოვის თაობაზე. კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სასამართლოს უარს მტკიცებულებების გამოთხოვაზე და აღნიშნავს, რომ მტკიცებულების გამოთხოვის ინიციატორი მხარე არ არის ვალდებული მიუთითოს კონკრეტულად სისხლის სამართლის საქმის რომელ ფურცელს, რომელი გვერდიდან რომელ გვერდამდე ითხოვს. სსსკ-ის 134.2(1) მუხლი განსაზღვრავს წერილობითი დოკუმენტების კონკრეტული რეკვიზიტების მითითების გარეშე გამოთხოვის შესაძლებლობას. საკასაციო საჩივარში მოხმობილია საქმეები, სადაც, კასატორის მითითებით, გამოთხოვილია სისხლის სამართლის საქმის მასალები (№ას-470-451-2016, №ას-1031-989-2014, №ას-402-379-2014, №ას-788-748-2013, №ბს-1818-1773(კ-10)).

კასატორი ასევე დარღვევად მიიჩნევს, რომ სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი გერმანელი პროფესორისა და მოსამართლის - გერჰარდ ჰოლოხის სამართლებრივი დასკვნა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით გამოსაყენებელ სამართალთან დაკავშირებით.

კასატორის მითითებით, სასამართლო ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით ცდილობს გადაწყვეტილების ხარვეზების გამართლებას. სასამართლოს მიერ მთელ რიგ მნიშვნელოვან გარემოებებს და არგუმენტებს საერთოდ არ აქვს პასუხი გაცემული.

კასატორი ასევე პრეტენზიას გამოთქვამს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, კერძოდ, კასატორის მითითებით, არასწორია სასამართლოს დასკვნა საპროცესო შეთანხმების 2011 წლის 18 მარტს გაფორმებასთან დაკავშირებით, რის საწინააღმდეგოდაც კასატორი მიუთითებს საქმის გარემოებებზე და 2011 წლის 19 მარტს განვითარებულ მოვლენებზე. ამასთან, კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლო შეცდომას უშვებს, როდესაც მიუთითებს, რომ ლ. ლ-ე მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით პროკურატურაში იმყოფებოდა 2011 წლის 18 მარტს, სადაც მას გააცნეს მის მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის საქმის არსი. ის, რომ ლ. ლ-ე პროკურატურაში იმყოფებოდა 2011 წლის 18 მარტს, კასატორის მითითებით, წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სადავო გარემოებას მოცემულ საქმეზე. ...ი ითხოვდა დაედგინა სასამართლოს, რომ 18 მარტს ლ. ლ-ე გაიტაცეს, ხოლო თ. ლ-ე და ნ. თ-ა დაიბარეს პროკურატურაში. სააპელაციო სასამართლო ასევე არასწორად მიუთითებს, რომ მ. ვ-ი არის ...ას აქციონერი. კასატორის მითითებით, ...ა არის არასამეწარმეო არაკომერციული იურიდიული პირი და მას არ ჰყავს აქციონერები. მას ჰყავს გამგეობის წევრები, რომელთა სიაშიც მ. ვ-ი არ არის, რასთან დაკავშირებითაც კასატორი მიუთითებს ...ას წესდებაზე. მ. ვ-ი არ წარმოადგენდა არც ...ას აქციონერს. იგი იყო ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორის სს კ...ის დირექტორი, პროკურატურის მიერ ...ზე მუქარის განხორციელების მომენტში. სს კ...ი აწარმოებდა ...ას აქციათა რეესტრს. შესაბამისად, მისი ჩართულობა საჭირო გახდა სს თ...ის მიერ აქციათა დაგირავების პროცესში, აქციებზე გირავნობის რეგისტრაციის მიზნით. მ. ვ-ი, როგორც სს კ...ის დირექტორი, საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა „გამოიძახა“ სპეციალურად ამ დავალებით, რომ ღამით თ...ის ცენტრალურ ოფისში მისულიყო და მოეხდინა აქციათა გირავნობის რეგისტრაცია, როგორც აქციათა რეგისტრატორს. სწორედ აღნიშნულ გარემოებებს ყვება იგი მოწმის სახით დაკითხვისას. კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ სასამართლომ არ დაადგინა ფაქტი, რომ პროკურორ გ. ლ-ის მიერ 2011 წლის 18 მარტს ხორციელდებოდა იძულება ლ. ლ-ეზე, თ. ლ-ესა და ნ. თ-აზე. სააპელაციო სასამართლომ ასევე უპასუხოდ დატოვა და არ დაადგინა ფაქტი, რომ ეროვნული ბანკი უშუალოდ იყო ჩართული ...ის ქონების იძულებით მისაკუთრების პროცესში, სასამართლომ არ შეაფასა მათ მიერ წარმოდგენილი საქართველოს ეროვნული ბანკის 2015 წლის 3 აპრილის წერილი. სასამართლომ ასევე უპასუხოდ დატოვა და არ დაადგინა, რომ გ. ლ-მა 18 მარტს დილას აუკრძალა თ. ლ-ეს ...ის წარმომადგენლები დასწრებოდნენ შეხვედრას ...-ში, რომელიც 18 მარტს იყო ორგანიზებული, რაც სხვა ფაქტებთან კავშირში წარმოადგენდა მუქარის დამადასტურებელ ერთ-ერთ გარემოებას. სასამართლომ ასევე უპასუხოდ დატოვა და არ დაადგინა, რომ ლ. ლ-ის ქონება მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო მასზე დაკისრებულ ჯარიმის თანხაზე. კასატორის მითითებით, აღნიშნული ადასტურებს, რომ პროკურატურის სამიზნე იყო ...ი, სწორედ ...ს ჰქონდა საკუთრებაში ...ას აქციების 80%, რომლის ღირებულება უტოლდებოდა ჯარიმის თანხას. სააპელაციო სასამართლომ ასევე უპასუხოდ დატოვა და არ დაადგინა, რომ ლ. ლ-ეზე ჯარიმის სახით დაკისრებული თანხა, სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის გაცილებით აღემატება ამავე პერიოდში სხვა შემთხვევებში დაკისრებული ჯარიმის თანხებს. სასამართლომ ასევე არ დაადგინა ფაქტი, რომ 2011 წლის 18 მარტს გაიცა რწმუნება გ. ყ-ზე, რაც დასტურდება სახალხო დამცველის წინადადებით. შესაბამისად, ლ. ლ-ის დაკავების ოქმის შედგენამდე, 18 მარტს გაფორმებული ორდერი ასევე წარმოადგენს იმის დასტურს, რომ ლ. ლ-ის დაკავება რეალურად მოხდა არა 19 მარტს, არამედ მას უკანონოდ ჰქონდა თავისუფლება აღკვეთილი 18 მარტის დილიდან.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ა(ა)იპ ...ას საკასაციო საჩივარი.

ამასთან, ა(ა)იპ ...ამ განცხადებით მომართა საკასაციო სასამართლოს, რომლითაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისთვის საქმის განსახილველად გადაცემის თაობაზე იშუამდგომლა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 იანვრის განჩინებით ა(ა)იპ ...ას საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე. ა(ა)იპ ...ას შუამდგომლობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისთვის საქმის განსახილველად გადაცემის შესახებ იმ ეტაპზე არ დაკმაყოფილდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა(ა)იპ ...ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

განსახილველი დავის ფარგლებში კასატორის მოთხოვნას მოწინააღმდეგე ადმინისტრაციული ორგანოსთვის 11 477 799 ლარის დაკისრება წარმოადგენს, რაც კასატორის მტკიცებით, ა(ა)იპ ...ას გამგეობისა და სს „...ას“ დირექტორატის წევრებზე პროკურატურის მიერ იძულების (მუქარის) შედეგად იქნა გადახდილი. განხორციელებული იძულება გამოიხატებოდა ...ის კუთვნილი ...ას გაკოტრებისა და ხელმძღვანელი პირების დაკავების მუქარაში. მუქარა ეს არის ფსიქოლოგიური იძულება, რაზეც მიუთითებს კასატორი და ამტკიცებს, რომ პროკურატურის თანამდებობის პირების (საჯარო მოხელეების) მიერ სწორედ მუქარა განხორციელდა ...ის გამგეობისა და ბანკის დირექტორატის წევრების მიმართ 12 000 000 ლარის ...ისგან დასათმობად, რაშიც ლ. ლ-ესთან დადებული საპროცესო შეთანხმება იქნა გამოყენებული. კასატორი მოთხოვნას აფუძნებს ზიანის ანაზღაურებისა (სსკ-ის 1005-ე მუხ.) და უსაფუძვლო გამდიდრების (სსკ-ის 978-ე მუხ.) სამართლებრივ ნორმებზე და მიუთითებს გარემოებებზე, რომელიც მისი მტკიცებით, ერთობლიობაში ადასტურებს ...ის გამგეობისა და ბანკის დირექტორატის წევრების მიმართ განხორციელებულ მუქარას. წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორი ასახელებს გარემოებებს, რაც სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა.

თავდაპირველად საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელი წარდგენილ იქნა ა(ა)იპ ...ას მიერ საქართველოს პროკურატურის წინააღმდეგ, სადაც სადავო საკითხს წარმოადგენს, საქართველოს პროკურატურამ, მისი მოხელის მეშვეობით განახორციელა თუ არა ფსიქოლოგიური იძულება (მუქარა) ...ას გამგეობისა და ...ას დირექტორატის წევრებზე, გადაეხადათ მისი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი პირის ლ. ლ-ისათვის სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე სასჯელის სახით დაკისრებული ჯარიმა. შესაბამისად, სასამართლოს მთავარი აქცენტები, განსახილველი დავის ფარგლებში, ა(ა)იპ ...ას მიმართ უნდა გაკეთდეს. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება ძირითადად აგებულია ლ. ლ-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმეზე არსებულ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, ხოლო ...ის მიერ წარმოდგენილი სარჩელით სადავოდ ქცეული არაერთი გარემოება, შეფასების მიღმაა დარჩენილი. სათანადო შეფასება არ მიეცა განსახილველი დავისთვის გადამწყვეტ იმ გარემოებას, რა აკავშირებდა ა(ა)იპ ...ას ლ. ლ-ისათვის სისხლის სამართლის საქმიდან გამომდინარე სასჯელის სახით დაკისრებულ ჯარიმასთან, რამეთუ განსახილველ შემთხვევაში სასამართლო არ იხილავს ლ. ლ-ის ბრალეულობისა და მისთვის დაკისრებული ჯარიმის მართებულობის საკითხს. ამასთან, საპროცესო შეთანხმება დადებულია ლ. ლ-ესთან, რაც დამტკიცებულია სასამართლოს განაჩენით.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს ა(ა)იპ ...ას საქმიანობას და მის მიზნობრიობას. საქმის მასალების მიხედვით (ლ. ლ-ის მიმართ არსებული განაჩენი), 2005 წლის 31 მარტს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მიერ 2005 წლის 25 თებერვლის „სამოქალაქო კოდექსში დამატებების შეტანის შესახებ“ კანონის შესაბამისად დარეგისტრირდა არასამეწარმეო იურიდიული პირი, მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია ...ი „...ა“, რომელიც წარმოადგენდა 1997 წლის 31 იანვარს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს №3/29 დადგენილებით დარეგისტრირებული ასოციაცია „...ას“ უფლებამონაცვლეს. არასამეწარმეო იურიდიული პირი ...ი „...ა“ შექმნილი იყო გრანტის გამცემი დონორი ორგანიზაციების დახმარებით საქართველოში სიღარიბის დაძლევის მიზნით და მისი ძირითადი დანიშნულება იყო მიკრო სესხების გაცემა. ამ პერიოდისთვის ...ის კაპიტალი შეადგენდა 9 927 739 ლარს. 2006 წლის 18 ივლისს მიღებულ იქნა კანონი „მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ“, რომლის მიხედვითაც განისაზღვრა საქართველოში მოქმედი მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების სამართლებრივი ფორმა, კერძოდ, დადგინდა, რომ მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია დაფუძნებულიყო შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ან სააქციო საზოგადოების ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმით, რომელიც განაცხადის საფუძველზე დარეგისტრირდებოდა ეროვნული ბანკის მიერ და კანონით გათვალისწინებულ საქმიანობას განახორციელებდა საქართველოს ეროვნული ბანკის ზედამხედველობით. 2007 წლის 2 ნოემბერს, მიკროსაფინანსო არასამეწარმეო ორგანიზაცია ...მა „...ამ“ დააფუძნა სააქციო საზოგადოება „...ა“, რომელმაც მთელი მისი აქტივები, რაც იმ დროისათვის შეადგენდა 15 175 850 ლარს, გადაიტანა სააქციო საზოგადოება „...ას“ საწესდებო კაპიტალში და საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის 100%-ის მფლობელი გახდა. 2007 წლის 23 დეკემბერს ...მა „...ამ“ დააფუძნა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება „კ...ი“, რომლის საწესდებო კაპიტალიც შეავსო მისი კუთვნილი სააქციო საზოგადოება „...ას“ 12 140 680 ლარის აქციით, რამაც შეადგინა სააქციო საზოგადოების კაპიტალის 80%. 2008 წლის 3 ივლისს საქართველოს ეროვნული ბანკიდან მიღებულ იქნა საბანკო საქმიანობის ლიცენზია.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის სადავო საკითხს არ წარმოადგენს ...ას მიზნობრიობა, რაც ქვეყანაში სიღარიბის დაძლევაში გამოიხატებოდა (...ას წესდება). ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ჯარიმა, რომლის სახითაც ...ის მიერ გადარიცხულია 12 000 000 ლარი, ლ. ლ-ეს სასჯელის სახით დაეკისრა ...ის ინტერესების საწინააღმდეგო ქმედებების განხორციელებისთვის. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენის მიხედვით, ლ. ლ-ეს ბრალი დაედო მასში, რომ ჩაიდინა ორგანიზაციაში ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გამოყენება ამ ორგანიზაციის კანონიერი ინტერესის საწინააღმდეგოდ, თავისთვის ან სხვისთვის გამორჩენის მიღების მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. განსახილველ შემთხვევაში ...ის შექმნის მიზნებისა და ლ. ლ-ის ბრალის შინაარსის გათვალისწინებით, შეფასების მიღმა დარჩა ის გარემოება, შეესაბამებოდა თუ არა ...ის მიზნობრიობას მის მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე ლ. ლ-ის სასჯელის სახით სააღსრულებო ბიუროში 12 000 000 ლარის ჯარიმის გადარიცხვა.

რაც შეეხება ლ. ლ-ის მიმართ არსებულ სისხლის სამართლის საქმეს, რომლის ფარგლებშიც განხორციელდა ...ის მიერ თანხის გადარიცხვა, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას იმ კუთხით, რომ საქმის განხილვის ეტაპზე დადგენილი არ იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენის უკანონობა (აღნიშნულის საწინააღმდეგო გარემოება არც საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვის დროს დადასტურებულა), რომლითაც დამტკიცდა პროკურატურასა და ლ. ლ-ეს შორის საპროცესო შეთანხმება და ლ. ლ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველის სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით და საბოლოოდ, ლ. ლ-ეს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 12 000 000 ლარის ოდენობით. თუმცა საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ საპროცესო შეთანხმება დამტკიცებულია პროკურატურასა და ლ. ლ-ეს შორის, ხოლო განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარეს წარმოადგენს ა(ა)იპ ...ა.

დადგენილია, რომ სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის უფროსის 2016 წლის 28 იანვრის №13-7298 წერილის მიხედვით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტში მიმდინარეობს გამოძიება. გამოძიების ეტაპზე ...ას გამგეობის წევრების საჩივრებისა და მოწმის სახით დაკითხვის ოქმებით იკვეთება, რომ, შესაძლებელია, სისხლის სამართლის №... საქმის წარმოების დროს ცალკეული საჯარო მოხელეების მხრიდან ადგილი ჰქონდა სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტს. სრულყოფილი გამოძიების ჩატარების ინტერესებიდან გამომდინარე სისხლის სამართლის №... საქმიდან ცალკე წარმოებად გამოიყო ახალი სისხლის სამართლის საქმე, საქართველოს მთავარი პროკურატურის ცალკეული თანამშრომლების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ახალ სისხლის სამართლის საქმეს მიენიჭა დამოუკიდებელი სარეგისტრაციო ნომერი - ....

აღნიშნული წარმოებები ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმის განხილვისას არ იყო დასრულებული და მიმდინარეობდა, არც საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას წარმოდგენილა ინფორმაცია მითითებულ წარმოებებთან დაკავშირებით.

რაც შეეხება კასატორის (მოსარჩელის) მიერ წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის დასადასტურებლად მითითებულ გარემოებებს, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ შესაძლოა, ცალკეული მოწმის ჩვენება ან მოსარჩელის მიერ დასახელებული გარემოება არ იძლეოდეს საქმეზე რეალური ვითარების დადგენისა და შეფასების შესაძლებლობას, თუმცა განსახილველი დავის ფარგლებში, ...ას გამგეობისა და ...ას დირექტორატის წევრებზე განხორციელებული ფსიქოლოგიური იძულების დასადგენად გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს საქმის გარემოებების ერთობლივ ანალიზს, რამეთუ იძულებად ფაქტის შეფასება, მით უფრო ისეთ ვითარებაში, როდესაც, მოსარჩელის მტკიცებით, იძულება ხორციელდებოდა პროკურატურის მხრიდან, მარტოოდენ პირდაპირი მტკიცებულებებით, რთულ საკითხს წარმოადგენს, რის გამოც, იძულების დასადასტურებლად და საქმეზე სათანადო დასკვნის გასაკეთებლად სასამართლოს შეფასების მიღმა არ უნდა დარჩეს საქმეზე წარმოდგენილი გარემოებები.

სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა შეფასების წესს განსაზღვრავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლი, რომლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამასთან, სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების შეფასება გულისხმობს მტკიცებულებათა როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში შეფასებას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიხედვით, მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის საფუძვლად მითითებულ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით.

განსახილველ შემთხვევაში კასატორი მუქარის არსებობის ერთ-ერთ დამადასტურებელ მტკიცებულებად მიუთითებს მოწმეების - ლ. ლ-ის, თ. ლ-ის, ნ. თ-ას, ი. მ-ის, მ. ვ-ის, ზ. მ-ის ჩვენებებზე. სააპელაციო პალატამ საკითხის შეფასებისას ყურადღება გაამახვილა ზემოაღნიშნული მოწმეების ა(ა)იპ ...ასთან კავშირზე. საკასაციო სასამართლო არ უარყოფს მოწმეთა ჩვენებების შეფასებას მათი სარწმუნოობისა და დამაჯერებლობის კუთხით, თუმცა მარტოოდენ ...თან კავშირით არ შეიძლება გამოირიცხოს მოწმეთა ჩვენებების მხედველობაში მიღება, საქმეზე სათანადო დასკვნის გასაკეთებლად გადამწყვეტია დასახელებული გარემოებების ერთობლივი და ყოველმხრივი ანალიზი. ასევე, შესაძლოა კონკრეტული მოწმის ჩვენება პირდაპირ არ აღწერდეს მუქარის ფაქტს და მუქარაზე რაიმე არსებით მითითებას არ შეიცავდეს, თუმცა სხვა გარემოებებთან ერთობლიობაში გარკვეული როლი შეიძლება ითამაშოს საქმეზე რეალური ვითარების დასადგენად. აქვე აღსანიშნავია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი პრეტენზიას გამოთქვამს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დასახელებულ იმ გარემოებაზე, რომ მ. ვ-ი არის ...ას აქციონერი. კასატორის მითითებით, ...ა არის არასამეწარმეო არაკომერციული იურიდიული პირი და მას არ ჰყავს აქციონერები. მას ჰყავს გამგეობის წევრები, რომელთა სიაშიც მ. ვ-ი არ არის, რასთან დაკავშირებითაც კასატორი მიუთითებს ...ას წესდებაზე. კასატორის მითითებით, მ. ვ-ი არ წარმოადგენდა არც ...ას აქციონერს. იგი იყო ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორის სს კ...ის დირექტორი, პროკურატურის მიერ ...ზე მუქარის განხორციელების მომენტში.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მართალია, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა და სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, თუმცა აღნიშნული უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას. ამასთან, სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების შეფასება გულისხმობს მტკიცებულებათა როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში შეფასებას. შესაბამისად, შესაძლოა, მოწმეთა ჩვენებები ცალკე აღებული არ ადასტურებდეს წარმოდგენილ სარჩელს, თუმცა სასამართლომ ისინი უნდა შეაჯეროს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ და საქმეზე წარმოდგენილ რიგ გარემოებებსა თუ არგუმენტებთან მიმართებაში. კასატორი წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მიერ არ იქნა გამოკვლეული, დადგენილი და შეფასებული.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განსაკუთრებულ ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ ა(ა)იპ ...აზე შესაძლო იძულების განხორციელებასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლოს შეფასება არ მიუცია ...ის მიერ ლ. ლ-ის სასჯელის სახით სააღსრულებო ბიუროსთვის გადარიცხული ჯარიმის თანხის - 12 000 000 ლარის ოდენობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, უდავო გარემოებას წარმოადგენს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 19 მარტის განაჩენის მიხედვით, საბოლოოდ, ლ. ლ-ეს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 12 000 000 ლარის ოდენობით. ...ა როგორც საქმის განხილვის დროს, ასევე საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ ლ. ლ-ის ქონება მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო მასზე დაკისრებულ ჯარიმის თანხაზე, რის დასადასტურებლადაც მოსარჩელე მიუთითებდა საჯარო რეესტრიდან მიღებულ ინფორმაციაზე ლ. ლ-ისა და მისი მეუღლის ქონებრივი ნუსხის შესახებ და მითითებული ქონების შეფასების დასკვნებზე. კასატორის მითითებით, სწორედ ...ს ჰქონდა საკუთრებაში ...ას აქციების 80%, რომლის ღირებულება უტოლდებოდა ჯარიმის თანხას, ...ას მთელი ქონება სწორედ იმ ფასად იყო შეფასებული, რა თანხაც ჯარიმის სახით დაეკისრა ლ. ლ-ეს. სასამართლოს არ შეუფასებია საჯარიმო თანხის კონკრეტულად 12 000 000 ლარით განსაზღვრა, ...ასა და ლ. ლ-ის ქონებასთან მიმართებაში. სააპელაციო სასამართლომ ასევე შეფასების გარეშე დატოვა მოსარჩელის მითითება მასზედ, რომ ლ. ლ-ეზე სასჯელის სახით დაკისრებული ჯარიმის თანხა, სისხლის სამართლის კოდექსის 220-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის გაცილებით აღემატება ამავე პერიოდში სხვა შემთხვევებში დაკისრებული ჯარიმის თანხებს. აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გაცემულ სტატისტიკურ ინფორმაციაზე, რომელზე დაყრდნობითაც აღნიშნავს, რომ იდენტური სისხლის სამართლის დანაშაულისათვის ლ. ლ-ისგან განსხვავებით, მრავალჯერ ნაკლები, რიგ შემთხვევებში 1700-ჯერ ნაკლები ჯარიმის საფუძველზე იდებოდა საპროცესო შეთანხმება 2010-2011 წლებში. საკასაციო სასამართლო კვლავ მიუთითებს, რომ ცალკე აღებული დასახელებული გარემოებები შესაძლოა არ ადასტურებდეს ...ზე განხორციელებულ შესაძლო იძულებას, ამასთან, ყოველი კონკრეტული საქმე ინდივიდუალური მახასიათებლებითა და ფაქტობრივი მოცემულობით გამოირჩევა, თუმცა საქმეზე სათანადო დასკვნის გასაკეთებლად, საკასაციო სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს მათ ერთობლივ შეფასებას. ამასთან, საკასაციო სასამაართლო არ გამორიცხავს მესამე პირის მიერ სახელმწიფოსთვის ლ. ლ-ის კუთვნილი ჯარიმის გადახდას, რამეთუ საპროცესო შეთანხმების ბუნებიდან გამომდინარე, კანონმდებლობით დაშვებულია მესამე პირის მიერ პირისთვის დაკისრებული ფულადი თანხის გადახდა (სადავო პერიოდში მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 209-218-ე მუხ.), თუმცა იმ პირობებში, როდესაც ...ა სადავოდ ხდის ლ. ლ-ის სასჯელის სახით დაკისრებული ჯარიმის გადარიცხვის ნების ნამდვილობას, მიუთითებს ...ასა და ლ. ლ-ის ქონებისა და დაკისრებული ჯარიმის ოდენობაზე, საკასაციო სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ აღნიშნული გარემოებების სათანადო გამოკვლევასა და შეფასებას. მესამე პირის მიერ ჯარიმის გადახდა საპროცესო შეთანხმებას ვერ აქცევს უკანონოდ, მოცემულ შემთხვევაში საყურადღებოა არა მესამე პირის მიერ თანხის გადარიცხვის ფაქტი, არამედ თანხის გადარიცხვის ნების ნამდვილობა, რის შესაფასებლადაც ყურადღება უნდა გამახვილდეს მესამე პირის კავშირზე ბრალდებულთან, რაც სათანადოდ არ იქნა შეფასებული სასამართლოს მიერ.

კასატორი ასევე სადავოდ ხდის თანხის გადარიცხვის, ლ. ლ-ის დაკავებისა და საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების თარიღებს შორის შეუსაბამობას, რასთან დაკავშირებითაც საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზოგადად, არ გამოირიცხება, რომ თანხის გადახდა წინ უსწრებდეს სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის დადებული საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების დროს, მხარეთა მოლაპარაკების საკითხს შესაძლოა მართლაც წარმოადგენდეს სახელმწიფო ბიუჯეტში თანხის წინასწარ გადარიცხვა, თუმცა საკასაციო სასამართლო განსახილველ შემთხვევასთან დაკავშირებით მიუთითებს, რომ საყურადღებოა და შესაბამისი შეფასება უნდა მიეცეს იმ საპროცესო მოქმედებებს, რაც საფუძვლად დაედო ...ის მიერ ლ. ლ-ის სასჯელის სახით დაკისრებული ჯარიმის სააღსრულებო ბიუროსთვის გადარიცხვას.

წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით კასატორი პრეტენზიას გამოთქვამს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნაზე საპროცესო შეთანხმების 2011 წლის 18 მარტს გაფორმებასთან დაკავშირებით, რის საწინააღმდეგოდაც კასატორი მიუთითებს საქმის გარემოებებზე და 2011 წლის 19 მარტს განვითარებულ მოვლენებზე. კასატორი ასევე სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მითითებას 2011 წლის 18 მარტს ლ. ლ-ის პროკურატურაში ყოფნასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ ეს გარემოებები წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სადავო გარემოებებს მოცემულ საქმეზე. აქვე კასატორი მიუთითებს 2011 წლის 18 მარტს გ. ყ-ზე გაცემულ რწმუნებაზე. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა დაადგინოს და შეფასება მისცეს კასატორის მიერ დასახელებულ შეუსაბამობებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით. სააპელაციო სასამართლომ ასევე შეფასება უნდა მისცეს სადავო იძულების განხორციელებასთან დაკავშირებით ეროვნული ბანკის ჩართულობის საკითხს. ასევე შეფასება უნდა მიეცეს 2011 წლის 18 მარტს ...-ში ორგანიზებულ შეხვედრაზე ...ის წარმომადგენლების დაუსწრებლობას, რაც კასატორის მტკიცებით, სხვა ფაქტებთან კავშირში წარმოადგენდა მუქარის დამადასტურებელ ერთ-ერთ გარემოებას.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი არასწორად გაანაწილა. პროკურატურას შესაგებელში უნდა ემტკიცებინა, თუ არა მუქარა, რა გარემოებები ამოძრავებდა, როცა თავად აქტიურობდა 12 000 000 ლარის ...ისაგან მიღებაში, იმ ვითარებაში, როდესაც სახეზეა პროცესში ეროვნული ბანკისა და თ...ის ჩართულობა, ასევე - საქართველოს პრემიერ-მინისტრის 2012 წლის 5 ოქტომბრის №... ბრძანების საფუძველზე ა(ა)იპ ...ასა და სსიპ შემოსავლების სამსახურს შორის 2012 წლის 8 ოქტომბერს გაფორმებული საგადასახადო შეთანხმება, 2011 წლის 1 იანვრიდან 2012 წლის 1 იანვრამდე პერიოდისათვის არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის - ...ას არადეკლარირებული შეუსრულებელი საგადასახადო ვალდებულების შემცირების თაობაზე. შეფასების მიღმა დარჩა მითითებული საგადასახადო შეთანხმების გაფორმების წინაპირობები.

კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ სასამართლომ არ დაადგინა ფაქტი, რომ პროკურორ გ. ლ-ის მიერ 2011 წლის 18 მარტს ხორციელდებოდა იძულება ლ. ლ-ეზე, თ. ლ-ესა და ნ. თ-აზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მოიხმობს დიდი პალატის განმარტებას მასზედ, რომ იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია (იხ. სუს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ.). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა: „სამოქალაქო კოდექსის 85-ე-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს“ (იხ. სუსგ №ას-89-83-2015, 23.10.2015წ.). ამდენად, „იძულება“ არის არა ფაქტი, არამედ ფაქტის სამართლებრივი შეფასება.

რაც შეეხება კასატორის მითითებას სისხლის სამართლის საქმის მასალების გამოთხოვის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, წერილობით მტკიცებულებას წარმოადგენს აქტები, საბუთები, საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის მიხედვით, წერილობითი მტკიცებულების გამოთხოვის თაობაზე შუამდგომლობის აღმძვრელი პირი ვალდებულია დაასაბუთოს, თუ საქმისთვის მნიშვნელოვანი რა გარემოების დადგენა შეიძლება ამ მტკიცებულებით და რას ეფუძნება მისი ვარაუდი, რომ მტკიცებულება მის მიერ მითითებული პირის ხელთაა. საბოლოოდ, თავად სასამართლო განსაზღვრავს მტკიცებულებების გამოთხოვის აუცილებლობასა და საჭიროებას, მტკიცებულებათა გამოთხოვა სასამართლოს მიხედულების სფეროს განეკუთვნება, თუმცა საკასაციო სასამართლო განსახილველ შემთხვევასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ მოთხოვნილი სისხლის სამართლის საქმის მასალებს შესაძლოა არსებითი მნიშვნელობა ჰქონოდა მოცემულ საქმეზე სადავოდ ქცეული გარემოებების დადგენისა და შეფასების კუთხით, რამეთუ მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნის ერთ-ერთ სამართლებრივ საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლს მიუთითებს, სადაც საუბარია სხვა პირის მიმართ სახელმწიფო მოსამსახურისა და საჯარო მოსამსახურის სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევაზე, მოთხოვნილი სისხლის სამართლის საქმე კი მიმდინარეობს საქართველოს პროკურატურის ცალკეული თანამშრომლების მიერ უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოცემული საქმის სადავო გარემოებების სრულყოფილად დადგენისა და შეფასების მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მოსარჩელის შუამდგომლობაზე.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნას აფუძნებს ზიანის ანაზღაურებისა (სსკ-ის 1005-ე მუხ.) და უსაფუძვლო გამდიდრების (სსკ-ის 978-ე მუხ.) შესაბამის კანონისმიერ დანაწესებზე და მიუთითებს გარემოებებზე, რომელიც მოსარჩელის მტკიცებით, ერთობლიობაში ადასტურებს ...ას მიმართ განხორციელებულ იძულებას.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, განსაზღვრული სამართლებრივი მიზნის შესაძლო მიღწევისას, როდესაც ერთი მოთხოვნა განსხვავებული სამართლებრივი საფუძვლით წარმოიშობა, არსებობს მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენცია. მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი მოცემულია კანონის იმ ნორმებში, რომელთა თანახმად ერთ პირს მეორისაგან შეუძლია განსაზღვრული მოქმედების შესრულება ან ასეთი მოქმედებისაგან თავის შეკავება. ერთი და იგივე მოთხოვნის განხორციელება სხვადასხვა სამართლებრივი საშუალებით არის შესაძლებელი. ამ დროს უფლებამოსილ პირს ეკუთვნის თეორიულად ერთმანეთის თანაბარი, ერთი და იგივე ინტერესის დაცვისათვის გამიზნული ალტერნატიული სამართლებრივი საშუალებების ერთობლიობა. მოთხოვნათა კონკურენციისაგან განსხვავებით, სადაც მოსარჩელის უფლებამოსილებაა მოთხოვნათა შორის არჩევა, მოთხოვნის საფუძველთა კონკურენციის დროს, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთაგან ერთ-ერთის გამოყენება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაა (იხ. სუს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ.). დასახელებულ საქმეზე დიდმა პალატამ განმარტა, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლები გარკვეული ლოგიკური რიგითობის მიხედვით უნდა შემოწმდეს. კანონი ამ რიგითობას არ აწესებს. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების რიგითობა უნდა განისაზღვროს მიზანშეწონილობის მიხედვით და უნდა გამომდინარეობდეს კანონის სისტემიდან. სარჩელთა კონკურენცია, რომელიც მდგომარეობს მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის ერთდროულად ფორმირებაში, მოიცავს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და სავინდიკაციო, სავინდიკაციო და დელიქტურ, დელიქტურ და კონდიქციურ, კონდიქციურ და სავინდიკაციო სარჩელთა კონკურენციას.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, საქმეზე სადავოდ ქცეული გარემოებების ყოველმხრივ გამოკვლევისა და შეფასების შედეგად, უნდა იმსჯელოს მოსარჩელის მიერ დასახელებული მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების გამოყენებაზე. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას დავა განიხილოს და გადაწყვიტოს არსებითად, რამეთუ სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე სადავოდ ქცეული გარემოებების დამატებით კვლევისა და შეფასების საჭიროება, რაც ქმნის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა(ა)იპ ...ას საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა(ა)იპ ...ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საპროცესო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: ნ. სხირტლაძე

ა. წულაძე