საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-957(3კ-20) 29 ოქტომბერი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო; საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო; საქართველოს პრეზიდენტი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ზ. მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

მესამე პირი - ჟ. კ-ი (ი. ც-ის უფლებამონაცვლე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, ქმედების განხორციელების დავალება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ზ. მ-მა 2018 წლის 29 მაისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაცულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ და სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შემდეგ, საბოლოოდ, „თეთრიწყაროს რაიონის სოფელ ორბეთში მდებარე 13115 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...) სახელმწიფოს საკუთრების უფლების აღრიცხვის თაობაზე სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში“ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2012 წლის 16 ივლისის №06/15478 მიმართვის, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 20 ივლისის №... გადაწყვეტილების, პირდაპირი მიყიდვის ფორმით ი. ც-ეზე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში) პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 7 აგვისტოს №07/08/05 განკარგულების, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და ი. ც-ეს შორის, სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში, 2012 წლის 5 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების, ი. ც-ის სახელზე სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის ნაწილში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 9 ნოემბრის №... გადაწყვეტილებისა და ზ. მ-ის სახელზე დაწყებული სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერებისა და წარმოების შეწყვეტის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 15-16 მრტისა და 18 აპრილის გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობა, ასევე მოპასუხისთვის სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ზ. მ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 31 მაისის განჩინებით მოცემული ადმინისტრაციული საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა თეთრიწყაროს რაიონულ სასამართლოს.

თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 1 აგვისტოს საოქმო განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო და ი. ც-ე.

თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 8 ნოემბრის განჩინებით მესამე პირის - ი. ც-ის გარდაცვალების გამო საქმის წარმოება შეჩერდა 6 თვით, უფლებამონაცვლის დადგენამდე, ხოლო ამავე სასამართლოს 2019 წლის 10 მაისის განჩინებით საქმის წარმოება განახლდა საქმის წარმოების შეჩერების ვადის გასვლის გამო.

თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 14 მაისის საოქმო განჩინებით ჟ. კ-ი ცნობილ იქნა მესამე პირის - ი. ც-ის უფლებამონაცვლედ.

თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 23 მაისის საოქმო განჩინებით, მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობის საფუძველზე, საქმეში მოპასუხეებად ჩაერთნენ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო.

თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით ზ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი „თეთრიწყაროს რაიონის სოფელ ორბეთში მდებარე 13115 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...) სახელმწიფოს საკუთრების უფლების აღრიცხვის თაობაზე სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში“ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2012 წლის 16 ივლისის №06/15478 მიმართვა, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 20 ივლისის №... გადაწყვეტილება, პირდაპირი მიყიდვის ფორმით ი. ც-ეზე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში) პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 7 აგვისტოს №07/08/05 განკარგულება, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და ი. ც-ეს შორის, სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში, 2012 წლის 5 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება, ი. ც-ის სახელზე სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის ნაწილში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 9 ნოემბრის №... გადაწყვეტილება და ზ. მ-ის სახელზე დაწყებული სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერებისა და წარმოების შეწყვეტის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 15-16 მარტის №..., №... და 18 აპრილის №... გადაწყვეტილებები; მოპასუხეს - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს წარდგენილი დოკუმენტაციის მიხედვით ზ. მ-ის საკუთრების უფლების აღრიცხვა დაევალა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით, მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის მიერ მოპასუხეთა წრის დაზუსტების საფუძველზე, მოპასუხე მხარედ მიეთითა აგრეთვე საქართველოს პრეზიდენტიც, რომელმაც თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება; ზ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი „თეთრიწყაროს რაიონის სოფელ ორბეთში მდებარე 13115 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...) სახელმწიფოს საკუთრების უფლების აღრიცხვის თაობაზე სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში“ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2012 წლის 16 ივლისის №06/15478 მიმართვა, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 20 ივლისის №... გადაწყვეტილება, პირდაპირი მიყიდვის ფორმით ი. ც-ეზე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში) პრივატიზების შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2012 წლის 7 აგვისტოს №07/08/05 განკარგულება, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და ი. ც-ეს შორის, სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში, 2012 წლის 5 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება, ი. ც-ის სახელზე სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის ნაწილში საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 9 ნოემბრის №... გადაწყვეტილება და ზ. მ-ის სახელზე დაწყებული სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერებისა და წარმოების შეწყვეტის შესახებ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 15 მარტის №... (აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა დაზუსტდა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე) და 18 აპრილის №... გადაწყვეტილებები და მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღრიცხვის შესახებ ახალი ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი გახდა ამავე სასამართლოს მიერ მოპასუხედ საქართველოს პრეზიდენტის ჩართვა, რომელსაც პირველ ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვაში მონაწილეობა არ მიუღია.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ და საქართველოს პრეზიდენტმა.

კასატორი - სსიპ ქონების ეროვნული სააგენტო მიუთითებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 23-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული უფლება გამორიცხავს იმავე უძრავ ნივთზე სარეგისტრაციოდ წარდგენილი სხვა უფლების რეგისტრაციას. ამდენად, სახელმწიფოს სახელზე №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ეტაპზე, მოსარჩელს არ გააჩნდა რაიმე რეგისტრირებული უფლება საჯარო რეესტრში. შესაბამისად, არ არსებობდა რეგისტრაციის რაიმე დამაბრკოლებელი გარემოება.

არსანიშნავია, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში №... საკადასტრო კოდით არსებული მიწის ნაკვეთი დარეგისტრირდა დაუზუსტებელი ფორმით, რაც ნიშნავს, რომ რეგისტრირებული მონაცემები არ ასახავდა კონკრეტული ტერიტორიის საკადასტრო მონაცემებს, მათ შორის საკადასტრო გეგმას, რომლითაც დადასტურდებოდა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის იდენტურობა. ასეთად კი არ უნდა იქნეს მიჩნეული მოსარჩელის დაკვეთით შესრულებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, რომელიც რეგისტირებული მონაცემების დაზუსტების მიზნით, შემდგომში წარადგინა საჯარო რეესტრში. კასატორის მოსაზრებით, იგი არ წარმოადგენს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემს, არამედ, იგი მომზადდა განმცხადებლის დაკვეთით, რომელიც თავადანვე განსაზღვრავს მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობას, კონფიგურაციასა და საზღვრებს. აქედან გამომდინარე, კასატორი დასახელებულ გარემოებებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მიიჩნევს.

კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო მიუთითებს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება სახელმწიფოს სახელზე რეგისტრირებული და შემდეგში ი. ც-ისათვის გადაცემული მიწის ნაკვეთის იდენტურობა ზ. მ-ის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან. ამასთან, სადავო მიწის ნაკვეთზე მიმართვის ავტორი - ადმინისტრაციული ორგანო ვერ დაადგენდა სადავო უძრავ ქონებაზე სხვა პირთა საკუთრების უფლების რეგისტრაციის არსებობის ფაქტს. კასატორი მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ექვემდებარება გაუქმებას.

კასატორი - საქართველოს პრეზიდენტი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ.ა“ ქვეპუქტზე, ამავე კანონის მე-10, 22-ე მუხლებზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60¹ მუხლზე, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლზე მითითებით აღნიშნავს, რომ პრივატიზებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკაშირებულ სადავო საკითხებთან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. გარდა ამისა, გასაჩივრებული განკარგულების გამოცემის დროს, საქართველოს პრეზიდენტის მიერ ადგილი არ ჰქონია კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაღვევას, ამასთან, არ ყოფილა დარღვეული აქტის მომზადებისა და გამოცემის წესი. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება ზ. მ-ის და ი. ც-ის სახელმწიფოს მიერ საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთის იდენტურობა.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს მიერ კანონით დადგენილი წესით, არ იყო მხარედ მიწვეული საქმის განხილვაში. მართალია, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული საფუძვლით გააუქმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, თუმცა თავად მიიღო ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც დააკმაყოფილა ზ. მ-ის სარჩელი. სააპლაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს უძრავ ნივთზე მესამე პირთა საკუთრების უფლებების რეგისტრაციის კანონიერება, მოსარჩელის მიერ სარეგისტრაციოდ წარდგენილ მიწის ნაკვეთთან ზედდების გამო.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს 2006 წლის 20 მარტამდე მოქმედი „მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ 1996 წლის 14 ნოემბრის საქართველოს კანონის მე-17 მუხლზე, რომლის თანახმადაც, პირველადი რეგისტრაცია შეიძლება განხორციელებულიყო მიწის და სხვა უძრავი ქონების ობიექტებზე უფლებების დადგენისა და ამ ქონებაზე უფლებების გადასვლის საფუძველზე. უძრავი ქონების ობიექტებზე უფლებების დადგენის საფუძველზე რეგისტრაცია კი გულისხმობდა გარკვეული ტერიტორიის ფარგლებში მიწის კადასტრის სამუშაოების ჩატარებას, რათა რეგისტრირებული და დოკუმენტირებული ყოფილიყო საკუთრება, უძრავი ქონების საზღვრები და მასზე უფლებები.

საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს 2006-2008 წლებში მოქმედი „უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის მეორე პუნქტზე, რომელიც ადგენდა, რომ რეგისტრაცია წარმოებს როგორც უშუალოდ უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის თუ სხვა დოკუმენტაციის, ისე ამ დოკუმენტაციის ელექტრონული ასლების საფუძველზე

საკასაციო სასამართლო, ასევე, მიუთითებს 2009 წლიდან მოქმედი „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის შესაბამისად, სარეგისტრაციო წარმოების დაწყების საფუძველია განცხადება ან უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. იმავე მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, განცხადებას უნდა ერთვოდეს ინსტრუქციით განსაზღვრული სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია და ინფორმაცია.

მითითებულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც უკვე ძალადაკარგული, ისე მოქმედი ნორმატიული აქტებით, საკუთრების უფლების რეგისტრაციისთვის განმცხადებელმა უნდა წარადგინოს კონკრეტულ უძრავ ნივთზე მისი საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. მარეგისტრირებელმა ორგანომ კი საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სწორედ უფლების წარმომშობი სათანადო დოკუმენტის საფუძველზე და მის შესაბამისად უნდა განახორციელოს. ამასთანავე, მართალია, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს მოქმედი კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, მარეგისტრირებელი ორგანო და მისი თანამშრომელი პასუხს არ აგებენ წარდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის ნამდვილობაზე, თუმცა სარეგისტრაციო სამსახური პასუხისმგებელია რეგისტრირებული მონაცემების და მათთან დაცული სარეგისტრაციო თუ სხვა დოკუმენტაციის ურთიერთშესაბამისობასა და უსაფრთხოებაზე. შესაბამისად, საკუთრების უფლების რეგისტრაციამდე მარეგისტრირებელმა ორგანომ სრულყოფილად უნდა შეისწავლოს არა მხოლოდ წარდგენილი დოკუმენტაცია, არამედ - მასთან რეგისტრირებული მონაცემები და დაცული ინფორმაციაც, რათა, ერთი მხრივ, საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მხოლოდ სათანადო საფუძვლით განხორციელდეს, მეორე მხრივ კი, გამოირიცხოს სხვისი საკუთრების უფლების ხელყოფა და საკადასტრო მონაცემების ზედდება. თუკი სარეგისტრაციოდ წარდგენილი და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის დაფიქსირდება ზედდება, საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, უნდა შეაჩეროს სარეგისტრაციო წარმოება. ამასთან, თუკი სარეგისტრაციო მოთხოვნა რეგისტრირებული მონაცემების იდენტურია, იმავე კანონის 23-ე მუხლის „ვ¹“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, მიღებულ უნდა იქნეს გადაწყვეტილება რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ.

განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ უფლების დამადასტურებელი იურიდიული დოკუმენტის - 1997 წლის 25 ოქტომბრის მიწის მიღება-ჩაბარების №57 აქტის საფუძველზე, უძრავი ქონება №... საკადასტრო კოდით, დაუზუსტებელი - 1500 კვ.მ. ფართობით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა ზ. მ-ის სახელზე და 2007 წლის 28 თებერვალს საჯარო რეესტრიდან გაიცა ამონაწერი. ამასთან, 2017 წელს მოსარჩელემ ვერ განახორციელა დაზუსტებული უფლების რეგისტრაცია, რადგან საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს განმარტებით, წარდგენილ მიწის ნაკვეთსა და რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემებს შორის დგინდებოდა ინსტრუქციით განსაზღვრული ზედდება, რაც გამორიცხავდა ამავე ნივთზე მოსარჩელის მიერ წარდგენილი უფლების რეგისტრაციას. ამდენად, ზედდების არსებობა, ასევე მიწის ნაკვეთების იდენტურობა დადასტურებულია საქმეში დაცული მტკიცებულებებით, კერძოდ, რეგისტრირებულ მონაცემებთან ზედდებით, შეჩერების ფაქტობრივი საფუძვლების ამსახველი ნახაზით, ასევე, ადგილზე დათვალიერების ოქმით. ამრიგად, მარეგისტრირებელმა ორგანომ თავადვე დაადგინა, რომ ადგილი აქვს მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი და მესამე პირის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ნივთის საკადასტრო მონაცემების ზედდებას, რაც საფუძვლად დაედო სარეგისტრაციო წარმოების ჯერ შეჩერებას, შემდეგ კი შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილებების მიღებას. ასეთ პირობებში კი, განხორციელებული რეგისტრაციის კანონიერების შესასწავლად, აუცილებელია, განისაზღვროს მოსარჩელისა და მესამე პირის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თარიღი და შეფასდეს მათი საკუთრების უფლების წარმომშობი დოკუმენტები. მით უფრო, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ №ბს-367-363(კ-12) საქმეზე გაკეთებული მნიშვნელოვანი განმარტების თანახმად, „პირველად დაუზუსტებელ რეგისტრაციას არ აქვს მხოლოდ საცნობარო მნიშვნელობა, უმართებულოა მისი დაყვანა მხოლოდ ფაქტობრივ აღრიცხვამდე, რომელიც აღრიცხვის ობიექტის მიმართ არ იწვევს რაიმე სამართლებრივ შედეგს. სააღრიცხვო მონაცემებს იურიდიული მნიშვნელობა გააჩნია... საკუთრება არის ფაქტი და დაუშვებელია ბუნებაში მისი აბსტრაქტული სახით არსებობა... საგანთა ნამდვილი მდგომარეობა და რეგისტრირებული მონაცემები უნდა იყოს თანხვედრაში, ხოლო დუბლირების და პარალელიზმის გამოვლენის შემთხვევაში უნდა გაირკვეს საკითხი იმის შესახებ, თუ რომელ რეგისტრაციას გააჩნია უკეთესი სამართლებრივი საფუძველი... უპირატესობა უნდა მიენიჭოს იმ უფლებას, რომელიც ქრონოლოგიურად უფრო ადრე არის რეგისტრირებული, ვინაიდან წინმსწრები რეგისტრაციის ჩანაწერის მოქმედება გამორიცხავს შემდეგი ჩანაწერის კანონიერებას.“ შესაბამისად, მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდეგ, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ყოველი შემდეგი რეგისტრაცია ისე უნდა განეხორციელებინა, რომ გამოერიცხა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ისეთ უძრავ ნივთზე, რომელიც უკვე იყო მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული, თუნდაც დაუზუსტებელი მონაცემებით. ამრიგად, დაუზუსტებელი მონაცემებით საკუთრების უფლების რეგისტრაციით სახელმწიფომ 2007 წელს ზ. მ-ის მიმართ დაადასტურა პირის საკუთრების უფლების წარმოშობა. შესაბამისად, 2012 წელს იმავე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების სახელმწიფოს სახელზე განხორციელებული რეგისტრაციით შეილახა ზ. მ-ის, როგორც მესაკუთრის უფლება.

ამრიგად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს ადმინისტრაციულ ორგანოთა პოზიციას მათ მიერ გამოცემული აქტების კანონიერებასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ ზ. მ-ის სახელზე საჯარო რეესტრში დაზუსტებული სახით რეგისტაციის არარსებობა არ ადასტურებს სადავო აქტების კანონიერებას. ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა საჭიროებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი მოთხოვნების დაცვას, მათ შორის, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის შესაბამისად, საქმის გარემოებათა ყოველმხრივ გამოკვლევისა და ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად აქტის დასაბუთების შესახებ მოთხოვნების დაცვას, რაც მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ სადავო აქტების გამოცემისას არ იქნა განხორციელებული. კერძოდ, სახელმწიფოს სახელზე უძრავი ქონების რეგისტრაციამდე, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, მიმართვის მომზადებისას, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე და 96-ე მუხლების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, ხოლო მარეგისტრირებელმა ორგანომ, რეგისტრაციის განხორციელებისას, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის მოთხოვნათა დარღვევით, არ გაითვალისწინეს სადავო მიწის ნაკვეთის მიმართ კერძო საკუთრების უფლების არსებობის ფაქტი - ზ. მ-ის სახელზე დაუზუსტებელი მონაცემებით რეგისტრაციის არსებობა. აღნიშნული კი უკავშირდება, ერთი მხრივ, სხვისი საკუთრების უფლების ობიექტზე უსაფუძვლოდ და უკანონოდ ახალი რეგისტრაციის განხორციელების გამორიცხვას, მეორე მხრივ კი, ადმინისტრაციული წარმოების მიმდინარეობის წესების დაცვას, რომელიც ითვალისწინებს დაინტერესებულ პირთა უფლებების უზრუნველყოფის ვალდებულებას. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართვის საფუძველზე მარეგისტრირებელმა ორგანომ ისე დაარეგისტრირა სახელმწიფოს სახელზე საკუთრების უფლება, რომ მხედველობაში არ მიიღო მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის მის სახელზე 2007 წელს განხორციელებული რეგისტრაციის ფაქტი, რაც საფუძვლად დაედო სარჩელის დაკმაყოფილებას. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშული გარემოებები სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 20 ივლისის №... გადაწყვეტილებისა და ეკონომიკის სამინისტროს 2012 წლის 16 ივლისის №06/15478 მიმართვის ბათილად ცნობის სამართლებრივ წინაპირობებს ქმნის.

რაც შეეხება სადავო 2012 წლის 5 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებას (სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და ი. ც-ეს შორის სადავო მიწის ნაკვეთზე დადებული ხელშეკრულება), ამასთნ დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ პრივატიზების პროცესს არეგულირებს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის თანახმადაც, სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის პრივატიზების ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს პირდაპირი მიყიდვა. დასახელებული კანონის მე-18 მუხლის მე-3 პუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის შესაბამისად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზება ხორციელდებოდა საქართველოს პრეზიდენტის გადაწყვეტილების საფუძველზე. იმავე კანონის 3¹ მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით კი, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის პრივატიზებისას პრივატიზების განმახორციელებელ ორგანოსა და ქონების შემძენს შორის იდება შესაბამისი ხელშეკრულება, რომელიც საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციისა და შესაბამისი ვალდებულებების წარმოშობის საფუძველია. ამრიგად, სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზებისთვის აუცილებელი იყო პრეზიდენტის განკარგულების გამოცემა, რომლის მიღების შემდეგაც ფორმდებოდა ადმინისტრაციული ხელშეკრულება. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას კი მხარეებს უნდა დაეცვათ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების მიმართ მოქმედი სპეციალური წესები, მათ შორის, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 66-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებული ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს საქართველოს კონსტიტუციასა და კანონმდებლობას. დაუშვებელია ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით საქართველოს კონსტიტუციის მეორე თავში მითითებული ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა. ამავე კოდექსის 67-ე მუხლიდან გამომდინარე, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ. ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ მესამე პირს, რომლის ინტერესებსაც იგი შეეხება, რომელსაც უფლება აქვს ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებამდე წარადგინოს საკუთარი მოსაზრება. შესაბამისად, თუკი ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას მესამე პირთა მიმართ აქვს შემზღუდველი ხასიათი, მისი ნამდვილობა და ძალაში შესვლა დამოკიდებულია სწორედ მესამე პირთა ინფორმირებასა და მათ მიერ ხელშეკრულების დადებაზე წერილობითი თანხმობის წარდგენაზე. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად კი, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

განსახილველ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია, რომ სადავო ქონება არ წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას, ხოლო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო არ იყო უფლებამოსილი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3¹ მუხლზე დაყრდნობით ი. ც-ესთან დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაციისა და შესაბამისი ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი გახდა. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საქმეში არაა წარმოდგენილი უტყუარი მტკიცებულება იმისა, რომ სადავო ხელშეკრულების დადების შესახებ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო.

დასახელებულ გარემოებათა გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა, სადავო ხელშეკრულების კანონიერების შემოწმებისას, აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება, მართალია, მოსარჩელეს ანიჭებს გარკვეულ უფლებას - საკუთრების უფლებით დაირეგისტრიროს ქონება საჯარო რეესტრში, თუმცა იმავე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ, როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრემ, დაკარგა შესაძლებლობა, დაზუსტებული მონაცემებით დაერეგისტრირებინა სადავო ქონება. სწორედ ამიტომ, ვინაიდან პრეზიდენტის განკარგულება გამოცემულია და ხელშეკრულება დადებულია კანონმდებლობის დარღვევით, გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და ხელშეკრულება მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი. ამასთანავე, დასახელებული აქტების ბათილად ცნობა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2012 წლის 9 ნოემბრის №... გადაწყვეტილების (სადავო 1500 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ი. ც-ის სახელზე რეგისტრაცია) ბათილად ცნობასაც იწვევს.

ამასთანავე, საქმეზე დადასტურებული გარემოებებიდან გამომდინარე, ვინაიდან არ არსებობდა ზ. მ-ის მიერ წარდგენილი განცხადების შეჩერების ან წარმოების შეწყვეტის კანონიერი საფუძველი, სასარჩელო მოთხოვნა სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 15 და 16 მარტის №..., №... და წარმოების შეწყვეტის შესახებ 2018 წლის 18 აპრილის №... გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის ნაწილშიც საფუძვლიანია. ამრიგად, სადავო აქტების ბათილად ცნობის პირობებში, მოპასუხის - საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დავალდებულება, აღრიცხოს ზ. მ-ის საკუთრების უფლება წარდგენილი დოკუმენტაციის მიხედვით, სრულიად მართებულია.

რაც შეეხება კასატორის - საქართველოს პრეზიდენტის მითითებას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის როგორც სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 22-ე მუხლის მეორე პუნქტის, ისე მოქმედი რედაქციის 6⁵ მუხლის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად კი, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება, რომ ხელშეკრულების დადების შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, მოპასუხეებმა ვერ წარმოადგინეს განკარგულებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების მოსარჩელისთვის ოფიციალური გაცნობის დამადასტურებელი უტყუარი დოკუმენტაცია. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე.

გარდა ამისა, საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო პრეტენზიას წარმოადგენს რაიონულ სასამართლოში მისი, როგორც მხარედ მიუწვევლობა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების ძირითადი მიზეზი სწორედ აღნიშნული პროცესუალური დარღვევა იყო, კერძოდ, თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს მიერ არ იქნა დაზუსტებული მოპასუხეთა წრე და საქმე განხილულ იქნა საქართველოს პრეზიდენტის მონაწილეობის გარეშე. სააპელაციო სასამართლომ კი, ახალი გადაწყვეტილებით, იმ პირობებში, როცა სარჩელის საგანს წარმოადგენდა პრეზიდენტის განკარგულების ბათილად ცნობა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლის შესაბამისად, საქმეში მოპასუხედ ჩააბა საქართველოს პრეზიდენტი. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს აღნიშნულ გარემოებას, სასარჩელო მოთხოვნების საფუძვლიანობას, აგრეთვე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში საქართველოს პრეზიდენტის მონაწილეობას და ასევე მის მიერ საკასაციო წესით გადაწყვეტილების გასაჩივრებას, რის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგადაც პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ მინიმუმ ორი ინსტანციით სრულად შეძლო საპროცესო უფლებების რეალიზება და მხოლოდ ამ პროცესუალური დარღვევის გამო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება საქმის განხილვის გაჭიანურებასა და მხარეთა უფლებების უსაფუძვლო შელახვას გამოიწვევს. შესაბამისად, აღნიშნული საფუძვლით არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე