საქმე #ბს-403(კ-21) 21 ოქტომბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 მარტის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 12 ივლისს რ. ო-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 10 000 ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით 1000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

სარჩელის თანახმად, თელავის რაიონულ სამმართველოში 2005 წლის 21 სექტემბერს მოსარჩელის მიმართ აღძრულ იქნა სისხლის სამართლის საქმე. მოსარჩელეს ბრალი დაედო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის (2005 წლის რედაქცია) 137-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა და 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ე“ და „თ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულშის ჩადენაში. იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის აღძვრის დროს მოსარჩელე ოჯახთან ერთად იმყოფებოდა რუსეთის ფედერაციაში, მის მიმართ გამოცხადდა ძებნა, რაც მოსარჩელისა და მისი ოჯახისათვის უცნობი იყო. სარჩელის თანახმად, რ. ო-ი პოლიციის მიერ დაკავებულ იქნა ალანიაში 2014 წლის 4 ოქტომბერს და მოათავსეს ციხეში. მისი საქართველოში ექსტრადაცია კი, მხოლოდ 2015 წლის 13 ივნისს მოხდა. თელავის რაიონული სასამართლოს 31.07.2015წ. გადაწყვეტილებით, აღკვეთის ღონისძიება პატიმრობა შეიცვალა გირაოთი. კანონიერ ძალაში შესული თელავის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 დეკემბრის განაჩენით კი, მოსარჩელე სრულად გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში.

სარჩელის თანახმად, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემა, მით უფრო, უკანონოდ, ადამიანის ცხოვრებაში არ არის ჩვეულებრივი და ყოველდღიური მოვლენა, დაკავშირებულია გარკვეულ ნეგატიურ განცდებთან, სტრესულ მდგომარეობასთან, რეპუტაციის შელახვასთან. სარჩელის თანახმად, ზემოაღნიშნული მოვლენები უარყოფითად აისახა რ. ო-სა და მის ოჯახის წვერებზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 16 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. ო-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე რ. ო-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 7 000 ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით 1000 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 მარტის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

მორალური ზიანის ოდენობასთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ რ. ო-ის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მიმდინარეობდა 13 წლის განმავლობაში 2005 წლიდან, ხოლო განაჩენი დადგა 2018 წლის 21 დეკემბერს, პალატამ ასევე მნიშვნელოვნად მიიჩნია მოსარჩელისათვის თავისუფლების აღკვეთის ხანგრძლივობა და შემდგომ, გირაოს სახით 10 000 ლარის გადახდის ფაქტი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ რ. ო-ისთვის წაყენებული ბრალდების გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 7 000 ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნებისათვის იყო პროპორციული და ექცეოდა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში.

პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მატერიალური ზიანის მიყენების საფუძვლად მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ მის ინტერესებს სისხლის სამართლის საქმეზე იცავდა ადვოკატი, რომლისთვისაც გადახდილ იქნა თანხა საადვოკატო მომსახურებისათვის. პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ მოსარჩელე მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული იყო საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების ეფექტურად დაცვისა და რეალიზებისათვის აეყვანა ადვოკატი და ესარგებლა მისი მომსახურებით სასამართლოში, სრულყოფილად ესარგებლა სისხლის სამართლის კოდექსით ბრალდებულისათვის მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ რ. ო-ის მხრიდან აღნიშნული ხარჯების გაწევა ცალსახად განპირობებულ იქნა მის მიმართ ჩატარებული ღონისძიებებით, რის გამოც არსებობდა მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები.

ამასთან, სასამართლომ მიუთითა იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე ხელშეკრულებასა და სალარო შემოსავლის ორდერზე და დამატებით განმარტა, რომ საქმეში საადვოკატო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების არარსებობის პირობებშიც კი, არ წარმოიშობოდა მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი, ვინაიდან კანონმდებლობა არ უზღუდავს მხარეებს საადვოკატო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება გააფორმონ როგორც ზეპირად, ისე წერილობითი ფორმით, ხოლო ის ფაქტი, რომ რ. ო-ის ინტერესებს სისხლის სამართლის საქმის წარმოების სხვადასხვა სტადიებზე იცავდა ადვოკატი, რომლის მომსახურებაც, თავის მხრივ, სასყიდლიანია, უდავოდ მართებულს ხდიდა მოპასუხისთვის ადვოკატის მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების დაკისრებას. რაც შეეხება მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის ოდენობას, პალატამ განმარტა, რომ რაიმე გარემოება, რომელიც თანხის შეუსაბამობაზე მიუთითებდა, განსახილველ საქმეზე დადგენილი არ იყო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 და 207-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005.3 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. კასატორის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნულს ადგილი არ ქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნეს, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად.

კასატორის განმარტებით, თუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას მის მიმართ გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები, გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ, პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაში, არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. კასატორის მითითებით, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-19, 268-ე და 269-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმებისა და ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

მორალური ზიანის მოცულობასთან მიმართებით კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის გარემოება, რომ კომპენსაციის ოდენობა ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ მდგომარეობას, შესაბამისად, ოდენობა უნდა გამომდინარეობდეს გონივრული და სამართლიანი განსჯის შედეგად.

კასატორის განმარტებით, მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენლი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიიღოს, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილი პრაქტიკა, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა ანალოგიურ საქმეებზე. საგულისხმოა ასევე ის გარემოებაც, რომ პატიმრობას რ. ო-ის ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესება, კერძოდ, რაიმე დაავადების წარმოშობა ან უკვე არსებულის გართულება არ გამოუწვევია.

მატერიალური ზიანის სახით თანხის დაკისრებასთან მიმართებით, კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებასა და გადახდის ქვითართან ერთად, წარმოდგენილი უნდა იყოს ამ თანხის ადვოკატის მიერ შემოსავლად მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი, რომლითაც მოხდება იდენტიფიცირება კონკრეტული გადახდის მიზნობირობასთან. კასატორის მითითებით, ორუჯოვის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მიმდინარეობდა 2005 წლიდან და განაჩენი დადგა 2018 წლის 21 დეკემბერს, ხოლო გადახდის ქვითარი თარიღდება 2019 წლის 11 ნოემბრით.

ამასთან, კასატორი მიუთითებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 38.5 მუხლზე და აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ეტაპზე გახორციელებული ისეთი მოქმედება, რომელიც ადვოკატის აყვანაა, არის პირის (ბრალდებულის) უფლება და ამ უფლებით სარგებლობა, გაღებული ხარჯების დადასტურების შემთხვევაშიც კი, არ შეიძლება გაგებულ იქნეს, როგორც დევნის განმახორციელებელი ორგანოს მიერ მიყენებული მატერიალური ზიანი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 მაისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

მოცემულ საქმეზე მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილია საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42.9 მუხლით (ამჟამად მოქმედი რედაქციის 18.4 მუხლი), აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

დადგენილია, რომ რ. ო-ს ბრალი ედებოდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის (2005 წლის რედაქცია) 137-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა და 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ე“ და „თ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულშის ჩადენაში.

განსახილველ შემთხვევაში, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის #8 პატიმრობისა და დახურული ტიპის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების 2015 წლის 13 ივნისის MCLA 5 15 00466215 წერილის მიხედვით, 2015 წლის 13 ივნისს რუსეთის ფედერაციიდან #8 დაწესებულებაში შესახლებულ იქნა ძებნილი რ. ო-ი, დაბადებული 1978 წლის 4 ივნისს. თელავის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 14 ოქტომბრის ბრძანებით, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 137-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის, მას აღკვეთი ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა 3 თვის ვადით. რ. ო-ი რუსეთის ფედერაციაში დაკავებულ იქნა 2014 წლის 4 ოქტომბერს. თელავის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის სხდომის ოქმიდან ამონაწერის მიხედვით, საქმეზე #1/100-15, ბრალდებულ რ. ო-ის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება პატიმრობა შეიცვალა გირაოთი, გირაოს ოდენობა განისაზღვრა 10 000 ლარის ოდენობით და გათავისუფლდა სხდომათა დარბაზიდან.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 დეკემბრის განაჩენით კი, (საქმე #1/105-15) რ. ო-ი საქართველოს სისხლის სამართის კოდექსის 143-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“, „ე“ და „თ“ ქვეპუნქტებითა (2005 წლის რედაქცია) და 137-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (2005 წლის რედაქცია) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში გამართლდა. რ. ო-ის მიმართ შეფარდებული აღკვეთის ღონისძიება - გირაო გაუქმდა და ყადაღა მოეხსნა რ. ო-ის მიმართ შეფარდებული გირაოს უზრუნველსაყოფის მიზნით თელავის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 1 ოქტომბრის განჩინებით დაყადაღებულ ე. ე. ო-ის უძრავ ქონებას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 31 იანვრის წერილის მიხედვით, საქმეზე #1ბ/164-19, თელავის რაიონული პროკურატურის პროკურორის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი, ვინაიდან სააპელაციო საჩივარი არ იყო ხელმოწერილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი თელავის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 დეკემბრის განაჩენი, რომლითაც რ. ო-ი გამართლდა, უდავოდ წარმოადგენს რ. ო-ის რეაბილიტაციის საფუძველს. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. #ბს-972-936(3კ-08) განჩინებაზე, სადაც განმარტებულია, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის რ. ო-ის სასარგებლოდ 7 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებით სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408.1 მუხლის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის პრეტენზიას მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებასთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილია 2015 წლის 15 აგვისტოს იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე ხელშეკრულება, რომლითაც დგინდება, რომ რ. ო-ის ინტერესების დაცვას სისხლის სამართლის საქმის სასამართლო განხილვისას ახორციელებდა ადვოკატი ბ. გ-ი, რასაც ადასტურებს თავად ადვოკატიც. ამავე ხელშეკრულების შესაბამისად, საადვოკატო მომსახურების სანაცვლოდ ბ. გ-ისთვის იურიდიული მომსახურების საფასურის 1000 ლარის გადახდა უნდა უზრუნველეყო კლიენტს სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული შემაჯამებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ. დადგენილია, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებული შემაჯამებელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, 2019 წლის 11 ივლისს, #2753511333 სალარო შემოსავლის ორდერის მიხედვით, რ. ო-ის ბრალდების გამო სისხლის სამართლის საქმეზე, ბ. გ-ისთვის გადახდილია საადვოკატო მომსახურების თანხა 1000 ლარის ოდენობით. ამასთან, მომსახურებისათვის გადახდილი თანხის ოდენობასთან მიმართებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ რაიმე გარემოება, რომელიც მოცემული თანხის შეუსაბამობაზე მიუთითებდა, განსახილველ საქმეზე დადგენილი არ არის.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე მოპასუხისათვის მატერიალური ზიანის სახით - 1000 ლარის დაკისრებას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 მარტის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა