№ბს-1107(კ-19) 17 დეკემბერი, 2021წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ვ. ნ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.03.2019წ. განჩინებაზე
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ვ. ნ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროსა და სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დასაქმებული ფიზიკური პირების მიმართ. 03.11.2016წ. სასამართლოში გამართულ ზეპირ მოსმენაზე მოსარჩელემ დააზუსტა მხოლოდ მოპასუხეთა წრე და მოპასუხედ განსაზღვრა საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრო. ამავე სამართალწარმოების ფარგლებში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 16.12.2016წ. (საოქმო) განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1 მუხლის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩაება ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურა.
მოსარჩელემ მოითხოვა მის სასარგებლოდ 100 000 (ასი ათასი) ევროს ეკვივალენტი ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრება.
ვ. ნ-ემ აღნიშნა, რომ იგი იყო მსჯავრდებული. სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დასაქმებული პირები სისტემატურად ამცირებდნენ და ამყოფებდნენ არაადამიანურ, ღირსებისა და პატივის შემლახავ მდგომარეობაში. მის მიმართ ადგილი ჰქონდა სისტემატურ ფიზიკურ, მორალურ და ფსიქოლოგიურ ზეწოლას, რაც გამოიხატებოდა მის ცემაში, გაშიშვლებაში, საკნის კვირაობით დაკეტვაში, თანამშრომლობის ხელწერილის იძულებით დაწერაში, მაღალ სიცხეში სარკმლების დაკეტვაში და სხვა დამამცირებელ მოპყრობაში. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ იგი ცნობილ იქნა დაზარალებულად სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც მიმდინარეობდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დასაქმებული პირების წინააღმდეგ. დაზარებულად ცნობის საფუძველია სასჯელაღსრულების N16 დაწესებულებაში პატიმრების წამების ფაქტი. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 18.12.2013წ. განაჩენით, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დასაქმებული პირები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 1443-ე მუხლის (დამამცირებელი ან არაადამიანური მოპყრობა) მეორე ნაწილის „ა“, „ბ“, „დ“, „ე“ და „ზ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დასაქმებული პირების მართლსაწინააღმდეგო ქმედებებმა გამოიწვია მორალური ზიანი, რომლის ანაზღაურებაც უნდა დაეკისროს მოპასუხეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.07.2017წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს ვ. ნ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 5 000 (ხუთი ათასი) ლარის ოდენობით, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.07.2017წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ, ასევე მოპასუხემ. საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტრომ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო ვ. ნ-ემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, კერძოდ, მატერიალური ზიანის 100 000 ევროს ოდენობით და მორალური ზიანის ასევე 100 000 ევროს ოდენობით ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.09.2017წ. განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი მიღებულ იქნა განსახილველად.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.09.2017წ. განჩინებით ვ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი, რაც კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ვ. ნ-ის მიერ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 25.01.2018წ. განჩინებით, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა კერძო საჩივარი, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.09.2017წ. განჩინება და დაუბრუნდა საქმე იმავე სასამართლოს ვ. ნ-ის სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის ეტაპიდან ხელახლა განსახილველად. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 01.06.2018წ. განჩინებით ვ. ნ-ის სააპელაციო საჩივარი მიღებულ იქნა განსახილველად.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 15.03.2019წ. (საოქმო) განჩინებით საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა სპეციალური პენიტენციური სამსახური.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.03.2019წ. განჩინებით ვ. ნ-ისა (მოსარჩელე) და საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს (მოპასუხე) სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებთან და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის (მოპასუხის) შეფასება მისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლის არარსებობის შესახებ. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდებოდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნისას მოსარჩელის მიმართ დამამცირებელი/არაადამიანური მოპყრობის ფაქტი, რაც წარმოშობდა მორალური ზიანის ანაზღაურების უფლებას.
სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მოსაზრებას, რომ მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად საქალაქო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული თანხის ოდენობა გადამეტებულია. ადმინისტრაციული ორგანოს სააპელაციო საჩივარი არ შეიცავდა მითითებას ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც დაადასტურებდნენ საქალაქო სასამართლოს მიერ მორალური ზიანის მიყენებისთვის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრის სუბიექტური და ობიექტური გარემოებების (კრიტერიუმების) არასწორად შეფასებას.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ვ. ნ-ის (მოსარჩელის) მითითება, რომ მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად საქალაქო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული თანხის ოდენობა არასაკმარისია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურება თავისი არსით განსხვავდება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისგან და ასეთ დროს მხედველობაში ვერ იქნება მიღებული იმგვარი გარემოებები, როგორიც არის მკურნალობისთვის აუცილებელი სახსრები და სხვ.. მორალური ზიანის ანაზღაურებას სიმბოლური სახე ჰქონდა, რადგან ფინანსურად შეუძლებელია მისი მოცულობის კონკრეტულ თანხაში გამოსახვა. რადგან მორალურ ზიანს მატერიალური ეკვივალენტი არ აქვს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის მიერ განსაზღვრული თანხის ოდენობა ადეკვატურია.
სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.03.2019წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ნ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, კერძოდ, ვ. ნ-ის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 100 000 ევროს ეკვივალენტი ლარში.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებასთან მიმართებით არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
კასატორმა წარმოადგინა პრეტენზია (შედავება) სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოების თაობაზე, კერძოდ იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ დასტურდებოდა ვ. ნ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება უშუალოდ იმ ქმედებებით, რომლებიც მის მიმართ სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში განხორციელდა. კასატორს მიაჩნია, რომ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება პირდაპირ კავშირშია სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მისთვის მიყენებულ ზიანთან. კასაციის ავტორის მოსაზრებით, არ საჭიროებს მტკიცებას ის გარემოება, რომ ჯანმრთელობის მდგომარეობა გაუარესდა მისი მძიმე პირობებში მოთავსებისა და ცემა-წამების შედეგად. კასატორმა მიუთითა, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს საქმეზე „რიბიჩი ავსტრიის წინააღმდეგ“. ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ სახელმწიფო პასუხისმგებელია პატიმრობაში მყოფ ნებისმიერ ადამიანზე, რადგან იგი მთლიანად პოლიციის ძალაუფლებას/კონტროლს ექვემდებარება. ამ პერიოდში ფიზიკური ტრავმის მიღების შემთხვევაში, სწორედ მთავრობამ უნდა წარმოადგინოს იმ ფაქტების დამდგენი მტკიცებულებები, რომლებიც ეჭვქვეშ დააყენებს განმცხადებლის მიერ აღწერილ მოვლენებს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მოვლენები სამედიცინო დოკუმენტაციითა გამყარებული.
კასატორი აღნიშნავს შემდეგს: 2010 წლის ივლისის თვეში მის მიმართ გამოტანილ იქნა გამამტყუნებელი განაჩენი და სასჯელის სახედ განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა. სასჯელის მოხდა დაიწყო სასჯელაღსრულების N8 დაწესებულებაში, სადაც 4 დღე-ღამით მოათავსეს 6 ადამიანისთვის განკუთვნილ სივრცეში, კარანტინში, თუმცა რეალურად იმყოფებოდა 30 ადამიანი. პატიმრებს, მათ შორის მას სისტემატურად ცემდნენ. 8 თვის შემდეგ გადაიყვანეს სასჯელაღსრულების N16 დაწესებულებაში, სადაც პატიმრების მიღებისას ისინი, მათ შორის ვ. ნ-ე ცემეს სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დასაქმებულმა პირებმა. სასჯელის მოხდის მიმდინარეობისას აღნიშნული განმეორდა არაერთხელ. 2011 წელს, ყოველგვარი მიზეზის გარეშე, ერთი დღით მოათავსეს კარცერში. სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში შექმნილი იყო გაუსაძლისი პირობები.
კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოებმა ყურადღება არ გაამახვილეს მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის ამსახველ, საქმეში არსებულ მთელ რიგ მტკიცებულებებზე. მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა დამძიმდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში არაადამიანურ პირობებში ყოფნის გამო, ესაჭიროება ხანგრძლივი, შესაძლოა მუდმივი მკურნალობა, მიღებული აქვს მძიმე მორალური ტრავმა. კასატორის მოსაზრებით, ზიანის ასანაზღაურებლად სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობა არაპროპორციულია მისთვის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დანაშაულით მიყენებულ ზიანთან.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს მისი განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობების არსებობის შეფასებისას მხედველობაშია მისაღები სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე და 384-ე მუხლების მიხედვით, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარე მოითხოვს. სსკ-ს 248-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ქონებრივი ზიანისგან განსხვავდება მორალური ზიანი იმით, რომ ამ უკანასკნელის დროს ირღვევა ქონებრივი ეკვივალენტის არმქონე სუბიექტური უფლება (სუსგ Nბს-972-936(3კ-08), 08.04.2008წ.). საქმის მასალების მიხედვით, პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვისას სასარჩელო მოთხოვნას შეადგენდა „მორალური“ და არა ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების მოპასუხისთვის დაკისრება (ტ. I, ს.ფ. 8, 216). აღნიშნული მოთხოვნის გაზრდა, სსკ-ის 406-ე და 381-ე მუხლებიდან გამომდინარე, სააპელაციო და/ან საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში დაუშვებელია. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო ინსტანციით საქმის განხილვისას შესაფასებელია საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობების დაკმაყოფილება მხოლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით.
საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.03.2019წ. განჩინება არ არის საკმარისად იურიდიულად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოპასუხის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დადგენის მიზნით სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე და 207-ე, ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი მუხლები და მიუთითა მათი გამოყენების მოტივებზე. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა იმ მოთხოვნის იურიდიული საფუძველი, რომელიც უკავშირდება მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას და ასევე სწორად გამოიყენა და განმარტა შესაბამისი ნორმები. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტების თანახმად, არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები.
საკასაციო წესით საქმის განხილვის ეტაპზე სადავოა არა მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების მოპასუხისთვის დაკისრების ნორმატიული საფუძვლის არსებობა, არამედ ასანაზღაურებელი თანხის მოცულობა, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 413.1 მუხლის მიხედვით უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ ბს-972-936(2კ-18),08.04.08წ.).
საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განსაზღვრული თანხის ოდენობა არ წარმოადგენს სკ-ის 413.1 მუხლით გათვალისწინებულ გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებას. სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების ფაქტობრივ საფუძვლად კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მისი არაქონებრივი უფლებები ხელყოფილი იქნა როგორც N8, ასევე N16 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 18.12.2013წ. განაჩენით დასტურდება N16 (და არა ასევე N8) სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომლების მიერ ვ. ნ-ის მიმართ უკანონო მოქმედებების განხორციელება, რის გამოც ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში შესაძლოა მიღებულ იქნას მხოლოდ ის გარემოება, რომ ადგილი ქონდა კასატორის არაქონებრივი უფლებების ხელყოფას N16 სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში. ამას გარდა, სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლების ფაქტობრივ საფუძვლად კასატორი მიუთითებს იმ გარემოებაზეც, რომ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება პირდაპირ კავშირშია სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მის მიმართ განხორციელებულ უკანონო ქმედებებთან. შპს „ა...ის“ ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ 13.11.2015წ. N11556 ცნობის მიხედვით, ვ. ნ-ის ძირითადი დაავადებაა მიტრალური ნაკლოვანება (მძიმე), (134.0). კასატორს მიაჩნია, რომ „რიბიჩი ავსტრიის წინააღმდეგ“ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებებიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს ეკისრება ვ. ნ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობასა და უკანონო ქმედებებს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის უარყოფის მტკიცების ტვირთი, რასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ მაშინ უნდა წარადგინოს მტკიცებულება, რომელიც საეჭვოს გახდის მოსარჩელის მიერ აღწერილ მოვლენათა თანმიმდევრობას, როდესაც თავისუფლების აღკვეთის პერიოდში თავისუფლებააღკვეთილი ადამიანი მიიღებს ფიზიკურ ტრავმას. ხსენებულ საქმეზე სამედიცინო დოკუმენტებით დასტურდებოდა, რომ აპლიკანტს აღენიშნებოდა არაერთი სისხლნაჟღენთი (Ribitsch v. Austria, no. 18896/91, §31, 13 04.12.1195). აღნიშნული საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისგან განსხვავებით, მოცემული შემთხვევა შეეხება არა ფიზიკურ ტრავმას, არამედ მიტრალურ ნაკლოვანებას, რომელიც გულის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული დაავადებაა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შპს „ა...ის“ ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ 13.11.2015წ. N11556 ცნობით დასტურდება თავისუფლების აღკვეთამდე, 2006 წელს დაავადების არსებობა (ტ. I, ს.ფ. 31). არსებითია სხვაობა კასატორის მიერ მითითებულ საქმესა და განსახილველ დავას შორის, რის გამოც საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას, მოცემულ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთის ადმინისტრაციული ორგანოსთვის დაკისრების თაობაზე. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლიდან გამომდინარე, მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესახებ სარჩელზე, როგორც მავალებელი სარჩელის ერთ-ერთ სახეზე, მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელე მხარეს. საქმის მასალებში წარმოდგენილი არაა სამედიცინო საექსპერტო დასკვნა, რომელიც დაადასტურებდა გულის დაავადებასთან მიმართებით ვ. ნ-ისა ჯანმრთელობის მდგომარეობასა და N16 სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომლების უკანონო ქმედებებს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის თუნდაც შესაძლო არსებობას. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის სააპელაციო სასამართლოს სადავო განჩინებით მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად განსაზღვრული თანხის ოდენობის გაზრდის საფუძველს. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმაზეც, რომ შპს „ა...ის“ ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ 13.11.2015წ. N11556 ცნობით დასტურდება ვ. ნ-ის მიერ საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამაში მონაწილეობის მიღება და შესაბამისად სახელმწიფოს დაფინანსებით მისი ჯანმრთელობის მკურნალობა. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ, მოსარჩელის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ასაკის და რიგი ფაქტორების გათვალისწინებით, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად განსაზღვრული თანხა, სკ-ის 413.1 მუხლის მიხედვით, გონივრული და სამართლიანია.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული, დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, იმავე ნორმის საფუძველზე და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.
კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებულ სამართლებრივ დასკვნებს. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც ვ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ვ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 29.03.2013წ. განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
გ. გოგიაშვილი
