საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-76(კ-19) 29 ოქტომბერი, 2021 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - მ. მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია (ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლე)

მესამე პირი - სსიპ კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

მ. მ-მა 2017 წლის 4 აპრილს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიმართ და ამავე სამსახურის 2015 წლის 17 დეკემბრის №000955 მითითების, „სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე“ 2016 წლის 25 მაისის №000955 დადგენილებისა და „მ. მ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე“ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2016 წლის 15 დეკემბრის №1-2534 ბრძანების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

მოსარჩელის განმარტებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2016 წლის 25 მაისის დადგენილებით დაჯარიმდა 4000 ლარით, ქალაქ თბილისში ...ის ქ. №...-ში/...ის ქ. №...-ში მდებარე კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის უნებართვო რეკონსტრუქციისთვის; ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2016 წლის 15 დეკემბრის ბრძანებით კი მოსარჩელეს უარი ეთქვა დასახელებული დადგენილების ბათილად ცნობაზე კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე უნებართვო რეკონსტრუქციის განხორციელების საფუძვლით. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2015 წლის 6 დეკემბერს მისი სახლის სარდაფში კანალიზაციის მილი დაზიანდა, რის გამოც იმავე წლის 8 დეკემბერს მილის შეცვლის მოთხოვნით მიმართა არქიტექტურის სამსახურს. 15 დეკემბრიდან მილის მთლიანობა კიდევ უფრო დაირღვა და კანალიზაციის მასამ დიდი ოდენობით დაიწყო სარდაფში ჩადინება. ვინაიდან მშენებლობის ნებართვის აღება გვიანდებოდა, გადაუდებელი აუცილებლობიდან გამომდინარე, სახლის საძირკვლის დაზიანების თავიდან აცილების მიზნით, მოსარჩელე იძულებული გახდა 2016 წლის 16 დეკემბერს კანალიზაციის შემკრები ლითონის კოროზირებული მილი შეეცვალა პლასტმასის ახალი მილით. დასახელებული გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 13 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩაერთო სსიპ კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით მ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1. ქალაქ თბილისში, ...ის ქ. №...-ში/...ის ქ. №...-ში მდებარე შენობა-ნაგებობას საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის 2007 წლის 1 ოქტომბრის №3/181 ბრძანებით მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.

2. ამავე შენობაში პირველ სართულზე მდებარე 15.98 კვ.მ. ფართი, №... საკადასტრო კოდით, 2010 წლის 29 ივნისიდან საკუთრების უფლებით აღირიცხა მ. მ-ის სახელზე.

3. ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის გაერთიანებული სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს 2015 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მითითებულ ძეგლზე მცირე სარეაბილიტაციო სამუშაოების პროექტის შეთანხმებისა და ნებართვის გაცემის საკითხს მიეცა დადებითი შეფასება. ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ მ. მ-ის მიმართ შედგა მითითება, კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე განხორციელებული უნებართვო სარეკონსტრუქციო სამუშაოების ჩატარების გამო. ამავე მითითებით მ. მ-ს სანებართვო დოკუმენტაციის წარსადგენად და დარღვევის გამოსაწორებლად მიეცა 25-დღიანი ვადა.

4. ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2016 წლის 25 იანვრის შემოწმების აქტით კი დაფიქსირდა მითითების მოთხოვნათა შეუსრულებლობა, რის გამოც ამავე სამსახურის 2016 წლის 25 მაისის დადგენილებით მ. მ-ი კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე განხორციელებული უნებართვო რეკონსტრუქციისთვის დაჯარიმდა 4000 ლარით, მასვე დაევალა უნებართვოდ განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების აღმოფხვრა.

სასამართლომ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას მიუთითა „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონზე და მიიჩნია, რომ კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე ნებისმიერი სახის სამშენებლო საქმიანობის განხორციელებას ესაჭიროებოდა კანონით დადგენილი წესით გაცემული ნებართვა, რომელიც მოსარჩელეს არ გააჩნდა. შესაბამისად, „პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის“ 44-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, არსებობდა მ. მ-ის დაჯარიმების საფუძველი.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ ძეგლზე განხორციელებული რეკონსტრუქცია გამოწვეული იყო უკიდურესი აუცილებლობით, ვინაიდან საქმეში დაცული ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, საძირკველში წყლის ჩადინება ისევ მიმდინარეობს. შესაბამისად, აღნიშნა, რომ გაურკვეველი იყო, რა უკიდურესი აუცილებლობიდან იქნა გამოწვეული მილის გამოცვლის, კედლის შელესვისა და სამღებრო სამუშაოები. სასამართლომ ჩათვალა, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის გასაჩივრებული აქტები მიღებული იყო მოქმედი კანონდებლობის სრული დაცვით და არ არსებობდა მათი ბათილად ცნობის წინაპირობები. სასამართლომ ასევე კანონიერად მიიჩნია მ. მ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ ქალაქ თბილისის მერიის გასაჩივრებული ბრძანება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა მ. მ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი საფუძვლები.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლედ მიჩნეულ იქნა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებით მ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. ამასთან, მხარეთა ახსნა-განმარტებებზე, საქმის მასალებში დაცულ 2016 წლის 9 მარტის სხდომის ოქმსა და ფოტოსურათებზე მითითებით, აღნიშნა, რომ მ. მ-ის მიერ არ მომხდარა მხოლოდ კანალიზაციის მილის გამოცვლა, არამედ მისი მხრიდან ადგილი ჰქონდა შიდა სარემონტო სამუშაოებს (კედლების შელესვა, სამღებრო სამუშაოები), რაც მოსარჩელემ არქიტექტურის სამსახურის მიერ გაცემული შესაბამისი ნებართვის მიღების გარეშე განახორციელა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეტა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრიას განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. მ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, მოსარჩელემ კანალიზაციის მილიდან წყლის ჟონვის თავიდან აცილების მიზნით, მიმართა არქიტექტურის სამსახურს მილის შეცვლის თაობაზე ნებართვის მისაღებად. მისი განაცხადი დარეგისტრირდა და სამეცნიერო-მეთოდური საბჭოს მიერ გაიცა დადებითი შეფასება მცირე სარეაბილიტაციო სამუშაოების ჩატარებაზე. თუმცა, ნებართვის გაცემა დაგვიანდა, რის გამოც საძირკვლის დაზიანებისა და ანტისანიტარიის თავიდან აცილების მიზნით, იძულებული გახდა, თავად აღმოეფხრა პრობლემა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის თანახმად, ზედამხედველობის სამსახურში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნითაც გამოირიცხა მოსარჩელის ბრალეულობა, კერძოდ, დასკვნა ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებდა მილის შეცვლას გადაუდებელი აუცილებლობიდან გამომდინარე - საძირკველში წყლის ჩადინების აღმოფხვრის მიზნით. ამავე დასკვნაში აღნიშნულია, რომ მ. მ-ის მიერ განხორციელებული მოქმედებები უარყოფით გავლენას ვერ მოახდენდა შენობის სიმტკიცეზე, სიხისტესა და მდგრადობაზე. პირიქით, იგი აუმჯობესებდა შენობის მდგრადობას და ახანგრძლივებდა მისი ექსპლოატაციის ვადას.

კასატორი დამატებით მიუთითებს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 19 მაისის წერილზე, რომლის თანახმადაც, სააგენტოს თანამშრომლებმა დაათვალიერეს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე უნებართვოდ წარმოებული სამუშაოები და დადგინეს, რომ ძეგლის სადავო ნაწილი ადრეული პერიოდიდან მრავალჯერ არის გადაკეთებული, ამჟამად განხორციელებული სამუშაოებით არ მომხდარა მისი ვიზუალური სახის დაზიანება და არსებითი ცვლილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა მიჩნეული. მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი არსებითად განხილულ იქნებოდა მათი დასწრების გარეშე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო, საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისთვის დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ გადაუდებელი აუცილებლობიდან გამომდინარე, კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე უნებართვოდ განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების სამშენებლო სამართალდარღვევად მიჩნევისა და დაკისრებული სანქციის კანონიერების შეფასება.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს „კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე სამუშაოებისა და არქეოლოგიური სამუშაოების ნებართვის გაცემასთან დაკავშირებული ღონისძიებების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2015 წლის 26 მარტის №137 დადგენილების მე-2 მუხლზე, რომლის თანახმად, საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს მიეცა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტში არსებული კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე წარმოებული სამუშაოების ან/და სანებართვო პირობების კონტროლის უფლებამოსილების დელეგირების უფლება. სამინისტრომ კი, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების საფუძველზე, აღნიშნული უფლებამოსილების დელეგირება მოახდინა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტზე, სადაც ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოების, მათ შორის კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე განხორციელებული სამუშაოების კონტროლისა და ზედამხედველობის ვალდებულება გააჩნდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს. შესაბამისად, მითითებული სამსახური წარმოადგენდა სამშენებლო საქმიანობაზე ზედამხედველობის უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოს.

სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების წესები მოწესრიგებულია პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსით, რომლის 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მშენებლობის განხორციელების სპეციალური რეჟიმის ზონაში, სადაც დადგენილია მშენებლობის განხორციელების განსაკუთრებული რეჟიმი, ტყის ფონდისა და „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონებსა და საკურორტო-სარეკრეაციო ზონებში და ქალაქ თბილისის ტერიტორიაზე უნებართვო მშენებლობის ან/და რეკონსტრუქციის წარმოება, რომელიც იწვევს შენობა-ნაგებობის გაბარიტების ცვლილებას, გამოიწვევს დაჯარიმებას: ა) სახელმწიფოს ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე – 10 000 ლარით; ბ) კერძო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, გარდა ამ ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შენობა-ნაგებობისა – 8 000 ლარით. ხოლო, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, უნებართვო მშენებლობის, რეკონსტრუქციის ან/და დემონტაჟის წარმოება შენობა-ნაგებობის გაბარიტების შეუცვლელად, ან საინჟინრო-კომუნალური ქსელების უნებართვო რეკონსტრუქცია, გამოიწვევს დაჯარიმებას 4 000 ლარით. ამავე მუხლის შენიშვნის თანახმად, გაბარიტების ცვლილებად განიხილება ისეთი სამშენებლო საქმიანობა, რომლის დროსაც იცვლება შენობა-ნაგებობის საძირკვლის, გარე შემომზღუდავი კონსტრუქციების ან/და სახურავის პარამეტრები (მიშენება, დაშენება, შენობა-ნაგებობის სიმაღლის გაზრდა და ა.შ.), ხოლო მშენებლობის შედეგად წარმოქმნილი ობიექტი არის შენობა-ნაგებობის არსებითი შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევება შეუძლებელია მთლიანი შენობა-ნაგებობის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე. ამრიგად, ზემოაღნიშნულ ნორმათა შეფასების შედეგად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უნებართვო მშენებლობა ან/და რეკონსტრუქცია, ზონაში, სადაც დადგენილია მშენებლობის განხორციელების განსაკუთრებული რეჟიმი ტყის ფონდისა და „წყლის შესახებ“ კანონით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონებსა და საკურორტო-სარეკრეაციო ზონებში, ექვემდებარება დაჯარიმებას.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მ. მ-ის მიერ უძრავ ძეგლზე განხორციელებული სამუშაოები ჩატარებულია შენობის შიდა ნაწილზე გაბარიტების შეუცვლელად. მოცემული გარემოება კი სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახლა განხილვისას ქმნის პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 44-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შემადგენლობის შემოწმების საჭიროებას. კერძოდ, საკითხის კვლევისას აუცილებელია დადგინდეს, მ. მ-ის ქმედება, რამდენად ქმნიდა სამართალდარღვევის შემადგენლობას, კერძოდ, რა ტიპის სამუშაოს განხორციელებაში გამოიხატა დარღვევა და შესაბამისად, არსებობდა თუ არა სანქციის - 4000 ლარის დაკისრების წინაპირობები.

საკასაციო სასამართლო, მოცემულ საქმეზე სამართალდარღვევის არსებობის დადგენის პირობებში, აღნიშნავს, რომ მართალია, დასახელებული კოდექსით დადგენილია სამართალდარღვევის შემადგენლობა, რომელიც გამოიხატება მშენებლობის განხორციელების სპეციალური რეჟიმის ზონაში უნებართვო მშენებლობა/რეკონსტრუქციაში, თუმცა უშუალოდ სარეკონსტრუქციო სამუშაოების უნებართვოდ განხორციელების საკითხის შესაფასებლად და გადასაწყვეტად გამოყენებულ უნდა იქნეს სამშენებლო საქმიანობის განხორციელების მარეგულირებელი სპეციალური კანონმდებლობა, რომელიც აწესებს სამშენებლო სამუშაოების კანონიერად განხორციელებისთვის უფლებამოსილი ორგანოს მიერ ნებართვის/თანხმობის გაცემის წინაპირობებსა და პროცედურას, გარდა ამისა, კანონმდებლობა ცალკეულ ტერიტორიათა მიმართ ზღუდავს სამშენებლო საქმიანობის კონკრეტული სახის განხორციელების შესაძლებლობას. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომლის მიზანია საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვა და ამ სფეროში წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, ასევე, ამავე კანონით განსაზღვრულია ძეგლზე თვითნებური სამუშაოების განხორციელების აკრძალვა. „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“ კანონის 24-ე მუხლის თანახმად, აკრძალულია ძეგლზე რაიმე სამუშაოს ჩატარება საქართველოს კანონმდებლობით, მათ შორის ამ კანონით დადგენილი შესაბამისი ნებართვის გარეშე. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე ჩასატარებელი სამუშაოების ტიპები - კვლევითი და სარეაბილიტაციო სამუშაოები კი გათვალისწინებულია „კულტურული მემკვიდრეობის შესახებ“კანონის 25-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, უძრავ ძეგლზე კვლევისა და რეაბილიტაციის მიზნით ჩასატარებელი სამუშაოების ერთ-ერთი სახეა „რეკონსტრუქცია“. აღნიშნული სამუშაოს ჩატარების სამართლებრივ საფუძვლად, მითითებული კანონის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, მიჩნეულია კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე სამუშაოების განსახორციელებელი ნებართვა.

დასახელებული ნორმების სამართლებრივი ანალიზის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლზე ნებისმიერი სახის სამუშაოს განხორციელებისას აუცილებელია ნებართვის მოპოვება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მათზე განხორციელებული ზემოქმედება ჩაითვლება უნებართვოდ წარმოებულ, თვითნებურ სამუშაოდ, რისთვისაც განსაზღვრულია კანონმდებლობის შესაბამისი პასუხისმგებლობა. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდ დადასტურებულია, რომ საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის მინისტრის 2007 წლის 1 ოქტომბრის №3/181 ბრძანებით, ქალაქ თბილისში, ...ის ქ. №.../...ის ქ. №...-ში მდებარე შენობა-ნაგებობას მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. მოსარჩელემ ამ ძეგლზე ნებართვის მიღებამდე განახორციელა მცირე სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, რაც მისი მითითებით, გამოწვეული იყო გადაუდებელი აუცილებლობიდან, ვინაიდან სახლის საძირკველი ზიანდებოდა და საფრთხე ექმნებოდა შენობის სიმტკიცეს. ასევე, დადგენილია, რომ აღნიშნულ ფაქტზე ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ მ. მ-ის მიმართ შედგა მითითება, რომლის თანახმად, ქალაქ თბილისში, ...ის ქ. №.../...-ში, მოქალაქე მ. მ-ის საკუთრებაში არსებულ კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე განხორციელებულია უნებართვო სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, რაც გამოიხატა წყლის გაყვანილობის მილების შეცვლაში და შიდა სარემონტო სამუშაოებში (კედლების შელესვა და სამღებრო სამუშაოები). მითითების შეუსრულებლობის გამო, საბოლოოდ, ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2016 წლის 25 მაისის დადგენილებით, მ. მ-ი კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე განხორციელებული უნებართვო რეკონსტრუქციისთვის დაჯარიმდა 4000 ლარით და მასვე დაევალა უნებართვოდ განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოების აღმოფხვრა.

გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს სადავო პერიოდში მოქმედ „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილებაზე (ძალადაკარგულია საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 2 მარტის №139 დადგენილებით), რომელიც არეგულირებდა საქართველოს ტერიტორიაზე მშენებლობის ნებართვასთან დაკავშირებულ საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობებს. მითითებული დადგენილების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტების თანახმად, რეკონსტრუქცია და რემონტი-შეკეთება-მოპირკეთება/აღჭურვა მიეკუთვნება მშენებლობის სახეობებს და განიხილება ახალ მშენებლობად, თუმცა აქვე მითითებულია, რომ რემონტი-შეკეთება-მოპირკეთება/აღჭურვა არ საჭიროებს ნებართვას. ამასთანავე, იმავე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, რემონტი-შეკეთება, მოპირკეთება/აღჭურვა არის ისეთი მშენებლობა, რომლის დროსაც დეფექტები აღმოიფხვრება ისე, რომ არ იცვლება მზიდი კონსტრუქციები, მათ შორის, როცა ხორციელდება შენობა-ნაგებობების საერთო სარგებლობის საინჟინრო-კომუნალური სისტემების იმ ნაწილების შეკეთება/განახლება, რომლებიც გამიზნულია ბინების ან სხვა სამყოფების, სადგომების, სათავსების მომსახურებისათვის (მათ შორის, საერთო სარგებლობის საინჟინრო-კომუნალური სისტემების იმ ნაწილებისა, რომლებიც ბინებში ან სხვა სამყოფებში, სადგომებში, სათავსებში მდებარეობს). ამრიგად, მართალია, დასახელებული დადგენილების 36-ე მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნტის შესაბამისად, არსებული შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციაზე გაიცემა მშენებლობის ნებართვა, ხოლო მშენებლობის ნებართვას დაქვემდებარებული შენობა-ნაგებობების რეკონსტრუქცია მშენებლობის ნებართვის გარეშე, მიიჩნევა უნებართვო მშენებლობად, თუმცა ზემოაღნიშნული ნორმის იმპერატიული დანაწესიდან გამომდინარე, დადგენილია, რომ რემონტი შეკეთება-მოპირკეთება/აღჭურვა არ საჭიროებს მშენებლობის ნებართვას.

საკასაციო სასამართლო, ზემოაღნიშნულიდან, ასევე გადაუდებელი აუცილებლობის პირობებში ჩატარებული მოქმედებიდან გამომდინარე, მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს კონკრეტული ქმედება საჭიროებდა თუ არა მშენებლობის ნებართვას, მაშინ, როცა სარემონტო სამუშაო განხორციელდა შენობის შიდა ნაწილზე, გაბარიტების შეუცვლელად, ასევე, არ შეცვლილა შენობის მზიდი კონსტრუქციები. პირიქით, მ. მ-ის მიერ აღმოიფხვა საძირკველში წყლის ჩადინებიდან გამოწვეული უარესი შედეგი, მით უფრო იმ პირობებში, როცა საფრთხე ექმნებოდა სწორედ რომ კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლს. ამასთანვე, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ შენობა-ნაგებობაზე განხორციელებულ სარემონტო სამუშაომდე, მოსარჩელემ მიმართა უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოს მშენებლობის ნებართვის გაცემის მოთხოვნით, თუმცა სამუშაო განხორციელებულ იქნა მის გაცემამდე, რასაც მოსარჩელე გადაუდებელი აუცილებლობიდან გამომდინარე ხსნის.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქმის მასალებში დაცულ შპს „...ის“ 2016 წლის 23 მაისის ინსპექტირების ანგარიშს (ექსპერტიზის დასკვნა), რომლის თანახმად ირკვევა, რომ ქალაქ თბილისში, ...ის ქ. №.../...-ში მდებარე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური მდგომარეობა ძირითადად დამაკმაყოფილებელია. მოქალაქე მ. მ-ის მიერ მის საკუთრებაში არსებულ 15,98 მ2 დამხმარე ფართში, განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, გამოწვეული გარდაუვალი აუცილებლობით, საძირკველში წყლის ჩადინების აღმოფხვრის მიზნით, უარყოფით გავლენას ვერ მოახდენს შენობის სიმტკიცეზე, სიხისტეზე და მდგრადობაზე, პირიქით, ის აუმჯობესებს შენობის მდგრადობას და ახანგრძლივებს მის საექსპლუატაციო ვადას, თუმცა ამავე დასკვნაში მითითებულია, რომ ამჟამად ფართში დარჩენილია კოროზირებული წყლის ერთი მილი, საიდანაც გამონაჟონი წყალი ჩაედინება საძირკველში.

გარდა ამისა, მნიშვნელოვანია სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 19 მაისის №14/19/1003 წერილის შეფასება, რომლითაც მ. მ-ს ეცნობა, რომ საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს თანამშრომლების მიერ დათვალიერდა ...ის ქ. №.../...-ში მდებარე კულტურული მემკვიდრეობის უძრავ ძეგლზე მის მიერ უნებართვოდ (მილის გადაუდებელი შეკეთების მიზნით) წარმოებული სამუშაოები, ხოლო სახლის სათავსოს დათვალიერების შედეგად დადგინდა, რომ ძეგლის აღნიშნული ნაწილი ადრეული პერიოდიდან უკვე მრავალჯერაა გადაკეთებული და მ. მ-ის მიერ განხორციელებული სამუშაოებით არ მომხდარა უძრავი ძეგლის ვიზუალური სახის დაზიანება და არსებითი ცვლილება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასება უნდა მისცეს საქმეში წარმოდგენილ აღნიშნულ გარემოებებს, მათი გამოკვლევის შედეგად დაადგინოს, ჰქონდა თუ არა სამშენებლო სამართალდარღვევას რეალურად ადგილი, ხოლო დარღვევის დადასტურების შემთხვევაში, დამატებით შეაფასოს სარეკონსტრუქციო საქმიანობის მოცულობის, სახისა და ხასიათის, სამართალდარღვევის მნიშვნელობის გათვალისწინებით, სანქციის გამოყენების პროპორციულობის საკითხი, მიუხედავად კოდექსით დადგენილი ერთიანი, ზუსტად განსაზღვრული სანქციებისა.

ამრიგად, სააპელაციო პალატამ საკითხზე ხელახლა მსჯელობისას უნდა გაითვალისწინოს სარეკონსტრუქციო სამუშაოების მოცულობა, მისი თანმდევი შედეგები, შეაფასოს საქმეზე წარმოდგენილი დოკუმენტები, გაითვალისწინოს მოსარჩელის მიერ სამუშაოების დაწყებამდე ნებართვის გაცემისთვის ადმინისტრაციული ორგანოსადმი მიმართვა, სარეკონსტრუქციო სამუშაოს გადაუდებელი აუცილებლობა, ასევე უფლებამოსილი ორგანოს დასკვნა, რომლის შესაბამისად, დასტურდება სარეკონსტრუქციო სამუშაოების განხორციელება გადაუდებელი აუცილებლობიდან გამომდინარე და ყოველივე ამის შემდეგ შეაფასოს უძრავ ძეგლზე უნებართვო სამუშაოებისთვის გამოყენებული სანქციის პროპორციულობა, ხოლო ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ შეფარდებული სანქციის არაპროპორციულობის შეთხვევაში, იმსჯელოს სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 22-ე მუხლის გამოყენების შესაძლებლობაზე, რომელიც მცირემნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შემთხვევაში ითვალისწინებს უფლებამოსილი ორგანოს დისკრეციულ კომპეტენციას გაათავისუფლოს დამრღვევი ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობისაგან.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ საქართველოს კანონმდებლობა შედგება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ ამ კოდექსისა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო აქტებისაგან. 33-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისათვის პირს სახდელი დაედება იმ ნორმატიული აქტით დაწესებულ ფარგლებში, რომელიც ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას სამართალდარღვევისათვის ამ კოდექსის და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა შესახებ სხვა აქტების შესაბამისობით. ამდენად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის ზოგადი მუხლები ადგენენ ადმინისტრაციული გადაცდომისათვის კანონით გათვალისწინებული სანქციის გამოყენების საერთო წესს (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილება, საქმე Nბს-1442-1400(კ-კს-08)). ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის ზოგადი ნაწილის 22-ე მუხლი ზოგადია ყველა სამართალდარღვევისათვის. მართალია, სამშენებლო სამართალდარღვევებზე ცალკე კანონმდებლობა ვრცელდება, თუმცა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსში მოცემული ურთიერთობები არ არის სხვაგვარად დარეგულირებული სპეციალურ, კერძოდ, პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსში, რომლის 25-ე მუხლის ბოლო პუნქტის თანახმად, სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოებისას სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანო ხელმძღვანელობს ამ კანონითა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო აქტებით. ამრიგად, ზოგადი წესი, რომელიც მცირე მნიშვნელობის სამართალდარღვევას აწესრიგებს, ვრცელდება ყველა სახის სამართალდარღვევაზე, თუ ისინი სპეციალური კანონით არ არის სხვაგვარად მოწესრიგებული, მათ შორის სამშენებლო კანონმდებლობით. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ უნდა იქონიოს მსჯელობა სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ დასახელებული 22-ე მუხლის გამოყენების შესაძლებლობის საკითხზე.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მიერ ზემოაღნიშნული საკითხი სრულყოფილად არ არის შესწავლილი, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებობს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გაუქმების საფუძველი და საქმე, იმავე კოდექსის 412-ე მუხლიდან გამომდინარე, ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე, 412-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები განაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე