ბს-131(კ-19) 25 ნოემბერი, 2021წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა შპს „... -ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.10.2018წ. განჩინებაზე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „...-მა“ 16.10.2014წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და სარჩელის დაზუსტების შემდგომ მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 16.01.2014წ. NAA341451 და 21.04.2014წ. N11-040 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმებისა და 15.04.2014წ. N21023 ბრძანების ბათილად ცნობა, აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 18.09.2014წ. გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 22.10.2015წ. გადაწყვეტილებით შპს „... -ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრდა შპს „... -ის“ მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.10.2018წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შპს „... -ის“ მოსაზრება დეკლარაციის დაზუსტების გაშვებული ვადის აღდგენის საპატიო მიზეზის არსებობის შესახებ და აღნიშნა, რომ საპატიო მიზეზით გაშვებული ვადის აღდგენა ემსახურება ისეთი პროცესუალური უფლებების დაცვას, როგორიცაა ადმინისტრაციული საჩივრის, შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარდგენა, რათა სათანადოდ იქნას რეალიზებული მხარის მატერიალური უფლებები. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლი ითვალისწინებს საგადასახადო პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების სპეციალურ წესს, რომელიც გამორიცხავს პასუხისმგებლობას დაუძლეველი ძალის მოქმედების პირობებში, აგრეთვე 269.6 მუხლის თანახმად, პირს დეკლარაციის/გაანგარიშების არასწორი მონაცემების წარდგენის შემთხვევაში არ დაეკისრება საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული ჯარიმა საგადასახადო ორგანოსათვის შესწორებული დეკლარაციის/გაანგარიშების საგადასახადო შემოწმების შესახებ სასამართლოს ან საგადასახადო ორგანოს შესაბამისი გადაწყვეტილების ჩაბარებამდე ან საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენამდე წარდგენის შემთხვევაში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა შპს „... ის“ პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძვლები, რადგან საზოგადოებას გააჩნდა საგადასახადო ორგანოსთვის შესწორებული დეკლარაციის წარდგენის საკმარისი ვადა, რაც მან არ გამოიყენა. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა საზოგადოების საგადასახადო ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულებაზე პასუხისმგებელი პირის განსაზღვრის შესახებ და აღნიშნა, რომ ბუღალტრის სპეციალიზირებული ცოდნის მიუხედავად საგადასახადო დეკლარაციების წარმოებისა და წარდგენის საკითხში, საწარმოს საგადასახადო ვალდებულებების შესრულებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენს საწარმოს ხელმძღვანელი პირი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.10.2018წ. განჩინება შპს „... -მა“ საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში დაცული მტკიცებულებები და არ გაითვალსიწინა ის ფაქტი, რომ საზოგადოების მიერ ნულოვანი დეკლარაციების საგადასახადო ორგანოში წარდგენა განპირობებული იყო ბუღალტრის ვაჟის მძიმე ავადმყოფობით, რომელიც მისი გარდაცვალებით დასრულდა, ამდენად, საზოგადოების საგადასახადო ვალდებულებების აღრიცხვასა და წარდგენაზე უფლებამოსილ პირს (ბუღალტერს) გააჩნდა ობიექტური და საპატიო მიზეზი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად უნდა დაქვემდებარებოდა აღდგენას. კასატორი თვლის, რომ საგადასახადო ორგანოში ნულოვანი დეკლარაციების წარდგენა განხორციელდა შემოსავლების სამსახურის კომპეტენტური პირის ინფორმირების შემდეგ, რაც წარმოშობდა კანონიერი ნდობის საფუძველს და არ უნდა გამხდარიყო საგადასახადო პასუხისმგებლობის (სანქციის) დაკისრების საფუძველი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „... -ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო კოდექსი ადგენს საგადასახადო სისტემის ფორმირებისა და ფუნქციონირების წესებს, აგრეთვე გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას, როგორც გადამხდელის პასუხისმგებლობისა და სანქცირების, აგრეთვე გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა და საგადასახადო დავის გადაწყვეტის წესების ნაწილშიც (1-ლი მუხ.). ამასთან, საგადასახადო კოდექსის 2.1 მუხლის თანახმად, საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობა ამომწურავია და შედგება საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების, საგადასახადო კოდექსის და მათ შესაბამისად მიღებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებისგან. ამდენად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო პასუხისმგებლობის საფუძვლები, მათ შორის, დეკლარაციის/გაანგარიშების წარდგენის პროცედურა და ვადები დეტალურადაა რეგლამენტირებული საგადასახადო კოდექსში და არ ითვალისწინებს საგადასახადო კანონმდებლობის მიღმა არსებული ნორმატიული აქტების მიერ დადგენილი ცალკეული ინსტრუმენტების გამოყენების შესაძლებლობას. ამასთანავე, საგადასახადო სამართალურთიერთობა საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობათა რიგს განეკუთვნება, „ნორმატიული აქტების შესახებ“ ორგანული კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, არ დაიშვება ანალოგიის გამოყენება საჯარო-სამართლებრივ ურთიერთობებში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შპს „...-ის“ საკასაციო მოთხოვნა საგადასახადო ადმინისტრირების პროცესში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი საპატიო მიზეზის არსებობის გამო გაშვებული ვადის აღდგენის მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენების ნაწილში დაუსაბუთებელია. საპატიო მიზეზით გაშვებული ვადის აღდგენა ემსახურება ისეთი პროცესუალური უფლების დაცვას, როგორიცაა ადმინისტრაციული საჩივრის, შუამდგომლობისა და განცხადებების წარდგენა.

საგადასახადო კოდექსის 269.5 მუხლი გამორიცხავს პირის პასუხისმგებლობას ჩადენილი საგადასახადო სამართალდარღვევისთვის, თუ საგადასახადო სამართალდარღვევა გამოწვეულია დაუძლეველი ძალის (სტიქიური უბედურება, მასობრივი არეულობა, გაფიცვა, საგარეო ვაჭრობის შეზღუდვა, საგანგებო/საომარი მდგომარეობის გამოცხადება, სახელმწიფო ორგანოს სხვა გადაწყვეტილება) მოქმედების შედეგად. ამასთან, საგადასახადო კოდექსის 269.6 მუხლის თანახმად, დეკლარაციის მიხედვით არასწორად ნაჩვენები ინფორმაციის გამო ჯარიმა არ დაეკისრება პირს, რომელმაც საგადასახადო ორგანოს წარუდგინა შესწორებული დეკლარაცია საგადასახადო შემოწმების ჩატარების შესახებ სასამართლოს ან საგადასახადო ორგანოს შესაბამისი გადაწყვეტილების ჩაბარებამდე ან საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენამდე. განსახილველ შემთხვევაში არ იკვეთება კანონით განსაზღვრული დაუძლეველი ძალის არსებობა, ამასთან კასატორს არ გამოუყენებია შესწორებული დეკლარაციის წარდგენის შესაძლებლობა საგადასახადო ორგანოს მიერ საჯარიმო სანქციის დაკისრებამდე, შესაბამისად, არ არსებობს პასუხისმგებლობის გამორიცხვის საფუძველი.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას შემოსავლების სამსახურის კომპეტენტურ პირთან კომუნიკაციის შედეგად ნულოვანი დეკლარაციების წარდგენის, კანონიერი ნდობის წარმოშობის საფუძვლების არსებობის შესახებ, რადგან სზაკ-ის 9.1 მუხლი ზუსტად განსაზღვრავს ადმინისტრაციული დაპირების ფორმას, რომელიც არის წერილობითი, ხოლო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 17.1 მუხლის თანახმად, საკუთარი პოზიციის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება ეკისრება მხარეს. განსახილველ საქმეში ადმინისტრაციული ორგანოს დაპირების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ არის წარმოდგენილი, რაც არ ქმნის კანონიერი ნდობის წარმოშობის წინაპირობებს.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ შპს „...“ წარმოადგენდა დღგ-ს გადამხდელ დაწესებულებას, რომელსაც ევალდებოდა საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრულ პროცედურების განხორციელება, მათ შორის, კოდექსის 171.1 (2014წ. მოქმედი რედაქცია) მუხლის შესაბამისად, ყოველ საანგარიშო პერიოდზე არა უგვიანეს ამ პერიოდის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა საგადასახადო ორგანოში დღგ-ის დეკლარაციის წარდგენა და ამ ვადაში დღგ-ს გადახდა. ამასთან, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 175-ე მუხლისა (2014წ. მოქმედი რედაქცია) და საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010წ. დამტკიცებული „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ’’ ინსტრუქციის 54.2 მუხლის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოში წარსადგენ დღგ-ის დეკლარაციაში შეტანილი უნდა იქნას საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, ხოლო გადამხდელებთან არსებული ეგზემპლარები საგადასახადო ორგანოს კონტროლის მიზნით წარედგინება მხოლოდ მისი მოთხოვნის შემთხვევაში. განსახილველ შემთხვევაში შპს „... -ის“ მიერ დარღვეულია საგადასახადო კანონმდებლობის ზემოთაღნიშნული მოთხოვნები და 2013წ. ოქტომბრისა და დეკემბრის სავადო დეკლარაციები წარდგენილია ნულოვანი დეკლარაციის ფორმით, ანგარიშ-ფაქტურების დართვის გარეშე, რაც ქმნის საგადასახადო კოდექსით გათვალისიწინებულ სამართალდარღვევას. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 275.2 მუხლის თანახმად, საგადასახადო დეკლარაციაში/გაანგარიშებაში თანხის შემცირება იწვევს შემცირებული თანხის 50%-ით დაჯარიმებას, ხოლო ამავე კოდექსის 291-ე მუხლის თანახმად, პირის მიერ კოდექსით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობა, რისთვისაც კოდექსით განსაზღვრულია პასუხისმგებლობა, მაგრამ არ არის განსაზღვრული ჯარიმის ოდენობა - იწვევს 100 ლარის ოდენობით დაჯარიმებას. ვინაიდან დღგ-ის სავადო დეკლარაციებზე განსაზღვრული წესით ანგარიშ-ფაქტურის დართვის არარსებობას ადგილი ჰქონდა ორჯერ, 2013 წლის ოქტომბრისა და დეკემბრის სავადო დეკლარაციებზე, პასუხისმგებლობა განისაზღვრა 200 ლარის ოდენობით, რაც სრულად შეესაბამება კანონით დადგენილ მოთხოვნებს.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ საზოგადოების წესდებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, შეზღუდულ პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში საწარმოს ხელმძღვანელობა და წარმომადგენლობა ევალება საზოგადოების დირექტორს, ხოლო აღნიშნული კანონის 9.2 მუხლის თანახმად, ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება გულისხმობს უფლებამოსილების ფარგლებში საწარმოს სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას. სწორედ საწარმოს ზოგად, ხელმძღვანელობით უფლებამოსილებებში მოიაზრება ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულება, მათ შორის, საგადასახადო ვალდებულებების ნორმატიული აქტებით დადგენილი ადმინისტრირების პროცედურის დაცვით განხორციელება, ამდენად, მიუხედავად ბუღალტრის სპეციალური ცოდნისა გადასახადების აღრიცხვის, დოკუმენტირებისა და საგადასახადო ორგანოში წარდგენის საკითხებში, საზოგადოების კორპორაციული მმართველობის ბუნებიდან გამომდინარე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენს დირექტორი, რომელმაც ჯეროვნად უნდა უზრუნველყოს საწარმოს საგადასახადო ვალდებულებების შესრულება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც შპს „...-ის“ საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „... -ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.10.2018წ. განჩინება;

3. ბ. შ-ეს (პ.ნ. ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 19.02.2019წ. გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70%, - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. გოგიაშვილი