№ბს-943(კ-19) 25 ნოემბერი, 2021წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა მ. ყ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.04.2019წ. განჩინებაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ყ-მა 04.10.2013წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მორალური ზიანის სახით 5 000 000 (ხუთიმილიონი) ლარის მოპასუხისთვის დაკისრება მოითხოვა.

მ. ყ-მა აღნიშნა, რომ მისი მეუღლე - დ. ყ-ი 2005 წლის აგვისტოდან 2013 წლის 27 სექტემბრამდე იმყოფებოდა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში, სადაც გარდაიცვალა. სასჯელის მოხდის განმავლობაში არაერთხელ გახდა წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის მსხვერპლი. მას არ უტარდებოდა სრულფასოვანი მკურნალობა, რის გამოც გარდაიცვალა. მოსარჩელე არის დ. ყ-ის მეუღლე და შესაბამისად უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი, რომელიც მიადგა მის მეუღლეს და პირადად მას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.07.2016წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ყ-მა. მან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.04.2019წ. განჩინებით მ. ყ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებებს იმის თაობაზე, რომ არასათანადო მკურნალობით დ. ყ-ისთვის მიყენებული ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანი საქართველოს მთავრობის ცალმხრივი დეკლარაციით კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევის აღიარების საფუძველზე ანაზღაურებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 16.06.2015წ. გადაწყვეტილებით. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სახელმწიფოს მხრიდან შეუსაბამო მკურნალობის გაწევის ფაქტის აღიარება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ პირის გარდაცვალება აღნიშნული მიზეზით დადგა, ვინაიდან, პირის გარდაცვალების გამომწვევი სხვადასხვა მიზეზი არსებობს და იგი ყოველთვის არ არის დაკავშირებული არასათანადო მკურნალობასთან. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება დ. ყ-ის მიმართ არასათანადო მკურნალობასა და მის გარდაცვალებას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არ არსებობის თაობაზე, რის გამოც სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.04.2019წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ყ-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებასთან მიმართებით არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

კასატორს მიაჩნია, რომ არსებობს იმ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც მიადგა მ. ყ-ს მისი მეუღლის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში გარდაცვალებით. გარდაცვალება კასატორის მოსაზრებით, გამოწვია მსჯავრდებულის არაადეკვატურმა მკურნალობამ.

მ. ყ-ი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ ერთობლიობაში არ განიხილა და არ შეაფასა ის მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდება მისი მეუღლის მიმართ წლების განმავლობაში არასათანადო მკურნალობა, რამაც ზემოქმედება მოახდინა მის ჯანმრთელობაზე. სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს 25.03.2015წ. N02/20209 წერილით დასტურდება ექვსი ექიმისთვის წერილობითი გაფრთხილების მიცემა დ. ყ-ისთვის არასწორი მკურნალობისა და შესაბამისი კომპეტენციის არ ქონის გამო. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 09.02.2016წ. N000381216 დასკვნაში მითითებულია, რომ დ. ყ-ს ჩაუტარდა არაადეკვატური მკურნალობა. ევროპული სასამართლოს პალატის თავმჯდომარის 11.03.2009წ. გადაწყვეტილებით, საქართველოს მთავრობას დაეკისრა დ. ყ-ისთვის საკმარისი და ადეკვატური სამედიცინო მომსახურების გაწევა c, b, და d ჰეპატიტთან დაკავშირებით, რაც კასატორის მოსაზრებით ნიშნავს, რომ მას არ უტარდებოდა შესაბამისი მკურნალობა.

მცდარია სააპელაციო სასამართლოს მითითება ევროპული სასამართლოს მიერ 06.06.2008წ. საჩივრის განხილვის შესახებ, ევროპულმა სასამართლომ განიხილა არა 06.06.2008წ., არამედ 09.07.2008წ. საჩივარი. 06.06.2008წ. საჩივარში მითითებული არ იყო კონკრეტულად რომელი მუხლი დაირღვა, ამიტომ ევროპულმა სასამართლომ განსაზღვრა დამატებითი ვადა სრულფასოვანი საჩივრის წარსადგენად, რის შემდგომაც წარდგენილი და განხილული იქნა 09.07.2008წ. საჩივარი. ამასთანავე, ევროპულ სასამართლოში წარდგენილ საჩივარში დ. ყ-ი მიუთითებდა არა მხოლოდ ადამიანის ძირითად უფლებათა ევროპული კონვეციის მე-3 მუხლის დარღვევაზე, როგორც ეს აღნიშნა სააპელაციო სასამართლომ, არამედ ასევე კონვენციის მე-5, მე-6 და მე-8 მუხლების დარღვევაზე.

კასატორი ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, რა კავშირია დ. ყ-ისთვის გარკვეულ წლებში არასრულფასოვანი მკურნალობასთან მიმართებით ევროპული სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებასა და დ. ყ-ის გარდაცვალების შედეგად წარმოშობილ ზიანის ანაზღაურების საკითხს შორის. უსაფუძვლოა იმაზე მითითება, რომ დ. ყვარელშვილის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით წარმოშობილი ზიანი ანაზღაურებულია ევროპული სასამართლოს 16.06.2015წ. გადაწყვეტილებით. კასატორის მოსაზრებით, ევროპულ სასამართლოს არ უმსჯელია დ. ყ-ის გარდაცვალებაზე და მისგან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების საკითხზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.04.2019წ. განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს მისი განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. საჩივრის თარიღის მითითებული ხარვეზი ქმნის არა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობისა და განჩინების გაუქმების, არამედ საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეცდომის გასწორების საფუძველს, თუმცა აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში თავდაპირველი საჩივრის შეტანის თარიღი, საჩივრის შეტანის ანალოგიურ თარიღს უთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. ამდენად, საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრება საჩივრის თარიღთან დაკავშირებით არ ქმნის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დავა არსებითად სწორად გადაწყვიტა.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.04.2019წ. განჩინება არ არის საკმარისად იურიდიულად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დადგენის მიზნით სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა შესაბამისი ნორმატიული აქტები, მათ შორის საქართველოს კონსტიტუციის 18.4, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208 და 207, ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005 და 413 მუხლები და მიუთითა მათი გამოყენების მოტივებზე. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა იმ მოთხოვნის იურიდიული საფუძველი, რომელიც უკავშირდება დელიქტით გამოწვეული მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას და ასევე სწორად გამოიყენა და განმარტა შესაბამისი ნორმები. ამდენად, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის აბსოლუტური საფუძვლები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეზე ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად უნდა შეფასდეს არასათანადო მკურნალობის გამო დ. ყ-ისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისა და მეუღლის გარდაცვალების გამო მ. ყ-ისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობა.

არასათანადო მკურნალობის გამო დ. ყ-ისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს N28987/08 საჩივარზე მიღებულ 16.06.2015წ. გადაწყვეტილებაზე, საქმე „დ. ყ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ და აღნიშნავს, რომ უდავოა დ. ყ-ის მიმართ არასათანადო მკურნალობის გაწევის საკითხი. გადაწყვეტილების 24-ე პარაგრაფის მიხედვით, მ. ყ-მა 11.10.2013წ. შეატყობინა ევროპულ სასამართლოს მისი მეუღლის - დ. ყ-ის გარდაცვალებისა და ასევე იმის შესახებ, რომ ახალი საჩივრის შეტანის გარეშე იგი აპირებდა მისი მეუღლის ინტერესების დაცვას. გადაწყვეტილების 29 და 30-ე პარაგრაფების თანახმად, საქართველოს მთავრობამ 29.05.2014წ. წერილით აცნობა ევროპულ სასამართლოს საჩივრის ნაწილთან მიმართებით ცალმხრივი დეკლარაციის წარდგენის თაობაზე. მთავრობა დაეთანხმა იმ მოსაზრებას, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას, რაც გულისხმობდა ხარვეზების არსებობას დ. ყ-ის მიმართ ჩატარებული სამედიცინო მკურნალობის პროცესში, ასევე გამოთქვა მზაობა მომჩივანის მეუღლისთვის მ. ყ-ისთვის ყველა მატერიალური და არამატერიალური ზიანისა და ხარჯების ანაზღაურების მიზნით, კომპენსაციის (4,500 ევროს) გადახდის თაობაზე. გადაწყვეტილების 36 და 37-ე პარაგრაფების მიხედვით, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მთავრობამ საკმარისად ნათლად აღნიშნა კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევა, მომჩივნის სხვადასხვა დაავადებებთან მიმართებით ადეკვატური სამედიცინო მომსახურების არარსებობის გამო. ამასთან, მიჩნეულ იქნა, რომ შემოთავაზებული კომპენსაციის ოდენობა შეესაბამებოდა პრეცენდენტული სამართლით გათვალისწინებულ იდენტურ საქმეებში არსებული თანხის ოდენობას. ამდენად, საკასაციო პალატა ეთნხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და აღნიშნავს, რომ არასათანადო მკურნალობის გამო დ. ყ-ისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უსაფუძვლოა, რადგან იგი უკვე დაკმაყოფილებულია და ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის პრეცედენტულ სამართალთან შესაბამისობა დადასტურებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ.

მეუღლის გარდაცვალების გამო მ. ყ-ისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მოთხოვნის საფუძვლიანობის თაობაზე, რადგან არ დგინდება მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და პირის გარდაცვალებას შორის.

სკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისთვის იყო წინასწარ სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დასაკისრებლად აუცილებელია არსებობდეს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და ზიანს შორის. აღნიშნულის დასადგენად როგორც წესი საკმარისია ფაქტობრივი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობის შემოწმება. იგი სახეზეა, როდესაც მოპასუხის ქმედება დროის თვალსაზრისით წინ უსწრებს შედეგს და წარმოშობს მას, ე.ი. მოქმედების განხორციელებისას - მოპასუხის ქმედების გარეშე გამორიცხულია შედეგის კონკრეტული ფორმით დადგომა, ხოლო უმოქმედობისას - მოპასუხის მიერ მოქმედების განხორციელების შემთხვევაში არ დადგებოდა შედეგი. მოცემულ საქმეზე, მოპასუხის ქმედებასა და დ. ყ-ის გარდაცვლებას შორის ფაქტობრივი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენა შესაძლებელია მხოლოდ მისი გარდაცვალების მიზეზის მხედველობაში მიღებით.

კასატორის მოსაზრებით წლების განმავლობაში არასათანადო მკურნალობამ მოახდინა დ. ყ-ის ჯანმრთელობაზე ისეთი ზემოქმედება, რამაც მისი გარდაცვალება გამოიწვია. საკასაციო პალატა არ ეთანხმება აღნიშნულ მოსაზრებას და მიუთითებს, რომ ყველა არასათანადო მკურნალობა უცილობლად არ იწვევს პირის გარდაცვალებას. არასათანადო მკურნალობის გარემოების არსებობისგან დამოუკიდებლად უნდა შეფასდეს პირის გარდაცვალების გამომწვევი მიზეზი. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 14.04.2014წ. N004450413 დასკვნით, სიკვდილის მიზეზია მიოკარდიოზიტების მწვავე იშემიური დაზიანება, განვითარებული მწვავე კარდიტის შედეგად, ბრონქოპნევმონიისა და ფილტვის ქსოვილის აბსცესების ფონზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.12.2014წ. განჩინებით, საქმეზე დაინიშნა სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზა სსიპ - ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში, ექსპერტიზის წინაშე დაისვა შემდეგი კითხვა: შესაძლებელია თუ არა სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოდან გამოთხოვილ ინფორმაციაში მითითებული დარღვევები გამხდარიყო დ. ყ-ის სიცოცხლის ლეტალურად დასრულების მიზეზი. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 09.02.2016წ. N000381216 დასკვნით, სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს დოკუმენტაციაში მითითებული ხარვეზები არ გამხდარა დ. ყ-ის სიცოცხლის ლეტალური დასრულების მიზეზი. დასკვნის შედგენაში მონაწილებას ღებულობდა სამი მიმართულების სპეციალისტი: კარდიოლოგი, თერაპევტი და სეფსოლოგი. სამივე მათგანმა აღნიშნა, რომ დოკუმენტაციის გაფორმების აკადემიური უზუსტობები, ორგანიზაციული ხასიათის დარღვევები (კერძოდ, ინფექციონისტს სატიტულო ფურცელზე უნდა გამოეტანა დიაგნოზი, მიეთითებინა კოდები, ჩანაწერი გაეკეთებინა გასანჯვის შემდეგ და ა.შ.) ვერ გახდებოდა დ. ყ-ის გარდაცვალების მიზეზი. სეფსოლოგის შეფასების მიხედვით, სიკვდილის ძირითადი მიზეზი ბაქტერიული ენდოკარდიტი (ინფექცია) იყო. მძიმედ მიმდინარეობა დატვირთულმა პრემორბიდულმა ფონურმა მდგომარეობამ განაპირობა (ჰეპატიტი, ჰიპერტონული დაავადება, ნევროლოგიური დარღვევები). ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 09.02.2016წ. N000381216 დასკვნის თანახმად, 05.07.2013-12.07.2013წ. პაციენტი ჰოსპიტალიზებულ იქნა კლინიკაში დამატებითი გამოკვლევების, დიაგნოსტიკისა და შემდგომი მკურნალობის ტაქტიკის შემუშავების მიზნით. ჯანმრთელობის სხვა დარღვევებთან ერთად, დაისვა დიაგნოზი მიტრალური ენდოკარდიტი (სავარაუდოდ პორტის ინფექცია). ავადმყოფი 12.07.2013წ. დაბრუნებულ იქნა სამკურნალო დაწესებულებაში, მან განაცხადა უარი ვანკომიცინითა და ამპიცილინ-სულბაქტამით მკურნალობაზე. ინფექციონისტის კონსულტაციის მიხედვით, ცენტრალური ვენის კათეტერი შესაძლოა იყოს ინფექციის წყარო, ამიტომ გადაწყდა ვენის კათეტერის ამოღება. ავადმყოფს ჩაუტარდა ახსნა-განმარტებითი საუბარი აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით და შეეთავაზა ცენტრალური ვენის კათეტერის ამოღება, რაზედაც მან განაცხადა უარი. პაციენტს პერიოდულად ქონდა მაღალი ცხელების ეპიზოდები. მკურნალობა გაგრძელდა მეროპემენით (სისხლის ბაქტერიოლოგიური ანალიზით ამოითესა ochrobachtrum antropi). ანტიბიოტიკოთერაპიის ფონზე ცხელება გამონელდა, სისხლის საერთო ანალიზი გახდა ნორმალური, სისხლის ბაქტერიოლოგიური ანალიზით პათოლოგიური მიკლოფლორა არ გაიზარდა. მიუხედავად ამისა, მაღალი ცხელების ეპიზოდები პერიოდულად კვლავ აღინიშნებოდა, რისი მიზეზიც შესაძლოა ყოფილიყო ცენტრალური ვენის კათეტერით გამოწვეული ინფექცია. ინფექციონისტ-სეფსოლოგთან განმეორებითი კონსულტაციის შედეგად გადაწყდა ვენის კათეტერის ამოღება. ავადმყოფს რამდენჯერმე განემარტა კათეტერის ამოღების აუცილებლობა, შეეთავაზა მისი ამოღება, რაზედაც პაციენტმა კვლავ უარი განაცხადა (აღნიშნული დასტურდება აგრეთვე საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების 08.07.2014წ. N2014/158 სარეცენზიო დასკვნით). 10.09.2013წ. ტრანსეზოფაგიური ექოსკოპიით გამოვლინდა გულში სხვადასხვა სახისა და ხარისხის რეგურგიტაცია, აგრეთვე მიტრალური სარქვლის პროლაფსი, ვეგეტაციის არსებობა. 17.09.2013წ. ჩატარდა სისხლის განმეორებითი ანალიზი. სისხლის საერთო ანალიზი. პერიოდულად ავადმყოფს აღენიშნებოდა ცხელების ეპიზოდები. პაციენტს განმეორებით შეეთავაზა ცენტრალური ვენის კათეტერის ამოღება, რაზეც მან კვლავ უარი განაცხადა. პაციენტი გაეწერა შემდეგი რეკომენდაციით: ამბულატორიული მეთვალყურეობის ქვეშ გაგრძელდეს მკურნალობა დანიშნული პრეპარატებით, კარდიოლოგის მეთვალყურეობა. 27.09.2013წ. დ. ყ-ი გარდაიცვალა. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 09.02.2016წ. N000381216 დასკვნის შედგენაში მონაწილე კარდიოლოგის შეფასების მიხედვით, ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში სისხლი იყო სტერილური. ანტიბიოტიკებისადმი განვითარდა რეზისტენტობა. ამას ხელს უწყობდა ისიც, რომ სრულყოფილი ინტრავენური ანტიბიოტიკოთერაპიის ჩატარება ვერ ხერხდებოდა სავარაუდოდ ინფიცირებული ცენტრალური ვენური კათეტერის გამო. გარდა ზემოთ აღნიშნული დიაგნოზისა, დ. ყ-ს აღენიშნებოდა თვითდაზიანებები და ინფიცირებული ჭრილობები კიდურებზე, წონის დეფიციტი. იგი უარს აცხადებდა საკვების, ზოგჯერ მედიკამენტების მიღებაზე, ასევე ცენტრალური კათეტერის ამოღებაზე. ყოველივე ეს დამატებით უარყოფითად მოქმედებდა მკურნალობის ეფექტურობაზე. ამდენად, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 09.02.2016წ. N000381216 დასკვნის საფუძველზე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დ. ყ-ის გარდაცვალება არ გამოუწვევია სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს დოკუმენტაციაში მითითებულ ხარვეზებს, ხოლო რაიმე სხვა დარღვევების არსებობაზე კასატორი არც მიუთითებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია სასამართლოსთვის არცერთ მტკიცებულებას, მათ შორის საექსპერტო დასკვნას, არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა (სსკ-ის 105-ე მუხ.), მაგრამ სასამართლოს მიერ უნდა დასაბუთდეს დასკვნის შედეგების გაზიარებაზე უარის თქმა (სსკ-ის 172-ე მუხ.) (სუსგ ბს-103(კ-20), 21.06.2021წ.; ბს-733-717(კ-12), 26.12.2013წ.). მოცემულ შემთხვევაში, დასკვნა შედგენილია მაღალკვალიფიციური სპეციალისტების მიერ, დასკვნა დასაბუთებულია, არ შეინიშნება დასკვნის დასაბუთების რაიმე თვალსაჩინო ხარვეზიანობა, კასატორი ვერ მიუთითებს დასკვნის შედეგების გამომრიცხავ გარემოებებზე.

საკასაციო პალატა ამავდროულად ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თავისუფლების აღკვეთამდე რამოდენიმე წლით ადრე - 2002 წელს, დ. ყ-ისთვის ბელგიაში ჩატარებული სისხლის ანალიზის მიხედვით, მას დაუდგინდა ვირუსული ჰეპატიტის უკურნებელი და განსაკუთრებით საშიში ფორმა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ციხეებში ადეკვატური სამედიცინო მომსახურების შეფასებისას მთლიანობაში გათვალისწინებული უნდა იყოს ჯანმრთელობის დაცვისთვის საჭირო შესაბამისი სტანდარტები („გოლოშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“, პ. 38). პატიმრებისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურება უნდა აკმაყოფილებდეს საერთო სტანდარტებს და არ გულისხმობს იმ დონეზე მომსახურების გაწევას, როგორც ეს საუკეთესო სამედიცინო დაწესებულებებში ხდება, ამასთანავე, სახელმწიფოს მიერ მძიმე ავადმყოფი პატიმრის განკურნების ვალდებულების შესრულება განისაზღვრება მიღებული ზომით და არა დამდგარი შედეგით („გოგინაშვილი საქართველოს წინააღმდეგ“ პ. 71, 75). ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 09.02.2016წ. N000381216 დასკვნის მიხედვით დ. ყ-ის მიმართ 10.04.2008-17.09.2013წ. დროის მონაკვეთში განხორციელდა 40-ზე მეტი ღონისძიება სამედიცინო მკურნალობის თვალსაზრისით. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ სამედიცინო დოკუმენტაციისა და ექსპერტიზის დასკვნებიდან გამომდინარე დ. ყ-ის მიმართ მკურნალობა ხორციელდებოდა სამი მიმართულებით: კარდიოლოგიური, თერაპიული და სეფსოლოგიური. სსკ-ის 102.1 მუხლის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. იმავე კოდექსის 4.1 მუხლის მეორე წინადადების თანახმად, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამ უკანასკნელის გამოვლინებაა ისიც, რომ მხარემ მატერიალურ-სამართებრივი მოთხოვნის დასადასტურებლად უნდა აღნიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს. განსახილველ შემთხვევაში, გარდაცვალების გამომწვევ მიზეზად კასატორი ზოგადად მიუთითებს არასათანადო მკურნალობაზე, თუმცა არ განსაზღვრავს მკურნალობის სამი მიმართულებიდან (კარდიოლოგია, სეფსოლოგია, თერაპია) რომლის არასათანადოობას ან რა დარღვევას შეეძლო გამოეწვია დ. ყ-ის გარდაცვალება. ამასთან, როგორც უმოქმედობით გამოწვეული ზიანის შემთხვევა, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დასადგენად კასატორი არც იმ კონკრეტულ შესაძლო მოქმედებაზე მიუთითებს, რომლის სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელების შემთხვევაში თავიდან იქნებოდა არიდებული საზიანო შედეგი. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მოსაზრება არასათანადო მკურნალობასა და დ. ყ-ის გარდაცვალებას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობის თაობაზე არ საბუთდება.

რამოდენიმე ექიმის მიმართ გაფრთხილების გამოცხადება ადასტურებს არა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობას პაციენტის გარდაცვალებასა და არაადეკვატურ მკურნალობას შორის, არამედ იმას, რომ სამედიცინო მომსახურების დროს ადგილი ხარვეზებს ჰქონდა. როგორც აღინიშნა, განსახილველ საქმეზე სადავო არაა დ. ყ-ისთვის არაადეკვატური მკურნალობის გაწევა, თუმცა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 09.02.2016წ. N000381216 დასკვნით ერთმნიშვნელოვნადაა განსაზღვრული, რომ სამედიცინო სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს დოკუმენტაციაში მითითებული დარღვევები (რამაც განაპირობა სამედიცინო პერსონალისთვის გაფრთხილების გამოცხადება) არ გამხდარა დ. ყ-ის სიცოცხლის ლეტალური დასრულების მიზეზი. სამედიცინო მომსახურების გაწევისას გამოვლენილ დარღვევებსა და გარდაცვალებას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენის გარეშე კი გარდაცვალების გამო ზიანის ანაზღაურების შესახებ კასატორის მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს არ ქმნის ის გარემოება, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მსჯავრდებულის სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების შესაძლებლობას. ის გარემოება, რომ მსჯავრდებული დაავადებულია მძიმე ან განუკურნებელი დაავადებით, არ წარმოადგენს ერთადერთ კრიტერიუმს სასჯელის მოხდისგან გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისთვის. კანონმდებლობის მიხედვით, კომისიის გადაწყვეტილება უნდა ეფუძნებოდეს ასევე „მსჯავრდებულის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეფასებას“ და მსჯავრდებულის მიერ „დარჩენილი სასჯელის მოხდის მიზანშეწონილობას“. მიზანშეწონილობის საკითხის განხილვისას კომისია ითვალისწინებს სასჯელის მოხდის პერიოდში მსჯავრდებულის ქცევას, მსჯავრდებულის მიერ წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტებს, მსჯავრდებულის პიროვნებას, ოჯახურ მდგომარეობას, მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის ხასიათს და სხვა გარემოებებს, რომლებმაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს კომისიის გადაწყვეტილებაზე (პატიმრობის კოდექსის 42.4 მუხ.). ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო საკითხი შეეხება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არსებობას და არა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მსჯავრდებულის სასჯელის მოხდისგან პირობით ვადამდე გათავისუფლებაზე უარის თქმის შესახებ კომისიის გადაწყვეტილების კანონიერებას, რომლის გასაჩივრების მექანიზმიც დამოუკიდებლადაა გათვალისწინებული საქართველოს კანონმდებლობით.

კასატორს არ წარმოუდგენია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული, დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, იმავე ნორმიდან გამომდინარე და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, საკასაციო საჩივარს არ აქვს წარმატების პერსპექტივა.

კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებულ სამართლებრივ დასკვნებს. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული საფუძველი, რის გამოც მ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 18.04.2019წ. განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე