საქმე #ბს-895(2კ-21) 13 იანვარი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ხ. ს-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2019 წლის 2 დეკემბერს ხ. ს-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

მოსარჩელემ საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის ხ. ს-ის სასარგებლოდ, როგორც რეაბილიტირებული პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის გამო მიყენებული მატერიალური ზიანის 3651 ლარის და მორალური ზიანის 50 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 9 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით ხ. ს-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე ხ. ს-ის სასარგებლოდ, როგორც რეაბილიტირებული პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის გამო მიყენებული მატერიალური ზიანის 3651 ლარის და მორალური ზიანის 3000 ლარის ოდენობით ანაზღაურება დაევალა; სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ხ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე ხ. ს-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით 2651 ლარისა და მორალური ზიანის სახით 1500 ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ მატერიალური ზიანის სახით ექსპერტიზის თანხის 651 ლარის დაკისრებასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ როგორც გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 სექტემბრის განაჩენით ირკვევა, ხ. ს-ის მიმართ მიღებულ გამამართლებელ განაჩენს საფუძვლად ძირითადად დაედო მის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საექსპერტო დასკვნა. აქედან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ სახეზე იყო ექსპერტიზის ჩატარების აუცილებლობა, რამეთუ სწორედ აღნიშნული გახდა გადამწყვეტი მისი უდანაშაულობის საკითხის შეფასების თვალსაზრისით. აქედან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხეს მართებულად დააკისრა ექსპერტიზის ჩატარების მიზნით მოსარჩელის მიერ გაღებული ხარჯი, რამეთუ 1. დადგინდა ექსპერტიზის ჩატარების აუცილებლობა, 2. წარმოდგენილია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება და საექპერტო მომსახურებისათვის გადახდილი ხარჯის დამადასტურებელი ქვითარი.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის იმ ნაწილს, რომელიც შეეხება ადვოკატისათვის გაწეული თანხების ანაზღაურებას, სააპელაციო პალატის მითითებით, სასამართლომ აღნიშნულ ნაწილში სარჩელი დააკმაყოფილა სრულად - 3000 ლარის ოდენობით, საიდანაც 1500-1500 ლარი განისაზღვრა ზ. გ-ისა და ო. გ-ის მიერ საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებისათვის. პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 სექტემბრის განაჩენით ირკვევა, რომ ხ. ს-ის უფლებების დაცვას სისხლის სამართლის საქმეზე ახორციელებდა ადვოკატი ო. გ-ი. საქმეში წარმოდგენილია ასევე 20.06.2017 წელს გაცემული #... ორდერი, რომლითაც ხ. ს-ი და ო. გ-ი შეთანხმდნენ, რომ ეს უკანასკნელი ხ. ს-ს გაუწევდა სამართლებრივ დახმარებას გორის რაიონულ სასამართლოში. ასევე ორდერს თან ერთვის სალარო შემოსავლების #14 ორდერი, საიდანაც დგინდება, რომ ხ. ს-ის მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილია 1500 ლარი. პალატამ აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ ო. გ-ის ნაწილში არსებობს ყველა ის წინაპირობა (არსებობს მხარეთა შორის შეთანმება, გადახდილია თანხა, რეალურად დგინდება ადვოკატის მონაწილეობა), რაც მიუთითებს იმაზე, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილში დასაბუთებულია. ამასთან, პალატამ დავის საგნის, ამ დავის სირთულისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიიჩნია, რომ ადვოკატ ო. გ-ისათვის საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი გონივრულ შესაბამისობაშია დაკისრებულ თანხასთან.

რაც შეეხება ზ. გ-ის მიერ გაწეულ საადვოკატო მომსახურებასთან დაკავშირებით თანხის, 1500 ლარის დაკისრებას, პალატამ აღნიშნულ ნაწილში გაიზიარა სასამართლოს ზოგადი დასაბუთება, დადგენილად მიიჩნია ზ. გ-ის მიერ საადვოკატო მომსახურების გაწევა, მიუხედავად იმისა, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი გადახდის ქვითარი თუ სამართლებრივი დახმარების გაწევის შესახებ შეთანმება, თუმცა გაწეული სამართლებრივი დახმარების ინტენსივობის გათვალისწინებით, დაკისრებული თანხის გონივრულ ოდენობად განსაზღვრა 500 ლარი.

რაც შეეხება სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიას გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მორალური ზიანის 3000 ლარის დაკისრებასთან დაკავშირებით, პალატა ამ ნაწილში ნაწილობრივ დაეთანხმა აპელანტს და მიიჩნია, რომ არსებობდა მითითებული თანხის შემცირების წინაპირობები. მოსარჩელე ხ. ს-ს აღკვეთი ღონისძიების სახით შეეფარდა - გირაო და არა პატიმრობა. პალატის მითითებით, დადგენილია ისიც, რომ ხ. ს-ი, გირაოს თანხის - 5000 ლარის სრულად შეტანის შემდეგ, პატიმრობიდან გათავისუფლდა 2015 წლის 14 იანვარს. ამდენად, მოსარჩელე შესაბამის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში იმყოფებოდა 4 დღე. შესაბამისად, საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მორალური ზიანის გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებად განისაზღვრა 1500 ლარი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 და 207-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005.3 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. კასატორის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნულს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნეს, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად.

კასატორის განმარტებით, თუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას მის მიმართ გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები, გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ, პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაში, არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. კასატორის მითითებით, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა.

ამასთან, პროკურატურა არ ეთანხმება მორალური ზიანის ოდენობას და განმარტავს, რომ მორალური ზიანის საკითხის განხილვისას სასამართლომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენლი ფაქტობრივი გარემოებებისა, მხედველობაში უნდა მიიღოს, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილი პრაქტიკა, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა ანალოგიურ საქმეებზე. პროკურატურის მითითებით, ხ. ს-ს აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობა არ ჰქონია შეფარდებული, ხოლო მისი საცხოვრებელი სახლის ჩხრეკა და დაკავება შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ჩატარდა კანონიერ და მშვიდ ვითარებაში. სისხლის სამართლის საქმის წარმოებას ხ. ს-ის მიმართ რაიმე დაავადების წარმოშობა ან არსებულის გართულება არ გამოუწვევია. ამასთან, იგი იყო ნასამართლევი.

კასატორი ასევე არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში ადვოკატის ჰონორარის (ზ.გ-ი და ო.გ-ის), ასევე ექსპერტიზის ხარჯთან მიმართებით მოსარჩელეს წარმოდგენილი არ აქვს ცალსახა მტკიცებულებები, რომლითაც დადგინდება ზიანის მიყენების ფაქტი და ზიანის ოდენობა. ზ. გ-ი საქმეში მონაწილეობდა აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების დროს, ამის შემდგომ აღნიშნული ადვოკატი არსად არ ფიქსირდება. ამასთან, წარმოდგენილი არ არის ზ. გ-თან დადებული იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება და გადახდის ქვითარი, რომლითაც დადასტურდებოდა 500 ლარის ოდენობით ზიანის მიყენება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა ხ. ს-მა, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

კასატორი - ხ. ს-ი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ პროკურატურისთვის დაკისრებული მორალური და მატერიალური ზიანის ოდენობის შემცირებას. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ადვოკატ ზ. გ-ის მნიშვნელოვანი როლი მისი ინტერესების დაცვაში სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ეტაპზე. რაც შეეხება მორალური ზიანის ოდენობას, კასატორის მითითებით, აღნიშნულს სასამართლო არასწორად ითვლის მხოლოდ ხ. ს-ის უკანონო ოთხდღიანი პატიმრობით. კასატორი აღნიშნავს, რომ გათავისუფლების მიუხედავად იგი იმყოფებოდა ყოველდღიური შიშის ქვეშ, სანამ პროკურატურის საჩივრებს არ უარყოფდა სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოები, რაც ხანგრძლივ დროს წარმოადგენდა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ხ. ს-ის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ხ. ს-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

მოცემულ საქმეზე მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილია საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრება.

სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42.9 მუხლით (ამჟამად მოქმედი რედაქციის 18.4 მუხლი).

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ხ. ს-ი, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გორის რაიონული სამმართველოს პოლიციის შესაბამისი გამომძიებლის მიერ, საკუთარ საცხოვრებელ სახლში დაკავებულ იქნა 2015 წლის 10 იანვარს. 2015 წლის 11 იანვარს, ხ. ს-ს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით და 236-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის სავარაუდო ჩადენისათვის. გორის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 12 იანვრის განჩინებით ხ. ს-ს შეეფარდა აღკვეთი ღონისძიება - გირაო. ამავე განჩინებით, გირაოს გამოყენების უზრუნველყოფის მიზნით, გირაოს თანხის სრულ შეტანამდე ბრალდებულ ხ. ს-ის მიმართ გამოყენებულ იქნა პატიმრობა და პატიმრობის ვადის ათვლა დაიწყო მისი დაკავების მომენტიდან - 2015 წლის 10 იანვრიდან. დადგენილია ისიც, რომ ხ. ს-ი, გირაოს თანხის - 5000 ლარის სრულად შეტანის შემდეგ, პატიმრობიდან გათავისუფლდა 2015 წლის 14 იანვარს.

გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 სექტემბრის განაჩენით ხ. ს-ი გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში და ცნობილი იქნა უდანაშაულოდ. ამასთან, აღნიშნული განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 თებერვლის განაჩენით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 8 ოქტომბრის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი გორის რაიონული პროკურატურის საკასაციო საჩივარი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში მყოფი გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 სექტემბრის განაჩენი, რომლითაც ხ. ს-ი გამართლდა, უდავოდ წარმოადგენს ხ. ს-ის რეაბილიტაციის საფუძველს. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 08.04.2009წ. #ბს-972-936(3კ-08) განჩინებაზე, სადაც განმარტებულია, რომ „არაქონებრივი უფლებები წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის იმ ობიექტს, რომელსაც გააჩნია მისთვის დამახასიათებელი თავისებურებები. არსებითი განსხვავება მდგომარეობს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის შედეგად დამდგარი ზიანის შინაარსში. სამოქალაქო სამართლის აღნიშნული ობიექტის სპეციფიკის გათვალისწინებით მისი ხელყოფის შედეგად დამდგარ ზიანს ქონებრივი ეკვივალენტი არ გააჩნია. ამდენად, არაქონებრივი ზიანის მოთხოვნის წარმოშობისათვის საკმარისია არსებობდეს არაქონებრივი უფლების ხელყოფის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა. მორალური ზიანის მოცულობას (რომელსაც არ გააჩნია მატერიალური გამოხატულება) განსაზღვრავს სასამართლო გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით“. „სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, მოპასუხეების მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტს, ასევე დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას მორალური ზიანის მიმართ და ობიექტურ გარემოებებს. ამ გარემოებათა შორისაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხი, ქონებრივი მდგომარეობა და სხვა გარემოებები. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს“.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ხ. ს-ის სასარგებლოდ 1500 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორების პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით.

ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408.1 მუხლის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებასთან მიმართებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 სექტემბრის განაჩენით ირკვევა, რომ ხ. ს-ის უფლებების დაცვას სისხლის სამართლის საქმეზე ახორციელებდა ადვოკატი ო. გ-ი. საქმეში წარმოდგენილია ასევე 20.06.2017 წელს გაცემული #... ორდერი, რომლითაც ხ. ს-ი და ო. გ-ი შეთანხმდნენ, რომ ეს უკანასკნელი ხ. ს-ს გაუწევდა სამართლებრივ დახმარებას გორის რაიონულ სასამართლოში. ასევე ორდერს თან ერთვის სალარო შემოსავლების #14 ორდერი, საიდანაც დგინდება, რომ ხ. ს-ის მიერ ხელშეკრულების საფუძველზე გადახდილია 1500 ლარი. სააპელაციო პალატამ აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით მართებულად მიიჩნია, რომ ო. გ-ის ნაწილში არსებობს ყველა ის წინაპირობა (არსებობს მხარეთა შორის შეთანმება, გადახდილია თანხა, რეალურად დგინდება ადვოკატის მონაწილეობა), რაც მიუთითებს ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებულობაზე. პალატამ დავის საგნის, ამ დავის სირთულისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მართებულად მიიჩნია, რომ ადვოკატ ო. გ-ისათვის საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი გონივრულ შესაბამისობაშია დაკისრებულ თანხასთან. რაც შეეხება ზ. გ-ის მიერ გაწეულ საადვოკატო მომსახურებას, მართალია, საქმეში არ იყო წარმოდგენილი გადახდის ქვითარი თუ სამართლებრივი დახმარების გაწევის შესახებ შეთანმება, თუმცა დადგენილია ზ. გ-ის მიერ საადვოკატო მომსახურების გაწევა, ადვოკატ ზ. გ-ს რეალურად აქვს მონაწილეობა მიღებული კონკრეტული სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობისას, როგორც გამოძიების, ასევე სასამართლოში პირველად წარდგენისა და ბრალდებულის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების საკითხის განხილვა-გადაწყვეტის ეტაპზე. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ უნდა განიხილოს ადვოკატისათვის არა მოსარჩელის მიერ უკვე გაწეული ხარჯის ანაზღაურების საკითხი, არამედ საქმის მასალებით დადასტურებული ადვოკატის მიერ მოსარჩელისათვის გაწეული მომსახურების ღირებულების მოპასუხისათვის დაკისრების შესაძლებლობა. მოცემულ შემთხვევაში გაწეული სამართლებრივი დახმარების ინტენსივობის გათვალისწინებით კი, მართებულია დაკისრებული თანხის გონივრულ ოდენობად 500 ლარით განსაზღვრა.

მატერიალური ზიანის სახით ექსპერტიზის თანხის 651 ლარის დაკისრებასთან დაკავშირებით აღსანიშნავია, რომ გორის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 29 სექტემბრის განაჩენის მიხედვით, სახეზე იყო ექსპერტიზის ჩატარების აუცილებლობა, რამეთუ სწორედ აღნიშნული გახდა გადამწყვეტი ხ. ს-ის უდანაშაულობის საკითხის შეფასების თვალსაზრისით. აქედან გამომდინარე, მოპასუხეს მართებულად დაეკისრა ექსპერტიზის ჩატარების მიზნით მოსარჩელის მიერ გაღებული ხარჯი, რამეთუ 1. დადგინდა ექსპერტიზის ჩატარების აუცილებლობა და 2. წარმოდგენილია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება და საექპერტო მომსახურებისათვის გადახდილი ხარჯის დამადასტურებელი ქვითარი.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ხ. ს-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა