საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-814(კ-21) 21 დეკემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - ა. ი-ე

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოპასუხე) - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 ივნისი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

ა. ი-ემ 2020 წლის 24 აპრილს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს მიმართ და მოითხოვა ამავე საბჭოს 2020 წლის 10 მარტის N02/20-0193 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოსთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება ა. ი-ის პირობით ვადამდე გათავისუფლების თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ა. ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს 2020 წლის 10 მარტის №02/20-0193 გადაწყვეტილება; საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალ სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების – სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივ საბჭოს დაევალა კანონით დადგენილ ვადაში, ა. ი-ის პირობით ვადამდე გათავისუფლების თაობაზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივმა საბჭომ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით სპეციალური პენიტენციური სამსახურის აღმოსავლეთ საქართველოს მეორე ადგილობრივი საბჭოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. ი-ემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

კასატორის განმარტებით, იმის გამო, რომ ა. ი-ე ჩადენილ დანაშაულთან მიმართებაში თავს არ ცნობს დამნაშავედ და აღნიშნულის მიმართ ავლენს უსამართლობის მძაფრ განცდას, პირობით ვადამდე გათავისუფლებაზე ეთქვა უარი, რაც სრულიად უსაფუძვლოდ და უკანონოდ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ, რადგან მსჯავრდებული, რომ თავს დამნაშავედ არ ცნობს, მართლმსაჯულების განხორციელების არც ერთ, მათ შორის, სასჯელის აღსრულების ეტაპზე არ შეიძლება გამოყენებული იქნეს მის წინააღმდეგ. ამასთან, მისი პიროვნების დასადგენად, ა. ი-ესთან გასაუბრება არ ისურვა არც ადგილობრივმა საბჭომ და არც სააპელაციო პალატამ. მართალია, სააპელაციო სასამართლოს კანონი აძლევს ზეპირი მოსმენის გარეშე სააპელაციო საჩივრის განხილვის უფლებას, თუმცა მისი მოსმენის შემთხვევაში სასამართლო დარწმუნდებოდა, რომ მსჯავრდებული მზად არის საზოგადოებაში დაბრუნებისთვის და არ წარმოადგენს საფრთხეს საზოგადოებისთვის.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, ა. ი-ე 2017 წლის 29 აპრილიდან სასჯელს პენიტენციური დაწესებულების დაბალი რისკის N... დაწესებულებაში იხდის, შესაბამისად, არსებობდა მისი პირობით ვადამდე გათავისუფლების საფუძველი, რადგან ასეთი ტიპის დაწესებულებაში მოსახვედრად აუცილებელია პატიმრობის კოდექსის 60 პრიმა მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისი წინაპირობები - „დაბალი რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში, როგორც წესი, სასჯელის მოსახდელად თავსდება მსჯავრდებული, რომლის პიროვნული თვისებები, დანაშაულის ჩადენის მოტივი, დამდგარი მართლსაწინააღმდეგო შედეგი ან/და თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში გამოვლენილი ქცევა იძლევა იმის ვარაუდის საფუძველს, რომ საფრთხე, რომელიც შეიძლება მან შეუქმნას თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებას ან გარშემომყოფთ, აგრეთვე საზოგადოების, სახელმწიფოს ან/და სამართალდამცავი ორგანოების უსაფრთხოებას, დაბალია“. ა. ი-ემ სრულად გაამართლა მის მიმართ გამოცხადებული ნდობა, პირნათლად ასრულებს დაბალი რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში მსჯავრდებულისათვის დადგენილ ვალდებულებებს, იღრმავებს ცოდნას, მონაწილეობას იღებს დაწესებულების მიერ შეთავაზებულ სარეაბილიტაციო ღონისძიებებში. ა. ი-ე დაბალი რისკის N... პენიტენციური დაწესებულებაში მოათავსეს მხოლოდ იმიტომ, რომ გამოირჩევა თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დებულების, დაწესებულების დღის განრიგის, ადმინისტრაციის კანონიერი მოთხოვნების, კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულებით და დაწესებულების სამართლებრივი რეჟიმის დაცვით.

რაც შეეხება ა. ი-ის მიმართ გამოყენებულ დისციპლინური ღონისძიების გამოყენებასთან დაკავშირებით სასამართლოს მსჯელობას, კასატორი არ იზიარებს და განმარტავს, რომ მის მიმართ დისციპლინური ღონისძიება გამოყენებულია ერთხელ, 2012 წლის 29 თებერვალს, თუმცა მას შემდეგ, 2013 წლის 3 დეკემბრის N472 ბრძანებით მიეცა დამატებითი ხანგრძლივი პაემანი, ხოლო 2018 წლის 21 დეკემბერს N759 ბრძანებით გამოეცხადა „მადლობა“.

ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართალია გამოიყენა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე, 72-ე მუხლები, პატიმრობის კოდექსის მე-40, 42-ე, 43-ე მუხლები, რომელიც უნდა გამოეყენებია, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი, ნორმათა სწორი განმარტების შემთხვევაში კი, მიიღებოდა დადებითი გადაწყვეტილება. ა. ი-ე სრულად აკმაყოფილებდა მსჯავრდებულის პირობით ვადამდე გათავისუფლებისთვის კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს, მას მოხდილი აქვს დანიშნული სასჯელის ¾, ა. ი-ე არ არის მოთავსებული განსაკუთრებული რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში. გარდა ამისა, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2018 წლის 7 აგვისტოს №320 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესის“ მე-13 მუხლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, მსჯავრდებულ ა. ი-ის მიმართ პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხთან დაკავშირებით, საბჭომ არასწორად შეაფასა ზემოაღნიშნულ მუხლში ჩამოთვლილი კრიტერიუმები. მართალია, ა. ი-ე გასამართლებულია მძიმე დანაშაულისთვის, თუმცა იმის გამო, რომ დანაშაული არ ჩაუდენია და იგი თავს დამნაშავედ არ ცნობს, არ უნდა შეეშალა ხელი საბჭოს გაეთვალისწინებინა მსჯავრდებულის ქცევა სასჯელის მოხდის პერიოდში, რის გამოც არაერთხელ წახალისდა შესაბამისი ბრძანებებით, ასევე სასჯელის მოხდის პერიოდში გავლილი აქვს ტრენინგები, მონაწილეობას იღებს პრეზენტაციებში სახვადასხვა თემებზე, ესწრება ფილმების ჩვენებებს, გამოირჩევა თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დებულების, დაწესებულების დღის განრიგის, ადმინისტრაციის კანონიერი მოთხოვნების, კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულებით და დაწესებულების სამართლებრივი რეჟიმის დაცვით, სხვა დანაშაულისათვის ნასამართლევი არ არის, ჰყავს მეუღლე, ორი დაოჯახებული შვილი და სამი შვილიშვილი. ჩამოყალიბებული აქვს კარგი ურთიერთობა გარშემომყოფებთან, ასევე აქვს სამომავლო გეგმები, რესოციალიზაციის მიმართ ოპტიმისტურად არის განწყობილი და ძირითად მიზნად ოჯახზე ზრუნვასა და საქმიანობის გაგრძელებას ასახელებს. მითითებული გარემოებების მთლიანობაში გაანალიზებისა და შეფასების შემდგომ, საბჭოს უნდა მიეღო ა. ი-ის პირობით ვადამდე გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება. კასატორი მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოსა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მხოლოდ დანაშაულის ხასიათზე ხაზგასმა და მითითება მასზედ, რომ ნეგატიური მოსაზრებები ვერ გააბათილა და ვერ გადაწონა სხვა დადებითი კონტექსტის კრიტერიუმებმა, არ არის საკმარისი არგუმენტაცია გადაწყვეტილების დასაბუთებისთვის, შესაბამისად, ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ა. ი-ის საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა. ი-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს; კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატის მიერ გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისა და ა. ი-ის მიმართ პირობით ვადამდე გათავისუფლების თაობაზე მოპასუხისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების წინაპირობები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასჯელის მიზანია სამართლიანობის აღდგენა, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება და დამნაშავის რესოციალიზაცია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასჯელის მიზანი ხორციელდება მსჯავრდებულსა და სხვა პირზე ზემოქმედებით, რათა ისინი განიმსჭვალონ მართლწესრიგის დაცვისა და კანონის წინაშე პასუხისმგებლობის გრძნობით. მსჯავრდებულზე ასეთი ზემოქმედების ფორმები და საშუალებები გათვალისწინებულია თავისუფლების აღკვეთის აღსრულების შესახებ საქართველოს კანონმდებლობით. მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სასჯელის მიზანი არ არის ადამიანის ფიზიკური ტანჯვა ან მისი ღირსების დამცირება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მართალია, სისხლის სამართლის წესით სასამართლოს მიერ გამამტყუნებელი განაჩენის დადგენა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 39-ე მუხლის მიზნების გათვალისწინებით ბრალდებულის დამნაშავედ ცნობასა და სხვა საკითხებთან ერთად ითვალისწინებს მოსახდელი სასჯელის, მათ შორის, ვადიანი თავისუფლების აღკვეთის დანიშვნასაც, თუმცა პატიმრობის კოდექსი და მის საფუძველზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2018 წლის 7 აგვისტოს №320 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭოების მიერ სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესი“ (შემდგომში – წესი) იძლევა დანიშნული სასჯელის აღსრულების პროცესში ამ ნორმატიული აქტებით გათვალისწინებული შეღავათის მსჯავრდებულზე გავრცელების შესაძლებლობას.

აღნიშნული წესის პირველი მუხლის თანახმად, სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭო (შემდგომში – საბჭო) წარმოადგენს მუდმივმოქმედ ორგანოს, რომელიც იხილავს პატიმრობის კოდექსის მე-40, 42-ე და 43-ე მუხლებით გათვალისწინებულ საკითხებს. საბჭოს მიზანს წარმოადგენს მსჯავრდებულის რესოციალიზაციის ხელშეწყობა და საზოგადოების უსაფრთხოების დაცვა. მითითებული წესის მე-6 მუხლით დადგენილია საბჭოს უფლებამოსილება, რომლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საბჭო უფლებამოსილია განიხილოს მსჯავრდებულისათვის სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით შეცვლის საკითხი, გარდა საშიშროების მაღალი რისკის მქონე მსჯავრდებულისა და მსჯავრდებულისა, რომელსაც სასჯელის სახედ შეფარდებული აქვს უვადო თავისუფლების აღკვეთა. შეფასების კრიტერიუმებს კი განსაზღვრავს ზემოთ მითითებული წესის მე-13 მუხლი, რომლის თანახმად, შეფასების კრიტერიუმებია: ა) დანაშაულის ხასიათი – აღნიშნული კრიტერიუმით საქმის შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს, რა გარემოებაში და რა ვითარებაში იქნა ჩადენილი დანაშაული, ასევე, ჩადენილია თუ არა დანაშაული პირობითი მსჯავრის მოქმედების პერიოდში; ბ) მსჯავრდებულის ქცევა სასჯელის მოხდის პერიოდში – აღნიშნული კრიტერიუმით საქმის შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს სასჯელის მოხდის პერიოდში მსჯავრდებულის მიმართ რამდენი და რა სახის დისციპლინური, ადმინისტრაციული და წამახალისებელი ღონისძიებები იქნა გამოყენებული, აგრეთვე, კონკრეტულად რა სახის ქმედების გამო იქნა ასეთი გადაწყვეტილება მიღებული; ამასთან, ყურადღება უნდა მიექცეს მსჯავრდებულის მიერ სასჯელის მოხდის პერიოდში თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულების დებულების, დაწესებულების დღის განრიგის, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოვალეობების შესრულებისა და დაწესებულების სამართლებრივი რეჟიმის დაცვის შესახებ ინფორმაციას; გ) მსჯავრდებულის მიერ წარსულში დანაშაულის ჩადენის ფაქტები, ნასამართლობა – აღნიშნული კრიტერიუმით საქმის შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს წარსულში რამდენჯერ, რა სიმძიმის და რა სახის დანაშაულის ჩადენის ფაქტს ჰქონდა ადგილი; ასევე იმას, თუ რა სახის, რა სიმძიმის დანაშაულებისთვის და რამდენჯერ იყო ნასამართლევი მსჯავრდებული; დ) ოჯახური პირობები – აღნიშნული კრიტერიუმით საქმის შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს მსჯავრდებულის დამოკიდებულებას ოჯახის წევრებთან, ჰყავს თუ არა მცირეწლოვანი შვილები, შრომისუუნარო ოჯახის სხვა წევრები, ახლო ნათესავების მატერიალური მდგომარეობა და სხვა; ე) მსჯავრდებულის პიროვნება – აღნიშნული კრიტერიუმით საქმის შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს მსჯავრდებულის დამოკიდებულებას ჩადენილ დანაშაულთან, დაწესებულების მოსამსახურეებთან და სხვა მსჯავრდებულებთან, ინფორმაცია სასჯელის მოხდის პერიოდში სოციალურ აქტივობებში მიღებული მონაწილეობის შესახებ, საჭიროებს თუ არა განსაკუთრებულ ზედამხედველობას დაწესებულების ხელმძღვანელობის მხრიდან და სხვა მნიშვნელოვანი საკითხები, რაც პიროვნების შეფასების შესაძლებლობას იძლევა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მსჯავრდებულისათვის სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სასჯელით (პირობით ვადამდე გათავისუფლება) შეცვლის საკითხის გადაწყვეტა ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციულ უფლებამოსილებათა სფეროს განეკუთვნება, ვინაიდან საბჭომ, ზემოაღნიშნული დებულების მე-13 მუხლით დადგენილი კრიტერიუმების მიხედვით, უნდა მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება, რომელიც საბჭოს წევრთა შინაგანი რწმენით იქნება ნაკარნახევი და სადავო საკითხის ობიექტურ თუ სუბიექტურ გარემოებათა კვალიფიციურ შეფასებაზე დაფუძნებული. მართალია, დისკრეციული უფლებამოსილება ადმინისტრაციულ ორგანოს აძლევს ე.წ. მოქმედების ნულოვან თავისუფლებას, თუმცა არ ქმნის სამართლისგან სრულიად თავისუფალ სივრცეს, რადგანაც არ არსებობს როგორც სრულიად დისკრეციული უფლებამოსილება, ასევე - სრული მოწესრიგება. სფეროს სპეციფიკის გათვალისწინებით განსხვავდება ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული სფეროს რეგულირების ხარისხი, სასამართლო კონტროლის სიმჭიდროვე, ინტენსივობა, შესაბამისად, სასამართლოს კონტროლი ამ პირობებში უნდა იყოს სათანადო და თანაზომიერი, დასაცავი ობიექტის მნიშვნელობიდან გამომდინარე არ არის გამორიცხული დისკრეციის მიმართ გამკაცრებული ტესტის გამოყენება (სუსგ 13.02.2013წ. Nბს-448-443(კ-12)).

შეფასების გარკვეული თავისუფლების მიუხედავად, ცხადია, რომ დისკრეციული უფლებამოსილების გამოყენება ობიექტურად და სამართლიანად უნდა ხდებოდეს. დისკრეციული უფლებამოსილების სპეციფიკური პროცესი წინააღმდეგობაში არ უნდა მოვიდეს მოქალაქეთა დარღვეული უფლების სასამართლო წესით აღდგენის ინტერესთან. მმართველობის ყველა აქტი, მათ შორის, დისკრეციული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილება, ექვემდებარება სასამართლო კონტროლს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-7 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დისკრეციული უფლებამოსილების განხორციელებისას არ დაიშვება პირის ძირითადი უფლებისა და კანონიერი ინტერესების შელახვა. დისკრეცია არ წარმოადგენს სასამართლო ხელისუფლების კონტროლისაგან თავისუფალ სივრცეს (სუსგ 11.04.12წ. Nბს-1655-1627 (კ-11), 20.10.10წ. Nბს-342-331 (კ-10)). დისკრეციული უფლებამოსილების არაგონივრული გაფართოება ან პირიქით შევიწროება წარმოშობს ნეგატიურ დისკრეციას, რაც თავისთავად იწვევს ადმინისტრაციული ორგანოს მოქმედების კანონით დადგენილი მიზნისაგან აცდენას.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ ადმინისტრაციული ორგანო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას მოქმედებდა დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, წერილობით დასაბუთებაში მიეთითება ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომლებსაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას, ხოლო ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის, თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 9 მარტის განაჩენით, ა. ი-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 109-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით, 109-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით და განესაზღვრა 17 წლით თავისუფლების აღკვეთა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატის 2010 წლის 9 ივლისის განაჩენით უცვლელად დარჩა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 9 მარტის განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატის 2010 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი ა. ი-ის საკასაციო საჩივარი. დადგენილია, რომ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 21 იანვრის განჩინებით, 2012 წლის 28 დეკემბრის №202-რს „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, ა. ი-ეს განესაზღვრა 12 წელი და 9 თვე თავისუფლების აღკვეთა. ა. ი-ეს დანიშნული სასჯელის ვადის ათვლა დაეწყო 2009 წლის 18 ივნისიდან, სასჯელის მოხდა დასრულდება 2022 წლის 18 მარტს. სასჯელის ფაქტობრივად მოხდის ¾ შესრულდა 2019 წლის 9 იანვარს.

საქმის მასალებით ისიც დადგენილია, რომ საბჭომ ა. ი-ის შუამდგომლობა პირობით ვადამდე გათავისუფლების შესახებ არ დააკმაყოფილა იმ დასაბუთებით, რომ ა. ი-ის მიერ ჩადენილი იყო სიცოცხლის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული, კერძოდ, განზრახ მკვლელობა დამამძიმებელ გარემოებაში, ჩადენილი ჯგუფურად და სასჯელის მოხდის პერიოდში მისმა ქცევამ გამოიწვია დისციპლინური ღონისძიების გამოყენების აუცილებლობა. გარდა ამისა, ხაზგასასმელია ისიც, რომ მიუხედავად გამამტყუნებელი განაჩენის არსებობისა, ა. ი-ე დამნაშავედ არ მიიჩნევს თავს, თუმცა დაწესებულების ადმინისტრაციისა და სხვა მსჯავრდებულებთან მიმართებაში არის თავაზიანი, არ არის კონფლიქტური და აგრესიული, ასევე მისი ქცევის გამო, ადმინისტრაციის მიერ წახალისებულია. მსჯავრდებული ა. ი-ე სასჯელის მოხდის ბოლო პერიოდში დაწესებულებაში იცავს სარეჟიმო მოთხოვნებს და კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს, ადმინისტრაციის თანამშრომლებთან, ასევე სხვა მსჯავრდებულებთან აქვს ნორმალური დამოკიდებულება.

ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სასჯელის მოხდისაგან მსჯავრდებულის პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის გადაწყვეტისას სადავო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი მიღებულია საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ამსახველი მტკიცებულებების შეფასებისა და შესაბამისი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ დანაშაულის ხასიათის და სიმძიმის გათვალისწინების გარეშე, საბჭოს შეეძლო მიეღო ა. ი-ის პირობით ვადამდე გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება. აღნიშნული მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, პალატა განმარტავს, რომ მართალია საკანონმდებლოს დონეზე და საერთაშორისო ხელშეკრულებებით განმტკიცებულია დანაშაულის ჩადენაში ბრალდებულის დუმილის უფლება და უფლება კანონით ნებადართული ყველა საშუალებით დაიცვას საკუთარი ინტერესები და მის მიერ ბრალის არაღიარება პასუხისმგებლობის დამამძიმებელ გარემოებად ვერ მიჩნევა, თუმცა საგულისხმოა, სისხლის სამართლის კანონმდებლობით, მსჯავრდებულის მიერ ბრალის აღიარება ან/და მართლმსაჯულებისათვის ხელის შეწყობა წამახალისებელი ნორმებია და შესაძლოა, გამოყენებულ იქნეს პასუხისმგებლობის შემსუბუქებისას. ამასთან, პირობით ვადაზე ადრე განთავისუფლების შესახებ საკითხის გადაწყვეტისას საბჭოს მიერ ,,სასჯელის მოხდისაგან პირობით ვადამდე გათავისუფლების საკითხის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების წესით“ დადგენილ შეფასების კრიტერიუმებს შორის, მე-13 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი საბჭოს ავალდებულებს გაითვალისწინოს დანაშაულის ხასიათი – აღნიშნული კრიტერიუმით საქმის შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს მსჯავრდებულის მიერ ჩადენილი დანაშაულის სიმძიმეს, რა გარემოებაში და რა ვითარებაში იქნა ჩადენილი დანაშაული, ასევე, ჩადენილია თუ არა დანაშაული პირობითი მსჯავრის მოქმედების პერიოდში; აქედან გამომდინარე, დაბალი რისკის თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებაში სასჯელის მოხდის, მსჯავრდებულის მიმართ არსებული დადებითი შეფასებების და წახალისების ფორმების მიუხედავად, დანაშაულის ხასიათისა და ჩადენილ დანაშაულთან მსჯავრდებულის დამოკიდებულების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატის მსჯელობა დასაბუთებულია, რამდენადაც, სწორედ ჩადენილ დანაშაულთან მსჯავრდებულის დამოკიდებულებით დასტურდება, რომ სასჯელის მიზნები არ არის მიღწეული, რაც თავის მხრივ დამაბრკოლებელ გარემოებას წარმოადგენს პირობით ვადამდე გათავისუფლებისთვის. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ საბჭომ შეფასების კრიტერიუმების შესწავლა მოახდინა სრულყოფილად, 2020 წლის 10 მარტის N02/20-0193 გადაწყვეტილების მიღებისას დაიცვა საჯარო და კერძო ინტერესების ბალანსი, პროპორციულობისა და თანაზომიერების პრინციპი და მიიღო დასაბუთებული გადაწყვეტილება, ადგილი არ აქვს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60¹ მუხლით გათვალისწინებულ კანონის დარღვევას, გასაჩივრებულ ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი შეესაბამება მისი გამოცემის სამართლებრივ საფუძვლებს და წინააღმდეგობაში არ მოდის მოცემული ურთიერთობის მარეგულირებელ სამართლებრივ ნორმებთან, რაც გასაჩივრებული აქტის კანონიერად მიჩნევის საფუძველს წარმოადგენს.

ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი და კასატორის მიერ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უპერსპექტივოა, მოცემული საქმე სასამართლო პრაქტიკისთვის არ არის პრინციპული მნიშვნელობის და სახეზე არ არის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებულ არც ერთი საფუძველი, ამდენად, ა. ი-ის საკასაციო საჩივარს პალატა მიიჩნევს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა. ი-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. ა. ი-ეს (პ/ნ...) დაუბრუნდეს 28.10.2021წ. №0 საგადასახადო დავალებით დ. ი-ის (პ/ნ ...) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% - 210 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა