№ბს-278(კ-19) 10 თებერვალი, 2022წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა შპს „...“-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.12.2018წ. განჩინებაზე

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „...“-მა 27.04.2015წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, ქ. ბათუმის მერიისა და აჭარის ა/რ-ის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს მიმართ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 01.05.2015წ. განჩინებით, მოპასუხეების - ქ. ბათუმის მერიისა და აჭარის ა/რ-ის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს ადგილსამყოფელის გათვალისწინებით, ტერიტორიული განსჯადობით შპს „...“-ის სარჩელი გადაეგზავნა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს განსახილველად. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 11.05.2015წ. განჩინებით, მოპასუხის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ადგილსამყოფელის გათვალისწინებით, სადავო გახდა განსჯადობა და საქმე გადაეგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს ტერიტორიული განსჯადობის შესახებ დავის გადასაწყვეტად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 10.11.2015წ. განჩინებით, სსკ-ის 16.1 და მე-20 მუხლებიდან გამომდინარე, შპს „...“-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად დაექვემდებარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, რომლის 25.02.2016წ. განჩინებით, შპს „...“-ის სარჩელი მიღებულ იქნა სასამართლო წარმოებაში.

შპს „...“-მა დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვა 1 039 000 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების მოპასუხეებისთვის დაკისრება. მოსარჩელემ აღნიშნა შემდეგი: ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილების საფუძველზე შპს „...“ კანონიერად სარგებლობდა ქ. ბათუმში, ...ს ქ. N...-ში მდებარე მიწის ნაკვეთით. ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო საქმიანობის - სახელმწიფოს მიერ მიწის ნაკვეთის აჭარის ა/რ-ისთვის საკუთრებაში გადაცემის გამო ვერ განახორციელა ნივთზე საკუთრების უფლების აღიარება, რითაც მიადგა ქონებრივი ზიანი მიწის ნაკვეთის ღირებულების ოდენობით. 23.02.2016წ. მდგომარეობით 485 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ღირებულებაა დამრგვალებით 1 039 000 ლარი. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების თარიღია 2015 წლის 24 თებერვალი, რადგან საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთის დე-იურედ გაფორმების შეუძლებლობის შესახებ მისთვის ცნობილი გახდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 24.02.2015წ. N45169 მიმართვით. აღნიშნული მიმართვით, 20.02.2015წ. განცხადების პასუხად, ზ. კ-ის გაეგზავნა მოთხოვნილი დოკუმენტის - სახელმწიფო ქონების აჭარის ა/რ-ისათვის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე 06.02.2008წ. ხელშეკრულების ასლი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.11.2016წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „...“-მა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.12.2018წ. განჩინებით შპს „...“-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ გარემოებთან და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ განსახილველ საქმეზე არ დგინდებოდა ერთი მხრივ შპს „...“-ისთვის მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემის, ხოლო მეორე მხრივ, მოგვიანებით მის მიერ ობიექტზე საკუთრების უფლების აღიარების ფაქტები. საქმეში წარმოდგენილი მასალები იძლეოდნენ მიწის ნაკვეთის არა მესაკუთრედ, არამედ მართლზომიერ მფლობელად შპს „...“-ის მიჩნევის შესაძლებლობას. სასამართლომ მიუთითა, რომ მართლზომიერი ფლობის (სარგებლობის) უფლება არაა იგივე საკუთრების უფლება. მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით მოსარჩელეს არ მიუმართავს ადმინისტრაციული ორგანოსთვის. ფლობის (სარგებლობის) უფლების დამდგენ დოკუმენტზე დავის მიმდინარეობა არ აბრკოლებდა ადმინისტრაციული ორგანოსთვის მიმართვის შესაძლებლობას, რადგან მსგავსი შემთხვევებისთვის კანონმდებლობა ითვალისწინებდა საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე ადმინისტრაციული წარმოების შეჩერებას უფლებისდამდგენ დოკუმენტთან დაკავშირებული დავის განხილვის დასრულებამდე.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წინაპირობაა ფაქტობრივი შედეგის გამომწვევი საქმიანობის მართლსაწინააღმდეგოობა. მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ განხორციელებული საქმიანობის უკანონობა არ დასტურდებოდა, რადგან მოსარჩელე სადავოდ არ ხდიდა მიწის ნაკვეთის სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლას, არც შემდგომში მის გასხვისებას.

სასამართლოს მოსაზრებით, სკ-ის 1008-ე და 130-ე მუხლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა იყო ხანდაზმული. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყებასთან დაკავშირებით სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მოსარჩელე მოთხოვნას ამყარებდა ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილებაზე, რომლის კანონიერ ძალაში ყოფნის ფაქტი მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა 2012 წლის 23 აპრილს, როდესაც შპს „...“-ის უფლებამოსილ პირს ჩაბარდა აღნიშნული ინფორმაციის შემცველი ქ. ბათუმის მერის 10.04.2012წ. N97 ბრძანება. მოსარჩელეს არ წამოუდგენია მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა საფოსტო უკუგზავნილში არსებული მონაცემების უსწორობას. შპს „...“-მა სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2015 წლის 27 აპრილს, სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.12.2018წ. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „...“-მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებასთან მიმართებით არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილების მიხედვით, იგი მიწის ნაკვეთის კეთილსინდისიერი მფლობელია, თუმცა ამის მიუხედავად, ვერ ახდენს საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, რადგან ნივთი სახელმწიფოს მიერ განკარგულია. კასატორს მიაჩნია, რომ მოპასუხეების უკანონო საქმიანობით მიადგა ქონებრივი ზიანი იმ მიწის ნაკვეთის ღირებულების ოდენობით (1 039 000 ლარი), რომელსაც იგი საკუთრებაში გაიფორმებდა, რომ არა სახელმწიფოს მიერ ქონების გასხვისება. ამასთან, შპს „...“-ის მითითებით, ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილების საფუძველზე მან განახორციელა მიწის ნაკვეთზე არსებული ამორტიზებული შენობის დემონტაჟი და გაასუფთავა ტერიტორია, რის გამოც მის მიერ გაწეულმა ხარჯმა შეადგინა 17 561 ლარი.

კასატორის მოსაზრებით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ სარჩელი სასამართლოში შეტანილია ხანდაზმულობის ვადის დაცვით. კასატორმა წარმოადგინა პრეტენზია (შედავება) სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებების თაობაზე, კერძოდ, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ შპს „...“-ს 23.04.2012წ. ჩაბარდა ქ. ბათუმის მერის 10.04.2012წ. N97 ბრძანება, რადგან გზავნილი ჩაიბარა არაუფლებამოსილმა პირმა, რომელსაც არ აქვს კავშირი მოსარჩელესთან. გზავნილის ჩაბარების თაობაზე მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხე მხარეს. კასატორს მიაჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2015 წლის 24 თებერვალს, რადგან მოსარჩელემ, იმის შესახებ, რომ მიწის ნაკვეთი სახელმწიფომ გაასხვისა და მას შპს „...“ საჯარო რეესტრში დე-იურედ ვეღარ გაიფორმებდა, შეიტყო საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 24.02.2015წ. მიმართვით, რომელსაც თან ერთვოდა სახელმწიფო ქონების აჭარის ა/რ-ისათვის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე 06.02.2008წ. ხელშეკრულების ასლი.

კასატორს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მთავარი შესაფასებელი საკითხია, რამდენად წარმოადგენს ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 1994წ. გადაწყვეტილება უფლების დამდგენ დოკუმენტს. აღნიშნული გადაწყვეტილება მიჩნეულ იქნა უფლების დამდგენ დოკუმენტად მორიგების დამტკიცების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „...“-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს მისი განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება, ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საქმის მასალების მიხედვით, ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა შპს „...“-ის მოთხოვნა და ნება მიეცა ...ს ქ. N...-ში არსებული შენობის დანგრევა-აშენებაზე ოფისის მოსაწყობად, ამასთან, განისაზღვრა, რომ პროექტი შეთანხმებულიყო ქალაქის მთავარ არქიტექტორთან და არქიტექტურისა და მშენებლობის საქმეთა სამინისტროსთან, მშენებლობა დაწყებულიყო ქალაქის არქიტექტურისა და მშენებლობის სახ. ინსპექციის ნებართვის შემდეგ. ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის ამონაწერის მიხედვით, ტექნიკური ინვენტარიზაციის სამსახურის მასალებში მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ქ. ბათუმის მერიაზე (იჯარით გადაეცა შპს „...“), შენობა დანგრეულია. სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სპეციალისტის 12.01.2006წ. N01/18 დასკვნის თანახმად, შენობის დანგრევის, ტერიტორიის გასუფთავებისა და სამშენებლო ნაგავის მანქანებით ქალაქს გარეთ გატანის დანახარჯმა შეადგინა 17 561 ლარი. ქ. ბათუმის მთავრობის 17.02.2006წ. N46 დადგენილებით არარად იქნა აღიარებული ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილება, რაც სასარჩელო წესით გაასაჩივრა შპს „...“-მა. 06.02.2008წ. ხელშეკრულებით საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ საკუთრებაში გადასცა მიწის ნაკვეთი აჭარის ა/რ-ის მთავრობას. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 22.04.2009წ. Nბს-487-466(08) განჩინებით დაკმაყოფილდა მხარეთა შუამდგომლობა და დამტკიცდა მორიგება შპს „...“-სა და ქ. ბათუმის მერიას შორის. საქართველოს უზენაესი სასამარლოს 07.10.2009წ. განჩინებით გაუქმდა მორიგების დამტკიცების შესახებ 22.04.2009წ. Nბს-487-466(08) განჩინება და განახლდა საქმის წარმოება. 24.02.2010წ. ხელშეკრულებით აჭარის ა/რ-ის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ საკუთრებაში გადასცა მიწის ნაკვეთი შპს „კ..“-ს. საქართველოს უზენაესი სასამარლოს 12.01.2011წ. Nბს-914-888(კ-10) განჩინებით შპს „...“-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი არარად აღიარების შესახებ ქ. ბათუმის მთავრობის 17.02.2006წ. N46 დადგენილება და ქ. ბათუმის მერიას დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ სადავო საკითხთან დაკავშირებით ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. ქ. ბათუმის მერის 10.04.2012წ. N97 ბრძანებით შეწყდა ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების მიზნით დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოება. ქ. ბათუმის მერიის ადმინისტრაციის 05.12.2012წ. მიმართვით, შპს „...-ს“ განემარტა, რომ ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილება ძალაშია და ბათუმის მერიის მიერ არ გაუქმებულა.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოცემულ საქმეზე სადავო საკითხია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების ვალდებულების არსებობა.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.12.2018წ. განჩინება არ არის საკმარისად იურიდიულად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დადგენის მიზნით სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე და 207-ე, ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის დელიქტური ვალდებულებითი ურთიერთობების მომწესრიგებელი კარით გათვალისწინებული მუხლები და მიუთითა მათი გამოყენების მოტივებზე. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა იმ მოთხოვნის იურიდიული საფუძველი, რომელიც უკავშირდება დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას და ასევე სწორად გამოიყენა და განმარტა შესაბამისი ნორმები. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტების თანახმად, არ არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები.

საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება ქ. ბათუმში, ...ს ქუჩაზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე შპს „...“-ის საკუთრების უფლების არსებობა. ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის ამონაწერის მიხედვით, ტექნიკური ინვენტარიზაციის სამსახურის მასალებში არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული იყო ქ. ბათუმის მერიაზე, ხოლო შპს „...“-ს იგი გადაცემული ქონდა იჯარით. „იჯარის შესახებ“ 24.05.1994წ. საქართველოს რესპუბლიკის კანონის პირველი მუხლის მიხედვით, იჯარა წარმოადგენდა ხელშეკრულების საფუძველზე მატერიალური ფასეულობის (მაგ. მიწის) მხოლოდ ვადიან მფლობელობასა და სარგებლობას, რაც მას განასხვავებდა მიწაზე საკუთრების უფლებისგან. რაც შეეხება ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილებას, აღნიშნული გადაწყვეტილებით შპს „...“-ს ნება მიეცა ...ს ქ. N20-ში არსებული შენობის დანგრევა-აშენებაზე ოფისის მოსაწყობად. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილებით, მესაკუთრემ - ქ. ბათუმის მერიამ გამოავლინა მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობის დანგრევისა და მის ნაცვლად ახლის აშენების ნება და არა შპს „...“-ისთვის მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემის ნება. ამდენად, ზემოხსენებული მასალები არ წარმოადგენენ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის უშუალოდ საკუთრების უფლების დამდგენ დოკუმენტებს, თუმცა შესაძლოა ქმნიდნენ მიწის ნაკვეთით მართლზომიერი ფლობის საფუძველს. მართლზომიერი მფლობელობისათვის საჭიროა, რომ პირი მართლზომიერი საფუძვლით იყოს ნივთს დაუფლებული და მართლზომიერად განაგრძობდეს მის მფლობელობას (სარგებლობას) (სუსგ ბს-640-615(კ-13), 08.05.2014წ.). ამასთან, დოკუმენტი, რამდენად წარმოადგენს კანონით განსაზღვრულ, მართლზომიერი მფლობელობის დამდგენ დოკუმენტს, უნდა შეფასდეს მისი შინაარსობრივი, ფაქტობრივ-სამართლებრივი მხარის გათვალისწინებით და არა ამ დოკუმენტით ნებადართული სამართლებრივი შედეგის მიღწევის მიხედვით (სუსგ Nბს-266-266(კ-18), 05.07.2018წ.). ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის დადგენილება მიიჩნევა მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ დოკუმენტად, როდესაც მისი შინაარსობრივი მხარის ანალიზი არ იძლევა ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას და შეიცავს ცალსახა მითითებას მიწის ნაკვეთის კერძო სამართლის სუბიექტისთვის გადაცემის თაობაზე (სუსგ Nბს-1058-1052(კ-17), 29.03.2018წ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 22.04.2009წ. Nბს-487-466(კ-08) განჩინება არ ქმნის მოცემული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძველს. სსკ-ის 208.1 მუხლის თანახმად, თუ მხარეები მორიგდებიან, მოსამართლე გამოიტანს განჩინებას საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ. მორიგების შემთხვევაში ამავე განჩინებით სასამართლო დაამტკიცებს მორიგების პირობებს. მატერიალური თვალსაზრისით ასეთი მორიგება უკვე მხარეთა შორის გამოხატული ახალი ნებაა, რაც ახალი გარიგების დადებას გულისხმობს. იგი წარმოადგენს მხარეების მიერ ახალ გარემოებებზე შეთანხმებას. პროცესუალური ნიშნით, საქმის წარმოების მორიგებით დამთავრება წარმოადგენს მხარისათვის მინიჭებული დისპოზიციური უფლების გამოვლინებას, რომელიც მხარეთა ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე გარიგების სახით მიიღება. აღნიშნული კი ნიშნავს იმას, რომ მორიგების შემთხვევაში მხარეები სარგებლობენ ნების ავტონომიურობის და თავისუფლების პრინციპით და თავადვე განსაზღვრავენ შეთანხმების შინაარსს. სასამართლოს განჩინება ამ შემთხვევაში ასრულებს მხოლოდ შეთანხმების კანონიერების კონტროლის მექანიზმის ფუნქციას (სუსგ Nას-836-2019, 14.06.2019წ., ბს-100(კ-20), 23.07.2020წ.). ამდენად, მხარეთა მორიგების დამტკიცების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 22.04.2009წ. Nბს-487-466(კ-08) განჩინება შეეხებოდა მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების შედეგად შეთანხმებული პირობების დამტკიცების და არა მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელ დოკუმენტად ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილების მიჩნევის საკითხს, მით უფრო, რომ მორიგების დამტკიცების შესახებ საკასაციო სასამართლოს 22.04.2009წ. განჩინება გაუქმდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 07.10.2009წ. განჩინებით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნას შეადგენს არა შპს „...“-ისთვის საკუთრების უფლების აღიარების მოპასუხისთვის დავალება, არამედ ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, რის გამოც თავდაპირველად შესაფასებელია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი.

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია ხანდაზმულობის ვადის დაცვით. სკ-ის 1008-ე მუხლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასადასტურებლად განსაზღვრულია ხანდაზმულობის 3 წლიანი ვადა იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. შპს „...“-ის მითითებით, მისთვის მიყენებული ზიანი გამოიხატა იმაში, რომ მოპასუხეების უკანონო საქმიანობის გამო ვერ შეძლო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონს 07.12.2010წ. N3889–IIს კანონით დაემატა 7⁴ მუხლი, რომლის თანახმად, 2012 წლის 1 იანვრიდან კერძო სამართლის იურიდიული პირი კარგავს მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, ასევე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების უფლებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართალურთიერთობებში მოქმედებს კანონის ცოდნის პრეზუმფცია, იგულისხმება, რომ პირმა იცის მოქმედი კანონმდებლობა. „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს 22.10.2009წ. კანონის 22.1 მუხლის მიხედვით, ნორმატიული აქტი ძალაში შედის დადგენილი წესით ოფიციალურად გამოქვეყნების შემდეგ. სამოქალაქო კოდექსის 3.2 მუხლის თანახმად, კანონის არცოდნა ან მისი არასათანადოდ გაგება არ შეიძლება იყოს კანონის გამოუყენებლობის საფუძველი (სკ-ის 3.2 მუხ.). აღნიშნული დებულება ზოგადი ხასიათისაა და მას რაიმე მხოლოდ სამოქალაქო სამართლისათვის დამახასიათებელი სპეციფიკური დანიშნულება ან ფუნქცია არ აქვს, რის გამო მისი გამოყენება დაიშვება აგრეთვე ადმინისტრაციულ სამართალურთიერთობებთან მიმართებით. სათანადო წესით გამოქვეყნებული, მოქმედი ნორმის გამოყენება არ არის ადრესატების მიერ მის ცოდნაზე დამოკიდებული. იგულისხმება, რომ კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესითა და პროცედურების დაცვით შემუშავებული, სახელმწიფო ენაზე არაბუნდოვნად შედგენილი, ოფიციალურად გამოქვეყნებული, გაცნობისათვის ხელმისაწვდომი შესასრულებლად სავალდებულო ქცევის ზოგადი წესის შესახებ ინფორმაცია მოქალაქეთათვის ცნობილია, აღნიშნული დამატებით მტკიცებას არ საჭიროებს, ხოლო ასეთი ნორმის არცოდნაზე მითითება არ ათავისუფლებს პირს სამართლებრივი შედეგებისგან (სუსგ Nბს-638-634(2კ-17), 20.12.2019წ.). „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 7⁴ მუხლის ჩანაწერისა და კანონის ცოდნის პრეზუმფციის გათვალისწინებით, შპს „...“-ისთვის ცნობილი იყო იმის შესახებ, რომ 01.01.2012წ.-დან დაკარგა როგორც მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, ასევე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების უფლება იმ შემთხვევაშიც კი, უდავო რომ იყოს ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილების დღეის მდგომარეობით ძალაში ყოფნისა და ...ს ქუჩაზე მდებარე მიწის ნაკვეთის ფლობის მართლზომიერების საკითხი. შესაბამისად, მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების მომენტის განსასაზღვრად გადამწყვეტია „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 7⁴ მუხლის ჩანაწერი და არა ქ. ბათუმის მერის 10.04.2012წ. N97 ბრძანების ჩაბარების თარიღი. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, იმ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასადასტურებლად სასამართლოსთვის მიმართვის უფლება, რომელიც დაკავშირებულია მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების მიუღწევლობით, შპს „...“-ს წარმოეშვა 01.01.2012წ.-დან. მოსარჩელემ სასამართლოს მიმართა 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ - 27.04.2015წ. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ არ არსებობს პირის არჩევანის თავისუფლება უფლების პირველადი (როგორიცაა მართლზომიერ მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებით საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მოთხოვნა) და მეორადი (როგორიცაა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა) დაცვის საშუალებების გამოყენებას შორის. აღნიშნული საკანონმდებლო დონეზე გამყარებულია სსკ-ს 1005-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის თანახმადაც „ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუ დაზარალებული განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არ შეეცადა სამართლებრივი გზებით თავიდან აეცილებინა ზიანი“ (სუსგ Nბს-616(კ-19), 25.01.2021წ.). მოსარჩელე არ უთითებს იმას, თუ როდის მიმართა უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოს მართლზომიერად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის შესახებ განცხადებით, არ მიუთითებს არც ასეთი განცხადების წარდგენის ხელშემშლელი ფაქტობრივი გარემოების არსებობაზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილებაზე დავის მიმდინარეობა გავლენას ახდენდა არა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით ადმინისტრაციულ ორგანოს მიმართვაზე, არამედ განცხადების განხილვასა და ადმინისტრაციული წარმოების დასრულებაზე. ამას გარდა, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ ზიანის არსებობის დასადასტურებლად მოსარჩელე მიუთითებს მიწის ნაკვეთის სახელმწიფოს მიერ გასხვისების გამო საკუთრების უფლების აღიარების შეუძლებლობაზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებდა შპს „...“-ის მიერ მიწის ნაკვეთზე როგორც სახელმწიფოს საკუთრების უფლების წარმოშობის, ასევე სახელმწიფოს მხრიდან მისი გასხვისების კანონიერების გასაჩივრების შესაძლებლობას, თუმცა მოსარჩელის მიერ ამ საშუალებების გამოყენების დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარმოდგენილი არაა. მოსარჩელე არც აღნიშნული სამართლებრივი მექანიზმების გამოუყენებლობის საპატიო მიზეზებზე მიუთითებს, ძალაშია და სადავოდ არ გამხდარა მიწის ნაკვეთის აჭარის ა/რ-ისა და შპს „კ..სთვის“ გადაცემის სამართლებრივი აქტები. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სკ-ის 1005.2 მუხლის მიხედვით არსებობს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დადასტურების გამომრიცხავი გარემოება.

საკასაციო პალატა დამატებით მხედველობაში იღებს შემდეგ გარემოებებს: ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილებით შპს „...“-ს ნება მიეცა ...ს ქ. N20-ში არსებული შენობის დანგრევაზე, ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის ამონაწერის მიხედვით, შენობა დანგრეულია, სსიპ სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სპეციალისტის 12.01.2006წ. N01/18 დასკვნის თანახმად, შენობის დანგრევის, ტერიტორიის გასუფთავებისა და სამშენებლო ნაგავის მანქანებით ქალაქს გარეთ გატანის დანახარჯმა შეადგინა 17 561 ლარი, ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების თაობაზე ადმინისტრაციული წარმოების შეწყვეტის შესახებ ქ. ბათუმის მერის 10.04.2012წ. N97 ბრძანებით, ქ. ბათუმის მერიამ კიდევ დაადასტურა 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილებით გამოვლენილი ნება მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობის დანგრევის დავალებასთან მიმართებით, რაც თავის მხრივ დაკავშირებული იყო დანახარჯების გაწევასთან. ქ. ბათუმის მერიის კაბინეტის 23.08.1994წ. N437 გადაწყვეტილება არ შეიცავს მითითებას გაწეული დანახარჯების მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის მიერ გადახდის ვადებთან დაკავშირებით. საქმის მასალებით არ დგინდება ქ. ბათუმის მერიისთვის შპს „...“-ის მიერ უშუალოდ შენობის დანგრევის, ტერიტორიის გასუფთავებისთვის დახარჯული თანხის ანაზღაურების მოთხოვნით მიმართვის ფაქტი. ამასთან, მოცემულ დავაში მოსარჩელე ითხოვს არა შენობის დანგრევის როგორც დავალების შესრულების დანახარჯის ანაზღაურებას, არამედ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიუღწევლობით გამოწვეული ზიანის - მიწის ნაკვეთის ღირებულების შესატყვისი ოდენობის თანხის მოპასუხეებისთვის დაკისრებას. 1 039 000 ლარის ოდენობით თანხის გადახდის მოპასუხისთვის დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება შპს „დ..ის“ 23.02.2016წ. N02/1-16 დასკვნაში მითითებულ თანხას, რაც დასკვნის მიხედვით მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებაა, აღნიშნულ ოდენობა არ მოიცავს შენობის დანგრევისა და ტერიტორიის დასუფთავებისათვის მოსარჩელის მიერ გაწეულ ხარჯს. ამდენად, სსკ-ის 248-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს შპს „...“-ის მიერ შენობის დანგრევისა და ტერიტორიის გასუფთავებისთვის გაწეული დანახარჯის ქ. ბათუმის მერიისთვის დაკისრების მოთხოვნის შესაძლო არსებობის საკითხზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული, დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, იმავე ნორმის საფუძველზე და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.

კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებულ სამართლებრივ დასკვნებს. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც შპს „...“-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

საქმის მასალების მიხედვით, შპს „...“-ის საკასაციო საჩივარზე N8259655562 საგადახდო დავალებით (წარდგენის თარიღი: 03.08.2019წ., მიღების თარიღი: 05.08.2019წ.) კასატორს გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი - 8 000 ლარის ოდენობით, სსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 5 600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „...“-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.12.2018წ. განჩინება;

3. შპს „...“-ს (ს/ნ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე N8259655562 საგადახდო დავალებით (წარდგენის თარიღი: 03.08.2019წ., მიღების თარიღი: 05.08.2019წ.) გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. გოგიაშვილი