საქმე №ბს-1008 (კ-20) 16 მარტი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ბიძინა სტურუა
სხდომის მდივანი - ანა ვარდიძე
კასატორი (მოსარჩელე) - მ. ც-ე, წარმომადგენელი მ. ბ-ე (01.03.2022წ., №220209000 რწმუნებულება)
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, წარმომადგენელი თ. ც-ა (08.06.2021წ., №11001211591 მინდობილობა)
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.02.2020წ. განჩინება
დავის საგანი - თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
მ. ც-ემ 27.04.2018წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ, მოსარჩელემ მოითხოვა კომისიის 12.03.2018წ. №401 განკარგულების ბათილად ცნობა და საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ კომისიისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემის დავალება.
„მიწის ნაკვეთზე მ. ც-ეის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 12.03.2018წ. N401 განკარგულებით მ. ც-ეს უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთზე (მისამართი: ქ.თბილისი, ...ის ქ. N..., საერთო ფართობი - 328 კვ.მ.) საკუთრების უფლების აღიარებაზე. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის დანაწესიდან გამომდინარე კომისიამ აღნიშნა, რომ თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის კატეგორია არ ენიჭება და საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება ის მიწის ნაკვეთი, რომელზეც განთავსებულია დროებითი ხასიათის ნაგებობა ან/და მსუბუქი კონსტრუქცია, რომელიც მყარად არ არის დაკავშირებული მიწის ნაკვეთთან. კომისიამ მიუთითა აგრეთვე, რომ არ დასტურდება მ. ც-ეის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების და ფლობის ფაქტი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე. კომისიამ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთზე განთავსებულია დროებითი შენობა, რაც უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენს. ამასთანავე, ნაკვეთი მოქცეულია სსიპ თვითმმართველი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკადასტრო ერთეულის საზღვარში.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 1980 წლიდან ფლობს არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 310 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთს ოჯახთან ერთად. ნაკვეთზე განთავსებულია კაპიტალურად აშენებული საცხოვრებელი სახლი, კაპიტალური სველი წერტილები და ვაგონი, რომელიც კაპიტალურად არის დამაგრებული მიწის ნაკვეთზე 1980 წლიდან. მოსარჩელე დღემდე ცხოვრობს აღნიშნულ ფართში და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. 21.07.2005წ. მომზადდა საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, რომელზედაც დატანილია კაპიტალური სველი წერტილი და მიწის ნაკვეთზე კაპიტალურად დამაგრებული ვაგონი. მოსარჩელე თვლის, რომ დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე მის მიერ ასაღიარებელი ნაკვეთის ფლობა და არ არსებობდა საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელი საფუძვლები. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმის გარემოებები, არ დაადგინა საკითხის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები, არ გამოიკვლია მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ვაგონის კაპიტალურ შენობა-ნაგებობად მიჩნევის შესაძლებლობა, ასევე არ დაადგინდა მ. ც-ეის მიერ ნაკვეთის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 30.10.2018წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიუთითა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებზე, მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტზე, მე-4 მუხლზე, მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტზე, 51 მუხლის მე-7 პუნქტზე და აღნიშნა, რომ მ. ც-ეის მიერ მითითებული მიწის ნაკვეთი მოქცეული იყო სპეციალური ზონაში და მასზე გათვალისწინებული იყო შეზღუდვა, რის გამო მ. ც-ეის მოთხოვნა არ შეესაბამებოდა დედაქალაქის სივრცით-ტერიტორიულ დაგეგმვის პირობებს, რაც გამორიცხავდა მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 30.10.2018წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მ. ც-ეის მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.02.2020წ. განჩინებით მ. ც-ეის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. პალატამ აღნიშნა, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარება შესაძლებელია ორი საფუძვლით. განმსაზღვრელია ნაკვეთის დაუფლების დრო (კანონის ამოქმედებამდე - 2007 წლის ივლისამდე) და მასზე შენობა-ნაგებობის არსებობის საკითხი (საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული)). სადავო მიწის ნაკვეთი არ წარმოადგენს მ. ც-ეის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთს. ამდენად, მ. ც-ე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთის თვითნებურად დაუფლების საფუძვლით. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე არ ყოფილა განთავსებული საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული). სააპელაციო პალატა თვლის, რომ საქმის მასალების მიხედვით, კანონის ამოქმედებამდე მიწის ნაკვეთზე განთავსებული იყო დროებითი შენობა-ნაგებობა, რის გამო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების წინაპირობები არ არსებობს. პალატამ მიუთითა, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის „შენობა“ (მე-2 მუხლის „ვ“ ქვ.პ.) განიმარტება, როგორც სამშენებლო მასალებისა და ნაკეთობებისგან შექმნილი კონსტრუქციული სისტემა, რომელიც გრუნტთან უძრავად არის დაკავშირებული, ქმნის გადახურულ სივრცეს და შემოსაზღვრულია კედლებით, კოლონებით ან/და სხვა შემომზღუდავი კონსტრუქციებით, გარდა დროებითი შენობისა. იმავე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დროებითი შენობა წარმოადგენს ანაკრები ელემენტებისაგან შედგენილ, ასაწყობ-დასაშლელ ან/და მობილურ სისტემას, რომელიც მიწასთან დაკავშირებულია საკუთარი წონით ან/და მშრალი არამონოლითური ჩამაგრებით და რომელსაც არ გააჩნია მიწისქვეშა სათავსები. პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე დროებითი შენობის არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების უარსაყოფად მ. ც-ეს არ მიუთითებია შესაბამის ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე, მათ შორის მ. ც-ეის დაკვეთით ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნაც არ ადასტურებს სარჩელის საფუძვლიანობას. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა აგრეთვე იმ გარემოებაზე, რომ ქ. თბილისში, ...ის ქ. №...-ში მდებარე 328 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი კვეთს ... საკადასტრო ერთეულს. ამასთანავე, თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 21.03.2014წ. წერილის თანახმად, მ. ც-ეის მიერ აღიარების წესით მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი რეგისტრირებულია ქ. თბილისის თვითმმართველ ერთეულსა და ა(ა)იპ „საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტზე“, რის გამოც მას უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.02.2020წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა მ. ც-ეის მიერ. კასატორმა აღნიშნა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობს 1980 წლიდან. მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია კაპიტალური შენობები. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ ვაგონის ტიპის საცხოვრებელ ფართზე, მაგრამ უგულებელყოფს ნაკვეთზე სხვა კაპიტალური საცხოვრებელი სახლის არსებობას. საქმეში წარმოდგენილი ორთოფოტოებით, კომუნალური გადახდის ქვითრებით, საკადასტრო აზომვითი ნახაზებით დასტურდება საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლების არსებობა. კასატორმა აღნიშნა, რომ ქ. თბილისის მერიას ერთხელ უკვე ჰქონდა გაცემული თანხმობა საკუთრების უფლების აღიარებაზე, თუმცა შემდგომში შეცვალა გადაწყვეტილება. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარი არღვევს მესაკუთრედ ყოფნის კონსტიტუციურ უფლებას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული განჩინებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების კანონიერების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქმეზე დადგენილია, რომ 06.11.2015წ. მ. ც-ემ განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და მოითხოვა ქ. თბილისში, ...ის (ყოფ. ...ის) ქ. №...-ში მდებარე 328 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. ქალაქგეგმარებითი თვალსაზრისით დასკვნის მისაღებად მ. ც-ეის განცხადება საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქტიტექტურის სამსახურს გადაუგზავნა. არქიტექტურის სამსახურის 02.03.2016წ. წერილით კომისიას ეცნობა, რომ მ. ც-ეის განცხადებაში მითითებული, ქ. თბილისში, ...ის (ყოფ. ...ის) ქ. №...-ში მდებარე 328 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით მოქცეული იყო სპეციალურ ზონაში და მასზე გათვალისწინებული იყო შეზღუდვა, ამასთან, მიწის ნაკვეთი კვეთდა ... საკადასტრო ერთეულს. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 01.02.2018წ. სხდომაზე მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, კომისიის 12.03.2018წ. სადავო №401 განკარგულებით საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე მ. ც-ეის განცხადება არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ მიწის ნაკვეთზე კანონის ამოქმედებამდე განთავსებული იყო დროებითი შენობა-ნაგებობა, ამასთანავე, მიწის ნაკვეთი ექცეოდა მუნიციპალიტეტის საკუთრების საკადასტრო საზღვრებში.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს მიწაზე საკუთრების უფლების მოპოვების შესაძლებლობას იმ შემთხვევაშიც, თუ პირს არ აქვს საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტები, კონკრეტულ პერიოდში ნაკვეთზე ფაქტობრივი მფლობელობის დამყარების და სხვა ნორმატიული წინაპირობების დაკმაყოფილების გათვალისწინებით, პირის მფლობელობა აფუძნებს საკუთრების უფლებას. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი აწესრიგებს პირის მიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლებს, წესსა და პირობებს, აგრეთვე იმ ორგანოების უფლებამოსილებას, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარების პროცესში წარმოადგენენ სახელმწიფოს. კანონის 1-ელი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა. როგორც სადავო აქტის გამოცემისას, ისე ამჟამად მოქმედი რედაქციით კანონი ერთმანეთისგან მიჯნავს თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების მოპოვების ორ შემთხვევას: ერთ შემთხვევაში ნაკვეთი უნდა ესაზღვრებოდეს პირის საკუთრებასა თუ მართლზომიერ მფლობელობაში მყოფ ნაკვეთს, ხოლო მეორე შემთხვევაში საკუთრების უფლების აღიარებისათვის აუცილებელია დადასტურდეს კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის არსებობა. განსახილველ შემთხვევაში მ. ც-ე ქ. თბილისში, ...ის (ყოფ. ...ის) ქ. №...-ში მდებარე 328 კვ.მ. ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას არ ითხოვს თავის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე მიწაზე. კომისიაში 06.11.2015წ. წარდგენილ განცხადებაში მ. ც-ე უთითებდა, რომ 1980 წლიდან ოჯახთან ერთად ცხოვრობს ასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე, რის გამო ითხოვს მის დაკანონებას. კომისიის სადავო 12.03.2018წ. განკარგულებით მ. ც-ეს საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარი ეთქვა იმ საფუძვლით, რომ მიწის ნაკვეთზე კანონის ამოქმედებამდე განთავსებული იყო დროებითი შენობა-ნაგებობა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიხედვით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის განკერძოება ხდება იმ შემთხვევაში უკეთუ მიწის თვითნებურად დაკავების, მასზე საცხოვრებელი სახლის ან/და არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის განთავსება დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე (კანონი მიღებულია 11.07.2007წ.). რომელიმე დასახელებული წინაპირობის არარსებობა გამორიცხავს კონკრეტული საფუძვლით მიწაზე საკუთრების უფლების მოპოვების შესაძლებლობას. თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისათვის აუცილებელია უტყუარად დადასტურდეს კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთის დაუფლების და მასზე საცხოვრებელი სახლის - საცხოვრებელი დანიშნულების ნაგებობის ან არასაცხოვრებელი შენობის არსებობა. კანონის მიზნებისათვის „შენობა“ განიმარტება, როგორც სამშენებლო მასალებისა და ნაკეთობებისგან შექმნილი კონსტრუქციული სისტემა, რომელიც გრუნტთან უძრავად არის დაკავშირებული, ქმნის გადახურულ სივრცეს და შემოსაზღვრულია კედლებით, კოლონებით ან/და სხვა შემომზღუდავი კონტრუქციებით, გარდა დროებითი შენობისა (მე-2 მუხ. „ვ“ ქვ.პ.). ამასთანავე, ნორმა არ აკონკრეტებს შემომზღუდავი კონსტრუქციებისა და კედლების მასალებს. სადავო აქტის თანახმად, მ. ც-ეის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მთავარი საფუძველი მის მიერ მოთხოვნილ ნაკვეთზე განთავსებული ნაგებობის სტატუსი გახდა, თუმცა ნაგებობის სტატუსის დასადგენად კომისიის მიერ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის მიზნით რაიმე ქმედებების განხორციელება არ დასტურდება. კანონის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დროებითი შენობა-ნაგებობა არის ანაკრები ელემენტებისაგან შედგენილი, ასაწყობ-დასაშლელი ან/და მობილური სისტემა, რომელიც მიწასთან დაკავშირებულია საკუთარი წონით ან/და მშრალი არამონოლითური ჩამაგრებით და რომელსაც არ გააჩნია მიწისქვეშა სათავსები. ადმინისტრაციულ ორგანოს არც თავად დაუდგენია სადავო მიწის ნაკვეთზე მდებარე საცხოვრებელი დანიშნულების ნაგებობის მახასიათებლები და არც დაინტერესებული პირისათვის დაუვალებია დამატებითი დოკუმენტაციის წარმოდგენა. სზაკ-ის 83.2 მუხლის თანახმად, თუ განმცხადებელი ადმინისტრაციულ ორგანოს არ წარუდგენს რაიმე დოკუმენტს ან სხვა ინფორმაციას, რაც აუცილებელია საქმის გადაწყვეტისათვის, ადმინისტრაციული ორგანო განმცხადებელს განუსაზღვრავს ვადას, რომლის განმავლობაშიც მან უნდა წარადგინოს დამატებითი დოკუმენტი ან ინფორმაცია. კომისიას მსგავსი ქმედება არ განუხორციელებია, თუმცა აგრეთვე არ დაუსაბუთებია წარდგენილი ინფორმაციისა და დოკუმენტაციის საკმარისობა საკითხის გადასაწყვეტად.
საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე სულ მცირე 2003 წლიდან ცხოვრობს კონკრეტულ ტერიტორიაზე განთავსებულ საცხოვრებელი დანიშნულების ფართში. საქმეში დაცულია ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 12.06.2003წ. გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვით მ. ც-ე შვილებთან ერთად ცხოვრობდა ...ის ქ. №...-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ „ვაგონში“. სარჩელი აღძრული იყო სწორედ მ. ც-ეის მიმართ თვითნებურად დაკავებული ნაკვეთის გამოთავისუფლების მოთხოვნით. სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 12.06.2003წ. გადაწყვეტილებით მ. ც-ეს დაევალა მიწის ნაკვეთზე მოწყობილი ვაგონის აღება. სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ფორმულირება ქმნის ვარაუდს, რომ ვაგონი შესაძლოა საკუთარი წონით კი არ იდგა მიწის ნაკვეთზე, არამედ მიწასთან გარკვეული საშუალებებით იყო დაკავშირებული, რადგან სასამართლო უთითებს არა უბრალოდ ნაკვეთიდან ვაგონის გატანაზე, არამედ მოწყობილი ვაგონის აღებაზე, ანუ დემონტაჟზე. გასათვალისწინებელია აგრეთვე ის გარემოება, რომ მართალია სარჩელი დაკმაყოფილდა, თუმცა მხარეთა შორის სადავოდ არ არის გამხდარი სასამართლოს 12.06.2003წ. გადაწყვეტილების აღუსრულებლობა, მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის ამჟამადაც ფლობა და მასზე განთავსებულ ნაგებობაში ცხოვრება.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე საქმეში დაცულ, 2011წ. შედგენილ ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, ნაკვეთში განთავსებულია ლითონის ელემენტებისაგან შედგენილი საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობა, ხის ელემენტებისაგან შესრულებული შენობა-ნაგებობა, რომელიც ასრულებს სამზარეულოს დანიშნულებას და კაპიტალური შენობა-ნაგებობა, რომელშიც მოწყობილია მოქმედი სველი წერტილი; ნაკვეთი შემოსაზღვრულია ნაწილობრივ ლითონისა და ხის ელემენტებისგან შესრულებული კონსტრუქციით, ხოლო ნაწილობრივ კაპიტალური ღობით, ნაკვეთში არის განსხვავებული ასაკის ხეხილის მრავალსახეობა (ორი კაკლის ხე, გარგარი, კომში, ქლიავი და სხვ.), ნაკვეთზე გაშენებულია ვაზის მრავალწლიანი ტალავერი. დასკვნის თანახმად, ნაკვეთის შემომზღუდავი ლითონის ელემენტები მნიშვნელოვნად კოროზირებულია წლების განმავლობაში ღია გარემოში მდებარეობის შედეგად, ასევე გამოყენებულ ბეტონის ელემენტებზე აღინიშნება მნიშვნელოვანი განშრევებების უბნები წლების განმავლობაში ღია გარემოში ტემპერატურული ცვალებადობის გამო, მიწაზე ფიქსირდება წლების მანძილზე დამუშავების კვალი. ექსპერტმა მოახდინა ნაკვეთში მდებარე ლითონის ელემენტების აპარატული დამუშავება კოროზიულობის ხარისხის დადგენის მიზნით და მიიჩნია, რომ ჟანგვის ხარისხი დასაშვებ მნიშვნელობას აღემატება, რაც მიუთითებს აგრესიულ გარემოში წლების მანძილზე განთავსებაზე. დასკვნაში აღნიშნულია, რომ საკვლევი ობიექტის ასაკი საშუალოდ 15-18 წლის დიაპაზონით განისაზღვრება. დასკვნის შესავალი ნაწილის მიხედვით, ექსპერტის საკვლევი ობიექტი იყო ნაკვეთის შემომზღუდავი კონსტრუქციის ელემენტებისა და ნაკვეთში განთავსებული საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობების ხანდაზმულობის შეფასება. ამდენად, ექსპერტის 2011წ. დასკვნის თანახმად, საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობის ასაკი შეადგენდა 15-18 წელს. საქმეში დაცულია აგრეთვე სამი პირის ნოტარიულად დამოწმებული ახსნა-განმარტება, რომლითაც ისინი ადასტურებენ, რომ მ. ც-ეის ოჯახი 1980 წლიდან ფლობს და სარგებლობს ...ის ქ. №...-ში მდებარე ნაკვეთითა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით. გასათვალისწინებელია, რომ ნოტარიუსის მითითებით აღნიშნული პირები აგრეთვე ცხოვრობენ ქ.თბილისში, ...ის ქუჩაზე.
კომისიის სადავო აქტი არ შეიცავს რაიმე სახის დასაბუთებას არა მხოლოდ ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებებთან, არამედ ზოგადად - დამდგარ სამართლებრივ შედეგთან მიმართებით. მხოლოდ ნორმათა ციტირება და დასკვნა, რომ კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთზე განთავსებული იყო დროებითი ნაგებობა, რაც მ. ც-ეის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავს, არ ქმნის საკმარის დასაბუთებას. სადავო გადაწყვეტილებიდან არ იკვეთება გარემოებები, რომელთა გამოკვლევის შედეგად ადმინისტრაციული ორგანო კონკრეტულ შედეგამდე მივიდა. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 4.1 მუხლის თანახმად, აღიარების კომისია თავის ფუნქციებს ახორციელებს სზაკ-ის მე-8 თავით განსაზღვრული ფორმალური ადმინისტრაციული წარმოების წესით. ამასთანავე, ფორმალური ადმინისტრაციული წარმოება მიმდინარეობს მარტივი ადმინისტრაციული წარმოებისათვის დადგენილი წესით, უკეთუ კანონით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული (სზაკ-ის 107.2 მუხ.). სზაკ-ის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ განსახილველ შემთხვევაში ადმინისტრაციული წარმოების დროს არ იქნა დაცული ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნები ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარებასთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე (სზაკ-ის 96-ე მუხ.). ადმინისტრაციულ ორგანოს საკითხის გადაწყვეტისას არსებულ მტკიცებულებათა შეფასების, საჭიროების შემთხვევაში დამატებით მტკიცებულებათა მოპოვების გზით უნდა დაედგინა საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. რაიმე მტკიცებულება, რომელიც საცხოვრებელი ნაგებობის დროებით ნაგებობად მიჩნევის წინაპირობებს დაადასტურებს საქმეში არ არის დაცული, მხოლოდ ის გარემოება, რომ ნაგებობა ლითონის ელემენტებისაგან შედგება, არ ქმნის ნაგებობის დროებითად მიჩნევის საკმარის საფუძველს. კომისია ვალდებულია უზრუნველყოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევა (საქართველოს მთავრობის 28.07.2016წ. №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ 13.5 მუხ.), რაც განსახილველ შემთხვევაში არ მომხდარა.
კომისიის მოსაზრება, რომ 2005წ. ორთოფოტოზე ჩანს მხოლოდ დროებითი შენობა-ნაგებობა, აგრეთვე არ არის დასაბუთებული. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ 2005წ. ორთოფოტოზე აღბეჭდილია ორი ნაგებობა: ერთი საცხოვრებელი დანიშნულების შენობა და მეორე - მის მიმდებარედ არსებული კაპიტალური სველი წერტილი. მ. ც-ე ორთოფოტოზე მიანიშნებს აღნიშნულ ნაგებობათა კონკრეტულ მდებარეობაზე. აღნიშნულის მიუხედავად, კომისიას არ დაუსაბუთებია მ. ც-ეის მოსაზრების გაზიარებაზე უარი, მისი მოსაზრების არასარწმუნოობა, არ უმსჯელია ორთოფოტოზე არსებულ ობიექტებზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ორთოფოტო არის კონკრეტულ პერიოდში მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი საზღვრების, მასზე ნაგებობების არსებობის დამადასტურებელი ობიექტური მტკიცებულება, ორთოფოტოზე ასახული მონაცემების სათანადოდ შესწავლა შესაძლოა განმსაზღვრელი იყოს მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების საკითხის გადაწყვეტისათვის. ორთოფოტო (აეროფოტოგადაღება) მიიჩნევა მიწის თვითნებურად დაკავების დამადასტურებელ დოკუმენტად (საქართველოს მთავრობის 28.07.2016წ. №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-2 მუხ. „ე“ ქვ.პ.). საქმეში დაცულ 2005წ. გაცემულ ორთოფოტოზე საცხოვრებელი დანიშნულების ნაგებობის გარდა ჩანს აგრეთვე შედარებით მცირე ზომის ნაგებობაც ნაკვეთის შემომსაზღვრავი ღობის მიმდებარედ, რაც კომისიას გადაწყვეტილების მიღებისას არ გაუთვალისწინებია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს საკუთრების უფლების აღიარებას არა მხოლოდ იმ ნაკვეთზე, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი, არამედ აგრეთვე იმ ნაკვეთზე, რომელზედაც არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობაა განთავსებული. უგულებელყოფილია აგრეთვე კომისიაში კანონის ამოქმედებიდან რამდენიმე თვეში - 25.12.2007წ. მ. ც-ეის მიერ წარდგენილი განცხადება, რომელშიც მოსარჩელე უთითებდა ასაღიარებელ ნაკვეთზე ორი ნაგებობის არსებობაზე.
კომისიის მოსაზრება, რომ ორთოფოტოთი შეუძლებელია ნაგებობათა სტატუსის, მათი მუდმივ თუ დროებით ნაგებობად მიჩნევის შესაძლებლობა, არ ასაბუთებს სარჩელის უსაფუძვლობას. კომისიამ უგულებელყო ის გარემოება, რომ ერთმნიშვნელოვნად დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე (სულ მცირე 2003 წლამდე) მ. ც-ეის მიერ ქ. თბილისში, ...ის (ყოფ. ...ის) ქ. №...-ში მდებარე ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი, ასევე მასზე ისეთი ნაგებობის არსებობა, რომელიც გამოიყენებოდა მ. ც-ეის ოჯახის საცხოვრებელი მიზნით. აღნიშნული გარემოება დასტურდება არა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებითა და ექსპერტიზის დასკვნით, არამედ აგრეთვე სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით. საქმეში დაცულ 2005 წლის შემდგომ გაცემულ ორთოფოტოებსა და საკადასტრო ნახაზებზე კვლავ ფიქსირდება 2005 წლის ორთოფოტოზე არსებული ნაგებობები, ამასთანავე, კომუნალური გადახდის ქვითრები, კონკრეტულ მისამართზე მ. ც-ეის რეგისტრაცია, ნაკვეთისა და მასზე მდებარე ნაგებობების ფოტოსურათები ადასტურებს, რომ მ. ც-ეს ნაკვეთის ფლობა არ შეუწყვიტავს, იგი დღემდე ცხოვრობს სადავო ნაკვეთზე განთავსებულ საცხოვრებელ ფართში. აღნიშნული მტკიცებულებების გათვალისწინებით, კომისიის მითითება საცხოვრებელი ნაგებობის დროებით ხასიათზე არაა სათანადოდ დასაბუთებული. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისათვის მიწის ნაკვეთზე შენობის და არა დროებითი ნაგებობის არსებობის დადგენის მიზანია - პირის მიერ მიწის ნაკვეთის რეალურად დაკავების, ფლობის, მასზე ფაქტობრივი ბატონობის განხორციელების, ასევე პირის ნაკვეთის, როგორც საკუთარის, ფლობის და სარგებლობის ნების დადასტურება. კანონის მიზანია კერძო პირის მფლობელობაში არსებული სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი არა ყველა მიწის ნაკვეთის განკერძოება, არამედ მხოლოდ იმ მიწის ნაკვეთების კერძო საკუთრებაში გადაცემა, რომელზეც უტყუარად დასტურდება 2007 წლამდე დაუფლების ფაქტი, ნაკვეთის გამოყენება დაინტერესებული პირის სასარგებლოდ, კერძო პირის მიერ ნაკვეთის „მისაკუთრება“, რაც დგინდება კონკრეტულ მიწის ნაკვეთზე ცხოვრებით ან/და საქმიანობით, ნაკვეთის დაუფლების არადროებითი ხასიათით, ნაკვეთის, როგორც საკუთარის ფლობით. უკეთუ უტყუარად დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე პირის მიერ ნაკვეთის დაუფლება, სარგებლობა, მოვლა-პატრონობა, ნაკვეთზე 2007 წლამდე განთავსებულ ნაგებობაში მუდმივი ცხოვრება, დაუსაბუთებელია საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმა. ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიაში ჯერ კიდევ 25.12.2007წ. წარდგენილ განცხადებაში მ. ც-ე უთითებდა, რომ მისი ოჯახი ფლობს და სარგებლობს თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთით და მასზე განთავსებული საცხოვრებელი ნაგებობით. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით უტყუარად დგინდება კანონის ამოქმედებამდე მ. ც-ეის მიერ სადავო ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი. თავად სადავო აქტშიც მითითებულია, რომ დადასტურდა კანონის ამოქმედებამდე მიწის ნაკვეთზე ნაგებობის არსებობა.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს აგრეთვე საქმეში დაცულ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 20.06.2016წ. წერილზე, რომლის თანახმად, ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ განიხილა საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მ. ც-ეის განცხადება და 23.05.2016წ. №503 ოქმით მიიღო გადაწყვეტილება დაინტერესებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების თხოვნის დაკმაყოფილების თაობაზე იმ შემთხვევაში, თუ ეს უძრავი ქონება გათავისუფლდება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სახელზე არსებული რეგისტრაციისაგან. აღნიშნული წერილის მიხედვით, კომისია აფიქსირებს დადებით პოზიციას მ. ც-ეის საკუთრების უფლების აღიარებასთან დაკავშირებით და არ უთითებს საკუთრების უფლების აღიარების რაიმე დამაბრკოლებელ გარემოებაზე ნაკვეთზე მუნიციპალური საკუთრების გავრცელების გარდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით მით უფრო გაურკვეველია აღიარებაზე უარი იმ საფუძვლით, რომ კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთზე განთავსებული იყო დროებითი ნაგებობა.
მ. ც-ე სარჩელში უთითებს 21.07.2005წ. საკადასტრო აზომვითი ნახაზის შედგენაზე, რომელზეც დატანილი იყო კაპიტალური სველი წერტილი და მიწის ნაკვეთზე კაპიტალურად დამაგრებული ვაგონი. 21.07.2005წ. შედგენილ საკადასტრო აზომვით ნახაზზე მითითება ხდება აგრეთვე ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნაში. აღნიშნული ნახაზის გაცემისას მოქმედი „მიწის რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის (ძალადაკარგულია 20.03.2006წ.) 11.2 მუხლის თანხმად, კადასტრულ რუკაზე მოცემული უნდა ყოფილიყო მიწის და სხვა უძრავი ქონების საზღვრები, გეოგრაფიული ადგილმდებარეობა. ამდენად, აღნიშნული საკადასტრო ნახაზი, რომელიც საქმეში არ არის დაცული, აგრეთვე საჭიროებს შესწავლას, რადგან მასზე დატანილი უნდა ყოფილიყო ინფორმაცია მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე უძრავი ქონების შესახებ. ნახაზზე ე.წ. „ვაგონის“ დაფიქსირების შემთხვევაში, უნდა შეფასდეს მისი დროებით ნაგებობად მიჩნევის შესაძლებლობა.
საქმის გარემოებათა ხელახლა გამოკვლევისას შეფასებას საჭიროებს აგრეთვე მ. ც-ეის მიერ მითითებული მიწის ნაკვეთის ფართობი, რადგან კომისიაში 06.11.2015წ. წარდგენილი განცხადებით მ. ც-ე მართალია ითხოვს საკუთრების უფლების აღიარებას ქ. თბილისში, ...ის (ყოფ. ...ის) ქ. №...-ში მდებარე 328 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე, თუმცა კომისიაში მოსარჩელის მიერვე 2015 წლამდე წარდგენილ განცხადებებში, ისევე როგორც 2011წ. გაცემულ ექსპერტიზის დასკვნაში მიწის ფართად მითითებულია 310 კვ.მ., ხოლო მოწმეები, რომლებიც მ. ც-ეის მიერ სადავო ნაკვეთის ფლობასა და სარგებლობას ადასტურებენ, მიწის ფართად უთითებენ 300კვ.მ.-ს. ამდენად, დადგენას საჭიროებს ასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის ზუსტი ფართობი.
სადავო აქტით მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მეორე საფუძვლად მითითებულია აგრეთვე ის გარემოება, რომ მ. ც-ეის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი მოქცეული იყო ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული ტერიტორიის საზღვრებში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთზე თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ უნდა იქნეს მიჩნეული სახელმწიფოს მიერ მის განკარგვად „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიზნებისთვის, მიწის ნაკვეთის თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში აღრიცხვით აღიარების მიზნებისთვის არ იცვლება მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი სტატუსი. მ. ც-ეის მიერ საკუთრების უფლების აღიარებისას მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა მუნიციპალიტეტის საკუთრებას, თუმცა იგი ვერ ჩაითვლებოდა განკერძოებულ მიწის ნაკვეთად. კანონში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის მოხსენიება არ ნიშნავს, რომ განცხადების განხილვის მომენტში მიწა უცილობლად მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში უნდა იმყოფებოდეს. ნაკვეთის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში დარეგისტრირებით არ გაუქმებულა ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა, ვინაიდან აღნიშნულით არ მომხდარა ნაკვეთის პრივატიზება, მისი განკერძოება. ამგვარი განმარტება შესაბამისობაშია „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიზანთან, რომელიც აწესრიგებს პირის მიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლებს, წესსა და პირობებს, აგრეთვე იმ ორგანოების უფლებამოსილებას, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარების პროცესში წარმოადგენენ სახელმწიფოს. კანონის 1-ელი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიზნის განსაზღვრისას გასათვალისწინებელია მისი მიღების პერიოდისათვის არსებული ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი რეალობა. აღნიშნული კანონის მიღებით კანონმდებლმა წაახალისა კერძო ინიციატივა და მოახდინა არსებული მიწის რესურსის ათვისების სტიმულირება ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ. ხსენებული კანონის საფუძველზე, ფიზიკურ პირებს და კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს მიენიჭათ უფლება, დადგენილი წესით და დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, მოეხდინათ საკუთრების უფლების აღიარება. ზემოაღნიშნული კანონის მიღებით, მიწის ფონდის ათვისების ხელშეწყობის მიზნით, სახელმწიფომ დაადგინა სახელმწიფო ქონების - მიწის ნაკვეთების პრივატიზების გარკვეული შეღავათების შეცველი რეჟიმი (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 27.12.2013წ. №2/3/522,553 გადაწყვეტილება, §17,46,47). კანონის მიღების მიზეზი სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის მნიშვნელოვანი ნაწილის მართლზომიერ მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებობა და თვითნებური დაკავება გახდა, რაც აფერხებდა მიწის ფონდის ათვისებას, მიწის ბაზრისა და მიწის განკარგვის სახელმწიფო სტრატეგიული გეგმის განვითარებას. ამასთანავე, მიუხედავად მოქალაქეთა მიერ აღნიშნული მიწებით მრავალწლიანი სარგებლობისა, მათზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია დაკავშირებული იყო მთელ რიგ სირთულეებთან, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების რეგისტრაცია შეუძლებელი იყო. არსებული ვითარება განაპირობებდა სახელმწიფო ბიუჯეტის ზრდის შეფერხებას, რადგან ვერ ხერხდებოდა მიწების საჯარო რეესტრში იდენტიფიცირება და, შესაბამისად, მათი მიწის გადასახადით დაბეგვრა (იხ. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის პროექტის განმარტებითი ბარათი). ამდენად, ნათელია, რომ კანონის მიღება ემსახურებოდა ზემოაღნიშნული პრობლემების აღმოფხვრას, რაც თანაბრად ავრცელებდა მის მოქმედებას, როგორც სახელმწიფოს, ისე ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებთან მიმართებით. სახელმწიფოს მიზანს შეადგენდა ქვეყნის მასშტაბით არსებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ რეალურად დაკავებული, დაურეგისტრირებელი მიწების ოდენობის დადგენა, აღრიცხვა და მათი რეგისტრირება, რაც თავისთავად გულისხმობს არა მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში, არამედ თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწებსაც (იხ. სუსგ 28.10.2019წ. №ბს-504-501(კ-17)). ამდენად, მ. ც-ეის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თბილისის მუნიციპალიტეტის საკადასტრო ერთეულის საზღვრებში მოქცევა, არ ქმნიდა მ. ც-ეის საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის საფუძველს.
საკითხზე ხელახალი მსჯელობისას კომისიამ უნდა გაითვალისწინოს აგრეთვე არქიტექტურის სამსახურიდან მის მიერვე გამოთხოვილი ინფორმაცია. სსიპ არქიტექტურის სამსახურის 05.02.2016წ. წერილის თანახმად, მართალია მიწის ნაკვეთი დედაქალაქის პერსპექტიული განვითარების გენერალური გეგმის მიხედვით, მოქცეულია სპეციალურ (სპეც) ზონაში, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების გამომრიცხავ გარემოებებს შორის არ ასახელებს ნაკვეთის მდებარეობას ზოგადად სპეციალურ (სპეც) ზონაში (3.2 მუხ.). ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 24.05.2016. №14-39 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების“ თანახმად, სპეციალური ზონა მოიცავს: არსებულ/დაგეგმილ საგანმანათლებლო, სამეცნიერო, სამედიცინო, ასევე საქალაქო ინფრასტრუქტურის და სასაწყობო გამოყენების ტერიტორიებს, არსებულ/დაგეგმილ სასაფლაო გამოყენების ტერიტორიებს და არსებულ/დაგეგმილ სამხედრო გამოყენების ტერიტორიებს (მე-15 მუხ. მე-2 პუნქტის „დ“ ქვ.პ., მე-5 პუნქტის „ვ“, „ზ“, „თ“ ქვ.პ.). ამდენად, მართალია სპეციალური ზონა სამხედრო გამოყენებისათვის განკუთვნილი მიწის ნაკვეთების გარდა მოიცავს სხვა არა ერთი კატეგორიის მიწის ნაკვეთს, თუმცა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება გამოირიცხება მხოლოდ სპეციალური დანიშნულების - თავდაცვისა და მობილიზაციისათვის განკუთვნილ მიწის ნაკვეთებზე (კანონის 3.2 მუხ. „კ“ ქვ.პ.), ხოლო განსახილველ შემთხვევაში ასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის მდებარეობა თავდაცვისა და მობილიზაციისათვის განკუთვნილ ტერიტორიაზე არ დადასტურებულა. საგულისხმოა აგრეთვე, რომ კომისიის სადავო აქტით აღნიშნული საფუძველი არ გამხდარა მ. ც-ეის განცხადების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არსებობს სადავო აქტის სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე ბათილად ცნობის წინაპირობები, რადგან ადმინისტრაციულ პროცესში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით (სასკ-ის მე-4, მე-19 მუხ.) მართალია სასამართლოს აქვს შესაძლებლობა ფაქტობრივი გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის მიზნით შეაგროვოს დამატებითი მტკიცებულებები, თუმცა აღნიშნული უზრუნველყოფს ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში დაშვებული ხარვეზების აღმოფხვრას და არა ორგანოში განსახორციელებელი წარმოების ჩანაცვლებას. განსახილველ შემთხვევაში გამოკვლევას საჭიროებს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე რიგი გარემოებები. კომისია ვალდებულია მასთან წარდგენილ განცხადებაში დასმული საკითხი შეისწავლოს სზაკ-ით დადგენილი წესით, სრულად გამოიკვლიოს საქმესთან დაკავშირებული გარემოებები და მიიღოს სათანადოდ დასაბუთებული გადაწყვეტილება. განსახილველ შემთხვევაში სადავო აქტი ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ სტანდარტს. ამასთანავე, გასათვალისწინებელია, რომ მ. ც-ეის სასარჩელო მოთხოვნაა სადავო აქტის ბათილად ცნობა და კომისიისათვის საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება. ამდენად, მ. ც-ე სასამართლოსაგან არ ითხოვს კომისიისათვის აღიარების შესახებ აქტის გამოცემის დავალებას, მოსარჩელის მოთხოვნას შეადგენს კომისიისათვის საქმის გარემოებათა ხელახლა გამოკვლევის და შემდგომში აქტის გამოცემის დავალება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო შეზღუდულია სასარჩელო მოთხოვნით, იგი არ არის უფლებამოსილი მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა (სსკ-ის 248-ე მუხ.), შესაბამისად, სადავო აქტი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე.
რაც შეეხება სარჩელზე, სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის საკითხს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასკ-ის 10.2 მუხლის თანახმად, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემული იყო საქმის გარემოებების სათანადო გამოკვლევის გარეშე, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია აანაზღაუროს პროცესის ხარჯები მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილების გამოტანის შემთხვევაშიც. პროცესის ხარჯები მოიცავს სახელმწიფო ბაჟს (სსკ-ის 37-ე მუხ.). მოცემულ შემთხვევაში დადასტურდა, რომ კომისიის მიერ სადავო 12.03.2018წ. №401 განკარგულების გამოცემა მოხდა საქმის გარემოებების სათანადოდ გამოკვლევის გარეშე. ამდენად, სწორედ კომისიას უნდა დაეკისროს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. მ. ც-ეის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.02.2020წ. განჩინება და საქმეზე მიღებული იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
3. მ. ც-ეის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;
4. ბათილად იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 12.03.2018წ. №401 განკარგულება და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას დაევალოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა;
5. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ნ. ჭ-ეის (პ.ნ. ...) სასარგებლოდ დაეკისროს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 250 ლარის ანაზღაურება;
6. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას თ. ა-ის (პ.ნ. ...) სასარგებლოდ დაეკისროს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის ანაზღაურება;
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
ბ. სტურუა
