№ბს-78(2კ-22) 16 მარტი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა. ლ-ის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაზე (მოსარჩელე - ა. ლ-ე, მოპასუხე - საქართველოს გენერალური პროკურატურა, მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

აღწერილობითი ნაწილი:

1. 2020 წლის 27 სექტემბერს ა. ლ-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს გენერალური პროკურატურის თბილისის პროკურატურის, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ს სამმართველოს პოლიციის მე-... განყოფილების მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა: 1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის თბილისის პროკურატურას დაევალოს ა. ლ-ისათვის 2015 წლის 10 ივლისიდან სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე პერიოდში მიუღებელი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგოს ანაზღაურება დარიცხული ხელფასი 1,204 ლარისა და 50 თეთრის ოდენობით, საიდანაც დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი შეადგენს 240 ლარს და 90 თეთრს და ხელზე ასაღები ხელფასი შეადგენდა 963 ლარს და 60 თეთრს; 2. საქართველოს გენერალური პროკურატურის თბილისის პროკურატურას დაევალოს ა. ლ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურება 20 000 (ოცი ათასი) ლარის ოდენობით; 3. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ს სამმართველოს პოლიციის მე-... განყოფილებას დაევალოს ა. ლ-ის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ს სამმართველოს პოლიციის ... განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის (პოლიციის უფროსი ლეიტენანტი) თანამდებობაზე ან მის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა.

სასარჩელო მოთხოვნათა და მოპასუხეთა წრის დაზუსტების შემდეგ, ა. ლ-ის სასარჩელო მოთხოვნები ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: 1. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს ა. ლ-ის სასარგებლოს 2015 წლის 10 ივლისიდან 2020 წლის ოქტომბრის თვის ჩათვლით პერიოდში მიუღებელი ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო დარიცხული ხელფასის 83888,23 ლარის ოდენობით, საიდანაც ხელზე ასაღები თანხა შეადგენდა 66765,55 ლარს, ხოლო საშემოსავლო გადასახადს 16468,08 ლარს; 2. საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაევალოს ა. ლ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის ანაზღაურება 20 000 (ოცი ათასი) ლარის ოდენობით;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინსტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით დამტკიცდა მოსარჩელე ა. ლ-ესა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შორის 2020 წლის 20 ოქტომბერს გაფორმებული მორიგების აქტი, რომლის თანახმად მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა თანხმობა №3/3075-20 ადმინისტრაციული საქმის ფარგლებში მორიგების აქტის გაფორმებიდან 5 (ხუთი) სამუშაო დღის ვადაში, მოსარჩელე ა. ლ-ის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის მთავარი სამმართველოს პოლიციის ... სამმართველოს უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის თანამდებობაზე აღდგენის თაობაზე; ამავე განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ნაწილში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინსტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილებით ა. ლ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისრა ა. ლ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 2000 ლარის ანაზღაურება, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით 30425, 11 ლარის ანაზღაურება;

პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) პირის ბრალდების შესახებ 2015 წლის 8 ოქტომბრის დადგენილების თანახმად, ა. ლ-ე ცნობილ იქნა ბრალდებულად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში; ბ) თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 7 ივლისის განჩინებით, ბრალდებული ა. ლ-ე, საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე გადაყენებული იქნა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ს სამმართველოს პოლიციის მე-... განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის თანამდებობიდან. აღნიშნული განჩინების საფუძველზე 2015 წლის 10 ივლისს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გამოსცა ბრძანება 2015 წლის 6 ივლისიდან ა. ლ-ის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ; გ) თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 24 დეკემბრის განაჩენით ა. ლ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში. აღკვეთს ღონისძიება გირაო გაუქმდა, ხოლო გირაოს თანხა დაუბრუნდა მის შემტანს დადგენილი წესით; დ) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის განაჩენით (საქმე N1/ბ-288-19) უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 დეკემბრის განაჩენი; ე) საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 24 იანვრის განჩინებით (საქმე №6970აპ-19) თბილისის პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად; ვ) საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2020 წლის 6 ნოემბრის № MIA 9 20 02619509 ბრძანებით პოლიციის უფროსი ლეიტენანტი - ა. ლ-ე აღდგენილ იქნა და დაინიშნა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ...ის მთავარი სამმართველოს პოლიციის ... სამმართველოს უბნის ინსპექტორი-გამომძიებლის თანამდებობაზე (თანამდებობრივი სარგო 1590 ლარი) 2020 წლის 25 ოქტომბრიდან. ზ) საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2020 წლის 28 ოქტომბრის №MIA 620 02550395 წერილის თანახმად, ა. ლ-ის მიერ დაკავებული თანამდებობისათვის (უბნის ინსპექტორ-გამომძიებელი) დადგენილი თანამდებობრივი სარგო 2015 წლის 6 ივლისიდან 2020 წლის ოქტომბრის ჩათვლით შეადგენს 66 765,55 ლარს; თ) სსიპ შემოსავლების სამსახურის 26.02.2021 წლის ცნობის თანახმად, ფ/პ ა. ლ-ის მიერ 09.07.2015 წლიდან 06.11.2020-ის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს 62 284,44 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი 12 316,28 ლარს.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის ,,გ” ქვეპუნქტზე, საქართველოს კონსტიტუციის მე-4 მუხლზე და 18-ე მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის №23/630 და 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილებებზე, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლზე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ და მე-3 ნაწილებზე, ამავე კოდექსის მე-18, 408-ე, 409, 411-ე და 413-ე მუხლებზე მითითებით სასამართლომ განმარტა, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს მხრიდან მორალური ზიანის მოცულობის განსაზღვრა ხდება გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მორალური ზიანის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის სუბიექტურ დამოკიდებულებას, ობიექტურ გარემოებებს, როგორიცაა დაზარალებულის ცხოვრების პირობები, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, საქმიანობა, ასაკი და ა.შ. იმ პირობებში, როდესაც ა. ლ-ის მიმართ აღკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობა გამოყენებული არ ყოფილა, მოსარჩელისათვის მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხა შეადგენს 2 000 (ორი ათასი) ლარს.

რაც შეეხება ა. ლ-ისათვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს, სასამართლომ განმარტა, რომ საქმეში წარმოდგენილია უკანონო მსჯავრდების შედეგად მოსარჩელისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, კერძოდ, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ეკავა კონკრეტული თანამდებობა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში და იღებდა ყოველთვიურ ხელფასს, თუმცაღა, მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობის გამო იგი გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან და ამდენად, ვერ მიიღო ხელფასის სახით შემოსავალი. გარდა ამისა, სახეზეა მარეაბილიტირებელი გარემოება, რაც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს. შესაბამისად, დადასტურებულია პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ფულად ზარალსა და მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნის თანმდევ შედეგებს შორის, რომელიც წარმოშობს საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ სასარჩელო მოთხოვნას 2015 წლის 7 ივლისიდან სამსახურში აღდგენამდე - 2020 წლის ოქტომბრის თვის პერიოდზე გაანგარიშებით. მიუღებელი ხელფასი უნდა ანაზღაურდეს იმ ოდენობით, რაც მოსალოდნელი იყო, თუკი ა. ლ-ე გააგრძელებდა მუშაობას იმავე ან ტოლფას თანამდებობაზე, თანამდებობრივი უფლება-მოვალეობებისა და ზღვრული წოდების თანხვედრით.

ზემოთ აღნიშნული მსჯელობიდან და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. ლ-ის მოთხოვნა მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურების ნაწილში საფუძვლიანია, თუმცა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ 2015 წლის 7 ივლისიდან სამსახურში აღდგენამდე - 2020 წლის ოქტომბრის თვის პერიოდში მიუღებელი ხელფასი - საშემოსავლო გადასახადის

დაქვითვით 66 765,55 ლარის ოდენობით, სრულად წარმოადგენს მატერიალურ ზიანს.

სასამართლომ მიუთითა სსიპ შემოსავლების სამსახურის ცნობაზე, რომელიც ასახავდა მონაცემებს მოსარჩელის მიერ 09.07.2015 წლიდან 06.11.2020-ის ჩათვლით მიღებულ შემოსავალზე და განმარტა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა მოცემულ ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას უნდა დაეკისროს მოსარჩელისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, კერძოდ, მიუღებელ შემოსავალს - 66 765,55 ლარს უნდა გამოაკლდეს 2017 წლის თებერვლიდან 2020 წლის ნოემბრამდე მოსარჩელის სამეწარმეო საქმიანობის შედეგად მიღებული შემოსავალი - 58053,67 ლარი და ამათ სხვაობას - 8711.88 ლარს უნდა დაემატოს მისაღები შემოსავალი - 2015 წლის ივლისიდან - დეკემბრის ჩათვლით 6218,23 ლარი, 2016 წლის იანვრიდან - დეკემბრის ჩათვლით 14280 ლარი და 2017 წლის იანვრის 1215 ლარი, ვინაიდან ამ პერიოდებში მოსარჩელე არ ეწეოდა ანაზღაურებად საქმიანობას, რის გამოც ადგებოდა მატერიალური ზიანი. შესაბამისად, საერთო ჯამში მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დასაკისრებელი თანხა შეადგენს - 30 425, 11 ლარს.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინსტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის სახით საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის 30.425.11 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში ა. ლ-ის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე ა. ლ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისრა 21 713 ლარისა და 23 თეთრის ანაზღაურება. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა მასზედ, რომ მოცემულ შემთხვევაში შესაბამისი მარეაბილიტირებელი გარემოებების გათვალისწინებით არსებობს როგორც ქონებრივი, ასევე არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების კანონით დადგენილი საფუძვლები. ამასთან სასამართლომ განმარტა, რომ გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლა უკავშირდება მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს შედეგს/მსჯელობას მატერიალური ზიანის სახით 30 425.11 ლარის ოდენობით ანაზღაურების ნაწილში.

დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მატერიალური ზიანის სახით, 2015 წლის 6 ივლისიდან 2020 წლის ოქტომბრის თვის ჩათვლით პერიოდში მიუღებელი თანამდებობრივი სარგოს, ხელზე ასაღები თანხის 66 765,55 ლარის დაკისრება.

საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ 2015 წლის ივლისიდან 2017 წლის იანვრის ჩათვლით ა. ლ-ე არ ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას. შესაბამისად ამ პერიოდის ხელფასი სრულად ეკუთვნის, რაც შეადგენს (6 218.23+14 280+1 215) 21 713.23 ლარს. 2017 წლის თებერვლიდან 2020 წლის ოქტომბრის ჩათვლით ხელფასი, რასაც ა. ლ-ე მიიღებდა, შეადგენს (66765.55-21 713.23) 45 052.32 ლარს. აღნიშნულ პერიოდში მის მიერ სამეწარმეო საქმიანობით მიღებული თანხა შეადგენს (62 284.44-12 316.28) 49 968.16 ლარს. ამდენად სამეწარმეო საქმიანობით მიღებული შემოსავალი აღემატება ხელფასის დარჩენილ ნაწილს და ამ პერიოდში სახელფასო ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) არსებობა არ ფიქსირდება. შესაბამისად, ამ პერიოდის მიუღებელი ხელფასი არ ექვემდებარება ანაზღაურებას.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ა. ლ-ემ.

კასატორის განმარტებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილებით სრულიად მართებულად დაეკისრა მოპასუხეს 30425,11 ლარის გადახდა. ასევე, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ აპელანტს სასამართლოში სადავოდ არ გაუხდია პირველი ინსტანციის მიერ მატერიალური ზიანის კალკულაციის წესი და ზიანის ოდენობა. აპელანტი უთითებდა მხოლოდ იმაზე, რომ ის არ წარმოადგენდა ვალდებულ სუბიექტს მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე, რადგან აპელანტის განმარტებით სახეზე არ იყო ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების ერთობლიობა, კერძოდ, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, შედეგი ზიანი და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში არასწორი რომც ყოფილიყო, სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა უფლებამოსილება შეემცირებინა ზიანის ოდენობა, რადგან აპელანტ მხარეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას სადავოდ არ გაუხდია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ზიანის ოდენობა.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

კასატორის განმარტებით, პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით, ამასთან მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს-ზიანს შორის. ასევე მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, აღნიშნულს ადგილი არ ქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს. შესაბამისად, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები არ შეიძლება გაგებულ იქნას, როგორც ვინმეს მხრიდან განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ქმედებით ზიანის მიყენებად. თუ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობისას გამოყენებულ იქნა კანონით გათვალისწინებული საპროცესო მოქმედებები, გატარდა კანონშესაბამისი ღონისძიებანი, საბოლოოდ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მარეაბილიტირებელი საფუძვლით დამთავრების შემთხვევაშიც არ არსებობს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი. სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას - დევნის განხორციელებისას პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება სასამართლოს კომპეტენციაა. როგორც საქმეზე დართული მასალებით დგინდება, მოცემულ შემთხვევაში ა. ლ-ეს თავისუფლება შეზღუდული არ ქონია, მას სასამართლოს განჩინებით აღკვეთის ღონისძიების სახით შეფარდებული ჰქონდა გირაო. საქმის არსებითი განხილვის შედეგად კი სასამართლოს მიერ მიღებული იქნა შესაბამისი განაჩენები. ამდენად, სისხლის სამართლის საქმის წარმოება მიმდინარეობდა საპროცესო კანონმდებლობის საფუძველზე და მოსარჩელის მიმართ განხორციელდა კანონით გათვალისიწნებული მოქმედებები. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, სახეზე არ არის საქართველოს პროკურატურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების წინაპიროებები, რის გამოც არ არსებობს პროკურატურისათვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი.

კასატორის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების (მათ შორის იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ა. ლ-ეს თავისუფლება შეზღუდული არ ჰქონია), სამართლებრივი ნორმების და მსგავს საქმეებზე სასამართლო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე, მორალური ზიანის სახით საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის 2000 ლარის ოდენობით დაკისრება არ გამომდინარეობს გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებიდან და შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს.

ასევე სრულიად უსაფუძვლოა საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი ხელფასის დაკისრება როგორც მატერიალური ზიანი. საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობა საპროცესო მოქმედების სახით ითვალისწინებს ბრალდებულის თანამდებობიდან გადაყენების ინსტიტუტს. შესაბამისად, გამოძიების ფარგლებში მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული ა. ლ-ის თანამდებობიდან გადაყენების მოთხოვნა, აღნიშნული განპირობებული იყო სისხლის სამართლის საქმეში არსებული გარემოებებით და მტკიცებულებებით, რომლის საფუძვლიანობაც დადასტურდა უფლებამოსილი ორგანოს - თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 7 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის თანამდებობიდან გადაყენების თაობაზე. სასამართლოს განჩინება კი, საქართველოს კონსტიტუციისა და საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის თანახმად არის შესასრულებლად სავალდებულო. შესაბამისად, დამსაქმებელმა შინაგან საქმეთა სამინისტრომ აღასრულა კანონიერ ძალაში არსებული სასამართლო განჩინება. აღნიშნული საპროცესო ინსტიტუტის გამოყენება არ შეიძლება გაგებულ იქნეს როგორც პროკურატურის მიერ პირისათვის (შემდგომში გამართლების შემთხვევაშიც კი) ზიანის მიყენება, ვინაიდან სახეზე იყო საპროცესო მოქმედების გამოყენებისა და შეფარდების დამოუკიდებელი, კანონით გათვალისწინებული საფუძველი. ამასთან, პროკურატურის ქმედებას (დევნის დაწყება და სასამართლოში მიმართვა ბრალდებულის გადაყენების თაობაზე) და დამდგარ შედეგს (ა. ლ-ის გადაყენება თანამდებობიდან) შორის არ არსებობს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი, რადგან შესასრულებლად სავალდებულო საბოლოო გადაწყვეტილება - ა. ლ-ის თანამდებობიდან გადაყენების განჩინება და ა. ლ-ის თანამდებობიდან გადაყენების ბრძანება, რომელთაც უშუალო სამართლებრივი და ფაქტობრივი შედეგი მოჰყვა არ იყო მიღებული მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

კასატორის განმარტებით, ა. ლ-ე 2011 წლის 21 სექტემბრიდან მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის ...ს სამმართველოს პოლიციის მე-... განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის თანამდებობაზე, ხოლო საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2015 წლის 10 ივლისის №1512704 ბრძანებით სისხლის სამართლის საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე იგი გადაყენებულ იქნა დაკავებული თანამდებობიდან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 7 ივლისის განჩინების საფუძველზე. წინამდებარე ადმინისტრაციული დავის ფარგლებში საქართველოს პროკურატურის მიერ ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმების გათვალისწინებით დაყენებულ იქნა მატერიალური ზიანის მოთხოვნასთან მიმართებით სათანადო მოპასუხეობის საკითხი, აღნიშნულის გათვალისწინებით მოსარჩელემ მოპასუხედ ასევე მიუთითა დამსაქმებელი ორგანო. ამავე დავის ფარგლებში საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და ა. ლ-ეს შორის შედგა მორიგების აქტი, რომლითაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ, ხოლო სამინისტრო თავის მხრივ დაეთანხმა ა. ლ-ის შს ორგანოში აღდგენის მოთხოვნას. აღნიშნულის საფუძველზე ა. ლ-ე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ 2020 წლის 6 ნოემბრის ბრძანებით აღდგენილ იქნა და დაინიშნა ქ. თბილისის პოლიციის უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის თანამდებობაზე. ნიშანდობლივია, რომ მოცემულ შემთხვევაში თანამდებობიდან გადაყენებული შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლისათვის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხი „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2013 წლის 31 დეკემბრის №995 ბრძანებიდან გამომდინარე სხვაგვარად არის დარეგულირებული, ვინაიდან ამ სამართლებრივი აქტებით გათვალისწინებულია იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების შესაძლებლობა დამსაქმებელი ორგანოსაგან. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში მოთხოვნა მოპასუხე საქართველოს პროკურატურის მიმართ უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 1 თებერვლის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა. ლ-ის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის ინტერესს წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, სახელმწიფოსათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება. ამდენად, მოცემული დავის ფარგლებში, უნდა განიმარტოს - წარმოშობს თუ არა გამამართლებელი განაჩენი, როგორც მოსარჩელის მარეაბილიტირებელი გარემოება, სახელმწიფოსათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლის მე-6 ნაწილი ხაზს უსვამს ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. ნორმა კონკრეტულად შეეხება უკანონოდ თავისუფლებაშეზღუდული პირის უფლებას, მოითხოვოს სახელმწიფო ორგანოებისა და მოსამსახურეთა უკანონო მოქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კონსტიტუციის მე-13 მუხლთან კავშირშია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლი, რომლითაც აღიარებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი ადგენს, რომ ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი („ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული..“(სუს 10.04.2014წ. Nბს-648-623(2კ-13) გადაწყვეტილება).

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე. კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. მნიშვნელოვანია, რომ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე უნდა იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, „..პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს..“ (სუს 2019 წლის 7 თებერვლის Nბს-432-429 (2კ-17) გადაწყვეტილება და სხვ.).

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ პირის ბრალდების შესახებ 2015 წლის 8 ოქტომბრის დადგენილების თანახმად, ა. ლ-ე ცნობილ იქნა ბრალდებულად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 7 ივლისის განჩინებით, ბრალდებული ა. ლ-ე, საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებამდე გადაყენებული იქნა შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს ...ს სამმართველოს პოლიციის მე-... განყოფილების უბნის ინსპექტორ-გამომძიებლის თანამდებობიდან. აღნიშნული განჩინების საფუძველზე 2015 წლის 10 ივლისს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ გამოსცა ბრძანება 2015 წლის 6 ივლისიდან ა. ლ-ის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 24 დეკემბრის განაჩენით ა. ლ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში. აღკვეთის ღონისძიება გირაო გაუქმდა, ხოლო გირაოს თანხა დაუბრუნდა მის შემტანს დადგენილი წესით. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის განაჩენით (საქმე №1/ბ-288-19) უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2018 წლის 24 დეკემბრის განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 24 იანვრის განჩინებით (საქმე №670აპ-19) თბილისის პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად.

საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიმართ გამოტანილი, კანონიერ ძალაში არსებული გამამართლებელი განაჩენი წარმოადგენს მისი რეაბილიტაციის საფუძველს. განაჩენით უტყუარად დასტურდება დანაშაულის ჩადენის ფაქტის არარსებობა, შესაბამისად, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებისას მოსარჩელის მიმართ ფორმალურად კანონიერად გამოყენებული ზემოქმედების ღონისძიებები, მარეაბილიტირებელი გარემოების დადგენისთანავე, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის, უნდა ჩაითვალოს უკანონოდ. თავის მხრივ, აღნიშნული ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს კონსტიტუციით გარანტირებული უფლებების შემზღუდავი ზემოქმედების ატანა მოუწია შესაბამისი თმენის ვალდებულების დაკისრების დასაბუთებული სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. შესაბამისად, მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასკვნა, რომ მითითებული მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურდეს მიყენებული არაქონებრივი ზიანი.

სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. „..ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას..“(სუს 2021 წლის 27 მაისის Nბს-222(კ-კს-20) გადაწყვეტილება). „..დაუშვებელია დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმებით (სკ-ის 992, 1005.1 მუხ.) დადგენილი მოთხოვნების განვრცობა სპეციალური ნორმით (სკ-ის 1005.3 მუხ.) მოწესრიგებულ კონკრეტულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც ადგილი აქვს უკანონო ბრალდებისა და უკანონო მსჯავრდების შემთხვევაში..“ (სუს 07.02.2019წ. Nბს-432-429 (2კ-17) გადაწყვეტილება).

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ოდენობას, საკასაციო სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ 2015 წლის ივლისიდან 2017 წლის იანვრის ჩათვლით ა. ლ-ე არ ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას. შესაბამისად ამ პერიოდის მიუღებელი შემოსავალი, რაც გამოიხატება მიუღებელ ხელფასში, სრულად ეკუთვნის. აღნიშნული თანხა შეადგენს (6 218.23+14 280+1 215) 21 713.23 ლარს. 2017 წლის თებერვლიდან 2020 წლის ოქტომბრის ჩათვლით ხელფასი, რასაც ა. ლ-ე მიიღებდა, შეადგენს (66765.55-21 713.23) 45 052.32 ლარს. აღნიშნულ პერიოდში მის მიერ სამეწარმეო საქმიანობით მიღებული შემოსავალი იყო (62 284.44-12 316.28) 49 968.16 ლარი. ამდენად, სამეწარმეო საქმიანობით მიღებული შემოსავალი აღემატება ხელფასის დარჩენილ ნაწილს და ამ პერიოდში სახელფასო ზიანის (მიუღებელი შემოსავალი) არსებობა არ ფიქსირდება. შესაბამისად, ამ პერიოდის მიუღებელი ხელფასი არ ექვემდებარება ანაზღაურებას.

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის - ა. ლ-ის განმარტებას, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 384-ე მუხლის შესაბამისად სააპელაციო ინსტანციის სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და მოითხოვა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სრულად და არ დაკმაყოფილდეს ა. ლ-ის სარჩელი. სსკ-ის 377.1 მუხლის თანახმად სააპელაციო ინსტანციაში მართლმსაჯულება ხორციელდება სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმების გზით, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლო ვალდებულია დაადგინოს საქმის ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სამართლებრივი შეფასება მისცეს მათ, ხოლო მტკიცებულებათა შეფასების, ურთიერთშეჯერების შედეგად იმსჯელოს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე და თავად დაადგინოს საქმეზე ობიექტური და კანონიერი გადაწყვეტილება. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი იქნა, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება ექვემდებარებოდა მოპასუხისათვის დაკისრებას, მაგრამ არ იმ მოცულობით, როგორც ეს გადაწყვიტა პირველი ინსტანციის სასამართლომ. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ მატერიალური ზიანის ოდენობის გადაანგარიშების წესი არ ჰქონდა მითითებული აპელანტს არ გამორიცხავდა სააპელაციო პალატის მსჯელობის შესაძლებლობას მოსარჩელესთან მიმართებაში ზიანის ოდენობის შესახებ.

საკასაციო პალატა ასევე მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, იმ გარემოებას, რომ პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემამ, შესაბამისი საპროცესო ღონისძიებების გამოყენებამ, შესაძლოა წარმოშვას ნეგატიური განცდები, სტრესული მდგომარეობა, რეპუტაციის შელახვის საფრთხე. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ამგვარი განცდებით გამოწვეული მორალური ზიანის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (სუსგ ბს-972-936(2კ-18),08.04.08წ.). სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, წარმოიშობა შესაბამისი პირის მიმართ გამოყენებული სისხლისსამართლებრივი ზემოქმედების ღონისძიების შინაარსის, მისი ხასიათის და სიმძიმის კვლევის ვალდებულება, იმ მიზნით, რომ არაქონებრივი ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებული დასკვნა არ გასცდეს გონივრულობის ფარგლებს. მნიშვნელოვანია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ადგენს კანონით მხოლოდ პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (413-ე მუხლი). თავის მხრივ, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევები შეიძლება უკავშირდებოდეს პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას, სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და სხვა. ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში, არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რამდენადაც მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია.

ამასათან საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის შედეგად, წარმოიშვა არა „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონით და საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2013 წლის 31 დეკემბრის №995 ბრძანებით გათვალისწინებული იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრების ვალდებულება დამსაქმებელი დაწესებულებისათვის, არამედ სამოქალაქო კოდექსის 1005.3 მუხლის საფუძველზე, გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობა, რაშიც მოიაზრება მატერიალური ზიანის სახით, სამსახურებრივი უფლებამოსილების შეჩერების განმავლობაში მიუღებელი თანამდებობრივი სარგოს ანაზღაურების მოთხოვნაც. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტება საქმეზე №ბს-1228(კ-19) (2020 წლის 17 სექტემბრის განჩინება). შესაბამისად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის განმარტებას, რომ სადავო საკითხი უნდა გადაწყვეტილიყო „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2013 წლის 31 დეკემბრის №995 ბრძანებიდან გამომდინარე წესის შესაბამისად, როგორც იძულებითი განაცდური.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ა. ლ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. ა. ლ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გენადი მაკარიძე

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე

თამარ ოქროპირიძე