საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-123(2კ-21) 17 მარტი, 2022 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია

კასატორი (მოპასუხე) - აჭარის ა/რ ფინასთა და ეკონომიკის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ლ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერია

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, ახალი აქტის გამოცემის დავალება

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 სექტემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ლ. მ-ემ 2017 წლის 5 აპრილს სარჩელით მიმართა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხის - ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ და მოთხოვნის ტრანსფორმაციის შედეგად, 397 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2009 წლის 6 მარტის №01-13/76 მიმართვის, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2009 წლის 9 ოქტომბრის №20/1 განკარგულების, აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს 2009 წლის 15 ოქტომბრის №01-22/3571 მიმართვის, ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 4 თებერვლის №19 საოქმო გადაწყვეტილების (მოსარჩელის ნაწილში), „ლ. მ-ისთვის მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის შესახებ“ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 24 თებერვლის №95 განკარგულების ბათილად ცნობა, ასევე, ქალაქ ბათუმში ...აში მდებარე, 397 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ლ. მ-ის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოპასუხისთვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება მოითხოვა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 თებერვლის განჩინებით, საქმეში თანამოპასუხეებად ჩაერთნენ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მერია და აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილებით ლ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მანვე გაასაჩივრა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით ლ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ და აჭარის ა/რ ფინასთა და ეკონომიკის სამინისტრომ.

კასატორმა - აჭარის ა/რ ფინასთა და ეკონომიკის სამინისტრომ აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლებით ასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი არის სახელმწიფოს მიერ განკარგული ქონება და წარმოადგენს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის რეგისტრირებულ საკუთრებას (საკადასტრო კოდი ..., რაც რამდენიმე ნაკვეთის გაერთიანების შედეგად იქნა მიღებული). აქედან გამომდინარე, დაუშვებელია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის თვითნებურ დამკავებელზე აღიარება. სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკისთვის საკუთრებაში გადაცემის შემდეგ, ქონების მართვა და განკარგვა შესაძლებელია მხოლოდ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კანონმდებლობით, რასაც იმპერატიულად განსაზღვრავს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 23-ე მუხლი. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის განსაკუთრებული უფლებამოსილებაა „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების მართვა და განკარგვა, რაც გულისხმობს, რომ მის საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვის საკითხზე გადაწყვეტილებას იღებს აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო და არა აღიარების კომისია. კასატორის მოსაზრებით, დასახელებული გარემოებები ცხადყოფენ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დასაბუთებული იყო და არ არსებობდა სააპელაციო პალატის მიერ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების სამართლებრივი საფუძველი.

კასატორმა - საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ აღნიშნა, რომ ლ. მ-ის მიერ მოთხოვნილი 397.5 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებას (საკადასტრო კოდი ...). „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის პირველი და მე-2 მუხლების შესაბამისად საკუთრების უფლების აღიარებას ექვემდებარება ის მიწის ნაკვეთი, რომელიც წარმოადგენს სახელმწიფოს საკუთრებას. მიწის ნაკვეთები, რომლებიც აღრიცხულია ავტონომიური რესპუბლიკის ან მუნიციპალიტეტის საკუთრებად, განიხილება სახელმწიფოს მიერ განკარგულ მიწის ნაკვეთებად და საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება. გარდა ამისა, კასატორი მიუთითებს უფლებასაღიარებელი მიწის ნაკვეთზე საკუთრებისუფლების აღიარებაზე უარის თქმის მეორე საფუძველზეც. კერძოდ, კასატორი ვერ აკმაყოფილებდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნებს - მიწის ნაკვეთზე არ იყო განთავსებული საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა. სადავო მიწის ნაკვეთზე არსებული ნანგრევები წარმოადგენდა ავტოფარეხის და საქონლის სადგომის ნანგრევებს. შესაბამისად, ამ საფუძვლითაც არ არსებობდა საკუთრების უფლების აღაირების კანონისმიერი წინაპირობა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ივნისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და აჭარის ა/რ ფინასთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და აჭარის ა/რ ფინასთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა სააპელაციო პალატის მიერ არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს ლ. მ-ისთვის მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებიდან გამომდინარე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის კანონიერება, უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად რეგისტრაციის საფუძვლით. შესაბამისად, დავის მართებულად გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანია დადგინდეს, რა სამართლებრივი რეგულირება ვრცელდება სადავო უძრავ ნივთზე და უძრავ ნივთთან მიმართებაში დაინტერესებული პირის უფლებაზე. ამასთან, საკასაციო პალატა მიუთითებს, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველ პარაგრაფზე, რაც ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, თუმცა იგი არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, #7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ლ. მ-ემ სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიმართა საჯარო რეეტრის ეროვნულ სააგენტოს და ქალაქ ბათუმში, ...აში მდებარე 397 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ განმცხადებლის შუამდგომლობა გადაუგზავნა აღიარების კომისიას, რომელმაც, თავის მხრივ, 2017 წლის 4 თებერვლის №19 საოქმო გადაწყვეტილებისა და ამავე კომისიის 2017 წლის 24 თებერვლის №95 განკარგულებით ლ. მ-ეს უარი უთხრა საკუთრების უფლების აღიარებაზე იმ საფუძვლით, რომ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად. კანონის შესაბამისად კი, საკუთრების უფლების აღიარებას ექვემდებარება მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული და არა ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთები.

მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებულია ასევე აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს 2009 წლის 15 ოქტომბრის №01-22/3571 მიმართვაც, როგორც 13213 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრების რეგისტრაციის უფლების დამდგენი დოკუმენტი, რომელშიც შედის სადავო 397.5 კვ.მ. ფართიც. დადგენილია, რომ მოსარჩელე ლ. მ-ე ფაქტობრივად ფლობდა და სარგებლობდა 397.5 კვ.მ. მიწის ნაკვეთით. კერძოდ, ...ა მეურნეობის დირექტორის 1986 წლის 27 იანვრის ბრძანებით, როგორც ამავე მეურნეობის მუშა-მოსამსახურეს, საყოფაცხოვრებო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, პირუტყვისა და ფრინველის სადგომის ასაშენებლად და ბოსტნეული კულტურების წარმოებისათვის, მოსარჩელის მეუღლეს - ე. მ-ეს გამოეყო 250 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რაც შემდეგ ლ. მ-ემ თავისივე განმარტების მიხედვით, შეავსო 397.5 კვ.მ-მდე. მასზე მოსარჩელის ოჯახს ჰქონდა აშენებული დამხმარე შენობები, ავტოფარეხი და საქონლის ბოსელი.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და აჭარის ა/რ ფინასთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები წარმოდგენილია სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, რომლითაც დადგინდა საქალაქო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა დაბრუნება. დაბრუნების საფუძვლად მითითებულია სასარჩელო მოთხოვნების ტრანსფორმირებისა და დავისადმი მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის დადგენის საჭიროება. ამასთან, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, შეფასება უნდა მიეცეს აგრეთვე იმ გარემოებას, საბჭოთა მეურნეობის დირექტორის ბრძანება ხომ არ წარმოადგენს „სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „ნ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ „სხვა დოკუმენტს“, ვინაიდან აღნიშნულის დადგენის შედეგად, შესაძლებელია სარჩელის დაზუსტება 250 კვ.მ. მიწის ნაწილში მართლზომიერი მფლობელობის საფუძვლით საკუთრების უფლების რეგისტრაციის განხორციელების თვალსაზრისით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ამოწმებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველ ინსტანციის სასამართლოში საქმის დაბრუნების სამართლებრივი საფუძვლების არსებობას. მართალია, განსახილველ საკასაციო საჩივრებში კასატორები მიუთითებენ ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღიარების შეუძლებლობაზე, თუმცა ისინი ასევე არ ეთანხმებიან საქალაქო სასამართლოში საქმის განსახილველად დაბრუნებას. საკასაციო პალატა კასატორების აღნიშნულ პოზიციას არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ამოწმებს გადაწყვეტილებას მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების მიმართებით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მართლმსაჯულება უნდა პასუხობდეს სამართლიანობის მოთხოვნებს და უზრუნველყოფდეს უფლებებში ეფექტურ აღდგენას. სასამართლო დაცვა უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ პირის შესაძლებლობას მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლოს აღნიშნავს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტში მოცემული დეფინიციის თანახმად თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ფიზიკური პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული ნორმის შინაარსით სახელმწიფო საკუთრების მიწა პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე უნდა იყოს თვითნებურად დაკავებული. კანონის გამოყენების მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია იმ ფაქტის დადგენა, რომ პირის მიერ მოხდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის დაკავება. აღნიშნულ კონტექსტში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის მოხსენიება არ ნიშნავს, რომ განცხადების განხილვის მომენტში მიწა უცილობლად მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში უნდა იმყოფებოდეს. ნაკვეთის სახელმწიფო საკუთრებიდან ადგილობრივ საკუთრებაში გადაცემით არ გაუქმებულა ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა, ვინაიდან აღნიშნულით არ მომხდარა ნაკვეთის განკერძოება (სუსგ 28.10.2019წ. საქმე ͏№504-501(კ-17)). ხსენებული კანონის მიღებით სახელმწიფომ გარკვეული პირობების არსებობის დადგენისას დაუშვა თვითნებურად დაკავებულ ნაკვეთზე პირის საკუთრებად აღიარების შესაძლებლობა. საქართველოს მოქალაქეების მიერ მიწების თვითნებურად დაკავება და სარგებლობა იმ პერიოდში დაიწყო, როდესაც არ არსებობდა განცალკევებულად ადგილობრივი თვითმმართველობის ქონება, მიწა იმყოფებოდა სახელმწიფო საკუთრებაში.“ ამდენად, მართებულია სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ საკუთრების უფლების აღიარების პირობა კანონმდებლობის შესაბამისად ეხება იმ პერიოდში მიწების თვითნებურად დაკავებას და სარგებლობას, როდესაც მიწის საკუთრების ერთადერთი ფორმა იყო სახელმწიფო საკუთრება. აღნიშნული ფაქტი წინ უსწრებს სახელმწიფო ქონების გამიჯვნას და მიწაზე მუნიციპალიტეტის ან ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების ფორმირებას. სწორედ მითითებული ფაქტი იწვევს პირის საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას, შესაბამისად, შემდგომში სახელმწიფო ქონების გამიჯვნა სახელმწიფო, მუნიციპალურ თუ ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად, მანამდე წარმოქმნილი ფაქტის არსებობას იურიდიულ მნიშვნელობას ვერ დაუკარგავს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის განმარტებებს, რომ საქალაქო სასამარლოს მითითება „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის და ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის ნორმებზე არ ადასტურებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში გაკეთებულ დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ დასახელებული ნორმატიული აქტების მიხედვით ადგილობრივი თვითმმართველობისა და სახელმწიფო ქონების გამიჯვნით თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება გამოირიცხება. „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის 1.5 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებზე. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებულია ქონების გასხვისების სპეციფიური ფორმა, კომისია უფლებამოსილია შესაბამისი თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიის ფარგლებში მოახდინოს საკუთრების უფლების აღიარება, მათი გადაცემა ფიზიკური პირის საკუთრებაში მიუხედავად იმისა, თუ ვის - სახელმწიფოს თუ ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრებაში იმყოფება მიწის ნაკვეთი. მიწის ნაკვეთზე ფიზიკური პირისათვის საკუთრების უფლების აღიარება ხდება კომისიის მიერ, რომელსაც აქვს დელეგირებული ფუნქცია ქონების განსახელმწიფოებრიობაზე.

საკასაციო სასამართლო კვლავ მიუთითებს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით, მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწა არის სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელზედაც (მიწის ნაკვეთზე ან შენობა-ნაგებობაზე) ფიზიკურ ან კერძო სამართლის იურიდიულ პირს ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა ორგანიზაციულ წარმონაქმნს მართლზომიერი მფლობელობის უფლება წარმოეშვა ამ კანონის ამოქმედებამდე, ასევე ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში აღრიცხული, 1994 წლამდე თვითნებურად დაკავებული მიწა. აღნიშნული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე შესაფასებელია რამდენად ითვლება 250 კვ.მ-ს ნაწილში ლ. მ-ის ოჯახი მიწის ნაკვეთის თვითნებურ დამკავებლად, როცა გასული საუკუნის ოთხმოციან წლებში სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის უვადოდ მოსარგებლემ, საბჭოთა მეურნეობამ, შესაბამისი სამართლებრივი აქტით (მეურნეობის დორექტორის ბრძანებით) გადასცა პირს მიწის ნაკვეთი საოჯახო მეურნეობაში გამოსაყენებლად და ამ დანიშნულებით იყენებდა მას მოსარჩელის ოჯახი მიწის გამოყოფის დროიდან მოყოლებული - დღემდე. შესაბამისად, შეფასება უნდა მიეცეს საბჭოთა მეურნეობის დორექტორის ბრძანება ხომ არ წარმოადგენს „სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.1 მუხლი „ნ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელ „სხვა დოკუმენტს“.

საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად არის მიჩნეული, რომ 1986 წლიდან დღემდე მჟავანაძეების ოჯახი უწყვეტად ფლობს და სარგებლობს 397.5 კვ.მ. მიწის ნაკვეთით. ქალაქ ბათუმის საკრებულოს 2006 წლის 28 მარტის N3-7 დადგენილებით, ქალაქ ბათუმის იერსახის მოწესრიგების მიზნით განისაზღვრა „ქალაქის ტერიტორიაზე არსებული ავტოფარეხებისა და უსახური ნაგებობის დემონტაჟის და შესაბამისი კომპენსაციის გაცემის წესი“. ამ წესის შესაბამისად, დემონტაჟს დაექვემდებარა ლ. მ-ის კუთვნილი ავტოფარეხი და საქონლის ბოსელი, როგორც უნებართვო და უსახური ნაგებობები, რომლებიც განთავსებული იყო იმ 397.5 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. კომპენსაციის გაცემის ოქმში (2012 წლის 27 აპრილის თანდართული N3 ოქმი) მითითებულია, რომ კომისიამ მშენებლობის ნებართვით აშენებული კაპიტალური ავტოფარეხებისა და სხვა ნაგებობების მფლობელებზე საკომპენსაციო თანხის გაცემის საკითხის განხილვისას იხელმძღვანელა თვითმმართველი ქალაქის - ბათუმის საკრებულოს 2009 წლის 27 ნოემბრის N92 განკარგულებით. აღნიშნულის მხედველობაში მიღებით, სააპელაციო სასამრთლომ სწორად მიუთითა, რომ უნდა დადგინდეს მუნიციპალიტეტმა რა საფუძვლით გასცა კომპენსაცია მოსარჩელეზ, რაც ნათელს გახდის სადავო მიწაზე მოსარჩელის კანონიერი ინტერესის დასაბუთებას.

აღსანიშნავია, რომ ლ. მ-ის მიერ გასაჩივრებული არ არის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 7 მარტის №... გადაწყვეტილება, რომლითაც ლ. მ-ეს უარი ეთქვა 2016 წლის 18 ნოემბრის განცხადებით მოთხოვნილ, საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე. სააპელაციო პალატამ ამ ნაწილშიც სწორად მიიჩნია, რომ დავისადმი მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის დადგენის შედეგად, შესაძლებელია სარჩელის დაზუსტება 250 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში მართლზომიერი მფლობელობის საფუძვლით საკუთრების უფლების რეგისტრაციის განხორციელების მიმართებით.

ამდენად, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ კონკრეტული საქმის ხელახლა განსახილველდ დაბრუნება პირველი ინსტანციის სასამართლოში, რა დროსაც უნდა დადგინდეს, მოსარჩელის მიერ სასამართლოში საქმის წარმართვის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი - რამდენადაც სარჩელის შეტანა ხდება დარღვეული უფლების აღსადგენად. ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მოქმედი პრინციპები იძლევა საშუალებას სასამართლომ საკუთარი ინიციატივით გამოარკვიოს, მხარის რა უფლება დაირღვა და რა პროცესუალური გზითა თუ საშუალებით არის შესაძლებლი ამ უფლების დაცვა, მოსარჩელის კანონიერი უფლება დარღვეულია მიწის თვითნებური დაკავების საფუძვლით საკუთრების უფლების აღიარებაზე კომისიის უარით, საჯარო რეესტრის სამსახურის მიერ მიღებული უფლების რეგისტრაციაზე უარი შესახებ გადაწყვეტილებებით თუ ორივე ორგანოს გადწყვეტილებით. ამასთან, მხარეს შესაბამისი საპროცესო მექანიზმების გამოყენებით უნდა მიეთითოს რომ დავის საგანს უნდა წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც კონკრეტული იურიდიული შედეგის გამომწვევია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. ქალაქ ბათუმის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიისა და აჭარის ა/რ ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 სექტემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე