ბს-1105(კ-20) 14 აპრილი, 2022წ.
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გოჩა აბუსერიძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, ზეპირი განხილვის გარეშე, განიხილა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.06.2019წ. განჩინებაზე.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ 15.01.2019წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ი/მ დ. ი-ის მიმართ სამეწარმეო საქმიანობისთვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობისთვის 2012 წლის 17 სექტემბრიდან 2018 წლის 21 ივნისამდე ჯამში - 16 515,6 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.02.2019წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გასაჩივრა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.06.2019წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. პალატამ აღნიშნა, რომ „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის 36-ე მუხლის 13 პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ქონებით მოსარგებლე, რომელსაც არ აქვს ამ ქონებით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი და რომელიც ქონებას სამეწარმეო საქმიანობისათვის (კომერციული მიზნით) იყენებს, ვალდებულია, ქონების მმართველის წერილობითი მოთხოვნის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადაიხადოს სარგებლობაში გადაცემის საფასური, საბაზრო ღირებულების შესაბამისად (საექსპერტო/აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე), საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტიდან სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის. პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში დაცულ 09.02.1999წ. ლიზინგის და 03.01.2012წ. ქირავნობის ხელშეკრულებებზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ ი/მ დ. ი-ს საიჯარო ხელშეკრულება ჰქონდა გაფორმებული სპს „...თან“, იგი ხელშეკრულების პირობებს ასრულებდა ჯეროვნად და იხდიდა საიჯარო თანხას, შესაბამისად იგი კეთილსინდისიერი მხარეა. სკ-ის 163-ე მუხლის თანახმად, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელსაც არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ის ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს, თუმცა ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.06.2019წ. განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ. კასატორმა აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით დასტურდება დ. ი-ის მიერ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ქონების ნაწილით სარგებლობა და სამეწარმეო მიზნით გამოყენება. კასატორის მოსაზრებით სასამართლოს მსჯელობა კეთილსინდისერ მფლობელთან დაკავშირებით არარელევანტურია, რადგან სარგებლობის საფასურის გადახდა ეკისრება ყველა იმ პირს, რომელიც არამართლოზმიერად იყენებს სახელმწიფოს ქონებას სამეწარმეო მიზნით. საფასურის დაკისრების მიზნებისათვის განმსაზღვრელია მფლობელის მართლზომიერების და არა მისი კეთილსინდისიერების საკითხი. დ. ი-ს ხელშეკრულება დადებული ჰქონდა ნივთზე უფლების არქმონე პირთან, ამდენად, იგი არ იყო მართლზომიერი მფლობელი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული განჩინების გაცნობის, საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით (იხ. სუსგ 01.10.2020წ. Nბს-1288(კ-19)) და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში დაცულ 03.01.2012წ. ქირავნობის ხელშეკრულებაზე, რომლის თანახმად, სპს „...მა“ ი/მ დ. ი-ს დროებით სარგებლობაში გადასცა ქ. თბილისში, ...ის ქ. N16-ში მდებარე 10 კვ.მ. ფართი. საქმეში წარმოდგენილია აგრეთვე 09.02.1999წ. ლიზინგის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, სს „...მა“ გ. ს-ს ლიზინგით გადასცა ქ. თბილისში, ...ის ქ. N16-ში, პირველ სართულზე მდებარე, 185 კვ.მ. არასაცხოვრებელი ფართი, ხელშეკრულების მიხედვით ლიზინგის ღირებულება შეადგენდა 3000 აშშ დოლარს და ღირებულების სრულად გადახდის შემდეგ ქონება ხდებოდა ლიზინგის მიმღების - გ. ს-ის საკუთრება. მოპასუხე ი/მ დ. ი-ი სწორედ ამ ლიზინგის ხელშეკრულებაზე უთითებს და აღნიშნავს, რომ მას ქირავნობის ხელშეკრულების კონტრაჰენტი მიაჩნდა ფართის მართლზომიერ მფლობელად, მასთან იყო სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, შეთანხმების შესაბამისად სრულად უხდიდა ფართით სარგებლობის საფასურს. გასათვალსიწინებელია აგრეთე სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაკითხული პირების: მ. ს-ისა და ნ. ჯ-ის ახსნა-განმარტებებიც. აღნიშნული პირები დ. ი-ის მსგავსად, გ. ს-თან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე ფლობდნენ და სარგებლობდნენ ქ. თბილისში, ...ის ქ. N16-ში, პირველ სართულზე მდებარე ფართის ნაწილით. მათი განმარტება შეიცავს დ. ი-ის განმარტების მსგავს ინფორმაციას, კერძოდ, მოწმეთა ჩვენების თანახმად, მათ გ. ს-თან გაფორმებული ქირავნობის ხელშეკრულებით ჰქონდათ სარგებლობაში გადაცემული პირველ სართულზე მდებარე ფართის ნაწილი და ქირას უხდიდნენ ხელშეკრულების კონტრაჰენტს, რომელიც იხდიდა გადასახადებსა და კომუნალურებს. ერთ-ერთი მოწმის მ. ს-ის განმარტებით, იგი წლების განმავლობაში ცხოვრობდა სადავო ფართის მიმდებარე ტერიტორიაზე და ამ ხნის განმავლობაში ფართის ფლობას ყოველთვის გ. ს-ი ახორციელებდა. საქმეში დაცულია აგრეთვე საბანკო ქვითრები, რომელთა თანახმად წყლისა და ელექტროენერგიის მიწოდების საფასურის გადახდა განხორციელებულია სპს „...ის“ სახელით. ამდენად, არსებულ გარემოებათა ერთობლიობა: გ. ს-ის მიერ უწყვეტი მფლობელობის განხორციელება, გ. ს-ის მფლობელობის სადავოდ გახდომის ფაქტის არარასებობა, ლიზინგის ხელშეკრულების შინაარსი, კომუნალური გადასახადების გადახდა, სხვა პირებთან მსგავსი ქირავნობის ხელშეკრულებების დადება, კონტრაჰენტის მიერ წლების განმავლობაში სარგებლობის ქირის მიღება და სხვ. მოპასუხე დ. ი-ს უქმნიდა გ. ს-ის მფლობელობის მართლზომიერად მიჩნევის გონივრულ და დასაბუთებულ ვარაუდს, რის გამო მართებულია სააპელაციო პალატის მოსაზრება დ. ი-ის კეთილსინდისიერ მფლობელად მიჩნევის შესახებ. მართალია, საჯარო რეესტრის უტყუარობის პრეზუმციიდან გამომდინარე მოპასუხეს უნდა სცოდნოდა, რომ ქონება წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას, მაგრამ უფლების გადამცემის სტატუსთან მიმართებით ის იყო კეთილსინდისიერი, რადგან ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, დ. ი-ს შეექმნა რწმენა დ. ს-ის მფლობელობის მართლზომიერების შესახებ. ამასთანავე, საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ სარგებლობის არამართლზომიერების შესახებ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართვები ბარდებოდა ი/მ დ. ი-ს.
სკ-ის 163-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონდა ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია, დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს. არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელი თავის შინაარსით წარმოადგენს არამართლზომიერ მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც არ გააჩნია მფლობელობის სამართლებრივი საფუძველი, თუმცა თავად ფაქტის მიმართ არის კეთილსინდისიერი. აღნიშნული წინაპირობის არსებობის შემთხვევაში, უფლებამოსილ პირს გააჩნია უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის უფლება, მაგრამ ვიდრე ეს პირი არ გამოიყენებს თავის უფლებას, ნივთი და უფლების ნაყოფიც ეკუთვნის არაუფლებამოსილ კეთილსინდისიერ მფლობელეს. ამდენად, მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრება, რომ დ. ი-ს წარმოეშვა ფართის დაბრუნების, თუმცა არა სარგებლობის საფასურის გადახდის ვალდებულება. ამასთანავე, სააგენტოს მიერ სარჩელი 15.01.2019წ. არის აღძრული, ამ დროისთვის დ. ი-ის მიერ ფართით სარგებლობის გაგრძელება არ დასტურდება, სარჩელზე თანდართული ადგილზე დათვარიელების აქტი და ფოტოსურათები დათარიღებულია 2018 წლის იანვრით, თავად მოსარჩელეც სარგებლობის საფასურის ანაზღაურებას ითხოვს 2018 წლის 21 ივნისამდე.
გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ სკ-ის 983-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლებამოსილი პირისათვის განკუთვნილ შესრულებას იღებს არაუფლებამოსილი პირი, მაშინ სწორედ იგია მოვალე მიღებული დაუბრუნოს უფლებამოსილ პირს. განსახილველ შემთხვევაში დ. ი-ი და მოწმეები უთითებენ, რომ ქირის გადახდა ხდებოდა ქირავნობის ხელშეკრულების კონტრაჰენტის მიმართ, თუმცა აღნიშნული გარემოების გამოკვლევის გარეშე, სააგენტომ სარჩელი აღძრა დ. ი-ის მიმართ, რაც დამატებით ასაბუთებს სარჩელის უსაფუძვლობას.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ემუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 28.06.2019წ. განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
გ. აბუსერიძე
