საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
Nბს-92(კ-22) 6 აპრილი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ქეთევან ცინცაძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებაზე (მოწინააღმდეგე მხარე - გ.თ-ე).
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2017 წლის 25 მაისს, გ.თ-ემ სარჩელით მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს, მოპასუხე სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2016 წლის 30 ნოემბრის N... საგადასახდაო სამართალდარღვევის ოქმისა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 28 თებერვლის N12020 ბრძანების ბათილად ცნობა.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით გ.თ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი გამოცემიდან შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 28 თებერვლის N... სამართალდარღვევის ოქმი; ბათილად იქნა ცნობილი გამოცემიდან შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 4 მაისის N12020 ბრძანება.
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და არ გაიზიარა სსიპ შემოსავლების სამსახურის დასკვნა, რომ გ.თ-ის მხრიდან ადგილი ჰქონდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტს.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-9 მუხლზე, 49-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 269-ე , 273-ე მუხლებზე, 66-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ასევე „გადასახადების ადმინისტრირების შესახებ“ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის N996 ბრძანების 251 მუხლის პირველ პუნქტზე.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, საგადასახადო ორგანოს არ გამოუკვლევია, სასაქონლო ზედნადებში მითითებული ოპერაციის შემდეგ, გ.თ-ე აღნიშნული საქონლით ეკონომიკურ საქმიანობას ახორციელებდა, თუ შეძენის მიზანს წარმოადგენდა პირადი საჭიროება. საგადასახადო ორგანოს თანამშრომლებმა ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელების ფაქტის დადგენა-გამოკვლევის გარეშე მიიჩნიეს, რომ ეკონომიკური საქმიანობა განხორციელდა გადასახადის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე, რაც ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის მოთხოვნებს. ადმინისტრაციულ ორგანოს ეკისრებოდა ვალდებულება, დაედასტურებინა მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ოპერაცია - საქონლის შესყიდვის ფაქტი და შემდგომ ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელება. ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შესაბამისად, გ.თ-ე გადასახადის გადამხდელ ფიზიკურ პირად დარეგისტრირდა 2017 წლის 6 მარტს, საფუძვლად ვერ დაედება გასაჩივრებული სამართალდარღვევის ოქმის კანონიერად მიჩნევას, რადგან საქმის მასალებით არ დასტურდება, რა კავშირი აქვს გ.თ-ის მეწარმე სუბიექტად რეგისტრაციას 2017 წლის 28 თებერვლის ფაქტთან. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქმის მასალებში არსებული სხვა სასაქონლო ზედნადებებიც ვერ გახდება გ.თ-ის მიმართ 2017 წლის 28 თებერვალს შედგენილი N... საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის კანონიერად მიჩნევის საფუძველი, რადგან მითითებული ზედნადებებით განხორციელებული მიწოდება მოცემულ შემთხვევაში არ წარმოადგენს დავის საგანს. ამდენად, მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი. არ დასტურდება, რომ გ.თ-ე წარმოადგენს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლით გათვალისწინებული საგადასახადო სამართალდარღვევის ჩამდენ სუბიექტს, რის გამოც, არსებობს სადავო 2017 წლის 28 თებერვლის N... საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის ბათილად ცნობის საფუძველი.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა. კასატორმა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად საკმარისად არ არის დასაბუთებული. გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
კასატორი მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“, „კ“ ქვეპუნქტებზე, 66-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 269-ე, 271-ე, 273-ე, 276-ე მუხლებზე, ასევე საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის N994 ბრძანებით დამტკიცებული „საგადასახადო კონტროლის განმახორციელებელი პირის შერჩევისა და საგადასახადო კონტროლის განხორციელების, მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმის წარმოების წესის“ 70-71-ე მუხლებზე.
კასატორი მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. სამართალდარღვევის ადგილზე დაფიქსირდა გ.თ-ის სახელზე სხვადასხვა სახის საქონელზე არაერთი სასაქონლო ზედნადების გამოწერის ფაქტი. არსებობდა კანონით დადგენილი წესით შედგენილი არაერთი წერილობითი დოკუმენტი. ამ პირობებში, საგადასახადო სამართალდარღვევის საქმის განხილვისას შემოსავლების სამსახური სხვა გადაწყვეტილებას ვერ მიიღებდა და ვერ შეითავსებდა საგამოძიებო ორგანოს ფუნქციებს.
კასატორის მოსაზრებით, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას არ გაითვალისწინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის მოთხოვნა, რაც გულისხმობს მტკიცებულებათა ყოველმხრივ, სრულად, ობიექტურად შეფასებას. საყურადღებოა, რომ სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილია არა 2017 წლის 28 თებერვალს გამოწერილი ზედნადების საფუძველზე, არამედ შემოსავლების სამსახურის თანამშრომლების მიერ გადამოწმდა შემოსავლების სამსახურის ერთიანი ელექტრონული საინფორმაციო ბაზის მონაცემები და დადგინდა, რომ 2014-2017 წლების განმავლობაში, გ.თ-ის სახელზე გამოწერილ სასაქონლო ზედნადებებში ფიქსირდება საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმში მითითებული მსგავსი ტიპის საქონლის ტრანსპორტირების 176 ფაქტი. კასატორი მიუთითებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლზე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლზე და აღნიშნავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებით და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მოცემულ შემთხვევაში, გადასახადის გადამხდელს არ დაუსაბუთებია სასარჩელო მოთხოვნა, არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც შეიძლებოდა გამხდარიყო შემოსავლების სამსახურის მიერ გამოცემული სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 31 იანვრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სადავო სამართალურთიერთობა უკავშირდება მოსარჩელისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ჩადენისათვის. საგადასახადო სამართალდარღვევად, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ითვლება პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება (მოქმედება ან უმოქმედობა), რომლისთვისაც ამ კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. ამავე კოდექსის 273-ე მუხლის თანახმად, პირის მიერ გადასახადის გადამხდელად აღრიცხვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესის დარღვევა - იწვევს პირის დაჯარიმებას 500 ლარის ოდენობით.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2017 წლის 28 თებერვალს შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის ოფიცრებმა გადაამოწმეს სატრანსპორტო საშუალება, სახ. ნომრით ... გადამოწმების შედეგად, გ.თ-ის (ს/ნ ...) მიმართ, სსკ-ის 66-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, შედგენილ იქნა N... საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი, რომლის თანახმად, შესაბამისი შემოწმების შედეგად, გამოვლინდა გ.თ-ის (პ/ნ ...) მიერ ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელება, გადასახადის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლის საფუძველზე, გ.თ-ეს სანქციის სახით განესაზღვრა ჯარიმა 500 ლარის ოდენობით. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 4 მაისის N12020 ბრძანებით უცვლელად დარჩა N... საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი. შემოსავლების სამსახურმა გაითვალისწინა, რომ გ.თ-ე (პ/ნ ...) გადასახადის გადამხდელ ფიზიკურ პირად დარეგისტრირდა 2017 წლის 6 მარტს. ამასთანავე, გ.თ-ის სახელზე 2014-2017 წლებში გამოწერილია სასაქონლო ზედნადებები, რომლებითაც მას შეძენილი აქვს მსგავსი სახის საქონელი.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლით მოსარჩელის სანქცირების კონკრეტული საფუძველი გახდა მისი მხრიდან ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელება, გადასახადის გადამხდელად რეგისტრაციის გარეშე. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-9 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეკონომიკურ საქმიანობად ითვლებოდა ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც ხორციელდებოდა მოგების, შემოსავლის ან კომპენსაციის მისაღებად, მიუხედავად ასეთი საქმიანობის შედეგებისა. ამავე რედაქციის 66-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საქართველოს მოქალაქე ფიზიკური პირი, ასევე პირადობის ნეიტრალური მოწმობის ან ნეიტრალური სამგზავრო დოკუმენტის მქონე პირი, გარდა იმ პირისა, რომლის შემოსავალიც იბეგრებოდა წყაროსთან ან გათავისუფლებული იყო დაბეგვრისაგან, ვალდებული იყო ეკონომიკური საქმიანობის დაწყებამდე განცხადებით მიემართა საგადასახადო ორგანოსათვის, საიდენტიფიკაციო ნომრის მინიჭების მიზნით.
საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ვერ დაადასტურა მოსარჩელის მხრიდან საქონლის შესყიდვისა და შემდგომ ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელების ფაქტის არსებობა. ქმედების სამართალდარღვევად მიჩნევა უნდა ეფუძნებოდეს სათანადო დასაბუთებას, არსებულ მტკიცებულებათა გამოკვლევასა და ურთიერთშეჯერებას, რაც მოცემულ შემთხვევაში უტყურად არ დასტურდება. ის გარემოება, რომ სადავო საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის შემდეგ - 2017 წლის 6 მარტს, გ.თ-ე დარეგისტრირდა გადასახადის გადამხდელ ფიზიკურ პირად, ვერ გახდება გასაჩივრებული სამართალდარღვევის ოქმის კანონიერად მიჩნევის საფუძველი. გარდა ამისა, საქმეზე წარმოდგენილი სასაქონლო ზედნადებები კავშირში არ არის განსახილველ დავის საგანთან და შესაბამისად, სასამართლო ვერ იმსჯელებს მათზე, როგორც სადავო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის შესაძლო ფაქტობრივ საფუძვლებზე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების ინსტიტუტს გააჩნია არამხოლოდ საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც, რაც მდგომარეობს იმაში, რომ ფაქტის დაუმტკიცებლობის არახელსაყრელი შედეგები უნდა დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც ამ ფაქტის დამტკიცება ევალებოდა. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ ვერ დაძლია მტიცების ტვირთი - ვერ დაადასტურა მოსარჩელის მხრიდან საგადასახადო კოდექსის 273-ე მუხლით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენის ფაქტის არსებობა.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე
მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე
ქეთევან ცინცაძე
