საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1055(კ-21) 24 მაისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბიძინა სტურუა, გენადი მაკარიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) - მ.ი-ე

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

2020 წლის 07 დეკემბერს მ.ი-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უკანონოდ უარის თქმის საფუძვლით მიყენებული ზიანის - 35 260 (ოცდაცხრამეტი ათას სამას სამოცი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისთვის დაკისრების მოთხოვნით.

სარჩელის მიხედვით ირკვეოდა, რომ 2016 წლის 23 მაისს მ.ი-ემ განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ქ. თბილისში, ...ის მე-2 მ/რ., მე-5 კვ., მე-5 კორპუსის მიმდებარედ არსებულ 612 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით. საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით, მ.ი-ის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა იმ საფუძვლით, რომ უფლებაასაღიარებელ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის სიმცირიდან და დანიშნულებიდან გამომდინარე, იგი წარმოადგენდა დროებით ნაგებობას, რის გამოც აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მ.ი-ის საკუთრების უფლების აღიარება ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას. ზემოხსენებული აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნით მ.ი-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით (საქმე №3/6919-16) მ.ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მ.ი-ის მიერ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 06 სექტემბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №3ბ/1084-17) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება მ.ი-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 06 სექტემბრის გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ დაიწყო ადმინისტრაციული წარმოება. ზემოხსენებული წარმოების ფარგლებში ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ჩატარდა ადგილზე დათვალიერება, განცხადების ზეპირი მოსმენა. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 22 მარტის №410 განკარგულებით, მ.ი-ეს კვლავ უარი ეთქვა ქ. თბილისში, ...ის ფერდობზე, მე-2 მ/რ-ში, მე-5 კვ., №5 კორპუსის მიმდებარე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე. მითითებული განკარგულებით, მ.ი-ის მოთხოვნის უარყოფის საფუძვლად მიეთითა ის გარემოება, რომ მ.ი-ის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი მოქცეული იყო თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებად დარეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საზღვრებში და კვეთდა ამხანაგობა „...ის “ კუთვნილ მიწის ნაკვეთს. აღნიშნული განკარგულების ბათილად ცნობისა და 526 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით მ.ი-ემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, მ.ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2018 წლის 15 თებერვლის №645 სხდომაზე 41-ე საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილება, ასევე კომისიის 2018 წლის 22 მარტის №410 განკარგულება და მოპასუხეს დაევალა ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა მ.ი-ის საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე ქ. თბილისში, ...ის მე-2 მ/რ., მე-5 კვ., მე-5 კორპუსის მიმდებარე, შპს „...“ის მიერ 2015 წლის 16 თებერვალს მომზადებული აზომვითი ნახაზით მითითებული მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე, რომელიც არ კვეთდა ამხანაგობა „...ის“ კუთვნილ მიწის ნაკვეთს. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ 2019 წლის 22 ოქტომბერს მიიღო განკარგულება ქ. თბილისში, ...ის მე-2 მ/რ., მე-5 კვ., მე-5 კორპუსის მიმდებარედ, 526 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მ.ი-ის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ.

მ.ი-ის მითითებით, შპს „ა...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 2020 წლის 06 ნოემბრის №06/11-20/2 დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ...ის მე-2 მ/რ., მე-5 კვ., მე-5 კორპუსის მიმდებარედ, 1 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 410 აშშ დოლარს. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ 21 სექტემბრის №37.14.807 განკარგულებისა და 2016 წლის 25 ნოემბრის №382-ე განკარგულების გამოცემით მესამე პირს, ამხანაგობა „ ...“-ს, გადაეცა ის უძრავი ქონება, რომელიც მოიცავდა მ.ი-ის მიერ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიაში წარდგენილი განცხადებით მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ნაწილს (86 კვ.მ.). მერიამ აღნიშნული ქმედება განახორციელა იმ პირობებში, როდესაც მ.ი-ე სასამართლოში დავობდა 612 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე და სწორედ აღნიშნულ ფართზე ითხოვდა საკუთრების უფლების აღიარებას. მოსარჩელის მითითებით, თბილისის მერიის მიერ 2015-2017 წლებში დასახელებული აქტები არ უნდა გამოცემულიყო, ვინაიდან არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება, რომლითაც აღიარების კომისიას დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემობების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. ამდენად, მოსარჩელის მოსაზრებით, იცოდა რა მოპასუხე მხარემ, რომ მიმდინარეობდა სამართალწარმოება და არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, სახელმწიფოს არ უნდა მიეთვისებინა მოსარჩელის მიერ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის ნაწილი. სარჩელის ავტორმა აღნიშნა, რომ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია მოიქცა უკანონოდ, რადგან არ ჰქონდა აღნიშნული ქმედების განხორციელების უფლებამოსილება, რაც დადასტურებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 16 მაისის განჩინებაში, რამაც თავის მხრივ გამოიწვია მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება და რაც უნდა დაქვემდებარებოდა კანონმდებლობით დადგენილი წესით ანაზღაურებას, ვინაიდან მ.ი-ე ჯერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს და შემდგომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს საბოლოოდ გადაწყვეტილებით მიიღებდა მიწის ნაკვეთის თავდაპირველად მოთხოვნილ ოდენობას, ანუ 612 კვ.მ.-ს. მას შემდეგ, რაც მ.ი-ეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით საბოლოოდ მიეკუთვნა უძრავი ქონება და ამავდროულად, საკასაციო სასამართლომ თავის განჩინებაში სპეციალურად დაუთმო მსჯელობა და ცალკე გამოყო გარემოება, რომლის თანახმად მ.ი-ისათვის არ უნდა მომხდარიყო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყეტილების მოქმედების ფარგლებში 86 კვ.მ-ის ფართობის მიწის ნაკვეთის ჩამორთმევა, სწორედ აღნიშნულის შემდეგ გადაწყვიტა მოსარჩელემ, რომ დაეცვა თავისი დარღვეული უფლებები, რადგან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 16 მაისის განჩინებით იგი უფლებამოსილი გახდა ედავა მიყენებულ ზიანზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილებით, მ.ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელე მ.ი-ის სასარგებლოდ დაევალა 35 260 აშშ დოლარის ექვივალენტის ქართული ლარის და მ.ი-ის მიერ გადახდილი სახელმიფო ბაჟის სახით 3000 ლარის ოდენობით ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულმა საქმეთა კოლეგიამ საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ პუნქტზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლება, თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია და იგი გულისხმობს მესაკუთრეთა თავისუფლებას განკარგონ საკუთრების უფლება, მიიღონ მისგან სარგებელი და ამ მიზნით გაითვალისწინონ, გამოიყენონ კანონით გათვალისწინებული მათი საკუთრების უფლების დაცვის შესაძლებლობები. ამასთან, საკუთრების ძირითადი უფლებით დაცული სფეროს განუყოფელი ნაწილია ასევე პირის მოთხოვნის უფლება, რომელიც კანონმდებლობით წარმოეშობა მას, მათ შორის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სახით და იგი ისეთივე დაცვის ღირსი ობიექტია, როგორც მთლიანად საკუთრების უფლება. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილება №1/14/184,228 საქმეზე სააქციო საზოგადოებები - „საქგაზი“ და „ანაჯგუფი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, გვ.5) და აღნიშნა, რომ ზემოხსენებულ გადაწყვეტილებაში საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით გარანტირებული საკუთრების უფლება პირველ რიგში გულისხმობს საკუთრების უფლების ყველასათვის თანაბრად აღიარებასა უზრუნველყოფას, იმისაგან დამოუკიდებლად, თუ რა სახით ვლინდება საკუთრების უფლება - ფიზიკურ ნივთებზე უშუალო საკუთრების უფლებით, თუ მოთხოვნის უფლებაზე საკუთრებით. იქვე, საკონსტიტუციო სასამართლო უთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე, რომლის მიხედვითაც მოთხოვნის უფლება, ასევე შეიძლება განხილულ იქნეს როგორც საკუთრების უფლება.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ მიუთითა "ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ" საქართველოს კანონზე და აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლების აღიარებაზე უფლებამოსილია შესაბამისი მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელ ორგანოსთან (ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტში − ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან) არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია. თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნის განხილვის საფუძველია დაინტერესებული პირის მიერ წერილობითი განცხადების წარდგენა კომისიაში. თუ დაინტერესებული პირის მოთხოვნა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მთლიანად ან ნაწილობრივ აკმაყოფილებს ამ კანონით განსაზღვრულ პირობებს და კომისია დადებით გადაწყვეტილებას მიიღებს, კომისია გასცემს საკუთრების უფლების მოწმობას და დამოწმებულ საკადასტრო აგეგმვით/აზომვით ნახაზს, რომელზედაც სხვა საკადასტრო მონაცემებთან ერთად ასახული უნდა იყოს საკუთრებისუფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობის საზღვრები და ფართობი. სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის 23 მაისს ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას წარედგინა მ.ი-ის განცხადება ქ. თბილისში, ...ის მე-2 მ/რ, მე-5 კვ., მე-5 კორპუსის მიმდებარე 612 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით. ქალაქ თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილებით (ოქმი №511) მ.ი-ის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება მ.ი-ის მიერ გასაჩივრებული იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში. ამ უკანასკნელის 2017 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით მ.ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელის მიერ გასაჩივრდა სააპელაციო წესით. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 06 სექტემბრის გადაწყვეტილებით კი სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.ი-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ქალაქ თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება მ.ი-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების გამოკვლევის და შეფასების შემდეგ ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა. აღნიშნულის გათვალისწინებით სასამართლომ განმარტა, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, თავისი შინაარსით მის უკანონობას გულისხმობდა და ასეთი აქტის საფუძველზე პირისათვის მიწის ნაკვეთის ნაწილის დანაკლისი, ჩაითვლებოდა უკანონოდ მიყენებულ ზიანად, რამდენადაც უკანონო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის არ არსებობის პირობებში განმცხადებელს აღნიშნული დანაკლისი არ წარმოეშობოდა, ხოლო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა სამართლებრივი თვალსაზრისით ნიშნავდა იმ მდგომარეობის აღდგენას, რაც არსებობდა უკანონო აქტის გამოცემამდე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ უკანონო ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის გამო, მოსარჩელე მ.ი-ემ ვერ შეძლო მის მიერ თვითნებურად დაკავებულ, 86 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება, რაც მას ეკუთვნოდა კანონის საფუძველზე, რადგან მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ იგი გასხვისებული იქნა მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით განცხადების წარდგენის შემდგომ და სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდში, რის გამოც მას მიადგა ზიანი 86 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის დანაკლისის სახით. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებით მ.ი-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასებები და დამატებით აღნიშნა, რომ პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახ ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქმეზე დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები ცალსახად ადასტურებდა პირდაპირი და უშუალო მიზეზობრივი კავშირის არსებობას, კერძოდ კავშირს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ, მისთვის კანონით დაკისრებული ვალდებულებების სათანადოდ შეუსრულებლობას და საკუთრების უფლების შეზღუდვას შორის. ამასთანავე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალზე და აღნიშნა, რომ საკუთრების ცნება, ასევე მოიცავდა მოთხოვნის უფლებას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით განმარტებულია, რომ „ქონების“ ცნება შეიძლება მოიცავდეს როგორც „ამჟამინდელ ქონებას“, ისე ქონებრივ ღირებულებებს, მათ შორის, ვალებს, რომლებზე დაყრდნობითაც მომჩივანს შეუძლია პრეტენზია ჰქონდეს სულ ცოტა „ლეგიტიმური მოლოდინის“ ქონაზე, მიიღოს სარგებელი საკუთრების უფლებიდან (საქმეზე კლაუს და იური კილაძეები საქართველოს წინააღმდეგ საჩივრის №7975/06 02.02.2010 წელი).

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლის მოსაზრება, რომლის თანახმად მოსარჩელის მიერ სადავოდ არ გამხდარა სადავო მიწის ნაკვეთის ნაწილის გადაცემა ამხანაგობა “...”-ისათვის, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გასაჩივრების/სადავოობის გარეშეც სახეზე იყო დამდგარი ზიანი და აღნიშნული აქტების გასაჩივრება ვერ შეცვლიდა ფაქტობრივ მდგომარეობას. ზემოაღნიშნული მსჯელობა გულისხმობდა მხარის მიერ აღნიშნული აქტების ბათილად ცნობის მოთხოვნის შესახებ მრავალწლიანი დავის წარმოებას, რაც პალატის მოსაზრებით დიდი ალბათობით დასრულდებოდა სარჩელზე უარით და ამის შემდეგ მოუწევდა მხარეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სასამართლოსადმი მიმართვა, რაც არ მიიჩნია მართებულად, მით უფრო იმ პირობების გათვალისწინებით, რომ ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელი ყველა კომპონენტი (ქმედება, შედეგი, ბრალი, მიზეზობრივი კავშირი) უკვე ისედაც სახეზე იყო. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანო თავისი მსჯელობით ფორმალურად უდგებოდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიიის ქმედების კანონიერების შეფასებას, რაც თავის მხრივ ეწინააღმდეგებოდა მუნიციპალიტეტის საქმიანობის მიზნებსა და პრინციპებს.

სააპელაციო პალატამ ამასთანავე არ გაიზიარა ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლის მოსაზრება, რომ მ.ი-ის რისკს წარმოადგენდა სადავო ნივთის გასხვისება, ვინაიდან მას ჰქონდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების უფლება და აღნიშნა, რომ მ.ი-ის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებასთან ერთად მოთხოვნილი იყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რაც არ დაკმაყოფილდა არც პირველი და არც მეორე ინსტანციის სასამართლოს მიერ, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოუყენებლობის სამართლებრივი შედეგი არ წარმოადგენდა მ.ი-ის რისკს.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, წარმოშობლი ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი და იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომლის თანახმად მ.ი-ის დანაკლის წარმოადგენდა 86 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ შეძლო საკუთრების უფლების აღიარება - ვერ გადაეცა საკუთრებაში, არსებობდა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის 35 260 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ქართული ლარის ოდენობით ანაზღაურების დავალების საფუძველი. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მეირ.

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, გადაწყვეტილების აღსრულება განხორციელდა იმ ფარგლებში, რაც გათვალისწინებულ იქნა კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით; კერძოდ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა ახალი აქტის გამოცემა მ.ი-ის საკუთრების უფლების აღიარების თაობაზე, მ.ი-ის მფლობელობაში არსებულ, ქ. თბილისში, ...ის მე-2 მ/რ., მე-5 კვ., მე-5 კორპუსის მიმდებარედ, შპს ...ის მიერ 2015 წლის 16 თებერვალს მომზადებული აზომვით ნახაზით მითითებული მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე, რომელიც არ კვეთდა №... საკადასტრო ერთეულს. ამასთანავე კასატორი ყურადღებას ამახვილებს ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში მ.ი-ის მიერ წარდგენილ კორექტირებულ საკადასტრო აგეგმვით/აზომვით ნახაზზე, რომელშიც მიწის ნაკვეთის საერთო ფართობად მითითებული იყო 526 კვ.მ. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით არ არსებობდა მ.ი-ის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლები.

კასატორი უთითებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოუყენებლობაზე და აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოსა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება. აღნიშნული ღონისძიება გამოიყენება კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, ხოლო ასეთის არსებობის შემთხვევაში სასამართლო უარს ამბობს მის გამოყენებაზე. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების დავასთან დაკავშირებით, სრულად მოსარჩელის რისკს წარმოადგენდა სარჩელის უზრუნველყოფის გამოყენება/გამოუყენებლობის სამართლებრივი შედეგი.

სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურებისათვის კუმულაციურად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი, ბრალი. რომელიმე პირობის არ არსებობა ავტომატურად გამორიცხავს ზიანის არსებობას. კასატორის მოსაზრებით კი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას ადგილი არ აქვს, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, სარჩელის სასამართლო წარმოებაში მიღების შემდეგ მხარეთა შორის წამოჭრილი დავა არ შეიძლება განიხილოს რომელიმე სხვა სასამართლომ ან ორგანომ. ამასთანავე, მხარეებს არ ერთმევათ უფლება, გაყიდონ ან სხვა გზით გაასხვისონ დავის საგანი, ანდა დათმონ თავიანთი მოთხოვნა. ამ უკანასკნელი ნორმის თელეოლოგიური განმარტებიდან გამომდინარე, დავის საგნის ნებისმიერი ფორმით გასხვისება დასაშვებია. გარდა ამისა, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლო ვერ უთითებს, კონკრეტულად რაში გამოიხატება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. მეტიც, სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა ხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ფაქტობრივი მოცემულობის არსებობა/არარსებობა. მხარე თავადაც აღიარებს, რომ აქტები, რომლებითაც მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ნაწილი გადაეცა ამხანაგობა "... ..."ს, სადავოდ არ გაუხდია და კანონიერ ძალაშია. ამდენად, მოცემულობა არის პარადოქსული, სასამართლო უთითებს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მერიის ქმედებამ (მიწის გასხვისებამ) მიაყენა ზიანი, ეს ქმედება გამოხატულია კონკრეტულ აქტებში, ხოლო ეს უკანასკნელი აქტები კანონიერია და მხარეს პრეტენზია არ გამოთქვამს. სასამართლომ, თითქოს წინასწარ განსაზღვრა ხსენებული აქტების კანონიერების საკითხი, რაც გაურკვეველი და უსაფუძვლოა, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც ხსენებული აქტების კანონიერება არ არის შეფასებული სასამართლოს მხრიდან. კასატორის მოსაზრებით, ხსენებული ნორმის წინაპირობების მტკიცების ტვირთი მ.ი-ეს ეკისრებოდა, თუმცა წარმოდგენილი საქმის მასალებით ერთმნიშვნელოვნად დადგინდა, რომ აღნიშნული ვალდებულება მხარემ ვერ უზრუნველყო. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოსარჩელეს სრულად უნდა ეთქვას უარი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 202 წლის პირველი მარტის განჩინებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დასაშვებად და მიღებულ იქნეს არსებითად განსახილველად, ამასთან გადაწყდა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.

2021 წლის 01 დეკემბერს მ.ი-ემ წარმოადგინა საკასაციო შესაგებელი. საკასაციო შესაგებლის ავტორმა აღნიშნა, რომ მ.ი-ე წლების განმავლობაში ცდილობდა საკუთრების უფლების მოპოვებას იმ ქონებაზე, რომელიც მას კანონის მიხედვით ეკუთვნოდა. საბოლოოდ, მ.ი-ემ ეს მოახერხა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სადაც პირდაპირაა მითითებული, რომ თბილისის მერიას არ უნდა ემოქმედა ისე, როგორც ის მოქმედებდა წლების განმავლობაში. მ.ი-ის მოსაზრებით, სწორედ თბილისის მერიის მოქმედების შედეგად დაირეგისტრირა 86 კვ.მ.-ით ნაკლები მიწის ნაკვეთი, რაზეც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ პირდაპირ თქვა, რომ არასწორი იყო.

მოწინააღმდეგე მხარე ყურადსაღებად მიიჩნევს საქმეში დაცულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 16 მაისის განჩინებას, რომლითაც მისი მოსაზრებით, უდავოდ და ერთმნიშვნელოვნად დადასტურდა, რომ მ.ი-ეს თბილისის მერიამ მიაყენა ზიანი. კერძოდ, 2019 წლის 16 მაისის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით მ.ი-ეს საბოლოოდ მიეკუთვნა უძრავი ქონება და ამავდროულად, საკასაციო სასამართლომ თავის განჩინებაში გამოყო ის გარემოება, რომ მ.ი-ისთვის არ უნდა მომხდარიყო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მოქმედების ფარგლებში 86 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ჩამორთმევა. ანუ, სახეზე იყო ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან უკანონო მოქმედება (დელიქტი), რამაც მოსარჩელისთვის ანუ, მოწინააღმდეგე მხარისთვის (მ.ი-ისთვის) ზიანის მიყენება გამოიწვია.

ამდენად, მ.ი-ის მოსაზრებით, იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება, რომლითაც პირდაპირ ითქვა, რომ მ.ი-ის მიმართ თბილისის მერიამ განახორციელა უკანონო და ზიანის მომტანი მოქმედებები, ცხადია, პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოებმა აბსოლუტურად სწორად შეაფასეს საქმის გარემოებები და ისე მიიღეს გადაწყვეტილება, რაც თბილისის მერიამ მარტოოდენ დროის გაჭიანურების მიზნით გაასაჩივრა საკასაციო სასამართლოში. შესაბამისად, ცხადია, რომ ამ პირობებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებობის მინიმალურ სტანდარტსაც კი ვერ აკმაყოფილებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული განჩინებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების კანონიერების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით, ასევე საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით, რომლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებლობა ეკისრება სახელმწიფოს. ამავე კოდესის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მხრიდან განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით თავისი სამსახურებრივ მოვალეობის დარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურდების ვალდებულება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ამ ნორმის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმების გათვალისწინებით, ცალსახად დგინდება, რომ ზიანის ანაზღაურების დასაკისრებლად უნდა არსებობდეს სათანადო მტკიცებულებით დადასტურებული, სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და უკანონო ქმედების შედეგადაც სახეზე უნდა იყოს მიყენებული ზიანი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 317.1. მუხლი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს როგორც ხელშეკრულებას, ასევე დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო მოქმედებაზე მითითებით, ამდენად, მოცემული დავის ფარგლებში შესაფასებელია ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელის კანონიერი უფლების ხელყოფისა და შესაბამისად უკანონო ქმედებით გამოწვეული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

ამ ნორმების ანალიზიდან გამომდინარე ცალსახაა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უწინარესად მიმართულია შელახული სამართლებრივი სიკეთის ან დარღვეული უფლების აღდგენისა და შენარჩუნების ინტერესისაკენ. გამონაკლისის სახით, ანუ როდესაც რესტიტუციის გზით შელახული სამართლებრივი სიკეთის, ან დარღვეული უფლების აღდგენა და შენარჩუნება შეუძლებელია, ან არათანაზომიერად დიდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, შესაძლებელია, კრედიტორს მიეცეს ფულადი ანაზღაურება, ანუ ზიანი ანაზღაურდეს მატერიალური ბალანსის აღდგენის გზით.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

პალატა განმარტავს, რომ კანონმდებლობა ზიანის ლეგალურ დეფინიციას არ იცნობს, თუმცა ზიანის ცნებაში მოიაზრება პირის სამართლებრივად დაცულ სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგები. ზოგადად, ვალდებულების დარღვევა (უკანონო მმართველობითი ღონისძიება) სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. მნიშვნელოვანია, რომ პირს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაეკისრება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით (2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“), ,,კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის (ამჟამად კონსტიტუციის 18.4 მუხლი) უპირველეს მიზანს წარმოადგენს დაზარალებული პირის ინტერესების დაცვა მიყენებული ზარალის ანაზღაურების გზით. სახელმწიფო რესურსის მასშტაბის, მოცულობის და ბუნების გათვალისწინებით, სახელმწიფოს მხრიდან არამართლზომიერ ქმედებათა განხორციელება ხშირ შემთხვევებში გაცილებით მეტი საფრთხის შემცველია კერძო სუბიექტების მხრიდან განხორციელებულ ანალოგიური სახის ქმედებასთან შედარებით. ამიტომ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების ვალდებულების დაწესება ხელს უწყობს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და თანამდებობის პირთა თვითნებობის და ძალაუფლების უკანონოდ გამოყენების პრევენციას. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის.“ აღსანიშნავია, რომ ნორმაში მოცემული პირობები კუმულაციური სახით არის წარმოდგენილი და აღნიშნულ ელემენტთაგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის საფუძველია.

ზიანის ფაქტის არსებობისა და ამ ზიანის მოპასუხის მიერ მიყენების ფაქტის მტკიცების თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველსა და მე-3 ნაწილებზე, რომელთა თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, მოსარჩელეა ვალდებული, სათანადოდ დაასაბუთოს მისი მოთხოვნის მართებულობა, ამასთან მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით.

მოცემულ შემთხვევაში შესაფასებელია ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ'' საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნის უფლება - სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის თვითნებურად (კანონიერი საფუძვლის გარეშე) დაკავება მასზე საკუთრების უფლების მოპოვების განზრახვით, შესაბამისი ადმინისტრაციული პროცედურის დასრულებამდე ანიჭებდა თუ არა განმცხადებელს, როგორც პოტენციურ მესაკუთრეს ქონების მიღების ლეგიტიმური მოლოდინს. პალატა მიიჩნევს, რომ თავად ამ კანონის თავისებურებიდან გამომდინარე, შესაბამისი გარემოებების დადგენის გარეშე ამგვარი სახის დასკვნის გაკეთება ერთმნიშვნელოვნად და უტყუარად შეუძლებელია, რამეთუ ამ სახის მოთხოვნის მხოლოდ ფორმალური გამართულობა (კანონით გათვალისწინებული პირობების დაცვა) არ არის საკმარისი დადებითი გადაწყვეტილების მისაღებად. ამ სახის დავებში ადმინისტრაციულ ორგანოს გააჩნია ფართო დისკრეცია, მათ შორის კანონმდებელი უფლებას აძლევს გაითვალისწინოს სახელმწიფოს პრიორიტეტულობა უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის მიმართ (მაგ. სივრცის დაგეგმარება, ქალაქთმშენებლობითი გეგმების პირობები და სხვა) და მხარეს უარი უთხრას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე (ან დააკმაყოფილოს ნაწილობრივ). მართალია მხარის მოთხოვნის უარყოფის შესახებ ადმინისტრაციული ორგანოს უართან დაკავშირებით არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 06 სექტემბრის გადაწყვეტილება, თუმცა მნიშვნელოვანია ხაზი გაესვას იმ გარემოებას, რომ გადაწყვეტილება მიღებული იქნა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, რც ითვალისწინებს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსთვის არა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ აქტის გამოცემის დავალებას, არამედ ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების შედეგად დასაბუთებული აქტის გამოცემას, ამასთანავე აღნიშნული მუხლის საფუძველზე სადავო აქტის ბათილად ცნობა არ გამორიცხავს ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად იმავე შინაარსის გადაწყვეტილების მიღებას (სუსგ 20.04.2006წ. №ბს-1291-866(კ-05); 18.10.2018წ. №ბს-368-368(კ-18)). ამდენად, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მ.ი-ის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მას უღიარდებოდა მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთის ნაწილზე (86 კვ.მ.) საკუთრების უფლება. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გამოტანილი სასამართლო გადაწყვეტილების შესაბამისად, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ ევალება კონკრეტული შინაარსის ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა, ასეთ შემთხვევაში გასაჩივრებული აქტი უქმდება სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, შესაბამისად გამოსაცემი აქტის შინაარსი დამოკიდებულია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად საქმის გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგებზე.

ხაზგასამელია ის გარემოება, რომ მ.ი-ის მიერ კანონით დადგენილი წესით სადავოდ არ გამხდარა ბინათმშენებლობის მენაშენეთა ამხანაგობა „..."-სთვის პირდაპირი განკარგვის ფორმით პრივატიზებისა და შესაბამისი ხელშეკრულების პირობების შეთანხმების თაობაზე" ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 25 ნოემბრის №382 განკარგულება და იგი ძალაშია. შესაბამისად იმის თქმა, რომ ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში ამ განკარგულების გამოცემით ადმინისტრაციულმა ორგანომ დაარღვია საჯარო და კერძო ინტერესთა ბალანსი და უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის ნაწილი განკარგა უკანონოდ, განკარგულების შინაარსობრივი შეფასების გარეშე, შეუძლებელია. აღანიშნავია ისიც, რომ სარჩელის საფუძველზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილებები არც პირდაპირ და არც ირიბად არ უთითებს ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ მმართველობითი ღონისძიების უკანონობაზე, ამგვარი შეფასების გარეშე კი ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობა მ.ი-ის მოთხოვნის საკუთრების უფლებასთან გაიგივების შესახებ, არამართებულია.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო დავას იხილავს წარდგენილი სარჩელის ფარგლებში. შესაბამისად სასამართლოს უფლება არა აქვს თავისი გადაწყვეტილებით მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე იგი მოითხოვდა (სსკ-ის 248-ე მუხ.). მოსარჩელე იღებს გადაწყვეტილებას არა მხოლოდ სარჩელის აღძვრის შესახებ, არამედ თავადვე განსაზღვრავს დავის საგანს (სსკ-ის მე-3 მუხ.). სასარჩელო განცხადების მიხედვით, მ.ი-ის სასარჩელო მოთხოვნაა მხოლოდ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. მესამე პირზე სადავო მიწის ნაკვეთის გასხვისების განკარგულების ბათილად ცნობა არ შეადგენს განსახილველი დავის საგანს. ამდენად, განსახილველი დავის ფარგლებში სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს სადავო მიწის ნაკვეთის განკარგვის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილებების მართლზომიერების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მ.ი-ის მიმართ აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა - თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფოს კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარება სწორედ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე განხორციელდა. ამ სამართალწარმოების მიმდინარეობისას მოსარჩელემ შემცირებულ, 526 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მოითხოვა საკუთრების უფლების აღიარება, რაც დაკმაყოფილდა, შესაბამისად სასამართლოს არ უმსჯელია მხარის თავდაპირველი მოთხოვნის გათვალიწინებით შემცირებულ (86 კვ.მ.) მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში აღიარების შეუძლებლობაზე ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეულობიდან გამომდინარე. ამგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას არც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 მაისის განჩინებაში განვითარებული მსჯელობა არ იძლევა. ამ განჩინებით საკასაციო სასამართლომ დაუშვებლად ცნო ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი და ძალაში დატოვა ქვედა ინსტანციის სასამართლოს ის გადაწყვეტილება, რომლის აღსრულების ფარგლებში ადმინისტრაციულმა ორგანომ გამოსცა აქტი 526 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ. ამ განჩინებაში განვითარებული მსჯელობა 2804 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის (მათ შორის უფლებაასაღიარებელი ფართის ნაწილის) თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში რეგისტრაციის სასამართლო გადაწყვეტილების პირობებთან შეუსაბამობის შესახებ, არ წარმოშობს მოსარჩელის უფლებას ზიანის მოთხოვნის შესახებ, რამეთუ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკით არაერთგზის ითქვა, რომ ,,კომისია უფლებამოსილია შესაბამისი თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიის ფარგლებში მოახდინოს საკუთრების უფლების აღიარება, მათი გადაცემა ფიზიკური პირის საკუთრებაში მიუხედავად იმისა, თუ ვის - სახელმწიფოს თუ ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრებაში იმყოფება მიწის ნაკვეთი. მიწის ნაკვეთზე ფიზიკური პირისათვის საკუთრების უფლების აღიარება ხდება კომისიის მიერ, რომელსაც აქვს დელეგირებული ფუნქცია ქონების განსახელმწიფოებრიობაზე (სუსგ 28.10.2019წ. №ბს-504-501(კ-17). შესაბამისად საჯარო რეესტრში მიწის ნაკვეთის თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში რეგისტრაცია არ წარმოადგენდა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების გამომრიცხავ გარემოებას.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობები - სათანადო წესით არ დასტურდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რასაც შედეგად მოჰყვა პირის კანონიერი უფლებების შეზღუდვა და მატერიალური ზიანი, შესაბამისად, არ არსებობს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი, რა გარემოებებიც სარჩლის უარყოფის საფუძველია.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო თავად მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს სსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მათი სამართლებრივი ანალიზის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება და ახალი გადაწყვეტილებით მ.ი-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ.ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ს.ტ-ის (პ/ნ: ...) მიერ მ.ი-ის სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 3000 ლარის ოდენობით დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ.ი-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა

გ. მაკარიძე