საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-1279(კ-20) 20 ივნისი, 2022 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე , გოჩა აბუსერიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ი.ა-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინება
დავის საგანი – ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა; ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
ი.ა-მა 2017 წლის 6 ნოემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ, ამავე კომისიის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №1751
განკარგულების ბათილად ცნობისა და უძრავ ნივთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოპასუხისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების მოთხოვნით.
მოსარჩელის განმარტებით, 2000 წლიდან ფლობს მიწის ნაკვეთს, რომელიც მდებარეობს მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (ს/კ ...) მომიჯნავედ, სადაც განთავსებულია მოსარჩელის მიერ აშენებული შენობა-ნაგებობა. დასახელებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვების მიზნით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას, რომლის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №1751 განკარგულებით ეთქვა უარი საკუთრების უფლების აღიარებაზე, ვინაიდან კომისიამ მიიჩნია, რომ არ დგინდებოდა უფლებააღიარებული მიწის ნაკვეთისა და მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთის ერთიან სივრცესა და ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტი, რაც მოსარჩელის მოსაზრებით, არ შეესაბამება სიმართლეს, რადგან მის საკუთრებაში არსებული და 2000 წლიდან თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთები მდებარეობენ ერთიან სივრცეში და მათ აქვთ ერთიანი სასაზღვრო მიჯნა. ამასთან, მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ კომისიამ არამართებულად მიუთითა სადავო მიწის ნაკვეთის ფართობის მეტობაზე, საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართთან შედარებით, რადგან საკუთრებაში გააჩნია 398 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ხოლო საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვდა 212 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №1751 განკარგულება და მოპასუხეს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა.
საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2017 წლის 23 იანვარს ი.ა-მა განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და მოითხოვა სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში უფლების რეგისტრაცია უძრავ ნივთზე, რომელიც მდებარეობს ქალაქ თბილისში, ...ის ქ. №38ა-ს მიმდებარე ტერიტორიაზე, ფართობი 212 კვ.მ. სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 20 თებერვლის №... წერილით, სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის შესაბამისად, ი.ა-ის მიერ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში წარდგენილი განცხადება და აგრეთვე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დამატებით მოძიებული დოკუმენტაცია, კომპეტენციის ფარგლებში განსახილველად, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას გადაეგზავნა. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი.ა-მა განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას, რომლითაც დააზუსტა მოთხოვნა და ითხოვა მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე 397 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ლეგალიზება და შესაბამისი საკუთრების მოწმობის გაცემა. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №1751 განკარგულებით ი.ა-ს უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთზე (მისამართი: ქ. თბილისი, ...ის ქ. №38ა-ს მიმდებარე ტერიტორია) საკუთრების უფლების აღიარებაზე.
სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტებების და საქმეზე შეკრებილი ყველა მტკიცებულების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე მხარის მოთხოვნა არ იყო გამყარებული შესაბამისი მტკიცებულებებით და კომისიას საქმის გარემოებები სრულყოფილად არ ჰქონდა შესწავლილი. სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ სასამართლო სხდომაზე ვერ წარადგინა 11.09.2017 წ. №626 სხდომის ოქმი, რომლის საფუძველზეც იქნა მიღებული გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ- სამართლებრივი აქტი.
თბილისის საქალაქო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ სასამართლოს მინიჭებული აქვს პროცესუალური კომპეტენცია შეამოწმოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული აქტის კანონიერება. სასამართლო კონტროლის განხორციელებისას მხოლოდ დისკრეციულ უფლებამოსილებაზე დაყრდნობა არ წარმოადგენს აქტის კანონიერების დადასტურების საკმარის საფუძველს, რამდენადაც სასამართლომ უნდა შეაფასოს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული აქტის კანონიერება და დასაბუთებულობა. ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა დაასაბუთოს და მიუთითოს, რა გარემოებებზე დაყრდნობით მიიღო გადაწყვეტილება. ადმინისტრაციული ორგანოს დისკრეციული უფლებამოსილება არ ნიშნავს თანაზომიერების და კანონიერების პრინციპის უგულებელყოფის შესაძლებლობას. დისკრეციული უფლებამოსილების გამოყენება განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს, რათა ადგილი არ ჰქონდეს პროცედურულ დარღვევებს, კანონის ფარგლების გაცდენას, რასაც შესაძლოა, შედეგად მოჰყვეს უფლების ხელყოფა, კანონიერების, სუბიექტის უფლებების დარღვევა. დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულმა ზომებმა არ უნდა გამოიწვიოს პირის კანონიერი უფლებებისა და ინტერესების დაუსაბუთებელი შეზღუდვა. სასამართლოს შეფასებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ არ არის დადგენილი განმცხადებლის მიერ სადავო ქონების დაკავების ფაქტი („ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე თუ მას შემდეგ). სასამართლომ ასევე მიუთითა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 აპრილის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები, მიუთითა მათზე და აღნიშნა, რომ დაინტერესებულმა პირმა საკუთრების უფლების აღიარების უფლებამოსილების განმახორციელებელ მუდმივმოქმედ კომისიაში უნდა წარადგინოს ის უტყუარი მტკიცებულებები, რომლებიც გამორიცხავს აღნიშნული მიწის ნაკვეთის სხვა ფიზიკური ან იურიდიული პირის მართლზომიერი ან თვითნებურად დაკავების ფაქტს. ამასთან, დაინტერესებული პირის მიერ კომისიაში კანონისა და პრეზიდენტის ბრძანებულებით დადგენილი დოკუმენტების წარდგენა ერთმნიშვნელოვნად არ გამორიცხავს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღების ვალდებულებას, უფრო მეტიც, - ბრძანებულება ავალდებულებს ადმინისტრაციულ ორგანოს (განსახილველ შემთხვევაში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის შესაბამის კომისიას) საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი სრულყოფილი ადმინისტრაციული წარმოების გზით მოახდინოს კანონითა და ბრძანებულებით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია. ამ მიზნით კომისია უფლებამოსილია სხვა ადმინისტრაციული ორგანოებიდან მოიპოვოს დამატებითი დოკუმენტები, დაათვალიეროს საკუთრებაში გადასაცემი ნაკვეთი, მოისმინოს განმცხადებლის, სხვა დაინტერესებული პირის განმარტებები და აღნიშნული მასალების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიიღოს შესაბამისი დასაბუთებული გადაწყვეტილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულმა თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი.
კასატორის განმარტებით, ი.ა-ი მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთზე ითხოვს საკუთრების უფლების აღიარებას. კანონის იმპერატიული დანაწესიდან გამომდინარე, აუცილებელია განმცხადებელს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ კანონის ამოქმედებამდე ჰქონდეს თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი.
საკასაციო საჩივრის თანახმად, ი.ა-ი საკადასტრო კოდით ... რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე გახდა 2017 წელს, კომისიის მიერ გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე, რაც თავისთავად გამორიცხავს კანონის ამოქმედებამდე აღნიშნული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ მოსარჩელის ყოფნასა და მის მიერ მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტს. გარდა აღნიშნულისა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, მათ შორის, ორთოფოტოებით, არ დგინდება საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთის ერთიან სივრცეში არსებობის ფაქტი პირვანდელი მოთხოვნის განხილვისათვის (2016 წლის პირველი ივლისის განცხადება №14/12222). აღნიშნული გარემოებისა და სადავო მიწის ნაკვეთზე მყარი სასაზღვრო მიჯნის არსებობის ფაქტი არ დასტურდებოდა არც ზემოაღნიშნული კანონის ამოქმედებამდე და არც დღევანდელი მდგომარეობით. შესაბამისად, კომისია მოკლებული იყო შესაძლებლობას დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა.
კასატორის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რაც ძალაში დარჩა სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის საფუძველზე, ბათილად იქნა ცნობილი სადავო აქტი, თუმცა სასამართლოებს არ მიუთითებიათ, კონკრეტულად რომელი გარემოება არ იქნა გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ, რასაც არსებითი მნიშვნელობა ექნებოდა საკითხის გადაწყვეტისათვის.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდება ი.ა-ის სასარჩელო მოთხოვნა.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 7 მარტის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს ი.ა-ისათვის თვითნებურად დაკავების საფუძვლით მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის კანონიერება.
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) პირველ მუხლზე, რომლის თანახმად, კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით (შემდგომში – საკუთრების უფლების აღიარება) სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასახელებული კანონის მიღებით სახელმწიფოს სურდა, მოეხდინა მიწის ნაკვეთთა განკერძოება, რაც გამოიხატებოდა მიწის ნაკვეთის არა ნებისმიერი პირისთვის, არამედ მფლობელისთვის/მოსარგებლისთვის გადაცემაში. ამასთან, მიწის ფონდის ათვისებით არ უნდა დაზარალებულიყო სახელმწიფოს უფლებები/ინტერესები და მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას არ უნდა გამოეწვია სახელმწიფო ობიექტის კერძო პირთათვის საკუთრებაში გადაცემა. გარდა ამისა, ნიშანდობლივია, რომ საკუთრების უფლების აღიარებისას (გარდა ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისა) კანონმდებელი გადამწყვეტ მნიშვნელობას ანიჭებს ამავე მიწის ნაკვეთზე განმცხადებლის მიერ შენობის განთავსებას, ითვალისწინებს შენობის სახესა და მდგომარეობას ან საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან მომიჯნავეობას. შესაბამისად, განმცხადებელმა უნდა დაადასტუროს, რომ, ერთი მხრივ, ფლობს მიწის ნაკვეთს, ხოლო მეორე მხრივ, განთავსებული აქვს შენობა ან თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი არის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე. თუკი მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია არა განმცხადებლის, არამედ სახელმწიფოს შენობა-ნაგებობა ან მიწის ნაკვეთი არ არის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მომიჯნავე, ბუნებრივია, ასეთ მიწის ნაკვეთზე ფიზიკურ პირს საკუთრების უფლების აღიარებიდან გამომდინარე სამართლებრივი პრეტენზია ვერ ექნება.
განსახილველი დავის ფარგლებში მოსარჩელე სადავოდ ხდის ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №1751 განკარგულების კანონიერებას, რომლითაც უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთზე (მისამართი: ქ. თბილისი, ...ის ქუჩა №38ა-ს მიმდებარე ტერიტორია, საერთო ფართობი - 212.00 კვ.მ.) საკუთრების უფლების აღიარებაზე. სადავო განკარგულების თანახმად, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 20 თებერვლის №... წერილობითი მიმართვით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიაში გადაიგზავნა ი.ა-ის განცხადება, რომლითაც მოსარჩელემ მოითხოვა მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (ქ. თბილისი, ...ის ქ. № 38-ის მიმდებარე ტერიტორია, საერთო ფართობი - 54.00 კვ.მ. ს/კ №...) მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთზე (საერთო ფართობი - 212.00 კვ.მ.) საკუთრების უფლების აღიარება. კომისიამ დაადგინა, რომ ი.ა-ი ითხოვდა თვითნებურად დაკავებული იმ მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას, რომელზეც აღიარების კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე რეგისტრირებული ჰქონდა საკუთრების უფლება. კომისიამ ასევე მიიჩნია, რომ საქმის მასალებითა და აეროფოტოგადაღებებით არ დადგინდა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და სადავო მიწის ნაკვეთის ერთიან სივრცესა და ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტი ი.ა-ის მიერ 2016 წლის 1 ივლისს წარდგენილი განცხადების განხილვის დროისათვის. კომისიის განმარტებით, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის როგორც ამოქმედებამდე, ისე დღევანდელი მდგომარეობითაც არ დასტურდებოდა. ასევე, კომისიამ მიუთითა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის ფართობი მეტი იყო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთის ფართობზე.
ამდენად, განსახილველი დავის ფარგლებში მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №1751 განკარგულებით, განცხადებით მოთხოვნილი საკითხი არსებითად იქნა განხილული და კომისიამ უარი უთხრა ი.ა-ს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე ორი საფუძვლით: 1. არ დგინდებოდა, საკუთრების უფლების აღიარების გზით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთისა და მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთის ერთიან სივრცესა და ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობის ფაქტი ი.ა-ის მიერ 2016 წლის 1 ივლისს წარდგენილი განცხადების განხილვის დროისათვის და 2. სადავო მიწის ნაკვეთის ფართობი მეტი იყო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთის ფართობზე. კასატორმა საქმის სასამართლოში განხილვის დროს დამატებით მიუთითა სადავო განკარგულებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად, ი.ა-ი ითხოვდა თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო განკარგულების კანონიერებაზე მსჯელობისას სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს ი.ა-ის მიერ წარდგენილი განცხადება მასზე თანდართული დოკუმენტებით ქმნიდა თუ არა ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. საყურადღებოა ის გარემოება, რომ განსახილველ შემთხვევაში ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს უნდა დაედგინათ, მოთხოვნილი იყო თუ არა იმ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების გზით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარეობდა და განლაგებული იყო თუ არა მიწის ნაკვეთები ერთიან სივრცესა და ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში სადავო აქტის გამოცემისა და 2016 წლის 1 ივლისს წარდგენილი განცხადების განხილვის დროისათვის.
საკასაციო პალატისთვის გაუგებარია, რომელ მტკიცებულებას ეფუძნება ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობა, ი.ა-ის დაზუსტებულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით, რამეთუ პირველი ინსტანციის (20.04.2018 წლის გადაწყვეტილება, პუნქტი 3.1.4.) და მეორე ინსტანციის (2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინება, გვ.8, პუნქტი 7.2) სასამართლოებმა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნიეს, რომ ი.ა-მა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას განცხადებით მოსთხოვა 397 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება და ამ გარემოების დასტურად სასამართლოებმა მიუთითეს სარჩელზე დართულ განცხადებაზე (გვ. 18). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მითითებულ განცხადებაზე არ არის მოცემული ადმინისტრაციულ ორგანოში განცხადების წარდგენის თარიღი, აღნიშნული განცხადება არ ერთვის საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ წარმოდგენილ ადმინისტრაციული წარმოების მასალებს და არც სარჩელშია მოცემული, რომ 2017 წლის 23 იანვრის განცხადებით მიმართვისას, ი.ა-ის მოთხოვნას წარმოადგენდა 397 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებას არც სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი შეიცავს, რომლითაც ადმინისტრაციული ორგანოს მსჯელობის საგანი იყო 212 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. აღნიშნული ფაქტი ასევე არ დასტურდება სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილ საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2017 წლის 11 სექტემბრის №626 ოქმით, საიდანაც ასევე ირკვევა, რომ ი.ა-ის მოთხოვნას წარმოადგენდა 212 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება (გვ. 192).
საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2016 წლის 21 მარტის №490 ოქმზე (გვ. 72), საიდანაც ირკვევა, რომ ი.ა-მა 2016 წლის 15 თებერვალს მიმართა აღიარების კომისიას და მოითხოვა 397 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება, რაც კომისიის წევრების მიერ არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ ი.ა-მა მეორედ, 2016 წლის 1 ივლისს №14/12222 განცხადებით მიმართა საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას და 54 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება მოითხოვა, რომელიც აღიარების კომისიამ დააკმაყოფილა. ამასთანავე, წინამდებარე საქმეზე ი.ა-ის განცხადება მესამედ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 20 თებერვლის №... წერილით გადაეგზავნა აღიარების კომისიას. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ საქმის მასალებს არ ერთვის და არც ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს გამოუთხოვიათ 2016 წლის 15 თებერვლის №14/2694 და 2016 წლის 1 ივლისის №14/12222 განცხადებებთან დაკავშირებით ადმინისტრაციულ ორგანოში არსებული ადმინისტრაციული წარმოების სრულყოფილი მასალები, რის საფუძველზეც სასამართლოს ექნებოდა შესაძლებლობა, სწორად დაედგინა ფაქტობრივი გარემოებები, ამავე დროს გაცხადდებოდა თითოეულ შემთხვევაში რა საფუძვლით იყო საკუთრების უფლების აღიარება მოთხოვნილი, რაც სადავო აქტის კანონიერებაზე, ფაქტებზე დაყრდნობით დასაბუთებული მსჯელობის განვითარების შესაძლებლობას მისცემდა საქმის განმხილველ სასამართლოს.
საკასაციო სასამართლო მოიხმობს, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტს, რომლითაც საკუთრების უფლების აღიარება არის ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზებული წარმონაქმნისათვის სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, ამ კანონითა და საქართველოს მთავრობის შესაბამისი დადგენილებით დამტკიცებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესით განსაზღვრული პირობებისა და პროცედურის შესაბამისად საკუთრებაში სასყიდლიანი ან უსასყიდლო ფორმით გადაცემა.
სადავო პერიოდში მოქმედი ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით კი თვითნებურად დაკავებული მიწა წარმოადგენს ამ კანონის ამოქმედებამდე ფიზიკური პირის მიერ თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს, რომელზედაც განთავსებულია საცხოვრებელი სახლი (აშენებული ან დანგრეული) ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), ასევე დაინტერესებული ფიზიკური პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი (შენობით ან მის გარეშე), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე, ასევე კერძო სამართლის იურიდიული პირის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე, თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც განთავსებულია არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობა (აშენებული), რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე და რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული, გარდა ამ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.
ამდენად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონის თანახმად, დაინტერესებულ ფიზიკურ პირს შეუძლია მოითხოვოს იმ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება, რომელიც მდებარეობს თავის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ და მისი ფართობი ნაკლებია თავის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე. ამასთანავე, უნდა დასტურდებოდეს სადავო მიწის ნაკვეთის დაკავების ფაქტი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 2007 წლის 11 ივლისის კანონის ამოქმედებამდე. ამრიგად, მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მიწის ნაკვეთის კანონის ძალაში შესვლამდე თვითნებურად დაკავების ფაქტის დადასტურებაზე. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დასადგენად კი, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მნიშვნელოვანია ი.ა-ის 2016 წლის 15 თებერვლის №14/2694 და 2016 წლის 1 ივლისს №14/12222 განცხადებებთან დაკავშირებით საკუთრების უფლების აღიარების კომისიაში არსებული ადმინისტრაციული წარმოების მასალების გამოთხოვა და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, რამეთუ თავად გასაჩივრებული განკარგულება ეყრდნობა 2016 წლის 1 ივლისს წარდგენილი განცხადების განხილვის დროს კომისიის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რაც ი.ა-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთ-ერთ საფუძველსაც კი წარმოადგენს. საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ საქმეში დაცულ ფოტოებზე აღბეჭდილია შენობა-ნაგებობები, ლითონის ბადის ღობით შემოსაზღვრული ტერიტორია და ლითონის კონსტრუქცია, თუმცა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს კონკრეტულ მსჯელობას, თუ რას ასახავდა ეს ფოტოსურათები. გასაჩივრებული განჩინებით ასევე ირკვევა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა ორთოფოტოებზე, რომელთა გამოკვლევის შედეგად შესაძლებელია დადგინდეს ძირითადი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები, რაც დაკავშირებულია მიწის ნაკვეთის ფლობასთან და მიწის ნაკვეთების ერთიან სივრცესა და ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში არსებობასთან.
საკასაციო სასამართლო აგრეთვე მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით არ არის დადგენილი, არის თუ არა საკუთრებაში არსებული მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთის ფართობი სადავო მიწის ნაკვეთის ფართობზე ნაკლები. საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ ი.ა-ი თავის მოთხოვნას აფუძნებს საკუთრებაში არსებული 398 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე 212 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებაზე, თუმცა აღნიშნული გარემოება სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია და გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს მსჯელობას უშუალოდ რომელ მიწის ნაკვეთს ესაზღვრებოდა სადავო მიწის ნაკვეთი. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ,,ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლითაც თვითნებურად დაკავებული მიწის ფართობი ნაკლები უნდა იყოს საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე და აღნიშნავს, რომ კანონმდებელი, საკუთრების უფლების აღიარებისთვის, იმპერატიულად ადგენს თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის ფართობის ნაკლებობას, საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთის ფართობთან მიმართებით.
საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს, მართალია სადავო განკარგულებით კომისიამ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ ი.ა-ი ითხოვდა აღიარების გზით საკუთრებად რეგისტრირებული 54 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას, თუმცა გასაჩივრებული განჩინება არც ამ ფაქტობრივ გარემოებაზე შეიცავს მსჯელობას. დასახელებული ფაქტობრივი გარემოების დადგენის მნიშვნელობაზე ყურადღების გამახვილების მიზნით, საკასაციო სასამართლო მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას, რომ საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისათვის გათვალისწინებულ უნდა იქნეს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე მდგომარეობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, პირს შესაძლებლობა ექნება საკუთრების უფლების აღიარების გზით გაზარდოს მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ფართობი და კვლავ მოითხოვოს უკვე გაერთიანებული ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება. ამასთან, აღნიშნული ასევე ქმნის მიწის ნაკვეთების დაუსრულებლად აღიარების მოთხოვნის შესაძლებლობას (ერთხელ უკვე აღიარებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ, შემდგომ უკვე გაერთიანებული ახალი მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ და ა.შ.) (სუსგ №ბს-1304(კ-19), 25.11.21წ.).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოცემული დავის გადაწყვეტისას საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის გამოყენების მართებულობას და აღნიშნულთან მიმართებაში მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 5 აპრილის №ბს-990-986(2კ-17) განჩინებაზე, სადაც საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, გამოსცეს ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. მითითებული მუხლით რეგლამენტირებული სასამართლოსათვის მინიჭებული საპროცესო უფლებამოსილება - უარი თქვას სადავო საკითხის მოწესრიგებაზე და აქტის გამომცემ ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალოს იმავე საკითხზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, არ წარმოადგენს უპირობო და შეუზღუდავ უფლებამოსილებას. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას წარმოადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა გამოკვლევა და სწორედ საქმის გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე უნდა მიიღოს ადმინისტრაციულმა ორგანომ გადაწყვეტილება. ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები და ისე გამოსცა ადმინისტრაციული აქტი, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოს გამოსცეს ახალი აქტი. ამდენად, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის გამოყენების კომპეტენცია სასამართლოს გააჩნია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმის გარემოებათა გამოკვლევის გარეშე. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლით მინიჭებულ უფლებამოსილებას სასამართლო იყენებს იმ შემთხვევაში, როცა სასამართლო წესით ვერ ხერხდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა და შეფასება. მათი დადგენა მხოლოდ ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილებიდან გამომდინარე ან აღნიშნული მის დისკრეციულ უფლებამოსილებას განეკუთვნება. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება სასამართლოს მიერ სადავო ადმინისტრაციული აქტის მატერიალური კანონიერების შეფასება".
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს სრული პროცესუალური უფლებამოსილება ჰქონდა თავად გადაეწყვიტა წინამდებარე დავა და მოსარჩელე ი.ა-ის მოთხოვნის ფარგლებში შეემოწმებინა გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მატერიალური კანონიერება. თუ დავის გადაწყვეტისას სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევდა გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებების გამოკვლევას ან დადგენას, შესაძლებლობა ჰქონდა ესარგებლა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული საპროცესო კომპეტენციით და თავად მოეპოვებინა მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლოს არ დაუსაბუთებია, რატომ იყო შეზღუდული, თავად გამოეკვლია და დაედგინა ფაქტობრივი გარემოებები. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპზე აგებული სამოქალაქო სამართალწარმოებისაგან განსხვავებით, ადმინისტრაციული სამართალწარმოება სწორედ საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით დადგენილ ინკვიზიციურობის პრინციპს ეფუძნება. აღნიშნული განაპირობებს ადმინისტრაციული წესით განმხილველი სასამართლოს არა მხოლოდ უფლებამოსილებას, არამედ იმავდროულად ვალდებულებასაც, მოიკვლიოს საგნობრივად მისი განსჯადი საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებები (სუსგ №ბს-420-420(კ-18), 28.03.2019წ.).
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში მართლმსაჯულების განხორციელების არსი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი ასპექტების შემოწმებაში მდგომარეობს (სუსგ №ბს-294-294 (კ-18), 09.12.19წ.). სააპელაციო პალატა, ერთი მხრივ, ამოწმებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევასთან მიმართებით დარღვევების არსებობას და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების შესახებ მსჯელობას, ხოლო, მეორე მხრივ, თავად იკვლევს და აფასებს მტკიცებულებებს, რომელიც აუცილებელია საქმის გარემოებების სრულყოფილად გამოკვლევისთვის (სუსგ №ბს-985(კ-20), 24.11.2021წ.). სააპელაციო სასამართლოსაგან განსხვავებით, საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენასთან დაკავშირებული პროცესუალური საქმიანობა გამოიხატება არა ფაქტების დადგენაში, არამედ დასადგენ ფაქტებზე მითითებაში. პროცესუალური დანაწესებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აფასებს არა მტკიცებულებებს, არამედ ამ მტკიცებულებათა სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასების მართებულობას. მოცემულ შემთხვევაში, ი.ა-ის მიერ თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების მოპოვების მართლზომიერებაზე, მომიჯნავედ მდებარე მიწის ნაკვეთების დადგენასთან და მათ ფართობებთან მიმართებით, ასევე მიწის ნაკვეთების ერთიან სივრცესა და ერთიან სასაზღვრო მიჯნაში განლაგებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს დასკვნების არარსებობის გამო, საკასაციო პალატა მათზე არსებით მსჯელობას ვერ იქონიებს.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (Van de Hurk v. the Netherlands, §59). ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტი არ უნდა იქნეს გაგებული ისე, თითქოს ითხოვდეს დაწვრილებით პასუხის გაცემას მხარეების მიერ წამოყენებულ ყველა არგუმენტზე, ხოლო იმის განსაზღვრა, თუ რამდენად შეასრულა სასამართლომ გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულება, მხოლოდ კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებითაა შესაძლებელი. თუმცა, როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (Ruiz Torija v. Spain, §§29). მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლება განიხილება სამართალწარმოების ,,სამართლიანობის’’ ჭრილში (Hirvisaari v. Finland, §§30-33), სტრუქტურულად, ის ასევე შეესაბამება სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობის უფლებას, ვინაიდან ორივე მოითხოვს კონკრეტულ საქმეში აპლიკანტის მიერ წამოჭრილი შესაბამისი ფაქტობრივი და სამართლებრივი საკითხების დადგენას (Chevrol v. France). დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიზანია მხარეებისთვის იმის დემონსტრირება, რომ მათ რეალურად მოუსმინეს (Fomin v. Moldova §§22-34). უფრო მეტიც, დასაბუთებული გადაწყვეტილება მხარეს მისი გასაჩივრებისა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადასინჯვის შესაძლებლობას აძლევს. მართლმსაჯულების განხორციელების მიმართ საზოგადოებრივი კრიტიკა შესაძლებელია მხოლოდ დასაბუთებული გადაწყვეტილების არსებობის პირობებში (Suominen v. Finland §§25-38). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარეს ან უარყვეს შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან კარგად დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე (Fomin v. Moldova §§22-34). ზოგადად, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და მონაწილე მხარეებს უნდა აძლევდეს შესაძლებლობას, გაიგონ თუ რატომ დაუჭირა მხარი სასამართლომ კონკრეტულ პოზიციას (Seryavin and others v. Ukraine §§55-62).
განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოები შემოიფარგლნენ ი.ა-ის სარჩელთან დაკავშირებით მხარეთა მიერ წარდგენილი არასაკმარისი მასალების შეფასებით ისე, რომ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნით დამატებითი მტკიცებულებები ადმინისტრაციული ორგანოდან არ გამოუთხოვიათ. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ არის დასაბუთებული, საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, დავის გადაჭრისათვის აუცილებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოების დადგენა, მათი სამართლებრივი ანალიზისა და მიღებული დასკვნების საფუძველზე დავის გადაწყვეტა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით სრულყოფილი შემოწმება. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის, აღნიშნული გარემოება კი, თავის მხრივ, არის სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების საფუძველი.
ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინება და საქმე უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახალი განხილვისთვის. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, განსახილველ საქმეზე გაწეული სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, 394-ე და 412-ე მუხლებით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. სასამართლო ხარჯები განაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.
4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. სტურუა
მოსამართლეები მ. ვაჩაძე
გ. აბუსერიძე
