საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გადაწყვეტილება

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-23(3კ-22) 27 ივლისი, 2022 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - რ. ბ-ი

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 17 ნოემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

რ. ბ-მა 2015 წლის 9 თებერვალს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ და სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შედეგად, ზიანის სახით - 23608 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ლარში 41430 ლარის), საკუთრების რეგისტრაციისთვის გაწეული ხარჯის - 51 ლარის, მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისათვის გაწეული ხარჯის - 50 ლარის და ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 600 ლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა შესაბამისად, 2010 წლის 12 ოქტომბრის აუქციონში გამარჯვების შედეგად შეიძინა ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში რეგისტრირებული ქალაქ თბილისში, ... ...ში მდებარე 454 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (ს.კ. ...), რომელიც 2010 წლის 20 დეკემბერს საჯარო რეესტრში აღირიცხა თავის სახელზე. დ. ს-მა პრეტენზია წარადგინა იმასთან დაკავშირებით, რომ აუქციონზე გატანილი მიწის ნაკვეთი იჭრებოდა მის სახელზე რეგისტრირებული ნაკვეთის საზღვრებში. აღნიშნულის შეტყობის შემდეგ რ. ბ-მა წერილით მიმართა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს სადავო ნაკვეთზე ჩატარებული აუქციონის ბათილად ცნობისა და თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნით, რაც არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ თავის საკუთრებასთან დაკავშირებით 3 წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა დავა სასამართლოში, საბოლოოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ 2014 წლის 17 აპრილის განჩინებით ძალაში დატოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა დ. ს-ის მოთხოვნა, ბათილად იქნა ცნობილი რ. ბ-ის აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი და რ. ბ-ის სახელზე გაცემული საკუთრების მოწმობა. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ არის ქონების კეთილსინდისიერი შემძენი, მაგრამ მოპასუხის განზრახ თუ უხეში გაუფრთხილებლობის შედეგად აღმოჩნდა დაზარალებული. შესაბამისად, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე, სკ-ის 992-ე, 1005-ე მუხლების საფუძველზე მოპასუხემ უნდა აანაზღაუროს მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტისათვის.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით რ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება 25000 ლარის ოდენობით, ასევე საკუთრების რეგისტრაციისთვის გაწეული ხარჯის - 51 ლარის, მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის გადახდილი თანხის - 50 ლარის და ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 600 ლარის ოდენობით ანაზღაურება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ და რ. ბ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი დასაბუთება. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მოსაზრება მათი ბრალეულობის გამომრიცხავი გარემოებების არსებობის თაობაზე და მიუთითა, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ გამოცემული აქტების ბათილად ცნობა ადასტურებს იმ მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობას, რის გამორიცხვასაც ადმინისტრაციული ორგანოები მოცემულ შემთხვევაში ცდილობენ.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება - იმოქმედოს კანონის საფუძველზე, იცავს არა მხოლოდ დაინტერესებულ პირს, არამედ თავად ამ ადმინისტრაციულ ორგანოს სამართლებრივი შეცდომისაგან და იმ სამომავლო ვალდებულებებისაგან, რაც თან ახლავს საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების პროცესში კანონის მოთხოვნათა დარღვევის ფაქტს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან საკუთარი უფლებამოსილების არაჯეროვანი შესრულების შედეგად შეილახა რ. ბ-ის უფლებები, რამდენადაც მასზე მოხდა იმ მიწის ნაკვეთის გასხვისება და შემდგომ აღრიცხვა, რომელიც არ წარმოადგენდა გამსხვისებლის - თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებას. ამდენად, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე, 42.9, სზაკ-ის 60¹.6, 207-ე, 208-ე, სკ-ის 992-ე მუხლების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზეა ზიანის ანაზღაურების სავალდებულო წინაპირობები: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის და ბრალი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანის ოდენობა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განისაზღვრა გონივრული შეფასების საფუძველზე, საჯარო და კერძო ინტერესთა დაბალანსებით და სრულად უზრუნველყოფს მოსარჩელის უფლებებში აღდგენას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ და რ. ბ-მა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მაისის განჩინებით რ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი სსკ-ის 396.3, 399-ე მუხლების შესაბამისად დარჩა განუხილველი, ხოლო ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 იანვრის განჩინებით სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 სექტემბრის განჩინებით, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 ოქტომბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მოპასუხეებს რ. ბ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 11380 ლარის გადახდა; აგრეთვე, დაეკისრათ მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის გადახდილი თანხის - 50 ლარის გადახდა; ხსენებულ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 ოქტომბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მოპასუხეებს - სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობას და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს რ. ბ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება 13620 ლარის ოდენობით, აგრეთვე, საკუთრების რეგისტრაციისათვის გაწეული ხარჯის - 51 ლარის გადახდა, დარჩა უცვლელად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში დაცული სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2010 წლის 12 ოქტომბრის №... აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმის თანახმად, სადავო მიწის ღირებულება განისაზღვრა 13620 ლარად. სასარჩელო მოთხოვნას კი შეადგენდა მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხე ორგანოებისათვის 23608 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში დაკისრება. საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ანაზღაურება უნდა განსაზღვრულიყო არა მიწის საბაზრო ღირებულებით, არამედ იმ თანხის ოდენობით რაც მხარემ მიწის ნაკვეთში გადაიხადა, ვინაიდან მოთხოვნა ემყარებოდა არა პირის მფლობელობიდან საკუთრების გასვლას, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაკარგვას, არამედ უძრავი ქონების პრივატიზების კანონიერებას. აღნიშნულ ფაქტს არ ცვლიდა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 17 ივნისის №5002687114 დასკვნა, რომლითაც განისაზღვრა სადავო მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება. საკასაციო პალატის მითითებით, გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვება გამოიწვევდა მოსარჩელის უსაფუძვლოდ გამდიდრებას, ვინაიდან იგი მიიღებდა იმაზე გაცილებით მეტ სიკეთეს, ფულად თანხას, ვიდრე მან აუქციონზე მიწის ნაკვეთის შეძენის შედეგად გადაიხადა.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას - მის მიერ გადახდილი მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისათვის 50 ლარის გადახდას, საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით, კერძოდ, 2010 წლის 29 დეკემბრის საჯარო შემოსავლის ორდერით და №... ანგარიშ-ფაქტურით არ დასტურდებოდა მითითებული თანხის რ. ბ-ის მიერ გადახდა. ხსენებული დოკუმენტაციის მიხედვით, რ. ბ-ის კუთვნილი 454 კვ.მ. ნაკვეთის წითელი ხაზის კუთხეების დაკვალვის ღირებულების გადამხდელია არა რ. ბ-ი, არამედ დ. ო-ე. შესაბამისად, დაუსაბუთებელი იყო აგრეთვე მოპასუხეებისათვის აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის გადახდილი თანხის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდის დავალება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება სოლიდარული მოპასუხეთათვის ზიანის სახით 11380 ლარის (25000 – 13620 (ნასყიდობის ფასი)) დაკისრების ნაწილში იმდენად არასრული იყო, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელი გახდა, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქმნიდა განჩინების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს ყველა სოლიდარული მოპასუხის: სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიმართ. შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილებში სახეზე იყო სსკ-ის 412-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების და საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოში დაბრუნების საფუძველი.

მოცემული ადმინისტრაციული საქმის ხელახალი განხილვის ფარგლებში მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით რ. ბ-ის, თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება - 11380 ლარის ოდენობით; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ მის მიერ გადახდილი მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის დახარჯული 50 ლარის ანაზღაურება; ასევე უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ მის მიერ ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 600 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2010 წლის 12 ოქტომბერს გამართულ აუქციონზე რ. ბ-მა შეიძინა მიწის ნაკვეთი, რომელიც საკუთრების უფლების დამადასტურებელი მოწმობის საფუძველზე დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში, ხოლო უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ის აქტები, რომელთა საფუძველზეც მოსარჩელეს საკუთრების უფლება წარმოეშვა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რ. ბ-ის დანაკლისი/ზიანი შედგენდა 2014 წლის მდგომარეობით არსებულ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებასა (52$) და უძრავი ქონების აუქციონზე შეძენის დროს გადახდილ ღირებულებას (30 ლარი) შორის სხვაობას, რაც ცალსახად აჭარბებდა ამჟამად განსახილველ დავის საგანს/ზიანს - 11 380 ლარს, თუმცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მაისის განჩინების არსებობის პირობებში, რომლითაც რ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებაზე დარჩა განუხილველი და იმ საკანონმდებლო რეგულაციის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა, პალატამ მართებულად მიიჩნია თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეებს თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელე რ. ბ-ის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება 11380 ლარის ოდენობით.

სააპელაციო პალატამ მოცემული დავის გადაწყვეტისას გაითვალისწინა საქმეში წარმოდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 17 ივნისის დასკვნა მიწის საბაზრო ღირებულების დადგენის თაობაზე, ასევე საქართველოს ეროვნული ბანკის 2021 წლის 27 ოქტომბრის №2-04/3241 წერილი, რომლითაც სააპელაციო პალატას ეცნობა, რომ 2014 წლის 17 აპრილის მდგომარეობით, ლარის ოფიციალური გაცვლითი კურსი აშშ დოლარის მიმართ შეადგენდა - 1 აშშ დოლარი - 1.7530 ლარს და მათი ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, მიიჩნია, რომ სასამართლოების მიერ არ დარღვეულა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები და სწორი შეფასება მიეცა საქმის მასალებს, რაც არ იძლეოდა გადაწყვეტილების მითითებული ნაწილის - ზიანის სახით 11380 ლარის (25000 – 13620 (ნასყიდობის ფასი)) და მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის დახარჯული 50 (ორმოცდაათი) ლარის მოპასუხეთათვის თანაბარწილად დაკისრების ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძველს.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობამ და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღების შედეგად სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორის - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მითითებით, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ ანაზღაურება უნდა განსაზღვრულიყო არა მიწის საბაზრო ღირებულებით, არამედ იმ თანხის ოდენობით, რაც მხარემ მიწის ნაკვეთში გადაიხადა, ვინაიდან მოთხოვნა ემყარებოდა არა პირის მფლობელობიდან საკუთრების გასვლას, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაკარგვას, არამედ - უძრავი ქონების პრივატიზების კანონიერებას. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების მიღებისას ყურადღება გაამახვილა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 17 ივნისის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, №... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, 2014 წლის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგენს 52 აშშ დოლარს, ხოლო რ. ბ-ს სადავო მიწის ნაკვეთის აუქციონზე შეძენისას 1 კვ.მ-ზე გადახდილი აქვს 30 ლარი. გარდა ამისა, სასამართლო ასევე დაეყრდნო საქართველოს ეროვნული ბანკის 2021 წლის 27 ოქტომბრის №2-04/3241 წერილს, რომლითაც პალატას ეცნობა, რომ 2014 წლის 17 აპრილის მდგომარეობით, ლარის ოფიციალური გაცვლითი კურსი აშშ დოლარის მიმართ შეადგენდა 1.7530 ლარს. კასატორის მოსაზრებით, აღნიშნული დოკუმენტებით დადასტურებული გარემოებები, მათ შორის კურსთა სხვაობა არ შეიძლება გახდეს მისთვის სათანადო მტკიცებულებებით დაუდასტურებელი ზიანის - 11380 ლარის ანაზღაურების საფუძველი.

კასატორი დამატებით აღნიშნავს, რომ აუქციონი ჩატარდა ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2010 წლის 27 აგვისტოს №9-63 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზირების წესის“ შესაბამისად. ამდენად, არ არსებობს კასატორისათვის სზაკ-ის 207-ე, სკ-ის 1005-ე მუხლებით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი. სახეზე არ არის ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება. ამასთანავე, მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანად მიჩნევის შემთხვევაში, სკ-ის 408-ე, 409-ე მუხლების შესაბამისად, უნდა მომხდარიყო მხოლოდ აუქციონში ნივთის შესაძენად გადახდილი თანხის ანაზღაურება.

კასატორი - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური და საპროცესო ნორმების დარღვევით. საქმეში არსებული არც ერთი მტკიცებულება არ მიუთითებდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მართლსაწინააღმდეგო/ ბრალეულ ქმედებაზე. შესაბამისად, არ არსებობს კასატორისათვის სზაკ-ის 207-ე, 208-ე, სკ-ის 992-ე, 1005-ე მუხლების საფუძველზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი. მითითებული მუხლებით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და შედეგს შორის არსებობს პირდაპირი და უშუალო კავშირი, რასაც კასატორის შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. არასწორია სასამართლოს მოსაზრება საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიმართ მხოლოდ რ. ბ-ის კანონიერი ნდობის არსებობის შესახებ, რამეთუ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასაც ჰქონდა კანონიერი ნდობა იმ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ, რომლის საფუძველზეც დარეგისტრირდა სადავო მიწის ნაკვეთი ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად. სასამართლომ შესაბამისი შეფასების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასაც ჰქონდა კანონიერი ნდობა იმ აქტის მიმართ, რომლის საფუძველზეც დარეგისტრირდა სადავო ნაკვეთი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად. საჯარო რეესტრის რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილებისადმი ნდობა გულისხმობს იმას, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უფლება ნამდვილად ეკუთვნის გამსხვისებელს. საჯარო რეესტრის უტყუარობასა და სისწორესთან დაკავშირებულია ადმინისტრაციული სამართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ინსტიტუტი - კანონიერი ნდობა. სასამართლოს არ უმსჯელია ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის კანონიერ ნდობაზე. საკუთრების უფლების რეგისტრაციას ახორციელებს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს შესაბამისი სარეგისტრაციო სამსახური, რა დროსაც სწავლობს სარეგისტრაციოდ წარდგენილ დოკუმენტაციას, იკვლევს გარემოებებს და ამის შემდგომ იღებს გადაწყვეტილებას უფლების რეგისტრაციის შესახებ. ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულისათვის უცნობი იყო სადავო მიწის ნაკვეთზე სხვა პირთა უფლების არსებობა, შესაბამისად, იგი უფლებამოსილი იყო „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანული კანონის (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის) 47-ე მუხლის გათვალისწინებით, მოეთხოვა სადავო მიწის ნაკვეთის თავის სახელზე აღრიცხვა. მარეგისტრირებელ ორგანოს, თავის მხრივ, გააჩნდა ვალდებულება სრულყოფილად გამოეკვლია თვითმმართველი ერთეულის მიერ წარდგენილი და საჯარო რეესტრში დაცული დოკუმენტაცია, სრულად შეესწავლა საქმის გარემოებები და შემდგომ მიეღო გადაწყვეტილება საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ, რადგან უპირველესად, სწორედ მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის არის ცნობილი ყველა მიწის ნაკვეთის ელექტრონული სისტემით აღურიცხაობის შესახებ.

კასატორმა აღნიშნა, რომ მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების დადასტურების შემთხვევაშიც ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებით, არამედ იმ თანხის ოდენობით, რაც მხარემ აუქციონზე მიწის ნაკვეთის შესაძენად გადაიხადა. კასატორი სკ-ის 408-ე, 409-ე მუხლებზე მითითებით მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანად მიჩნევის შემთხვევაში სასამართლოს უნდა აღედგინა პირვანდელი მდგომარეობა, რაც გულისხმობს მოსარჩელისათვის მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას და არა უსაფუძვლოდ გარკვეული მატერიალური სიკეთის მისთვის მიკუთვნებას. ამასთანავე, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო საკუთრების უფლების რეალიზება და შესაბამისი მატერიალური სიკეთის მიღება, რადგან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით განხორციელდა რ. ბ-ის საკუთრების წარმომშობი აქტების ბათილად ცნობა, რაც ძალადაკარგულად გამოცხადებისაგან განსხვავებით გულისხმობს, რომ საკუთრება არც წარმოშობილა, შესაბამისად, მოსარჩელე არ ყოფილა ნამდვილი სამოქალაქო უფლების მატარებელი.

კასატორმა - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ სზაკ-ის 207-ე, სკ-ის 395-ე, 1005-ე მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ ზიანი ანაზღაურდება მხოლოდ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, როდესაც სახეზეა პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მხოლოდ ზიანის არსებობის ფაქტი არ არის საკმარისი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსათვის პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად, არამედ სახეზე უნდა იყოს მართლწინააღმდეგობა და ბრალეულობა. კასატორმა მიუთითა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა დ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი და ბათილად იქნა ცნობილი რ. ბ-ის საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა და აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი. სწორედ ზემოაღნიშნული უფლების დამდგენი დოკუმენტების საფუძველზე განხორციელდა რეგისტრაციის ძალადაკარგულად გამოცხადება, რასაც შედეგად მოჰყვა რ. ბ-ის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გაუქმება. რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილება მოცემული დავის ფარგლებში არ გასაჩივრებულა და მხარეებს შორის სადავოდ არ გამხდარა, შესაბამისად, საჯარო რეესტრის აქტი მართლზომიერია, სახეზე არ არის სკ-ის 1005-ე მუხლის შემადგენლობა და არ არსებობს კასატორისათვის ზიანის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი.

კასატორის მითითებით, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 11380 ლარის ანაზღაურების ნაწილში არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული ნაკვეთის შესაძენად გადახდილ თანხაზე მნიშვნელოვნად მეტი თანხის - 25000 ლარის მოპასუხეებისთვის თანაბარწილად დაკისრება მაშინ, როცა მოსარჩელის მიერ ნაკვეთში გადახდილი თანხა შეადგენდა 13620 ლარს. მოცემულ პირობებში, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს საკითხისადმი მიდგომა, რამაც, საბოლოოდ, გამოიწვია მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრება. ამდენად, სასამართლომ უსაფუძვლოდ დააკისრა ადმინისტრაციულ ორგანოს დამატებით იმ თანხის გადახდა, რაც უძრავი ნივთის შეძენისას გადახდილი არ ყოფილა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 21 იანვრისა და 4 თებერვლის განჩინებებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსპ ქონების მართვის სააგენტოსა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 ივლისის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსპ ქონების მართვის სააგენტოსა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მათი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება სოლიდარული მოპასუხეებისთვის ზიანის სახით 11380 ლარის დაკისრების ნაწილში და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც რ. ბ-ის სარჩელი ამ ნაწილში დაკმაყოფილდება ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეებისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობის დადგენა, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ დავის პირველადი განხილვის ფარგლებში რ. ბ-ის მიერ ზიანის მოთხოვნა ცალსახად დასაშვებად მიიჩნია, თუმცა თანხის მოცულობა - 11380 ლარისა და ასევე მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის დახარჯული 50 ლარის დაკისრების ნაწილში, დაუსაბუთებლად ჩათვალა, რაც განჩინების გაუქმებისა და მითითებულ ნაწილში საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახალი განხილვისთვის დაბრუნების საფუძველი გახდა. ამდენად, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანს სწორედ ზიანის სახით 11380 ლარისა და აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის დახარჯული 50 ლარის მოპასუხეებისთვის დაკისრების კანონიერების შეფასება წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად მიუთითებს საქმის მასალებში ასახულ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2010 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს განცხადება და ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა ქალაქ თბილისში, ... ...ში მდებარე 454 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ...). სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ 2010 წლის 12 ოქტომბერს ჩატარებულ აუქციონზე აღნიშნული მიწის ნაკვეთის შემძენი, 13620 ლარის გადახდის სანაცვლოდ გახდა რ. ბ-ი, რომლის სახელზე 2010 წლის 12 ოქტომბერს გაიცა აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი №... ოქმი, ხოლო 2010 წლის 8 დეკემბერს - საკუთრების დამადასტურებელი №ა-42 მოწმობა. აღნიშნული დოკუმენტაციის საფუძველზე 2010 წლის 20 დეკემბერს რ. ბ-ის საკუთრების უფლება აღირიცხა საჯარო რეესტრში. რ. ბ-ის მიერ აუქციონზე შეძენილი ნაკვეთის დ. ს-ის ნაკვეთთან ზედდების გამო ამ უკანასკნელმა სადავოდ გახადა თბილისის თვითმმართველი ერთეულის, ხოლო შემდეგ რ. ბ-ის სახელზე მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში რეგისტრაცია. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 17 აპრილის განჩინებით (№ბს-92-90(2კ-14)) ქალაქ თბილისის მერიისა და ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად (მოწინააღმდეგე მხარე: დ. ს-ი); ძალაში დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა დ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი, ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2010 წლის 12 ოქტომბრის №... აუქციონში გამარჯვების დამადასტურებელი ოქმი და რ. ბ-ის სახელზე 2010 წლის 8 დეკემბერს გაცემული №ა-42 საკუთრების უფლების მოწმობა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილება სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2010 წლის 12 აგვისტოს №06-8/8028 და №06-8/8207 წერილების ბათილად ცნობის ნაწილში დარჩა უცვლელად. შესაბამისად, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე სარეგისტრაციო სამსახურის 2014 წლის 24 ივლისის №... გადაწყვეტილებით გაუქმდა რ. ბ-ის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი რ. ბ-ისთვის ნივთის საკუთრებაში გადაცემის საფუძველი, კერძოდ, აუქციონში გამარჯვების ოქმი და საკუთრების მოწმობა, ბათილი აქტის შესრულების შედეგად ადგილი ჰქონდა ქონების უსაფუძვლო შეძენას, სხვა პირის ხარჯზე ქონების გაზრდას. ბათილობა კი იწვევს ორმხრივ რესტიტუციას, რომლის შედეგად მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ ის, რაც მათ მიიღეს. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, სასამართლოს მიერ რ. ბ-ის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტების ბათილად ცნობამდე, ისინი მიიჩნეოდა ნამდვილად, თუმცა, ფაქტობრივად, უძრავი ნივთის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე აღრიცხვა, გასხვისება და ახალ შემძენზე საკუთრების რეგისტრაცია თავიდანვე იყო არამართლზომიერი, რაც მოგვიანებით დადასტურდა კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით. ამდენად, უფლებადამდგენი დოკუმენტაციის კანონშეუსაბამობის, აქტების გამოცემის მომენტიდან ბათილად ცნობის გამო, რ. ბ-ს საკუთრების უფლება არ წარმოშობია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, რ. ბ-მა შესრულება განახორციელა სათანადო საფუძვლის არსებობის გარეშე, რაც ქმნის სადავო მიწის ნაკვეთის შესაძენად გაწეული ხარჯის მოთხოვნის უფლებას. აქედან გამომდინარე, რადგან ზოგადი წესის თანახმად, უსაფუძვლოდ გაწეული ხარჯის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირია ვითომ - კრედიტორი - პირი, რომელმაც სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიღო შესრულება, თუმცა განსახილველ დავაში სამივე თანამოპასუხე საჯარო უფლებამოსილების განმახორციელებელი სუბიექტია, ამასთან, შესრულების უსაფუძვლობა განპირობებულია მათ მიერ დაშვებული სამართალდარღვევების ერთობლიობით, მართებულია მოპასუხეებისთვის პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრება. ამასთან, საკასაციო პალატის მითითებით, ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანი, რომელიც გამომდინარეობს რეალურად გადახდილი ნასყიდობის ფასიდან - 13620 ლარიდან, რომლის ოდენობაც უნდა განისაზღვროს აუქციონის შედეგების ბათილად ცნობისა და განსახილველ დავაზე გადაწყვეტილების მიღების პერიოდში ეროვნული ვალუტის ინფლაციის გათვალისწინებით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება ზიანის ანაზღაურების მოცულობის საჯარო და კერძო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპით განსაზღვრასთან დაკავშირებით. აღსანიშნავია, რომ რ. ბ-ი სასარჩელო მოთხოვნას, მოცემულ შემთხვევაში 11380 ლარის დაკისრების ნაწილში, აფუძნებს როგორც უძრავი ქონების შეძენისა და დაკარგვის პერიოდში არსებულ მიწის საბაზრო ღირებულებებს შორის სხვაობაზე, ასევე საკუთრების შეძენისა და დაკარგვის პერიოდებში აშშ დოლარსა და ეროვნულ ვალუტას - ლარს შორის არსებულ კურსთა სხვაობაზე, იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მას ჩამოერთვა საკუთრება უძრავ ნივთზე, შესაბამისად მიადგა ზიანი უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების ოდენობით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ერთსა და იმავე ნივთზე საკუთრების უფლების დაკარგვისას ზიანის ანაზღაურების ოდენობა შესაძლოა სხვადასხვა იყოს საკუთრების დაკარგვის სამართლებრივი საფუძვლის გათვალისწინებით. განსახილველ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ რ. ბ-ის მიერ აუქციონზე შეძენილი საკუთრება არასდროს ყოფილა მართლზომიერი. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია ნივთის ჩამორთმევისათვის კომპენსაციის დაანგარიშება როგორც კერძო და საჯარო ინტერესების პროპორციულობის პრინციპის, ისე ნივთის საბაზრო ღირებულების მიხედვით. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ რ. ბ-ს საკუთრების უფლება ფაქტობრივად არ წარმოშობია, მისი მოთხოვნა, შესაძლოა, დაიყოს ორ ნაწილად: ერთი მხრივ, რ. ბ-ი უფლებამოსილია, სამოქალაქო კოდექსის 976.1 მუხლის შესაბამისად, ვითომ კრედიტორისაგან მოითხოვოს გადახდილი ნასყიდობის ფასის დაბრუნება, რადგან ორგანო უსაფუძვლოდ მდიდრდება, ხოლო, მეორე მხრივ, ნასყიდობის ფასის გარდა, რ. ბ-ს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება სამოქალაქო კოიდექსის 992-ე მუხის მიხედვით, სათანადო წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში (იხ. სუს 15.02.18წ. Nბს-818-810 (2კ-16) გადაწყვეტილება). საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლი ითვალისწინებს სახელმწიფო ორგანოების მიერ ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურების გარანტიას, თუმცა აღნიშნული გარანტია ამოქმედებას იწყებს მხოლოდ ზიანის არსებობის დადასტურებისას. მოცემულ შემთხვევაში ზიანის მოთხოვნა დასაშვებია, რადგან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასტურდება ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ საჯარო უფლებამოსილებების არამართლზომიერი განხორციელება. ამასთანავე, ზიანის ანაზღაურების ოდენობა ეკვივალენტობის პრინციპიდან გამომდინარე ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება. მიუხედავად საკასაციო პალატის მითითებისა, რომ გარკვევას საჭიროებდა დანაკარგის არსებობა სხვისი ფულადი სახსრებით უკანონო სარგებლობის გამო და მისი დაკმაყოფილების შესაძლებლობა, ხოლო ზიანის ოდენობის დადგენის გარეშე, მოპასუხეთათვის სადავო მიწის ნაკვეთის ღირებულების ქვედა ინსტანციების სასამართლოების მიერ დადგენილი ოდენობით დაკისრება სცდებოდა როგორც უსაფუძვლო გამდიდრების, ასევე ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ნორმების დანაწესს და შესაძლოა, მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების სახით ფაქტობრივად განცდილ დანაკარგზე მეტი სიკეთის მიღების საშუალებად ქცეულიყო, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა აღნიშნული მითითებები და ზიანი აანაზღაურა კვლავ უძრავი ნივთის საბაზრო ღირებულების შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება მოპასუხეებისათვის რ. ბ-ის სასარგებლოდ 13620 ლარის დაკისრების ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს განხილვის და შეფასების საგანს მიეკუთვნება მხოლოდ ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება, კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს ვალდებულებაა შეაფასოს, არის თუ არა სახეზე ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი ნორმების გამოყენების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვინაიდან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასტურდება ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ საჯარო უფლებამოსილებების არამართლზომიერი განხორციელება, რამაც მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება გამოიწვია, მიზანშეწონილად მიიჩნევს ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული მოთხოვნის მართებულობა სამართლებრივ კონტექსტში განიხილოს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით დაკონკრეტებულია, რომ თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს.

საკასაციო პალატა ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე განმარტავს, რომ კანონმდებლობით ცალსახად არის დადგენილი სახელმწიფოს ვალდებულება, სრულად აანაზღაუროს მისი მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი, თუკი კუმულატიურად არსებობს ზიანის ანაზღაურების შემდეგი წინაპირობები: 1. საჯარო მოსამსახურის მიერ ჩადენილია მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. ქმედება შეიძლება გამოიხატოს როგორც აქტიურ მოქმედებაში, ისე უმოქმედობაში. უმოქმედობა ატარებს უკანონო ხასიათს, როდესაც ადმინისტრაციული ორგანო არ ასრულებს ან არაჯეროვნად ასრულებს ნაკისრ მოვალეობებს, არ ახორციელებს სავალდებულო მოქმედებას; 2. დამდგარია შედეგი პირისთვის ზიანის მიყენების სახით; 3. არსებობს პირდაპირი მიზეზშედეგობრივი კავშირი ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. უნდა დადასტურდეს, რომ ზიანი წარმოიშვა სწორედ უკანონო ქმედების შედეგად; 4. ზიანის მიმყენებელი უნდა მოქმედებდეს ბრალეულად.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ 2010 წლის 12 ოქტომბერს მოწყობილ აუქციონზე ქალაქ თბილისში, ... ...ში, დაზუსტებული ფართობით - 454 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის (ს/კ ...) შემძენი გახდა რ. ბ-ი. აუქციონის ოქმის თანახმად, ქონების საწყისი ფასი შეადგენდა 1 კვ.მ-ზე 25 ლარს. რ. ბ-ის მიერ შეთავაზებულ იქნა 13 620 ლარი, რაც ითვალისწინებდა 1 კვ.მ-ზე 30 ლარის გადახდას, რის საფუძველზეც რ. ბ-ი გამოცხადდა გამარჯვებულად. დადგენილია, რომ აღნიშნული №... აუქციონის ოქმის საფუძველზე, 2010 წლის 8 დეკემბერს, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს მიერ გაიცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა და მიწის ნაკვეთი საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა რ. ბ-ის სახელზე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ის აქტები, რომელთა საფუძველზეც რ. ბ-ს წარმოეშვა საკუთრების უფლება. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ უკანონო ქმედების ჩადენას. აღნიშნული დადასტურებულია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით, რომლებითაც მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოთა მიერ გამოცემული სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, როგორც კანონსაწინააღმდეგო, სასამართლომ ბათილად ცნო. შედეგად ზიანი მიადგა რ. ბ-ს. შესაბამისად, დადასტურებულია მოპასუხეთა მიერ მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენა, მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი და მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ ზიანსა და განხორციელებულ ქმედებას შორის.

რაც შეეხება ზიანის მოცულობას, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ რამდენადაც საკასაციო სასამართლო დავის თავდაპირველად განხილვისას განჩინებაში, რომლითაც საქმე განსახილველად დაბრუნდა სააპელაციო სასამართლოში, კონკრეტულად მიუთითებდა და ასაბუთებდა საბაზრო ფასით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უსაფუძვლობას, საკასაციო სასამართლო მიზანშეუწონლად მიიჩნევს იმავე საფუძველზე კვლავ მსჯელობას და შეფასების თვალსაზრისით შემოიფარგლება მოთხოვნის მხოლოდ იმ ნაწილით, რომელიც უკავშირდება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ლარის ინფლაციის საფუძვლით, რამაც მნიშვნელოვნად შეცვალა რ. ბ-ის მიერ აუქციონზე გადახდილი თანხის - 13620 ლარის მსყიდველობითი უნარი. აღსანიშნავია, რომ რ. ბ-ი სასარჩელო მოთხოვნას, მოცემულ შემთხვევაში 11380 ლარის დაკისრების ნაწილში, აფუძნებს როგორც შეძენისა და დაკარვის პერიოდში არსებულ მიწის საბაზრო ღირებულებებს შორის სხვაობაზე, ასევე საკუთრების შეძენისა და დაკარგვის პერიოდებში აშშ დოლარსა და ეროვნულ ვალუტას - ლარს შორის არსებულ კურსთა სხვაობაზე. ამასთან დაკავშირებით ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა გაითვალისწინეს 2014 წლის მდგომარეობით არსებულ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებასა და უძრავი ქონების აუქციონზე შეძენის დროს გადახდილ ღირებულებას შორის სხვაობა (უძრავი ქონების შეძენისა და მისი დაკარგვის პერიოდი) და მიუთითეს ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაზე, რომლის თანახმად, თბილისში, ... ...ში, ექსპერტიზაზე წარდგენილი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (ს/კ ...) 1 კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება საორიენტაციოდ შეადგენდა 52 აშშ დოლარს, შესაბამისად, მთლიანი მიწის ნაკვეთის ღირებულებაა 23608 აშშ დოლარი, რაც შესაბამისი გაცვლითი კურსით ეროვნულ ვალუტაში არის 41430 ლარი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული მსჯელობა არასწორია, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის წარმოშობის საფუძვლების დადასტურების თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია სწორედ ის გარემოება, რომ სადავო აქტების სასამართლო წესით ბათილობის მიუხედავად, ანუ მას შემდეგ, რაც მოისპო თანხის გადაცემის სამართლებრივი საფუძველი, ადმინისტრაციულ ორგანოს არ მოუხდენია ნასყიდობის ღირებულების მოსარჩელისათვის დაბრუნება. თანხის დაბრუნების მიზნით მოსარჩელეს დასჭირდა ხანგრძლივი სასამართლო პროცესები, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის აქტის ბათილობით იმთავითვე გახდა ცნობილი, რომ არ არსებობდა უსაფუძვლოდ მიღებული თანხის დაყოვნების სამართლებრივი საფუძველი, ნასყიდობის ფასი კრედიტორს (მოსარჩელეს) არ გადასცემია არც საქმის განხილვის ეტაპებზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზიანის დაანგარიშების ვალდებულება ჩნდება იმ პირობებში, როდესაც ადგილი აქვს ბრალეულ ვადაგადაცილებას, რაც, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სახეზეა, რამდენადაც, ნასყიდობის ღირებულების დაბრუნება მოსარჩელისთვის არ ხდება მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს დაყოვნების საფუძველი, რის შედეგადაც მოსარჩელე დგას დანაკარგის წინაშე. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დასაბრუნებელი ღირებულების დაანგარიშება უნდა მოხდეს კურსთაშორისი სხვაობის გათვალისწინებით (1 აშშ დოლარის 1 ლართან მიმართებაში, 13620 ლარის დოლარზე კონვერტაციის პირობებში (2014 წლის 17 აპრილის მდგომარეობით, 13620 ლარი შეადგენდა 7769 აშშ დოლარს, ხოლო 2022 წლის 20 ივლისის მდგომარეობით - 4816 აშშ დოლარს, მათი სხვაობა კი - 2953 აშშ დოლარს)), კერძოდ, აუქციონის შედეგების ბათილად ცნობისა და გადაწყვეტილების მიღების მომენტისთვის არსებულ კურსებს შორის სხვაობის გათვალისწინებით, რაც საქმის განხილვის მომენტისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული კურსის შესაბამისად, შეადგენს 8351 ლარს.

რაც შეეხება მოპასუხეებისათვის აზომვითი ნახაზის შედგენისათვის გადახდილი თანხის - 50 ლარის დაკისრების მართლზომიერებას, საკასაციო პალატა მიუთითებს 2010 წლის 29 დეკემბრის სალაროს შემოსავლის ორდერსა და №... ანგარიშ-ფაქტურაზე, რომლებითაც დადასტურებულია რ. ბ-ის კუთვნილი 454 კვ.მ. ნაკვეთის წითელი ხაზის კუთხეების დაკვალვის ღირებულების - 50 (ორმოცდაათი) ლარის გადახდის ფაქტი. აღნიშნული მტკიცებულებებით დგინდება, რომ თანხის გადამხდელია არა რ. ბ-ი, არამედ - დ. ო-ე. აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე წარდგენილ იქნა დ. ო-ის ნოტარიულად დამოწმებული განცხადება, რომლითაც მან დაადასტურა 2010 წლის 29 დეკემბერს მის მიერ რ. ბ-ის მიწის ნაკვეთის დაკვალვის საფასურის - 50 ლარის გადახდის ფაქტი და მიუთითა, რომ რ. ბ-მა აუნაზღაურა (დაუბრუნა) დასახელებული თანხა. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ ნაწილში მართებულია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ დაკვალვის ღირებულება უნდა ანაზღაურდეს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება სოლიდარული მოპასუხეთათვის ზიანის სახით 11380 ლარის (25000 – 13620 (ნასყიდობის ფასი)) დაკისრების ნაწილში არასრულია. შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები, რის გამოც უნდა გაუქმდეს სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილების მიხედვით კი, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, იგი შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, ხოლო მოპასუხე გათავისუფლებულია სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდება მოსარჩელეს, რომელიც არ არის გათავისუფლებული სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, სასარჩელო მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომლის დაკმაყოფილებაზედაც მას უარი ეთქვა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე, 411-ე მუხლებით და

გადაწყვიტა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 17 ნოემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეებს: ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელე რ. ბ-ის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურება 11380 ლარის ოდენობით და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელე რ. ბ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ ზიანის ანაზღაურება 8351 ლარის ოდენობით;

4. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 17 ნოემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეებს: თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს, თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელე რ. ბ-ის სასარგებლოდ თანაბარწილად დაეკისრათ მის მიერ გადახდილი მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის შედგენისთვის დახარჯული 50 ლარის ანაზღაურება;

5. რ. ბ-ს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს სასარგებლოდ დაეკისროს მათ მიერ საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი 1138 (569+569) ლარიდან 341.4 (170.7+170.7) ლარის გადახდა საკასაციო საჩივრების მოთხოვნების დაკმაყოფილების პროპორციულად;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე