საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-109(კ-21) 20 ივლისი, 2022 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - შპს „ დ...“

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) - საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო

მესამე პირები - გ.ქ-ი, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს „დ...ს“ დირექტორმა 2016 წლის 27 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და სასარჩელო მოთხოვნათა და მოპასუხეთა წრის დაზუსტების შედეგად, მოპასუხეებისთვის - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროსა და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2 064 506,50 (ორი მილიონ სამოცდაოთხი ათას ხუთას ექვსი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

სარჩელის მიხედვით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 ნოემბრის განაჩენით დამტკიცდა ბრალდებულ გ.ქ-სა და პროკურორ დ.ჩ-ს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება; აღმასრულებელი - გ.ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 333.1 მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 1 წლის და 4 თვის ვადით, მასვე 6 თვით ჩამოერთვა დანიშვნითი თანამდებობის დაკავების უფლება სახელმწიფო სამსახურში; დამატებითი სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა - 2000 ლარის ოდენობით. განაჩენის მიხედვით, მსჯავრდებული - გ.ქ-ი მუშაობდა აღსრულების ეროვნულ ბიუროში აღმასრულებლის თანამდებობაზე. მან 2006 წლის 4 აპრილს წარმოებაში მიიღო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 29 დეკემბრის გადაწყვეტილებაზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი, რომლის მიხედვით, კრედიტორს წარმოადგენდა სს „ ს...“, ხოლო მოვალეს - თ.კ-ი. სასამართლოს მიერ დამტკიცებული მორიგების თანახმად, მხარეთა შორის შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარე დავა, რომელიც ეხებოდა 2004 წლის 1 ივლისის №010704/04, 2004 წლის 13 ივლისის №130704/02, 2004 წლის 16 აგვისტოს №... და 2004 წლის 17 სექტემბრის №170904/01 საკრედიტო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანების - 1 031 469.16 ლარისა და ბანკის მიერ გადახდილი ბაჟის - 5000 ლარის დაფარვას. კერძოდ, თ.კ-მა აიღო ვალდებულება, ბანკთან შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით დაეფარა დავალიანება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბანკი იტოვებდა უფლებას, მოეთხოვა იძულებითი აღსრულება 1 031 469.16 ლარზე. ამავე განაჩენის თანახმად, თ.კ-მა ვერ შეასრულა მორიგების პირობები, რის გამოც, სს „ს...სადმი“ არსებული საკრედიტო დავალიანების ამოღების მიზნით, აღმასრულებელმა - გ.ქ-მა დაიწყო იძულებითი აღსრულება. აღსრულების პროცესში მან გადაამეტა მის სამსახურებრივ უფლებამოსილებას, კერძოდ, 2006 წლის 14 ნოემბერს გამართულ იძულებით აუქციონზე სს „ს...ს“ დავალიანების ამოღება განახორციელა მხოლოდ შპს „დ...ს“ უძრავი ქონებით (ქალაქ თბილისში, ...ზე №...-...-ში მდებარე 2000 კვ.მ. მიწის ნაკვეთით, მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით, ფართობით - 297.70 კვ.მ.), რომლითაც უზრუნველყოფილი იყო 2004 წლის 16 აგვისტოს №... ხელშეკრულება, აღმასრულებლის ქმედებამ შპს „დ...სა“ და სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესის არსებითი დარღვევა გამოიწვია.

დასახელებულ გარემოებებზე მითითებით, მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება, რაც მისი მოსაზრებით, სახელმწიფოს მიერ აღიარებული ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით, შეადგენდა 2 064 506.50 ლარს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 9 თებერვლის საოქმო განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და გ.ქ-ი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილებით შპს „დ...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს იუსტიციის სამინისტროსა და სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 475 518.54 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში შპს „დ...ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- სს „ ს...სა“ და თ.კ-ს შორის 2004 წელს გაფორმდა რამდენიმე საკრედიტო ხელშეკრულება, რომელთაგან ერთ-ერთი უზრუნველყოფილი იყო შპს „დ...ს“ კუთვნილ უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იპოთეკით. კერძოდ, 2004 წლის 16 აგვისტოს გაფორმებული №... საკრედიტო ხელშეკრულების თანახმად, კრედიტის ოდენობად განისაზღვრა 34 8175 ლარი, წლიური საპროცენტო სარგებელი კი შეადგენდა 24%-ს. აღნიშნული ხელშეკრულების უზურნველსაყოფად იმავე დღეს გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება და იპოთეკით დაიტვირთა შპს „დ...ს“ კუთვნილი მიწის ნაკვეთი (ფართობი 2000 კვ.მ.) მასზე მდგარი შენობა-ნაგებობებით (ფართობი 279.7 კვ.მ.). დასახელებული ხელშეკრულების მე-7 პუნქტის შესაბამისად, განისაზღვრა, რომ იპოთეკის საგნის რეალიზაცია განხორციელდებოდა სასარჩელო წარმოების გზით მიღებული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, იპოთეკის საგნის იძულებით აუქციონზე გაყიდვით, რომლის ჩატარების პირობები განსაზღვრულია „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. იპოთეკის საგნის იძულებით აუქციონზე გაყიდვის შემთხვევაში მიღებული თანხიდან გამოიქვითებოდა აუქციონის ჩატარების ხარჯები, შემდეგ დაიფარებოდა ბანკის მოთხოვნა, ხოლო ნაშთი (თუ ასეთი იქნებოდა) გადაეცემოდა მესაკუთრეს;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2005 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით დამტკიცდა მორიგება სს „ს...სა“ და თ.კ-ს შორის. მორიგების თანახმად, მხარეთა შორის შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარე დავა, რომელიც ეხებოდა 2004 წლის 1 ივლისის №010704/04, 2004 წლის 13 ივლისის №130704/02, 2004 წლის 16 აგვისტოს №... და 2004 წლის 17 სექტემბრის №170904/01 საკრედიტო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანების - 1 031 469.16 ლარისა და ბანკის მიერ გადახდილი ბაჟის - 5000 ლარის დაფარვას. კერძოდ, თ.კ-მა აიღო ვალდებულება, ბანკთან შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით დაეფარა დავალიანება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბანკი იტოვებდა უფლებას, მოეთხოვა იძულებითი აღსრულება 1 031 469.16 ლარზე. ამავე განჩინებაზე 2006 წლის 29 მარტს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 29 მარტის სააღსრულებო ფურცლის აღსრულების მიზნით, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს სასამართლოს აღმასრულებელმა - გ.ქ-მა 2006 წლის 18 მაისის წერილით, შპს „დ...ს“ სახელზე რიცხულ შენობა-ნაგებობებსა ( 297.70 კვ.მ.) და მიწის ნაკვეთზე (2000 კვ.მ.) ყადაღის დადება მოითხოვა, რომელზეც შედგა 2006 წლის 15 მაისის დაყადაღების აქტი. აღმასრულებელმა ასევე წერილით მიმართა შპს „კ...ს“ შპს „დ...ს“ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების შეფასების მოთხოვნით;

- შპს „ კ...ის“ 2006 წლის 11 ივლისის №04/07 აუდიტორული დასკვნის თანახმად, უძრავი ქონების (მის.: ქალაქი თბილისი, ...ს №...-..., მიწის ნაკვეთი, ფართობით - 2000 კვ.მ., შენობა-ნაგებობები, ფართობით - 297.70 კვ.მ) საბაზრო ფასი, მისი შეფასების მომენტისათვის, ადგილმდებარეობისა და ტექნიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით, შეადგენდა სულ 1 035 770 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში, მათ შორის, 1702.3 კვ.მ მიწის ფართობი - 851150 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში; 297.70 კვ.მ შენობა-ნაგებობების, მის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად - 178620 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში; ეზოში არსებული ნარგავები - 6000 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში;

- შპს „დ...ს“ იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე ჩატარდა პირველი აუქციონი, რომელიც დახურულად გამოცხადდა დამსწრე პირებიდან შეთავაზების არქონის გამო. განმეორებით იძულებით აუქციონზე კი, უძრავი ქონება შეიძინა სს „ს...მა“. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს სასამართლო აღმასრულებლის - გ.ქ-ის 2006 წლის 15 ნოემბრის №01/08-443 განკარგულებით, შპს „დ...ს“ სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების (მის.: ქ. თბილისი, ... - №...-...) მესაკუთრე იძულებით საჯარო აუქციონზე გახდა სს „ს...“ - 967960 ლარად;

- უძრავი ქონება (ს/კ ...) 2007 წლის 18 ივნისის №1-8987 ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე დარეგისტრირდა შპს „ დ...ის“ საკუთრებად; 2008 წლის 13 სექტემბრის №1-7144 უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით - გ.გ-ის საკუთრებად, ხოლო 2014 წლის 8 ივლისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე - გ.რ-ას საკუთრებად; 2014 წლის 21 ივლისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე კი - ი.კ-ის საკუთრებად;

- აღსანიშნავია, რომ „სისხლის სამართლის საქმეზე წინასწარი გამოძიების შეწყვეტის შესახებ“ 2008 წლის 19 დეკემბრის დადგენილებით, ქალაქ თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორმა - ზ.გ-ამ განიხილა სისხლი სამართლის საქმე №... საქმე - სასამართლო აღმასრულებელ გ.ქ-ის მიერ სამსახურებრივი გულგრილობის ჩადენის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 342-ე მუხლის პირველი ნაწილით. შპს „დ...ს“ ქონების მითვისების ფაქტთან დაკავშირებით აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეზე დაწყებული გამოძიება შეწყდა, დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო, რადგან სააღსრულებო წარმოებისას არ დადასტურდა გ.ქ-ის მხრიდან სამსახურებრივი გულგრილობის ჩადენის ფაქტი.

- შპს „დ...მ“ მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2006 წლის 14 ნოემბრის განმეორებით იძულებითი აუქციონის ოქმისა და 2006 წლის 15 ნოემბრის №01/08-443 განკარგულების ბათილად ცნობა მათი ძალაში შესვლის დღიდან და თავდაპირველი მდგომარეობის აღდგენა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 9 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული აქტები კანონიერი იყო და არ არსებობდა მათი ბათილად ცნობის საფუძველი. ამასთან მიუთითა, რომ აღნიშნული აქტების ბათილად ცნობის შემთხვევაშიც კი პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი იქნებოდა, რადგან აუქციონზე რეალიზებული ქონება შემდგომში კიდევ ორჯერ გასხვისდა და საქმის განხილვის პერიოდში მისი მესაკუთრე იყო მესამე პირი - გ.გ-ი. ამასთან, მოსარჩელეს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით სადავოდ არ გაუხდია შპს „ დ...სა“ და გ.გ-ის უფლების დამდგენი დოკუმენტი. აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს „დ...ს“ მიერ გასაჩივრდა სააპელაციო წესით. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტარციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული;

- შპს „დ...ს“ დირექტორის განცხადების საფუძველზე, „შეწყვეტილ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების განახლების შესახებ“ 2014 წლის 22 სექტემბრის დადგენილების თანახმად, განახლდა სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება; „პირის ბრალდების შესახებ“ 2015 წლის 19 ნოემბრის დადგენილების თანახმად, გ.ქ-ი ცნობილ იქნა ბრალდებულად; 2015 წლის 26 ნოემბრის ბრალდებულის დაკითხვის ოქმის თანახმად, გ.ქ-მა წარდგენილ ბრალდებაში თავი სრულად ცნო დამნაშავედ. ჩვენების მიხედვით, აღსრულების პროცესში, 2006 წლის 14 ნოემბერს გ.ქ-ის მიერ ჩაინიშნა განმეორებითი იძულებითი აუქციონი, რომელზეც სს „ს...ს“ წერილობითი მიმართვისა და მოთხოვნის საფუძველზე, გ.ქ-მა განახორციელა მათ მიმართ წარმოშობილი დავალიანების ამოღება მხოლოდ 2004 წლის 16 აგვისტოს №... ხელშეკრულების ფარგლებში, შპს „დ...ს“ უძრავი ქონებით. შედეგად აუქციონზე გაიყიდა მხოლოდ შპს-ს ქონება, ხოლო ვინაიდან კრედიტორის მოთხოვნა ამით სრულად დაკმაყოფილდა, აღარ მომხდარა დანარჩენი ქონების რეალიზაცია. ჩვენების თანახმად, გ.ქ-მა მიუთითა, რომ სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, სესხის უზრუნველყოფის საგანს წარმოადგენდა 5 სხვადასხვა ხელშეკრულება და შესაბამისად, მათი უზრუნველყოფის საგანებიც სხვადასხვა იყო. აღნიშნულის გათვალისწინებით, თითოეული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ქონების რეალიზაცია უნდა მომხდარიყო კონკრეტული ხელშეკრულების ფარგლებში წარმოშობილი დავალიანების რაოდენობის შესაბამისად, თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ სს „ს...ს“ წარმომადგენელმა წერილობით მოითხოვა დავალიანების ამოღება მხოლოდ 2004 წლის 16 აგვისტოს №... ხელშეკრულების ფარგლებში შპს „დ...ს“ უძრავი ქონებით, გ.ქ-ის მიერ მოხდა აღნიშნული ბანკისთვის უპირატესობის მინიჭება და მათ მიერ მითითებული, სწორედ ამ ქონების რეალიზაცია აუქციონის გზით, რითაც, აღიარა, რომ გადაამეტა სამსახურებრივ უფლებამოსილებას. აღნიშნული ქმედებით კი, უპირატესობა მიენიჭა სს „ს...ს“, რითაც დაირღვა შპს „დ...ს“ ქონებრივი ინტერესები;

- „დაზარალებულად ცნობის შესახებ“ 2015 წლის 26 ნოემბრის დადგენილების თანახმად დასტურდება, რომ შპს „დ...ს“ კუთვნილი ქონების დაკარგვა გამოიწვია აღმასრულებელ გ.ქ-ის მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებამ. აღმასრულებელ გ.ქ-ის ქმედების შედეგად გ.დ-ას მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი 1373834 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, აღნიშნული დადგენილებით დაზარალებულად იქნა ცნობილი გ.დ-ა;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 ნოემბრის განაჩენით დაკმაყოფილდა ქალაქ თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორის შუამდგომლობა; დამტკიცდა ბრალდებულ გ.ქ-სა და პროკურორ დ.ჩ-ს შორის 2015 წლის 25 ნოემბერს დადებული საპროცესო შეთანხმება; გ.ქ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 55-ე მუხლის საფუძველზე სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა ერთი წლისა და ოთხი თვის ვადით, რაც 2012 წლის 28 დეკემბრის „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე შეუმცირდა ერთი მეოთხედით და საბოლოოდ, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა ერთი წლის ვადით, რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 63-64-ე მუხლების საფუძველზე ჩაეთვალა პირობითად და გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა ორი წელი; მასვე ექვსი თვის ვადით ჩამოერთვა დანიშვნით თანამდებობის დაკავების უფლება სახელმწიფო სამსახურში; საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით 42-ე მუხლის საფუძველზე, გ.ქ-ს დამატებით სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა ჯარიმა - 2000 ლარის ოდენობით;

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვდა ორი მიმართულებით, ერთი მხრივ, როგორც განაჩენით დადასტურებული დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანისა და მეორე მხრივ, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლისა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით განსაზღვრული საფუძვლით, კერძოდ, დავის ფარგლებში უნდა დადგენილიყო ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედება. სასამართლომ მიუთითა, რომ მოთხოვნა თავისი არსით მოიცავს როგორც დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, ისე - ზოგადი საფუძვლებით, ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას და მიუთითა, რომ დანაშაულით მიყენებული ზიანის მტკიცების ნაწილში სასამართლო იყენებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით დადგენილ წესებს. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ როგორც მორიგების დამტკიცების შესახებ სასამართლო განჩინებაში, ისე სააღსრულებო ფურცელში შპს „დ...“ საქმის წარმოების მონაწილე მხარედ, მოვალედ არ არის მითითებული. ამასთან დადგენილად მიიჩნია, რომ მორიგების დამტკიცების შესახებ განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი არ შეიცავდა მითითებას თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში იპოთეკით და გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაციაზე და განსაკუთრებით ყურადღება გაამახვილა განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტზე, რომელიც ჩამოყალიბებულია შემდეგნაირად: „ბანკი იტოვებს უფლებას, თ.კ-ის მიერ სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტის მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში მოითხოვს სააღსრულებო ფურცლის გამოწერა სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ თანხაზე.“

საქალაქო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს ყურადღება გამახვილდა მოპასუხეების ერთ-ერთ არგუმენტზე - სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეჯერებითა და სამართლებრივი ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე, მიიჩნია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 20 დეკემბრის განჩინების გამოტანის თარიღი უნდა ჩათვლილიყო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საწყის მომენტად, ვინაიდან ამ დროისათვის მხარისთვის ცნობილი გახდა მის მიერ სადავოდ ქცეული აქტების ბათილად ცნობის უარყოფითად გადაწყვეტის შესახებ. შესაბამისად, მას შეეძლო, გამოეყენებინა უფლების დაცვის სხვა სამართლებრივი საშუალებები. სწორედ ამ დროიდან, საერთო საფუძვლით, დელიქტის დადგენის მიზნით, ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედების დადასტურების მოთხოვნის წარდგენის ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა გასულია, ვინაიდან წინამდებარე სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2016 წლის 27 დეკემბერს. ამდენად, საქალაქო სასამართლომ მოთხოვნა იმ საფუძვლის ნაწილში, რომელიც ემყარება ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედების დადგენას საერთო საფუძველზე (და არა - განაჩენით დადასტურებული დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას), არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის გამო.

რაც შეეხება დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, ამ საფუძვლის ნაწილში საქალაქო სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულად არ ჩათვალა და აღნიშნა, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ნაწილში უნდა დაწყებულიყო განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის შესახებ მოსარჩელის ინფორმირების მომენტიდან. მოცემულ შემთხვევაში, განაჩენის გამოტანიდან მოთხოვნის წარდგენის 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა დაცული იყო.

ამავე საკითხზე მსჯელობის მიზნით, ყურადღება გამახვილდა იმ გარემოებაზე, რომ თ.კ-ს სს „ს...ს“ მიმართ ფულადი ვალდებულება წარმოეშვა ხუთი სხვადასხვა სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელთაგან მხოლოდ 2004 წლის 16 აგვისტოს გაფორმებული №... საკრედიტო ხელშეკრულება იყო უზრუნველყოფილი შპს „დ...ს“ კუთვნილი უძრავი ქონებით (მიწის ნაკვეთი, ფართობი 2000 კვ.მ. და მასზე მდგარი შენობა-ნაგებობები, ფართობი 279.7 კვ.მ.), ხოლო აღმასრულებლის მიერ სს „ს...ს“ მიმართ ყველა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების დაფარვა მოხდა მხოლოდ აღნიშნული უძრავი ქონებიდან. სასამართლომ მიუთითა, რომ დამდგარი ზიანი აღმასრულებლის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების რეალურ და მოსალოდნელ შედეგს წარმოადგენდა და მიიჩნია, რომ სახეზე იყო სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევა სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის შესაბამისად, რომელმაც ზიანი გამოიწვია და რაც ადმინისტრაციული ორგანოსთვის მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველს წარმოადგენდა. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, სააღსრულებო საქმის მასალების შესაბამისად, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ქონების რეალიზაცია აუქციონზე განხორციელდა 967 960 ლარად. სხვაობა ამ თანხასა და იპოთეკით უზრუნველყოფილი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანებას (459 478 ლარს) შორის იყო 508 482 ლარი. სასამართლომ მიუთითა, რომ ამ თანხას უნდა გამოკლებოდა უძრავი ქონების ღირებულების შეფასებისთვის გადახდილი თანხა (800 ლარი) და აღსრულების მოსაკრებელი (32163,46 ლარი) იპოთეკით უზრუნველყოფილი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების პროპორციული ოდენობით, რის შედეგადაც სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „დ...სათვის“ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ოდენობა შეადგენდა 475 518.54 ლარს, რომელიც აღმასრულებელს სადავო ქონების განმეორებით იძულებით აუქციონზე გასხვისების შემდეგ უნდა დაებრუნებინა შპს „დ...სათვის“.

საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, საქალაქო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მოპასუხეებს სოლიდარულად უნდა დაკისრებოდათ ზემოთ გამოანგარიშებული თანხის - 475 518.54 ლარის მოსარჩელისათვის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც მოსარჩელემ - შპს „დ...მ“, ისე ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა - საქართველოს იუსტიციის სამინისტრომ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 თებერვლის განჩინებით შპს „დ...ს“, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროსა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 6 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ შპს „დ...ს“ მიერ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ერთ - ერთ სამართლებრივ საფუძვლად არასწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავი, რომელიც ადგენს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებულ წესს. კერძოდ, დასახელებული კანონის 309¹⁶ მუხლის მიხედვით, ამ თავით დადგენილი წესით შეიძლება განხილულ იქნეს სარჩელი დანაშაულის ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, ხოლო 309¹⁷ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კანონმდებელმა მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელს უნდა დაერთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემული საკანონმდებლო რეგულაციის პირობებში წარდგენილ სარჩელში მოპასუხე მხარედ ვერ იქნება წარმოდგენილი ადმინისტრაციული ორგანო. სასარჩელო მოთხოვნა - ზიანის ანაზღაურება განაჩენით დადასტურებული დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანისათვის სამოქალაქო სარჩელით/სამოქალაქო წესით, ცალსახად მიმართული უნდა იყოს იმ სუბიექტის მიმართ, ვისთვისაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილია განაჩენი, ხოლო ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ მოთხოვნების პირობებში - ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედების დადგენის საფუძველი ვერ გახდება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენი. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული საპროცესო ნორმათა გამოყენება გამორიცხავდა ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების ერთდროულად გამოყენებას, რადგან პირველი ინსტანციის შეფასებით, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილულია ნაწილობრივ სამოქალაქო დავა (XXXIV³ თავით გათვალისწინებული სამართალწარმოება), მაშინ, როცა ამ თავით სამოქალაქო წესით განხილვისას მოპასუხეა განაჩენით/დადგენილებით მსჯავრდებული/სახდელდადებული პირი, ხოლო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით ზიანის ანაზღაურების ფარგლებში კი მოპასუხეა ყოველთვის ადმინისტრაციული ორგანო. განსახილველ შემთხვევაში, კი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ერთმანეთში აღრეულია ორი ტიპის სამართალწარმოება. სასამართლომ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველი საფუძვლით თანხა დააკისრა ადმინისტრაციულ ორგანოს მაშინ, როცა ,შესაძლოა, ეს თანხა დაკისრებოდა მხოლოდ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლების შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლოს მიერ არაჯეროვნად იქნა შესრულებული ადმინისტრაციული სასამართლოს სახელმძღვანელო პრინციპი ინკვიზიციურობის თაობაზე. ამასთან, განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის მიერ ფორმულირებული სასარჩელო მოთხოვნა და სამართლებრივი საფუძვლები არ იყო შესაბამისობაში და მოსარჩელისთვის სამართლებრივი შედეგის მომტანი, სასამართლომ კი ასეთ პირობებში, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, არ შესთავაზა და არ დაეხმარა მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში. ამდენად, საქმის ხელახლა განხილვისას პირველი ინსტანციის სასამართლომ უნდა შესთავაზოს მოსარჩელეს მოახდინოს მოთხოვნის ტრანსფორმირება. პალატამ მიიჩნია, რომ არსებითად მნიშვნელოვანია შენარჩუნებულ იქნეს დავის განხილვის ინსტანციურობა, რაც ამგვარი სასარჩელო მოთხოვნის სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ტრანსფორმირებას და მის საფუძველზე დავის გაგრძელებას გამორიცხავდა.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „დ...მ“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების დასასაბუთებლად აირჩია არასწორი საფუძველი, რადგან სასამართლოს მიერ განხილული სარჩელით და საქმის ზეპირი განხილვის აუდიოოქმებით ცალსახად დასტურდება, რომ სახეზეა, სასამართლო აღმასრულებლის მიმართ დადგენილი გამამტყუნებელი განაჩენის არსებობის პირობებში, სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთება მატერიალურ-საპროცესო ნორმათა ერთობლიობით, კერძოდ, დანაშაულის შედეგად მიყენებული სარჩელების განხილვის მარეგულირებელი სპეციალური საპროცესო ნორმით - 309¹⁷ მუხლით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლებით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, აღმასრულებელ გ.ქ-ის ბრალდების შესახებ დადგენილებაში აღმასრულებლის ბრალეული მოქმედების შედეგზე მითითებულია არა მარტო შპს „დ...ს“, არამედ სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესის დარღვევაზე, რაც სწორედ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის დისპოზიციებთან იმყოფება სამართლებრივ კავშირში, ვინაიდან სხვა საკითხებთან ერთად სახელმწიფოს მხრიდან დაზარალებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების შემდეგ დღის წესრიგში დგება ბრალეული პირის რეგრესის წესით პასუხიმგებლობის საკითხი. ამრიგად, შპს „დ...ს“ სარჩელში მითითებული მატერიალურ-საპროცესო ნორმათა ერთობლიობა წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებას დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისთვის.

კასატორი ასევე მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ ნორმათა არასწორი განმარტების კანონსაწინააღმდეგო შედეგზე - თავის დროზე სახელმწიფოს მიერ დანიშნული აღმასრულებლის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის არსებობისას, სახელმწიფოს/ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის აბსოლუტურ გამორიცხვაზე, განაჩენის არსებობის ფაქტით დავის მხოლოდ სამოქალაქო წესით განხილვაზე და სარჩელზე მოპასუხედ მხოლოდ მსჯავრდებული პირის დასახელებაზე და აღნიშნავს, რომ, რადგან განსახილველ შემთხვევაში მოთხოვნა მიმართულია სახელმწიფოს/ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ, მოსარჩელე არის სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ დაზარალებული პირი, ხოლო მოთხოვნა განაჩენთან ერთად ეფუძნება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლებს, მოცემული დავა ადმინისტრაციული წარმოების წესით განხილვას ექვემდებარება.

კასატორის მოსაზრებით, ასევე უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის მსჯელობა დისპოზიციურობის პრინციპსა და სასარჩელო მოთხოვნის ტრანსფორმირებასთან დაკავშირებით. იგი მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპულ კონვენციის მე-6, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველ, მე-2 და სამოქალაქო კოდექსის 393-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ დასახელებული გარემოებები არ ქმნიდა დავის კვლავ პირველი ინსტანციით ხელახლა განხილვის საფუძველს.

ამრიგად, კასატორი, ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე მითითებით, ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას სააპელაციო სასამართლოში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 თებერვლის განჩინებით შპს „დ...ს“ საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 4 ივლისის განჩინებით შპს „დ...ს“ საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა მიჩნეული. მხარეებს განემარტათ, რომ საკასაციო საჩივარი არსებითად განხილული იქნებოდა მათი დასწრების გარეშე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალებისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „დ...ს“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისთვის დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ, სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში აღმასრულებლის მიერ მიყენებული ზიანის მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოებისთვის ანაზღაურების დაკისრების კანონიერება. განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება, ერთი მხრივ, განაჩენით დადასტურებული დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანისა და, მეორე მხრივ, ზოგადი საფუძვლებით, ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედების დადასტურების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. მოსარჩელის მოსაზრებით, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება არ შემოიფარგლება მხოლოდ განაჩენით დადგენილი ფაქტებით, არამედ მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ აღმასრულებელ გ.ქ-ს საერთოდ არ ჰქონდა უფლება, აღსასრულებლად მიექცია შპს „დ...ს“ კუთვნილი, იპოთეკით დატვირთული ქონება, რადგან შპს „დ...“ თანხის გადახდაზე ვალდებულ პირს არ წარმოადგენდა და არც სააღსრულებო ფურცელი შეიცავდა განკარგულებას შპს „დ...ს“ კუთვნილ იპოთეკის საგანზე გადახდევინების მიქცევის თაობაზე. საქალაქო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას სარჩელის საფუძვლიანობა შეაფასა ორივე არგუმენტის გათვალისწინებით, რადგან ჩათვალა, რომ მითითებული საფუძვლები არც გამორიცხავდა და სრულად არც გადაფარავდა ერთმანეთს და შესაძლებელი იყო მათი ერთობლივად განხილვა. რაც შეეხებოდა პროცედურულ დანაწესებს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ, რადგან სარჩელი არ მოიცავდა მხოლოდ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, საქმის განხილვა ვერ განხორციელდებოდა გამარტივებული წესით, შემჭიდროვებულ ვადებში, თუმცა სასამართლო დანაშაულით მიყენებული ზიანის მტკიცების ნაწილში გამოიყენებდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით დადგენილ წესებს. აღნიშნულ მსჯელობას არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლო და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას ერთმანეთში იყო აღრეული ორი ტიპის სამართალწარმოება. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავით წარდგენილ სარჩელში მოპასუხე მხარედ ვერ იქნებოდა წარმოდგენილი ადმინისტრაციული ორგანო და სასარჩელო მოთხოვნა - ზიანის ანაზღაურება, განაჩენით დადასტურებული დანაშაულის ჩადენის შედეგად მიყენებული ზიანისთვის სამოქალაქო სარჩელით/სამოქალაქო წესით ცალსახად მიმართული უნდა ყოფილიყო იმ სუბიექტის მიმართ, ვის მიმართაც მიღებულ იქნა გამამტყუნებელი განაჩენი, ხოლო ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ მოთხოვნის პირობებში, აღნიშნული განაჩენი ვერ გახდებოდა ადმინისტრაციული ორგანოებისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველი. სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ საქმის პირველი ინსტანციით განხილვისას არაჯეროვნად შესრულდა ადმინისტრაციული სასამართლოს სახელმძღვანელო პრინციპი ინკვიზიციურობის თაობაზე. გარდა ამისა, აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ ფორმულირებული სასარჩელო მოთხოვნა და მისი სამართლებრივი საფუძვლები არ იყო შესაბამისობაში ერთმანეთთან და მოსარჩელისთვის სამართლებრივი შედეგის მომტანი. მიუხედავად ამისა, სასამართლო არ დაეხმარა მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაებრუნებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში. ამდენად, მოცემული დავის ფარგლებში, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობასთან ერთად უნდა შეფასდეს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები - სააპელაციო სასამართლოში სასარჩელო მოთხოვნის ტრანსფორმირებისა და მის საფუძველზე დავის გადაწყვეტის შეუძლებლობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამარლოს მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილულია ნაწილობრივ სამოქალაქო დავა (XXXIV3-ე თავით გათვალისწინებული სამართალწარმოება) მაშინ, როცა ამ თავით სამოქალაქო წესით განხილვისას მოპასუხეა განაჩენით/დადგენილებით მსჯავრდებული/ სახდელდადებული პირი, ხოლო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით, ზიანის ანაზღაურების ფარგლებში კი მოპასუხეა ყოველთვის ადმინისტრაციული ორგანო, რის გამოც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ერთმანეთში აღრეულია ორი ტიპის სამართალწარმოება. საქალაქო სასამართლომ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველი საფუძვლით თანხა დააკისრა ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელსაც შესაძლოა ეს თანხა დაკისრებოდა მხოლოდ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლების შესაბამისად.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მიმართულია სახელმწიფოს/ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ. მოთხოვნა კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენთან ერთად ეფუძნება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე, სამოქალაქო კოდექსის 1005.1 მუხლებს, რის გამოც საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არგუმენტაციის გაზიარების პირობებშიც, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXXIV³ თავი გამოიყენება მხოლოდ სამოქალაქო სამართალწარმოებისას, შპს „დ...ს“ სასარჩელო მოთხოვნა, მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლის სამართლებრივი ბუნების გათვალისწინებით, ადმინისტრაციული წესით განსახილველია. მოსარჩელე ითხოვს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც მისი მოსაზრებით, მიადგა სასამართლო აღმასრულებლის უკანონო საქმიანობით. სასამართლო აღმასრულებელი თავისი საქმიანობიდან გამომდინარე სახელმწიფო მოსამსახურეა. სასამართლო აღმასრულებელი სააღსრულებო მოქმედებებს ახორციელებს არა საკუთარი კერძო ავტონომიის, არამედ მისთვის მინიჭებული საჯარო-სამართლებრივი უფლებამოსილების საფუძველზე. სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელია სახელმწიფო.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1005.1 მუხლით მოწესრიგებულ დელიქტურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაში წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობები გამომდინარეობენ საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 და საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლებიდან. საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ განმარტებულია, რომ „კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის (ამჟამად მოქმედი რედაქციის 18.4 მუხლი) უპირველეს მიზანს წარმოადგენს დაზარალებული პირის ინტერესების დაცვა მიყენებული ზარალის ანაზღაურების გზით. სახელმწიფო რესურსის მასშტაბის, მოცულობის და ბუნების გათვალისწინებით, სახელმწიფოს მხრიდან არამართლზომიერ ქმედებათა განხორციელება ხშირ შემთხვევებში გაცილებით მეტი საფრთხის შემცველია კერძო სუბიექტების მხრიდან განხორციელებულ ანალოგიური სახის ქმედებასთან შედარებით. ამიტომ მიყენებული ზარალის ანაზღაურების ვალდებულების დაწესება ხელს უწყობს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკების და თვითმმართველობის ორგანოთა და თანამდებობის პირთა თვითნებობის და ძალაუფლების უკანონოდ გამოყენების პრევენციას. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“(2015 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/630 „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ საქართველოს ზოგადი ამდინისტრაციული კოდექსის 208.1 მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიყენება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული. მითითებული ნორმები ორიენტირებული არიან ქმედების განმახორციელებელი ორგანოს და არა ინდივიდის პასუხისმგებლობაზე. ორგანიზაციაზე (სახელმწიფოზე) ორიენტირებული პასუხისმგებლობის დროს ზიანის გამომწვევი ქმედების ორგანოსთვის შესარაცხად აუცილებელი არაა ქმედების განმახორციელებელი კონკრეტული ინდივიდის ან ინდივიდების ვინაობის დადგენა. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ მოქალაქე სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფება რთული სტრუქტურული აგებულების მქონე ორგანოსთან, შესაბამისად, ანგარიშგასაწევია ორგანიზაციის გარეთ მყოფი პირის გაურკვევლობა დაწესებულების სამუშაო და ფუნქციონირების საკითხებში. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს ზიანის წარმომშობი საქმიანობის განმახორციელებელი კონკრეტული ფიზიკური პირისადმი სამოქალაქო წესით მიმართვის საჭიროება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე, სამოქალაქო კოდექსის 1005.1 მუხლებით გათვალისწინებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის, თუმცა უნდა დასტურდებოდეს ორგანოს მონაწილეობა დელიქტურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობაში. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით წარმოშობილ დავებში მოპასუხე უნდა იყოს ადმინისტრაციული ორგანო, ზიანის მიმყენებლის განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის შემთხვევაში ადმინისტრაციულ ორგანოს შეუძლია ხელმყოფს მოსთხოვოს ზარალის რეგრესის წესით მთლიანად ან ნაწილობრივ ანაზღაურება. მოცემულ საქმეზე მოპასუხეები არიან ადმინისტრაციული ორგანოები - საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ ზიანი წარმოიშვა საჯარო-უფლებამოსილების (იძულებითი სააღრულებო საქმიანობის) უკანონო განხორციელებით. ამდენად, თბილისის საქალაქო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ შპს „დ...ს“ სასარჩელო, მატერიალურ-სამართლებრივ მოთხოვნას გააჩნდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ბუნება და იგი ადმინისტრაციული წესით უნდა ყოფილიყო განხილული

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის სამართლებრივი ბუნების შეცვლას არ იწვევენ საპროცესო ნორმები. ისინი მხოლოდ ემსახურებიან მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის რეალიზებას და არ ქმნიან ალტერნატიული მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის საფუძველს. შესაბამისად, არც მათი გამოყენება მიუთითებს (კერძო-სამართლებრივი ბუნების მქონე) მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის შესაძლო არსებობაზე. 2010 წლის 15 დეკემბრის №4075 კანონით საქართველოს სამოქალაქო კოდექსს დაემატა სპეციალური თავი, რომელიც აწესრიგებს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებულ წესს. გამარტივება ვლინდება სარჩელის განხილვისა და საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების ვადების შემცირებაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში გამარტივებული წარმოების წესის დადგენა განაპირობა საქმის განხილვის გამარტივების აუცილებლობამ ისეთ საქმეებზე, სადაც არსებობს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი ან შესაბამისი ორგანოს მიერ გამოცემული აქტი ზიანის გამომწვევი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების დადგენის შესახებ და მოსარჩელე სწორედ ამ აქტზე დაყრდნობით ცდილობს თავისი მოთხოვნის დასაბუთებას. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ 2010 წლის 24 სექტემბრის კანონით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში შეტანილი ცვლილებების შედეგად გაუქმდა სსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომელიც მანამდე პრეიუდიციულ ძალას ანიჭებდა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილ, კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს ცალკეულ ფაქტთან მიმართებით, ცვლილება განიცადა აგრეთვე სსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტმა, რის შედეგადაც სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების შეჩერების სავალდებულო საფუძველს აღარ წარმოადგენს საქმის სისხლის სამართლის წესით განხილვა. ხსენებული ცვლილებებით კანონპროექტის განმარტებითი ბარათის მიხედვით, მოხდა სისხლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებზე მტკიცებითი სტანდარტების ურთიერთგამიჯვნა. საპროცესო კანონმდებლობაში შეტანილი ცვლილებების შედეგად, სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოება არაა დამოკიდებული სისხლის სამართლის საქმის შედეგებზე პრეიუდიციული ძალით, ისევე როგორც სისხლის სამართალწარმოება - სამოქალაქო/ადმინისტრაციული საქმის შედეგზე. ამასთან, პრეიუდიციული ძალის არ ქონა არ გამორიცხავს სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით მიღებული პროცესუალური აქტების მტკიცებულებად მიღებისა და მათი სხვა მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერებით შესაბამისი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას. სასამართლოს არ ერთმევა უფლებამოსილება იმსჯელოს განაჩენზე, მისი არსებობის შემთხვევაში, როგორც წერილობით მტკიცებულებაზე და გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს მასში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები (სუსგ №ბს-144-141(2კ-14), 22.01.2015წ.). ამდენად, სსკ-ში XXXIV³ თავის არსებობა არ ზღუდავს სასამართლოს ადმინისტრაციული წესით იმსჯელოს სისხლის სამართალწარმოებაში შექმნილ მტკიცებულებებზე საერთო საპროცესო ნორმების საფუძველზე, როდესაც მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა სამართლებრივი ბუნებით ადმინისტრაციულია.

საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ შპს „დ...ს“ საკასაციო საჩივარი წარმოდგენილია სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, რომლითაც დადგინდა საქალაქო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა დაბრუნება. დაბრუნების ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებულია სასარჩელო მოთხოვნების ტრანსფორმირების საჭიროება და მოპასუხეთა წრის დაზუსტება, რამდენადაც სასარჩელო მოთხოვნა და მისი სამართლებრივი საფუძველები არ იყო ერთმანეთთან შესაბამისობაში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ამოწმებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის დაბრუნების სამართლებრივი საფუძვლების არსებობას. განსახილველ საკასაციო საჩივარში კასატორი მიუთითებს სასარჩელო მოთხოვნათა საფუძვლიანობაზე და ადმინისტრაციული ორგანოებისადმი სწორად მიმართვიანობაზე, თუმცა ასევე ის არ ეთანხმება საქალაქო სასამართლოში საქმის განსახილველად დაბრუნებას სასარჩელო მოთხოვნების ტრანსფორმირებისა და სასარჩელო მოთხოვნების დაზუსტების მიზნით. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის აღნიშნული პოზიცია უნდა იქნეს გაზიარებული, კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის საქმის ხელახლა დაბრუნების ნაწილში. საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ამოწმებს გადაწყვეტილებას მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლოს მიერ სასარჩელო მოთხოვნების დაზუსტების შეთავაზების გარეშე მოსარჩელის მიზანი მიღწეული ვერ იქნება. ამასთანავე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებითად მნიშვნელოვანი იყო, შენარჩუნებულიყო დავის განხილვის ინსტანციურობა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ საერთოდ არ არის შეფასებული სასარჩელო მოთხოვნათა საფუძვლიანობა. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 28¹ მუხლის შესაბამისად, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, მაგრამ იგი არ არის შებოჭილი სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირებით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებებს და მიიჩნევს, რომ საფუძველსაა მოკლებული სააპელაციო სასამართლოს მითითება სასკ-ის 28¹ მუხლზე სარჩელისა და მოპასუხეთა წრის საქალაქო სასამართლოს მიერ დაზუსტების საჭიროების შესახებ.

ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია განსახილველი საქმის ძირითადი არსის - ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებზე და შემოიფარგლა მხოლოდ სამოქალაქო წესით საქმის განხილვის შესაძლებლობაზე, თუმცა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, შპს „დ...ს“ მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა თავისი ბუნებით ადმინისტრაციულ-სამართლებრივია, სსკ-ის XXXIV³ თავი აწესრიგებს საპროცესო საკითხებს და მისი გამოყენების შემთხვევაშიც, არ იცვლება სასარჩელო მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი ბუნება. აღსანიშნავია ასევე ის გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დავა არსებითად არ გადაწყვეტილა, გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას დავის არსებითად გადაწყვეტასთან დაკავშირებით, აღნიშნულის გამო საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას არსებითად გადაწყვიტოს იგი, სააპელაციო სასამართლოსგან განსხვავებით საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენასთან დაკავშირებული პროცესუალური საქმიანობა გამოიხატება არა ფაქტების დადგენაში, არამედ - დასადგენ ფაქტებზე მითითებაში. საკასაციო პალატა არ არის შებოჭილი ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, თუმცა აღნიშნული უფლებამოსილს არ ხდის საკასაციო სასამართლოს თავადვე დაადგინოს ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო სასამართლოს პროცესუალური როლის გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო არ არის ფაქტების დამდგენი სასამართლო. მტკიცებულებების გამოკვლევასა და ფაქტობრივი გარემოებების დადგენაზე უფლებამოსილი სასამართლო სააპელაციო სასამართლოა. პროცესუალური დანაწესებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აფასებს არა მტკიცებულებებს, არამედ - ამ მტკიცებულებათა სააპელაციო სასამართლოს მიერ შეფასების მართებულობას. განსახილველ საქმეში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში არსებით საკითხებზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის არარსებობის გამო, საკასაციო პალატა მათზე არსებითად ვერ იმსჯელებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის. ზემოაღნიშნული, თავის მხრივ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოსთვის დაბრუნების პირობაა. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახალი განხილვისთვის.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. შპს „დ...ს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 თებერვლის განჩინება და საქმე განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე