საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-252(2კ-21) 28 სექტემბერი, 2022 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - 1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახური (მოპასუხე); 2. დ. გ-ი (მოსარჩელე)

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 დეკემბრის განჩინება

დავის საგანი - მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

დ. გ-მა 2018 წლის 2 ივლისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოპასუხეთა წრისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისათვის მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით სამომავლოდ ჩასატარებელი მკურნალობისთვის 1 000 000 (ერთი მილიონი) ლარის, უკვე ჩატარებული მკურნალობისთვის 500 000 (ხუთასი ათასი) ლარის და მიუღებელი შემოსავლის სახით 500 000 (ხუთასი ათასი) ლარის ოდენობით, ხოლო მორალური ზიანის სახით - 3 000 000 (სამი მილიონი) ლარის ოდენობით ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილებით დ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურ პენიტენციურ სამსახურს დ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა და დ. გ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და დ. გ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა და დ. გ-მა.

კასატორი დ. გ-ი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობას მისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე და დამატებით მიუთითებს, რომ მართალია, მოსარჩელეს პატიმრობამდეც დაზიანებული ჰქონდა ჯანმრთელობა, თუმცა მისი ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესება განპირობებულია ე.წ. „ციხის ბუნტის“ დროს მისთვის მიყენებული დაზიანებებით. აღნიშნულის გამო, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მისი მკურნალობისათვის საჭირო თანხები, რომელიც საგრძნობლად აღემატება სასამართლოს მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის მორალური ზიანის სახით დაკისრებული თანხის ოდენობას.

კასატორის - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მითითებით, გადაწყვეტილების მიღებისას ქვედა ინსტანციის სასამართლომ არაჯეროვნად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც გავლენა მოახდინა საქმის სამართლებრივ შედეგზე და საბოლოოდ, დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია.

სპეციალური პენიტენციური სამსახურის მითითებით, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს „ციხის ბუნტის“ დროს მიღებული ტრავმებით გამოწვეული მატერიალური თუ მორალური ზიანის ანაზღაურება, თუმცა მოსარჩელეს სათანადო მტკიცებულებები სასამართლოში არ წარმოუდგენია. ამასთან, დ. გ-ი დაზარალებულად ცნობილი არ ყოფილა. შესაბამისად, სახელმწიფოსთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული ზიანის ანაზღაურება საფუძველს მოკლებულია. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის დაავადებები და მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გართულებები არ უკავშირდება სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მის ყოფნას, ვინაიდან საქმეში არსებული სამედიცინო დოკუმენტაციიდან თვალსაჩინოა, რომ დ. გ-ს 6 წლის ასაკიდან ძვლის ტუბერკულოზის გამო ჩატარებული აქვს ოპერაციები ორივე მენჯ-ბარძაყის სახსრებზე. მასვე 2005 წლის 29 აპრილს დიაგნოზად განესაზღვრა თავის ტვინისა და თავის რბილი ქსოვილების დაჟეჟილობა. რაც შეეხება პატიმრობაში ყოფნის დროს მისთვის სამედიცინო მომსახურების გაწევას, ე.წ. „ციხის ბუნტის“ შემდეგ, ყველა სახელმწიფო თუ არასამთავრობო ორგანიზაცია ჩართული იყო, რათა თითოეულ პატიმარს გაწეოდა საჭირო სამედიცინო დახმარება. ამდენად, სასამართლოს მითითება 2006 წლის მარტიდან 2006 წლის ივნისამდე პერიოდში დ. გ-ისათვის სამედიცინო დახმარების არგაწევის თაობაზე, ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მას „ციხის ბუნტის“ დროს არ მიუღია ჯანმრთელობის დაზიანება. ხოლო 2006 წლის ივლისში დ. გ-ი მისი საერთო ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე გადაყვანილ იქნა სამედიცინო დაწესებულებაში. კასატორი მიუთითებს, რომ პირის დაზარალებულად ცნობის დადგენილების არარსებობის პირობებში სპეციალური პენიტენციური სამსახურისათვის მორალური თუ მატერიალური ზიანის დაკისრება უსაფუძვლო იყო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და დ. გ-ის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და დ. გ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს რუსთავის №... დაწესებულებაში მომხდარი ე.წ. „ციხის ბუნტის“ დროს დ. გ-ისათვის ჯანმრთელობის დაზიანების საფუძვლით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობა და დაკისრებული თანხის ოდენობის გონივრულობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი, ხოლო ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, კერძოდ, მითითებული კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის ქმედება უნდა ატარებდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და იწვევდეს პირისთვის ზიანის მიყენებას. დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის კი უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, დაუშვებელია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

საქმეზე დადგენილია, რომ მსჯავრდებული დ. გ-ი თბილისის №... საპყრობილეში შესახლებულ იქნა 2006 წლის 24 მარტს. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის 2006 წლის 27 მარტის №143 ბრძანებით დ. გ-ი 2006 წლის 27 მარტს თბილისის №... საპყრობილედან გადაყვანილ იქნა რუსთავის №... დაწესებულებაში.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო პერიოდში მოქმედი „პატიმრობის შესახებ“ საქართველოს კანონი (ძალადაკარგულია -– საქართველოს 2010 წლის 9 მარტის კანონით №2696-სსმI, №12, 24.03.2010წ., მუხ.49) აწესრიგებდა საქართველოს ტერიტორიაზე პატიმრობასთან, როგორც სასჯელის ღონისძიების აღსრულებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, განსაზღვრავდა პატიმრობის აღსრულების ორგანოთა სისტემას და სტრუქტურას, აღსრულების პრინციპებსა და წესებს, პატიმართა სოციალური და სამართლებრივი დაცვის გარანტიებს. აღნიშნული კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა.ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მსჯავრდებულს უფლება აქვს, ისარგებლოს სამედიცინო დახმარებით და მომსახურებით. ამავე კანონის 37-ე მუხლის შესაბამისად, სასჯელაღსრულების დაწესებულების სამედიცინო სამსახური წარმოადგენს საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სისტემის ნაწილს. სასჯელაღსრულების დაწესებულების სამედიცინო სამსახურის მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა და სამედიცინო პერსონალის კვალიფიკაციის დონე არ უნდა იყოს ჯანმრთელობის დაცვის საერთო სისტემის დონეზე ნაკლები. ხოლო მე-40 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, თუ მსჯავრდებულის მკურნალობა არ შეიძლება განხორციელდეს სამკურნალო პუნქტში ან ჯანმრთელობის დაცვის დაწესებულებაში, რომელიც ხელშეკრულების საფუძველზე ახორციელებს მსჯავრდებულთა სამედიცინო მომსახურებას, იგი შეიძლება გადაყვანილ იქნეს დეპარტამენტის სამკურნალო დაწესებულებაში ან საერთო პროფილის საავადმყოფოში.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ყოველი ადამიანის, მათ შორის, პატიმრის ჯანმრთელობის უფლება უპირველესად დაცულ უნდა იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან, რომელმაც უნდა შეუქმნას მას სათანადო პირობები ჯანმრთელობის უზრუნველსაყოფად.

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გადაწყვეტილებაში საქმეზე „პოღოსიანი საქართველოს წინააღმდეგ“ (Poghosyan v. Georgia, no. 9870/07, 24.02.2009) აღნიშნა, რომ არასაკმარისი მედიკამენტოზური მკურნალობა და ზოგადად, ავადმყოფის ყოფნა არაადეკვატურ საპატიმრო პირობებში, წარმოადგენს კონვენციის მე-3 მუხლის დარღვევას... კონვენციის მე-3 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, პატიმრის ჯანმრთელობის მდგომარეობის სტაბილურობის შენარჩუნების მიზნით, სრულიად არ არის საკმარისი მხოლოდ მისი გასინჯვა და დიაგნოზის დასმა. ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ დასმული დიაგნოზის შესაბამისი თერაპია და ადეკვატური სამედიცინო მკურნალობა იქნეს ჩატარებული.

დადგენილია, რომ დ. გ-ი მსჯავრდებულთა და პატიმართა სამკურნალო დაწესებულების ქირურგიულ განყოფილებაში შევიდა 2006 წლის 2 ივლისს, დიაგნოზით: მარცხენამხრივი სინოვიტი, მენჯ-ბარძაყის სახსრის ამოვარდნილობა, ორივე მენჯ-ბარძაყის სახსრის კოქსართროზი, ქალა-ტვინის ტრავმის შემდგომი მდგომარეობა. პაციენტი უჩიოდა საერთო სისუსტეს, სიარულის შეუძლებლობას, ტკივილს ორივე მენჯ-ბარძაყის სახსრის, მარცხენა მუხლის მიდამოსა და წელის არეში. ასევე დადგენილია, რომ 2006 წლის 8 ივლისს დ. გ-ი ეტაპირებულ იქნა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მსჯავრდებულთა და პატიმართა სამკურნალო დაწესებულებაში.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ...ის 2007 წლის 27 ივლისის წერილზე, რომლის თანახმად, „პაციენტის გადმოცემით, 6 წლის ასაკიდან, ძვლის ტუბერკულოზის გამო, ...ში (...) ჩატარებული აქვს ოპერაციები ორივე მენჯ-ბარძაყის სახსრებზე.“ სტაციონალური ავადმყოფის №518 სამედიცინო ბარათის თანახმად კი, დ. გ-ი „ავადაა უკვე 3 წელია. ტკივილები დაეწყო ორივე მენჯ-ბარძაყის სახსრის არეში, რომელიც თანდათანობით მატულობდა. ავადმყოფი 2 წელია პატიმარია.“ სასამართლო, ასევე, მიუთითებს შპს „ნ...ის“ №0,27უ სამედიცინო ფორმაზე, რომლის თანახმად, დ. გ-ი შპს „ნ...აში“ შევიდა 2005 წლის 24 აპრილს და გაწერეს 2005 წლის 29 აპრილს. მას დიაგნოზად განესაზღვრა თავის ტვინისა და თავის რბილი ქსოვილების დაჟეჟილობა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ მოსარჩელის გარკვეული დაავადებები და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გართულებები არ უკავშირდება სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში დ. გ-ის ყოფნას, კერძოდ, მოსარჩელის ბავშვობაში გადატანილი დაავადება და სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მოთავსებამდე - 2005 წელს მიღებული თავის ტვინისა და თავის რბილი ქსოვილების დაჟეჟილობა. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ საქმის მასალები დ. გ-ის სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნის დროს მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებაზე მეტყველებს, რა დროსაც მას ასევე დასჭირდა ოპერაციული ჩარევა. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ, ვინაიდან დ. გ-ი №... დაწესებულებიდან №... დაწესებულებაში გადაყვანილია 2006 წლის 27 მარტს, აღნიშნული ადასტურებს №... სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მის ყოფნას 2006 წლის 27 მარტის 01:00 საათზე, რა დროსაც განვითარდა ე.წ. „ციხის ბუნტის“ მოვლენები. ამდენად, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში პატიმრის - დ. გ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობის დამძიმება დაკავშირებულია ე.წ. „ციხის ბუნტის“ დროს მომხდარ მოვლენებთან.

ამასთან, აღსანიშნავია, რომ პაციენტის სამედიცინო ისტორიის თანახმად, დასტურდება დ. გ-ისათვის დაგვიანებით მკურნალობის ფაქტი, რამაც უარყოფითად იმოქმედა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე. პენიტენციური სამსახურის ვალდებულებას წარმოადგენდა პატიმრის სამედიცინო ბარათის წარმოება, სადაც ასახული იქნებოდა დ. გ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობა სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში შესახლებისას და ცვლილება შემდგომ პერიოდში. ამგვარი მტკიცებულების წარმოდგენა მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო, რითაც ვერ გააქარწყლა ჯანმრთელობის გაუარესების თაობაზე შექმნილი პრეზუმფცია. ამგვარად, კიდევ ერთხელ მყარდება დასკვნა მასზედ, რომ 2006 წლის მარტში სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნისას დ. გ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობა გარკვეული მოცულობით გაუარესდა. ამასთან, მას არ გაეწია დროული სამედიცინო დახმარება, რაც მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობას ქმნის.

საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში დამკვიდრებული პრაქტიკით, კონვენციის მე-3 მუხლი სახელმწიფოს აკისრებს ვალდებულებას, დარწმუნდეს, რომ თითოეული პატიმარი დაპატიმრებულია იმ პირობებში, რომლებიც არ ლახავს მათ ადამიანურ ღირსებას და რომ სასჯელის აღსრულების მეთოდები არ აყენებს დაპატიმრებულს ტკივილს ან ტანჯვას ისეთი ინტენსივობით, რომელიც აღემატება პატიმრობისთვის დამახასიათებელი ტანჯვის დონეს და რომ თავისუფლების აღკვეთის პრაქტიკული მოთხოვნების გათვალისწინებით, პატიმრის ჯანმრთელობა და კეთილდღეობა სათანადოდ არის უზრუნველყოფილი. ამგვარად, სახელმწიფოს ეკისრება პოზიტიური ვალდებულება, უზრუნველყოს პირის მიერ სასჯელის მოხდა ადამიანის ღირსების პატივისცემის პირობებში ისე, რომ სასჯელის აღსრულებამ არ გამოიწვიოს განსაცდელი და ტანჯვა. სასჯელის მოხდა არ უნდა ქმნიდეს საფრთხეს ადამიანის ჯანმრთელობისათვის. პირისთვის კანონმდებლობით დადგენილი საფუძვლებითა და წესით თავისუფლების შეზღუდვის შემთხვევაში სახელმწიფოს ეკისრება ვალდებულება, იზრუნოს თავისუფლებააღკვეთილ პირზე, შეუქმნას მას სათანადო პირობები, დაიცვას მისი სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უფლება, უზრუნველყოს მისი ღირსების პატივისცემა. საკასაციო პალატა მოიხმობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2009 წლის 13 იანვრის გადაწყვეტილებას (Aliev v. Georgia, № 522/04, §71, 13.01.2009წ.), სადაც განმარტებულია, რომ „კონვენციის მე-3 მუხლი სახელმწიფოს აკისრებს პოზიტიურ ვალდებულებას, უზრუნველყოს, რომ თითოეული პატიმარი იმყოფებოდეს მისი ადამიანური ღირსების პატივისცემის პირობებში, რომ სასჯელის აღსრულებამ არ გამოიწვიოს განსაცდელი ან ტანჯვა, რომლის ინტენსივობაც გადააჭარბებს პატიმრობის თანმდევ, გარდაუვალ ტანჯვას“.

ამდენად, მოსარჩელის დიაგნოზის, ჯანმრთელობის საერთო მდგომარეობის, თანმდევი ფიზიკური ტკივილისა და აღნიშნულით გამოწვეული ფსიქიკური ტანჯვის ხარისხის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის დაკისრებისა და დაკისრებული ზიანის ოდენობის თაობაზე.

რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას/მოთხოვნებს მიუღებელი შემოსავლის სახით, ასევე, ჩატარებული და სამომავლოდ ჩასატარებელი მკურნალობისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 412-ე მუხლებზე მითითებით განმარტავს, რომ მხარისთვის მიყენებული მატერიალური ზიანი, რომლის არსებობა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და ზიანის წარმოქმნას შორის დასტურდება სათანადო მტკიცებულებებით, ექვემდებარება სრულად ანაზღაურებას.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანია, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. მართალია, მიუღებელი შემოსავლის არსი მდგომარეობს მის მიუღებლობაში, მაგრამ სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რომ არა ზიანის მიმყენებლის ქმედება, რამდენად მიიღებდა მხარე ამ სარგებელს. ამრიგად, მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ მოსაზრებაზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტებითა და მტკიცებულებებით. აღნიშნულთან მიმართებაში სასამართლო მიუთითებს, რომ დ. გ-ის მიმართ არ დამდგარა გამამართლებელი განაჩენი და ამჟამად იგი არ წარმოადგენს რეაბილიტირებულ პირს. ამასთან, საქმეში არ არის წარმოდგენილი არანაირი დოკუმენტაცია, რომელიც დაადასტურებდა დ. გ-ის მიერ ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელებასა და აღნიშნული საქმიანობის შეზღუდვით მისთვის მატერიალური ზიანის მიყენებას. ამდენად, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

ჩატარებული და სამომავლოდ ჩასატარებელი მკურნალობისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით სასარჩელო მოთხოვნაზე საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა დ. გ-ის მიერ ჩატარებული მკურნალობისათვის გაწეულ ხარჯებს. ამასთან, ვინაიდან არ არის დადგენილი, მოსარჩელის მიმართ კონკრეტულად რა სახის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებები განხორციელდა სასჯელაღსრულების დაწესებულების თანამშრომელთა მხრიდან, ჯანმრთელობის რა სახის დაზიანება განიცადა მოსარჩელემ ე.წ. „ციხის ბუნტის“ დროს და რა მოცულობით გაუარესდა მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა, შესაბამისად, არ დასტურდება ზიანის ანაზღაურებისათვის აუცილებელი წინაპირობის არსებობა - მიზეზობრივი კავშირი სამომავლოდ ჩასატარებელ მკურნალობასა და მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის. ამდენად, აღნიშნულ ნაწილში დ. გ-ს სწორად ეთქვა უარი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურისა და დ. გ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 დეკემბრის განჩინება.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: ბ. სტურუა

მ. ვაჩაძე

გ. აბუსერიძე