საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
Nბს-817(კ-22) 27 სექტემბერი, 2022 წელი ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 მარტის განჩინებაზე.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2021 წლის 20 მაისს ჯ. პ-იმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსათვის მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების დაკისრება, 2416, 68 ლარის ოდენობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ჯ. პ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს, მოსარჩელე ჯ. პ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურება - 2416.68 ლარის ოდენობით. ამავე გადაწყვეტილებით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს, მოსარჩელე ჯ. პ-ის სასარგებლოდ დაევალა წარმომადგენლისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება, 500 ლარის ოდენობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 მარტის განჩინებით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელშეკრულება იურიდიული ფაქტია, რომელიც იწვევს ვალდებულებას, ვალდებულება კი, სამართლებრივი ურთიერთობაა, რომელიც წარმოიშობა არა მხოლოდ ხელშეკრულებიდან, არამედ სხვა საფუძვლებიდანაც. ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ დამოუკიდებელ საფუძველს წარმოადგენს ორი ან მეტი პირის შეთანხმება (ხელშეკრულება), რომელიც მიზნად ისახავს კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას და იწვევს მხარეთა უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა - მხარეთა შორის 2009 წლის 24 ივნისს გაფორმებული N31914 კონტრაქტი „...ის თანამდებობაზე სამხედრო მოსამსახურის მიერ ორი წლის ვადით სამხედრო სამსახურში გავლის შესახებ“, წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. განსახილველ შემთხვევაში, უნდა შეფასდეს, მხარეთა შორის 2009 წლის 24 ივნისს გაფორმებული კონტრაქტის საფუძველზე, წარმოეშვა თუ არა მოსარჩელეს სამინისტროსაგან მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა, სახელმწიფო სპეციალური წოდების მქონე და სამოქალაქო პირთა შრომის ანაზღაურების, სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 26 სექტემბრის N560 ბრძანების 471, 472 პუნქტებზე. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა „...ის თანამდებობაზე სამხედრო მოსამსახურის მიერ ორი წლის ვადით სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ“ 2009 წლის 24 ივნისის კონტრაქტის მე-5 მუხლის 5.1.2. პუნქტზე, რომლის თანახმად, სამინისტრო ვალდებული იყო, კანონმდებლობის შესაბამისად გაეცა ერთჯერადი დახმარება, თუ „სამხედრო მოსამსახურე“ ამ კონტრაქტის საფუძველზე იმსახურებდა 2 წლის ვადით.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის ... პირადი შემადგენლობის დეპარტამენტის უფროსის 2009 წლის 24 სექტემბრის N279 ბრძანებით, სამხედრო მოსამსახურეს - ჯ. პ-ის, 2009 წლის 24 ივნისს დაუმთავრდა კონტრაქტით გათვალისწინებული ვადა (4 წელი) და 2009 წლის 24 ივნისიდან 2011 წლის 24 ივნისამდე გაუფორმდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2009 წლის 27 თებერვლის N121 ბრძანებით დამტკიცებული კონტრაქტი „...ის თანამდებობაზე სამხედრო მოსამსახურის მიერ ორი წლის ვადით სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ“. ამასთანავე, ორწლიანი კონტრაქტის დასრულებამდე, მოსარჩელე 2011 წლის 16 თებერვალს დათხოვნილ იქნა შეიარაღებული ძალების რიგებიდან, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების საფუძვლით. ამდენად, აღნიშნული საფუძვლით კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტა გამოწვეული არ ყოფილა მოსარჩელის მიზეზით.
სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც ხელშეკრულების მოშლის ინიციატორი მოსარჩელე არ ყოფილა, ხოლო კონტრაქტში გათვალისწინებული ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების პირობის რეალიზება დამოკიდებულია სამხედრო მოსამსახურის მიერ კონტრაქტის 5.1.2 პუნქტით გათვალისწინებული 2 წლის ვადით სამსახურზე, ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან რეორგანიზაციის გამო მოსარჩელე ჯ. პ-ითან დადებული კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტა ვერ გახდება ამ კონტრაქტით გათვალისწინებული ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი. აღნიშნული ეწინააღმდეგება 5.1.2. პუნქტის მიზანს - ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადით სამსახურის შემდეგ, სამხედრო მოსამსახურეზე გაიცეს ერთჯერადი დახმარება.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოსაზრება, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-317-ე, 128-130-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ხანდაზმულობის ვადის დარღვევის საკითხის დასადგენად, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრას. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ კონტრაქტიდან გამომდინარე ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების მოთხოვნით, მოსარჩელემ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს პატაკით მიმართა ჯერ 2012 წლის ივლისში, ხოლო შემდეგ - 2016 წლის აპრილსა და 2018 წლის ივლისში. მითითებული მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. 2019 წლის 12 აგვისტოს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ ჯ. პ-ის სახელზე გასცა ცნობა, რომელშიც აღნიშნულია, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მის მიმართ გააჩნია დავალიანება (ერთჯერადი დახმარება) და ხელზე ასაღები თანხა შეადგენს 2416.68 ლარს. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული ცნობა, თავისი შინაარსით წარმოადგენს ვალდებულების აღიარებას. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლიდან გამომდინარე, მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა სწორედ ამ თარიღიდან უნდა დაიწყოს. საქმის მასალების მიხედვით, ჯ. პ-იმა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსათვის სადავო თანხების ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2021 წლის 20 მაისს. ამდენად, სარჩელი წარდგენილ იქნა კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის დაცვით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არასაკმარისად არის დასაბუთებული. განჩინება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი შეფასება.
კასატორის განმარტებით, საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 26 სექტემბრის N560 ბრძანების 471 პუნქტიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან ერთჯერადი გასაცემლის გაცემის ვალდებულება დადგეს, აუცილებელია შემდეგი წინაპირობების არსებობა: სამხედრო მოსამსახურესთან, რომელიც გადიოდა სამხედრო სამსახურს 4 წლიანი კონტრაქტის საფუძველზე, კონტრაქტის დასრულების შემდგომ, კვლავ უნდა გაფორმდეს კონტრაქტი 4 წლის ვადით (2009 წლის 1 მარტს ან მის შემდგომ) და ამ კონტრაქტით გათვალისწინებული ვადა სრულად უნდა იყოს ამოწურული. გარდა ამისა, მხარეთა შორის გაფორმებული კონტრაქტი უნდა ითვალისწინებდეს თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან ამგვარი დახმარების გაცემის ვალდებულებას. კასატორი საყურადღებოდ მიიჩნევს, რომ მითითებული ბრძანების 471 და 472 პუნქტები საერთოდ არ ითვალისწინებს რეორგანიზაციის საფუძველზე კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტის გამო ერთჯერადი დახმარების გაცემას. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა გაურკვევლად იმსჯელეს სადავო საკითხზე. მოსარჩელესთან გაფორმებული კონტრაქტი, ასევე ბრძანების 471, 481 პუნქტები, ერთჯერადი დახმარების გაცემას ითვალისწინებდა სამხედრო მოსამსახურეებზე, რომლებიც ორი, ოთხი ან რვა წლის ვადით გააგრძელებდნენ სამხედრო სამსახურს 2009 წლის პირველ მარტს ან პირველი მარტის შემდგომ გაფორმებული კონტრაქტის საფუძველზე და კონტრაქტი შეუწყდებოდათ ვადის გასვლის ან ახალი კონტრაქტის გაფორმების გამო. ამდენად, პირმა უნდა იმსახუროს ორი წელი, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის ინიციატივით არ მომხდარა ხელშეკრულების შეწყვეტა, არ იყო საკმარისი, მასზე ერთჯერადი დახმარების გასაცემად. კონტრაქტის 5.1.2 პუნქტი ცალსახად მიუთითებს, რომ ერთჯერადი დახმარება გაიცემა მხოლოდ მაშინ, როდესაც სამხედრო მოსამსახურე იმსახურებს 2 წლის ვადით. აღნიშნულზე არც ერთი ინსტანციის სასამართლომ არ იმსჯელა გადაწყვეტილების მიღებისას.
კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მსჯელობა ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 130-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელისათვის საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2011 წლის 16 თებერვლის N476 ბრძანების შესახებ ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც მან ფაქტობრივად შეწყვიტა სამსახურებრივი უფლებამოსილება. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყო 2011 წლის 16 თებერვალს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა განისაზღვრება ექვსი წლით. მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავა. აღნიშნულზე კი, ვრცელდება ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. გარდა ამისა, გასულია ათწლიანი ვადაც, რაც ასევე არ შეაფასა სასამართლომ.
კასატორის განმარტებით, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არასათანადოდ შეაფასეს ასევე ვალის აღიარებასთან დაკავშირებული საკითხი. კერძოდ, საერთო სასამართლოების მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, ვალის აღიარებად არ შეიძლება ჩაითვალოს მხოლოდ ისეთი შინაარსის შეტყობინება, რომლითაც მხარე ადასტურებს დავალიანების არსებობას. ვალის აღიარებისათვის საჭიროა მხარის მზაობა, აღნიშნული ვალდებულების შესრულებისათვის. მოცემულ შემთხვევაში, თავდაცვის სამინისტრომ მოსარჩელეს განუმარტა, რომ ამ ეტაპზე ვალის გადახდა შეუძლებელია კონკრეტული მიზეზით. კასატორი ასევე ყურადღებას ამახვილებს ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის სამინისტროსათვის დაკისრებასთან დაკავშირებით. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა მიეჩნია საკმარის მტკიცებულებად მხარის მიერ მხოლოდ ქვითრის წარმოდგენა სასამართლოში. წარმოდგენილი უნდა ყოფილიყო ასევე ადვოკატთან გაფორმებული კონტრაქტი, რაც დაადასტურებდა, რომ მხარეთა შორის ნამდვილად არსებობდა შეთანხმება, საადვოკატო მომსახურების გაწევის თაობაზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 20 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის ინტერესი უკავშირდება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსთან გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მისთვის, როგორც შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დათხოვნილი პირისათვის, მიუღებელი ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურებას.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2009 წლის 24 ივნისს ჯ. პ-ისა და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შორის გაფორმდა კონტრაქტი, ,,...ის თანამდებობაზე სამხედრო მოსამსახურის მიერ ორი წლის ვადით სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ“. აღნიშნული კონტრაქტის მე-5 მუხლის 5.1.2. პუნქტის თანახმად, სამინისტრო ვალდებული იყო, კანონმდებლობის შესაბამისად გაეცა ერთჯერადი დახმარება, თუ სამხედრო მოსამსახურე ამ კონტრაქტის საფუძველზე იმსახურებდა 2 წლის ვადით.
საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის ... პირადი შემადგენლობის დეპარტამენტის უფროსის 2009 წლის 24 სექტემბრის N279 ბრძანების თანახმად, სამხედრო მოსამსახურე ჯ. პ-ის 2009 წლის 24 ივნისს დაუმთავრდა კონტრაქტით გათვალისწინებული 4 წელი და გაუფორმდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2009 წლის 27 თებერვლის N121 ბრძანებით დამტკიცებული კონტრაქტი ,,...ის თანამდებობაზე სამხედრო მოსამსახურის მიერ ორი წლის ვადით სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ“, 2009 წლის 24 ივნისიდან, 2011 წლის 24 ივნისამდე.
საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საქართველოს შეიარაღებული ძალების რიგებიდან დათხოვნის შესახებ 2011 წლის 16 თებერვლის N476 ბრძანების თანახმად, ჯ. პ-ი 2011 წლის 2 თებერვლიდან დათხოვნილ იქნა შეიარაღებული ძალების რიგებიდან რეზერვში, რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით. დათხოვნის სამართლებრივი საფუძველი გახდა „სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის მეორე პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი და საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 26 ოქტომბრის N609 ბრძანებულებით დამტკიცებული „სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ“ დებულების XV თავის მე-3 პუნქტი.
2012 წლის 12 ივლისს, 2016 წლის 11 აპრილსა და 2018 წლის 12 ივლისს ჯ. პ-იმა პატაკით მიმართა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და მოითხოვა
ერთჯერადი დახმარების გაცემა.
2016 წლის 5 ოქტომბრის MOD 4 16 00941117 წერილით საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ფინანსების მართვის დეპარტამენტმა საინჟინრო ბრიგადის მეთაურს აცნობა, რომ წინა წლებში წარმოქმნილი დავალიანებების დასაფარად საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსთვის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან შესაბამისი ასიგნებები არ არის გამოყოფილი. ამდენად, სამინისტრო მოკლებული იყო შესაძლებლობას, დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა, საინჟინრო ბრიგადის სამხედრო მოსამსახურის - ჯ. პ-ისათვის ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების თაობაზე. ანალოგიური მიზეზი იქნა მითითებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ფინანსების მართვის დეპარტამენტის 2018 წლის 31 ივლისის MOD 5 18 00759001 წერილით.
საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თავდაცვის ძალების აღმოსავლეთ სარდლობის 2019 წლის 12 აგვისტოს MOD 0 19 00824796 ცნობის თანახმად, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ჯ. პ-ის მიმართ გააჩნია დავალიანება (ერთჯერადი დახმარება). ხელზე ასაღები თანხა შეადგენს 2416.68 ლარს.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამხედრო მოსამსახურის სტატუსს, სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის მქონე პირებსა და მათ უფლება-მოვალეობებს, აგრეთვე სამხედრო მოსამსახურეების, მათი ოჯახის წევრებისა და სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილი პირების ძირითად სოციალურ-სამართლებრივი დაცვის გარანტიებს ადგენს „სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის შესახებ“ საქართველოს კანონი. აღნიშნული კანონის მე-4 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, სამხედრო მოსამსახურის, სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნილი პირისა და მათი ოჯახის წევრების სოციალურ და სამართლებრივ დაცვას უზრუნველყოფს სახელმწიფო. ამავე კანონის 21-ე მუხლის მეორე პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურეს სამსახურიდან დაითხოვენ რეორგანიზაციასა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით.
საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს „საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა, სახელმწიფო სპეციალური წოდების მქონე და სამოქალაქო პირთა შრომის ანაზღაურების, სოციალური დაცვისა და მატერიალური უზრუნველყოფის შესახებ“ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 26 სექტემბრის N560 ბრძანებაზე, რომელიც მოქმედებდა სადავო პერიოდში (2018 წლის პირველ იანვრამდე). აღნიშნული ბრძანების 26-ე პუნქტის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებიც დათხოვნილი არიან შეიარაღებული ძალების რიგებიდან ზღვრული ასაკის მიღწევის, ავადმყოფობის გამო, რეორგანიზაციასა და შტატების შემცირებასთან დაკავშირებით, ნამსახურები წლების (სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ნამსახურები წლების გარდა) მიხედვით (მათ შორის ყოფილი სსრკ-ისა ან სხვა სახელმწიფოს შეიარაღებულ ძალებში ნამსახურები წლების ჩათვლით) ეძლევათ ერთჯერადი გასასვლელი დახმარება დანართი N22-ით გათვალისწინებული გაანგარიშების ნორმების მიხედვით. ამავე ბრძანების 471 პუნქტის თანახმად, ამ პუნქტში მითითებულ სამხედრო მოსამსახურეებს, რომლებიც ორი, ოთხი ან რვა წლის ვადით გააგრძელებენ სამხედრო სამსახურს 2009 წლის პირველ მარტს ან პირველი მარტის შემდეგ გაფორმებული კონტრაქტის საფუძველზე და კონტრაქტი შეუწყდებათ ვადის გასვლის ან ახალი კონტრაქტის გაფორმების გამო, კონტრაქტის სრული ვადის ამოწურვის შემდეგ მიეცემათ ერთჯერადი დახმარება 472 პუნქტში მითითებული ოდენობით. 472 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, 471 პუნქტში მითითებულ სამხედრო მოსამსახურეს ერთჯერადი დახმარება მიეცემა 3000 ლარის ოდენობით, ორ წლიანი კონტრაქტის საფუძველზე ამ კონტრაქტის ვადით სამსახურის გავლის შემთხვევაში. ამავე ბრძანების 473 პუნქტის შესაბამისად, 26-ე, 38-ე და 40-ე პუნქტებით გათვალისწინებული შესაბამისი ერთჯერადი დახმარებების დამატებით, 471 პუნქტით გათვალისწინებული კონტრაქტის ვადის ამოწურვამდე სხვა კონტრაქტის (გარდა, ოფიცერთან გასაფორმებელი კონტრაქტისა) გაფორმების, შტატების შემცირების, ავადმყოფობის, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების შედეგად გარდაცვალების, დაჭრა/დასახიჩრების, ზღვრული ასაკის საფუძველზე დათხოვნის შემთხვევაში, სამხედრო მოსამსახურეს ან მისი ოჯახის წევრს 472 პუნქტით განსაზღვრული ერთჯერადი დახმარება მიეცემა ფაქტობრივად ნამსახურები ვადის პროპორციულად. შესაბამისად, გამოიყენება 42-ე პუნქტით განსაზღვრული წესი. ჯამური ვადის გაანგარიშება ხდება სრული თვით. ამ მიზნით ერთ თვემდე ნამსახურები ვადა ითვლება სრული ერთი თვის სამსახურად.
საკასაციო პალატა საყურადღებოდ მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ ჯ. პ-ის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძველი გახდა დაწესებულების რეორგანიზაცია და შტატების შემცირება. ამასთანავე, დადგენილია, რომ სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტისა და საქართველოს შეიარაღებული ძალებიდან დათხოვნის გამო, ჯ. პ-ის ერთჯერადი დახმარება არ მიუღია. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და ჯ. პ-ის შორის გაფორმებული კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტის უშუალო ფაქტობრივი საფუძვლის შინაარსის გათვალისწინებით, არ არსებობს მასზე ერთჯერადი დახმარების გაცემის დამაბრკოლებელი გარემოება. სააპელაციო სასამართლომ სწორად აღნიშნა, რომ ვინაიდან ხელშეკრულების მოშლის ინიციატორი მოსარჩელე მხარე არ ყოფილა, ხოლო კონტრაქტში გათვალისწინებული ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების პირობის რეალიზება დამოკიდებული იყო სამხედრო მოსამსახურის მიერ 2 წლის ვადით სამსახურზე, ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან რეორგანიზაციისაა და შტატის შემცირების გამო ჯ. პ-ითან დადებული კონტრაქტის ვადამდე შეწყვეტა არ უნდა გახდეს ამ კონტრაქტით გათვალისწინებული ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი. ამდენად, მოცემულ სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებული ნორმებისა და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2007 წლის 26 სექტემბრის N560 ბრძანების საფუძველზე, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ერთჯერადი გასასვლელი დახმარების თანხის ანაზღაურება, ფაქტობრივად ნამსახურები ვადის პროპორციულად.
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის პრეტენზიაზე, მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, მითითებული ნორმებიდან გამომდინარეობს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დარღვევის საკითხის დასადგენად, გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრას.
მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ არაერთგზის მიმართა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს (2012 წლის 12 ივლისის, 2016 წლის 11 აპრილის და 2018 წლის 12 ივლისის პატაკები), კონტრაქტიდან გამომდინარე, ერთჯერადი დახმარების ანაზღაურების მოთხოვნით, თუმცა, მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, დავალიანების დასაფარად, ბიუჯეტში შესაბამისი ასიგნებების არარსებობის გამო. ამათან, საქმეს ერთვის 2019 წლის 12 აგვისტოს ცნობა, რომლითაც თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან აღიარებულია ჯ. პ-ის მიმართ არსებული დავალიანება (ერთჯერადი დახმარება, რომლის ხელზე ასაღები ოდენობაც შეადგენს 2416.68 ლარს). სააპელაციო სასამართლომ სწორად აღნიშნა, რომ მითითებული ცნობა, შინაარსით წარმოადგენს ვალდებულების აღიარებას. ამდენად, მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა სწორედ ამ თარიღიდან უნდა დაიწყოს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლიდან გამომდინარე. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ჯ. პ-იმა სადავო თანხის ანაზღაურების მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი წარადგინა 2021 წლის 20 მაისს - კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის დაცვით.
საკასაციო პალატა ასევე მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომელიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის ადვოკატის ხარჯების დაკისრებას შეეხება. საქმეზე წარმოდგენილია ჯ. პ-ის მიერ ლ. ა-ის სასარგებლოდ 500 ლარის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი, საადვოკატო მომსახურებისათვის. საქმეს ასევე ერთვის 2021 წლის 18 მაისს გაფორმებული მინდობილობა, რომლითაც დასტურდება, რომ ჯ. პ-ის უფლებებსა და ინტერესებს სასამართლოში დაიცავს ლ. ა-ი. ამდენად, საადვოკატო მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულების წარმოდგენის გარეშეც დასტურდება, რომ ადვოკატმა რეალურად განახორციელა მომსახურება, შესაბამისი საფასურის სანაცვლოდ. აღნიშნული კი, წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს, სარჩელის დაკმაყოფილების პირობებში, შესაბამისი ხარჯის ანაზღაურების საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსათვის დასაკისრებლად.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს. მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა. შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 მარტის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე
გენადი მაკარიძე
