საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-807(2კ-21) 18 ოქტომბერი, 2022 წელიქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოპასუხეები) - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, სსიპ შემოსავლების სამსახური
პროცესუალური მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) - ზ. ზ-ე
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 31 მაისის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
ზ. ზ-ემ 2019 წლის 7 ივნისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ უკანონო საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის საფუძველზე მიყენებული მატერიალური ზიანის სახით 3750 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით ზ. ზ-ის სარჩელი მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით გადაეგზავნა განსჯად თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით, ზ. ზ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურს სოლიდარულად დაევალათ მოსარჩელე ზ. ზ-ის სასარგებლოდ, უკანონო საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის საფუძველზე მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 3750 ლარის ოდენობით. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 31 მაისის განჩინებით, სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილება. მითითებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ შემოსავლების სამსახურმა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ, რომელთაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.
კასატორის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელი მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლსა და 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ბს-1521-1478(2კ-08) გადაწყვეტილებაზე და აღნიშნავს, რომ რეალურად არსებული ზიანისთვის აუცილებელია კონკრეტულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა, ანუ ქმედება უშუალო წინაპირობას უნდა წარმოადგენდეს დამდგარი შედეგისათვის, რასაც მოცემულ საქმეზე ადგილი არ აქვს; კერძოდ, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ფინანსთა სამინისტროს მხრიდან მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტის არსებობას. საქმეში არსებული მასალებიდან ირკვევა, რომ შემოსავლების სამსახურის მონიტორინგის დეპარტამენტის ოფიცრების მიერ 2015 წლის 28 სექტემბერს შედგენილი №134419 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის მიხედვით, ა. გ-ი (პ.ნ. ...) ახორციელებდა (გამოყენებული სატრანსპორტო საშუალების სახ. ნომ. ...) ზ. ზ-ის სამეწარმეო საქმიანობისთვის განკუთვნილი 3000 ლარის ღირებულების, 5მ3 დახერხილი ხის მასალის ტრანსპორტირებას ხე-ტყის სასაქონლო ზედნადების გარეშე, რაზეც საგადასახადო კოდექსის 286-ე მუხლის 12 პრიმა ნაწილის შესაბამისად შეეფარდა ჯარიმა 5000 ლარის ოდენობით და ჩამოერთვა საქონელი. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2018 წლის 21 მარტის №19-05/466 წერილის მიხედვით, 2015 წლის 28 სექტემბერს შედგენილი №134419 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე ზ. ზ-ისათვის ჩამორთმეული 5მ3 მოცულობის დახერხილი ხის მასალა, მომსახურების სააგენტოს მიერ კანონმდებლობის სრული დაცვით რეალიზებულია ელექტრონულ აუქციონზე და გადაცემულია მყიდველზე. მართალია, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ზ. ზ-ის მიმართ შედგენილი საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი და მისი ადმინისტრაციული წესით გასაჩივრების შედეგად მიღებული ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები, თუმცა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილის, ამავე კოდექსის 197-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 304-ე მუხლის პირველი ნაწილის შინაარსის გათვალისწინებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო არის ორგანო, რომელიც იხილავს შემოსავლების სამსახურის მიერ გამოცემული აქტების კანონიერების საკითხს და იღებს გადაწყვეტილებას საჩივრის დაკმაყოფილების ან არდაკმაყოფილების შესახებ კანონით დადგენილი წესით. ამასთან, საბჭო გადაწყვეტილების მიღებისას ხელმძღვანელობს სამართლიანობის, ობიექტურობის, მხარეთა თანასწორობისა და მიუკერძოებლობის პრინციპებით (მუხლი 298) და გადაწყვეტილებას იღებს საბჭოს სხდომაზე დამსწრე საბჭოს წევრების ხმათა უმრავლესობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საბჭოს გადაწყვეტილება, ისევე როგორც სასამართლოს გადაწყვეტილება, მიიღება საბჭოს წევრთა შინაგანი რწმენით, რომელიც ემყარება საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და რომლის შედეგად მიღებული დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ აისახება საბჭოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს გადაწყვეტილება, მიუხედავად იმისა, დარჩება თუ არა იგი ძალაში, წარმოადგენს მართლზომიერ აქტს და მისი შემდგომში ბათილად ცნობა (ისევე როგორც სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემთხვევაში) არ შეიძლება წარმოადგენდეს გადაწყვეტილების მიმღები ორგანოს პასუხისმგებლობის საფუძველს.
კასატორის მოსაზრებით, ცალსახაა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედება ან დანაშაული, რომელიც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოშობდა მოსარჩელე მხარისთვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან საბჭოს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, მიაჩნია, რომ უსაფუძვლოა სასამართლოს გადაწყვეტილება ფინანსთა სამინისტროს მიერ დაზარალებულის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ნაწილში.
კასატორი ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლზე და მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, აღნიშნულ საქმეზე წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, რადგან დადგენილია, რომ მოსარჩელეს სამეწარმეო საქმიანობისთვის განკუთვნილი 3000 ლარის ღირებულების, 5მ3 დახერხილი ხის მასალა ჩამოერთვა შემოსავლების სამსახურის მიერ შედგენილი სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე. ამასთან დადგენილია, რომ 2015 წლის 28 სექტემბერს შედგენილი №134419 საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმის საფუძველზე ზ. ზ-ისათვის ჩამორთმეული 5მ3 მოცულობის დახერხილი ხის მასალა შემოსავლების სამსახურის მიერ რეალიზაციის მიზნით გადაეცა მომსახურების სააგენტოს, რომელმაც კანონმდებლობის დაცვით მოახდინა ქონების რეალიზაცია ელექტრონულ აუქციონზე და გადასცა შესაბამის მყიდველს. შესაბამისად, ნათელია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ვერ იქნება მოპასუხე მხარე აღნიშნული კატეგორიის საქმეებზე, იმის გამო, რომ არ წარმოადგენს სამართალურთიერთობის მხარეს და ზემოხსენებული ქონების როგორც ჩამორთმევა, ისე რეალიზაცია არ მომხდარა ფინანსთა სამინისტროს სამართლებრივი აქტის საფუძველზე.
კასატორის მოსაზრებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს, მოსარჩელის თანხმობით, ფინანსთა სამინისტრო უნდა ეცნო არასათანადო მოპასუხედ, ხოლო თანხმობის არ არსებობის შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, გადაწყვეტილებით უარი უნდა ეთქვა ფინანსთა სამინისტროს მიმართ არსებული მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, რაც სასამართლომ არ განახორციელა. ზემოაღნიშნული კი მიუთითებს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, კერძოდ, სრულად და ყოველმხრივ რომ შეესწავლა საქმის გარემოებები, აპელანტების მიერ წარდგენილი ყველა არგუმენტი და მტკიცებულება, საქმეზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველი.
კასატორის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის წარმომადგენლის განმარტებით, როგორც პირველი ინსტანციის, ასევე სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა სადავო ქონების ღირებულება, რადგან საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის N994 ბრძანებით დამტკიცებული „მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების დაფარვის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის“ 69-ე მუხლში 2019 წლის 30 იანვარს შესული ცვლილების თანახმად, თუ საგადასახადო დავის განმხილველი ორგანოს ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი საგადასახადო ორგანო გადაწყვეტილება, რომლითაც პირს საგადასახადო სანქციის სახით შეეფარდა სამართალდარღვევის საქონლის ან/და სატრანსპორტო საშუალების უსასყიდლოდ ჩამორთმევა, ხოლო ჩამორთმეულ ქონებაზე დასრულებულია კანონმდებლობით დადგენილი განკარგვის პროცედურები, პირს/გადასახადის გადამხდელს სააგენტოს მიერ უბრუნდება ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა. შესაბამისად, მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა აუქციონზე რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხა, რაც შეადგენს 2137.5 ლარს. აღნიშნული ცვლილები ამოქმედდა 2019 წლის 2 თებერვლიდან, სასამართლოს გადაწყვეტილება კი, რომლითაც ბათილად იქნა ცნობილი სამართალდარღვევის ოქმი და ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება მიღებულია 2017 წლის 3 ოქტომბერს, შესაბამისად, სადავო ოქმი კანონიერ ძალაში შესულია ამ ცვლილების ამოქმედებამდე.
კასატორი მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე და აღნიშნავს, რომ მართალია, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივ თვითმმართველობის ორგანოსგან ან მომსახურისგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება, რაც გულისხმობს არა კონკრეტული სუბიექტის მიერ წინასწარ დადგენილ ზღვრული ოდენობით, არამედ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, პირისათვის რეალურად მიყენებული ზარალის სრული მოცულობით ანაზღაურების ვალდებულება, თუმცა აღნიშნულ საქმეზე, ზიანის მიყენების ფაქტი არ დასტურდება და ასეთის არსებობის დადასტურების შემთხვევაშიც, მისი ოდენობა განისაზღვრებოდა ქონების რეალიზაციიდან მიღებული - 2137. ლარით და არა სასამართლოს მიერ მითითებული თანხით. ამასთან საგულისხმოა, რომ პირველადი დავის ფარგლებში არ ყოფილა მსჯელობა ხე-ტყის მასალი დაბრუნებაზე.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, ხოლო 2021 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს, შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არსებითად სწორად გადაწყვიტეს მოცემული დავა.
განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიუთითებდა ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო მოქმედებას, კერძოდ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად ცნობილი აქტებით ზიანის მიყენების ფაქტზე, შესაბამისად, უნდა დადგინდეს ანაზღაურების დაკისრებისთვის ნორმატიულად განსაზღვრული წინაპირობების არსებობა, ჰქონდა თუ არა ადგილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან მოსარჩელის კანონიერი უფლების ხელყოფას.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით, ასევე საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით, რომლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებლობა ეკისრება სახელმწიფოს. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის მხრიდან განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით. სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე, სახელმწიფოსთან (მუნიციპალიტეტთან) ერთად, სოლიდარულად აგებს პასუხს. ამრიგად, მითითებული სამართლებრივი ნორმებით ცალსახად დგინდება, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობების კუმულატიურად არსებობისას, კერძოდ, სახელმწიფოსთვის ზიანის ანაზღაურების დასაკისრებლად უნდა არსებობდეს, სათანადო მტკიცებულებით დადასტურებული, სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და უკანონო ქმედების შედეგადაც სახეზე უნდა იყოს მიყენებული ზიანი. დასახელებული კუმულატიური პირობებიდან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობას.
რაც შეეხება უშუალოდ მატერიალურ ზიანს, აღსანიშნავია, რომ ქონებრივი უფლებების უკანონო შეზღუდვა იწვევს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებული პირის უფლებები აღდგეს პირვანდელ მდგომარეობაში, რაც ასევე მოიცავს სახელმწიფოს ვალდებულებას, სრულად აუნაზღაუროს პირს უკანონო (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) ქმედებით გამოწვეული მატერიალური ზიანი, ასეთის დადასტურების შემთხვევაში. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.
საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2010 წლის 31 დეკემბრის N994 ბრძანებით დამტკიცებული „მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების დაფარვის, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები განხორციელების, სამართალდარღვევათა საქმისწარმოების წესის“ 69-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, თუ საგადასახადო დავის განმხილველი ორგანოს ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილება, რომლითაც პირს საგადასახადო სანქციის სახით შეეფარდა სამართალდარღვევის საქონლის ან/და სატრანსპორტო საშუალების უსასყიდლოდ ჩამორთმევა, ან საგადასახადო დავის განმხილველი ორგანოს ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გადასახადის გადამხდელი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-7 ნაწილის საფუძველზე გათავისუფლდა შესაბამისი საგადასახადო სანქციისაგან, პირი უფლებამოსილია წერილობითი ან ელექტრონული ფორმით განცხადებით მიმართოს საგადასახადო ორგანოს საქონლის ან/და სატრანსპორტო საშუალების დაბრუნების თაობაზე, რომელსაც უნდა ერთოდეს დავის განმხილველი ორგანოს ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება არ აჩერებს მის მოქმედებას და სასამართლო დავის დასრულებამდე ხდება ჩამორთმეული ქონების რეალიზება, სასამართლო დავის მოსარჩელისთვის წარმატებით დასრულების შემთხვევაში, საგადასახადო კანონმდებლობა ითვალისწინებს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის დაბრუნების უფლებას, რამდენადაც აღნიშნული რეალურად წარმოადგენს ზიანს - პირის სამართლებრივად დაცულ სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფით შედეგებს.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის არსებობისას მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის მხარეზეა. „ზიანის ანაზღაურების (როგორც ფაქტობრივად დამდგარი დანაკლისის, ასევე მიუღებელი შემოსავლის) მოვალეობის დაკისრების უმთავრესი წინაპირობა მიზეზობრივი კავშირია მოვალის ქმედებასა და ქმედების შედეგად დამდგარ ზიანს შორის, რაც დგინდება ე.წ. ეკვივალენტურობის თეორიის საფუძველზე, რომლის თანახმად, ნებისმიერი პირობა მიზეზობრივ კავშირშია შედეგთან და შედეგისთვის თანაბარმნიშვნელოვანს წარმოადგენს (,,ეკვივალენტურს“), თუკი დადგინდება, რომ ამ პირობის გარეშე შედეგი თავისი კონკრეტული ფორმით არ დადგებოდა. მიზეზობრივი კავშირის ჯაჭვი შეიძლება აერთიანებდეს ერთ ან რამდენიმე, შემთხვევით ან მოსალოდნელ, პირდაპირ ან არაპირდაპირ მიზეზს. პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზშედეგობრივი კავშირისას უმნიშვნელოვანესია მიზეზებისა და დამდგარი შედეგის ფაქტობრივი ურთიერთკავშირის დადგენა. ამ მიზნით, დაზარალებული პირი ვალდებულია დაამტკიცოს როგორც ზიანის არსებობა, აგრეთვე მიზეზობრივი კავშირი მოვალის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მიზეზობრივი კავშირი, ხოლო მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ქმედების მართლზომიერება და ბრალის გამომრიცხავი გარემოებები. ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად იმ პირმა ვისაც ზიანი მიადგა, უნდა წარადგინოს შესაბამისი დოკუმენტები, რათა დაამტკიცოს, შესაძლებლობის ფარგლებში, ზიანის არა მარტო არსებობა, არამედ მისი რაოდენობა და ღირებულებაც.“ (სუსგ საქმეზე №ბს-705(კ-21), 03.05.2022წ.)
ამრიგად, პალატა მიუთითებს, რომ მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს დავის მართებულად გადაწყვეტისთვის, რაც განპირობებულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული დანაწესით, რომლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია დაასაბუთოს სარჩელი და წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს წერილობითი პასუხი (შესაგებელი) და შესაბამისი მტკიცებულებები. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველსა და მე-3 ნაწილებზე, რომელთა თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამრიგად, მხარე ვალდებულია უზრუნველყოს მისი მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით.
განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალების მიხედვით დადგენილია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 3 ოქტომბრის Nბს-612-609(2კ-17) განჩინებით კანონიერ ძალაში შევიდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 ოქტომბრის N3/1655-16 გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა მოსარჩელე ზ. ზ-ის სარჩელი, სსიპ შემოსავლების სამსახურის მონიტორინგის დეპარტამენტის მიერ, მოსარჩელე ზ. ზ-ის მიმართ, 2015 წლის 28 სექტემბერს შედგენილი საგადასახადო სამართალდარღვევის N134419 ოქმის, 2015 წლის 17 ნოემბრის N43295 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭოს 2016 წლის 17 თებერვლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.
საგადასახადო სამართალდარღვევის N134419 ოქმის საფუძველზე მოსარჩელეს შეფარდებული ჰქონდა სამართალდარღვევის საგნის - დახერხილი 5მ3 ხის მასალის ჩამორთმევა და ჯარიმა 5000 ლარის ოდენობით. მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ჩამორთმეული ქონება რეალიზებულია და რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა, სამართალდარღვევის შესახებ ოქმის ბათილად ცნობის მიუხედავად, მოსარჩელეს არ მიუღია. საქმეში დაცული სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 14 მაისის საექსპერტო დასკვნის მიხედვით, დახერხილი 5მ3 ხის (სოჭის წიწვოვანი ჯიშის გამომშრალი) მასალის საბაზრო ღირებულება განსაზღვრულია სწორედ 3750 ლარით, რომლის ანაზღაურებასაც ითხოვს მოსარჩელე.
ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ პირობებში, როდესაც სამართალდარღვევის შესახებ მოპასუხეთა მიერ გამოცემული აქტების სასამართლოს მიერ ბათილად ცნობით დადასტურებულია ზ. ზ-ისთვის 3750 ლარის ღირებულების მისი კუთვნილი ქონების - დახერხილი 5მ3 ხის (სოჭის წიწვოვანი ჯიშის გამომშრალი) მასალის უკანონოდ ჩამორთმევა, იკვეთება მიზეზშედეგობრივი კავშირი ზ. ზ-ისათვის მიყენებულ მატერიალურ ზიანსა (რეალიზებული ქონების ღირებულების) და ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეულ ქმედებას შორის. პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლისა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, დაადასტურა მოპასუხეთა ქმედების/უმოქმედობის მართლწინააღმდეგობა და ბრალეულობა, შესაბამისად ზიანის მიყენება, ამდენად, წინამდებარე შემთხვევაში კუმულაციურად არსებობდა მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეთათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა წინაპირობა, რაც მართებულად დაედო საფუძვლად სარჩელის დაკმაყოფილებას.
რაც შეეხება კასატორის - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოსაზრებას მისი არასათანადო მოპასუხედ ცნობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ სსიპ ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს მიერ მოსარჩელის კუთვნილი ქონების, დახერხილი 5მ3 ხის (სოჭის წიწვოვანი ჯიშის გამომშრალი), რეალიზაცია წარმოადგენს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მონიტორინგის დეპარტამენტისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების საბჭოს უკანონო ქმედებების თანმდევ შედეგს, შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ სუბიექტებად - მოპასუხეებად, სწორად იქნა განსაზღვრული სსიპ შემოსავლების სამსახური და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საკასაციო საჩივრებში მეორდება სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება, სააპელაციო პალატამ ამომწურავად იმსჯელა სადავო საკითხთან დაკავშირებით, კასატორები დამატებით ვერ უთითებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების არსებით ფაქტობრივ თუ სამართლებრივ უსწორობაზე, შესაბამისად, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის არც ერთ საფუძველს, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 31 მაისის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე
მ. ვაჩაძე
ბ. სტურუა
