ბს-1245(2კ-18) 12 ოქტომბერი, 2022წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ქეთევან ცინცაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ლ...“, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

მესამე პირი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

დავის საგანი – სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტში ასანაზღაურებელი თანხის გათვალისწინება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 14.06.2018წ. გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

სს „ლ...მ“ 11.08.2016წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის ისეთი ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების მოთხოვნით, რომლითაც სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტში გათვალისწინებული იქნება ქ. თბილისის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულებით 5 730 000 მანეთის ეკვივალენტი ლარის გამოყოფა (სს „ლ...ს“ მიმართ არსებული ვალდებულების შესასრულებლად).

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სს „ლ...“, რომელიც შექმნილია „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის საფუძველზე, არის „თ...ის“ სამართალმემკვიდრე. აღნიშნულმა ფაბრიკამ 1985-1989 წლებში თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს ანგარიშზე N217 კორპუსის ასაშენებლად ჩარიცხა 1 730 000 მანეთი, ხოლო 1989-1990 წლებში - წილობრივი მონაწილეობის წესით საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო კომბინატის ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს გადაერიცხა 4 000 000 მანეთი. ამდენად, ორივე ობიექტის ასაშენებლად ჯამში ფაბრიკას ჩარიცხული აქვს 5 730 000 მანეთი. თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომს არც საცხოვრებელი კორპუსი ან სახლმშენებელი კომბინატი აუშენებია და არც გადარიცხული თანხა დაუბრუნებია. საქართველოს მთავრობამ 23.06.1992წ. მიიღო N666 დადგენილება, რომლითაც 2000 წლამდე გადავადდა რიცხული დავალიანების გადახდა, ამავე დადგენილებით საქართველოს ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროებს დაევალათ, რომ 2001 წლიდან ქ. თბილისის მერიისთვის, მიზნობრივი დანიშნულებით ყოველწლიურად გამოეყოთ სახსრები საწარმოთა და ორგანიზაციათა მიმართ არსებული დავალიანებების დასაფარავად. მითითებულ საწარმოთა რიგს მიეკუთვნებოდა აგრეთვე „თ...ა“. 2016წ. საქართველოს ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროებში გაგზავნილი მიმართვების პასუხად მოსარჩელის წარმომადგენელს ეცნობა, რომ ვერ იქნა მოძიებული ინფორმაცია N666 დადგენილებით გათვალისწინებული თანხების ქ. თბილისის მერიისათვის ჩარიცხვის შესახებ.

დავის საქალაქო სასამართლოში განხილვისას, საქმეში მესამე პირებად ჩაერთვნენ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.09.2017წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 17.10.1993წ. N958 განკარგულებით რეგისტრაციაში გატარდა დახურული სააქციო საზოგადოება „ლ...ს“ წესდება, ძალადაკარგულად ჩაითვალა თბილისის ნაძალადევის რაიონის პრეფექტურის 30.09.91წ. N7/694 გადაწყვეტილების საფუძველზე რეგისტრირებული საიჯარო საწარმოო-სპორტული ნაწარმის ექსპერიმენტალური ფაბრიკა ,,ლ...ს“ წესდება და მის სამართალმემკვიდრედ ჩაითვალა დახურული სააქციო საზოგადოება ,,ლ...“. ამასთან, სს „ლ...ს“ 16.09.1996 წ. წესდების შესაბამისად, სს ,,ლ...“ არის ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 17.10.1993წ. N958 განკარგულებით რეგისტრირებული დახურული სააქციო საზოგადოება „ლ...ს“ სამართალდამემკვიდრე. სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურმა ფაბრიკამ თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს ანგარიშზე 1985-1989 წლებში ჩარიცხა 1 730 000 მანეთი ქალაქის საბინაო მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის მისაღებად (მათ შორის: 1985 წ. - 720 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N7), 1986 წ. - 800 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N99), 1987 წ. - 40 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N129), 1988 წ. - 100 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N220), 1989 წ. - 70 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N349)). აღნიშნული თანხით ფაბრიკის მუშა-მოსამსახურეებისათვის უნდა აშენებულიყო ...ის მე-... მ/რ-ში, 16-სართულიანი, 64-ბინიანი, საცხოვრებელი კორპუსი N..., საერთო ფართობით 4249 კვ.მ.. 1990 წ. დაიწყო ამ კორუსის მშენებლობა, გაითხარა ქვაბული, მაგრამ ქვეყანაში განვითარებული მოვლენების გამო მშენებლობა შეჩერდა. თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურმა ფაბრიკამ 1989-1990 წლებში საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო კომბინატის ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად ასევე ჩარიცხა 4 000 000 მანეთი (მათ შორის: 27.02.1989 წ. - 100 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N91), 20.06.1990 წ. - 200 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N39), 16.07.1990 წ. - 200 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N47), 15.08.1990 წ. - 200 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N59), 03.09.1990 წ. - 200 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N65), 23.10.1990წ. - 200 000 მანეთი (საგადასახადო დავალება N66), 1989 წ. კაპიტალური დაბანდებათა გადაცემის ოქმის თანახმად, საკავშირო გოსპლანის მიერ ჩაირიცხა 2 000 000 მანეთი). საცხოვრებელი კორპუსის და სახლმშენებელი კომბინატის მშენებლობისათვის თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურ ფაბრიკას ჩარიცხული აქვს ჯამში 5 730 000 მანეთი. ესპერიმენტალურ ფაბრიკას მითითებული თანხა არ დაბრუნებია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ 23.06.1992 წ. მიიღო N666 დადგენილება ქ. თბილისის მერიის საბინაო მშენებლობაში მოწილე საწარმოთა, ორგანიზაციათა, დაწესებულებათა კუთვნილი საბინაო ფონდის დავალიანების 2000 წლამდე განვადების შესახებ, რომლითაც საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ დაადგინა, რომ 1992 და შემდგომ წლებში საბინაო მშენებლობის მოცულობათა შემცირების გამო მიღებულ იქნა ქალაქ თბილისის მერიის წინადადება მოწილე ორგანიზაციებისათვის საბინაო ფონდის რიცხული დავალიანების 2000 წლამდე განვადების შესახებ. მოწილეობის წესით გადაცემული სახსრების საწარმოების, ორგანიზაციებისა და დაწესებულებებისათვის დაბრუნება განვადდა 2000 წლამდე. ამავე დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს რესპუბლიკის ეკონომიკის სამინისტროს დაევალათ 2001 წლიდან ქალაქ თბილისის მერიისათვის ყოველწლიურად მიზნობრივი დანიშნულებით სახსრების გამოყოფა საწარმოთა, ორგანიზაციათა და დაწესებულებათა რიცხული დავალიანების გასასტუმრებლად. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 07.03.2016 წ. N08-02/18608 წერილით სს ,,ლ...ს“ ეცნობა, რომ სამინისტროს ინფორმაციით ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის თანხის გამოყოფა არ მომხდარა, ამასთანავე, აღნიშნული სამუშაოების დასაფინანსებლად ,,საქართველოს 2016 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“ კანონით თანხები გათვალისწინებული არ იყო. მოსარჩელის მიმართ არსებული დავალიანების ანაზღაურების მიზნით სახელმწიფო ბიუჯეტში შესაბამისი მიზნობრივი თანხის გათვალისწინების შესახებ სს „ლ...ს“ განცხადება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ არ დააკმაყოფილა.

საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ერთმნიშვნელოვნად არ დასტურდება იმ საწარმო-დაწესებულების სამართალმემკვიდრედ მოსარჩელის მიჩნევის შესაძლებლობა, რომელიც N666 დადგენილების საფუძველზე უნდა დაკმაყოფილდეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ სამინისტროებისგან გამოყოფილი თანხებით. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 26.06.1992წ. N666 დადგენილებით განსაზღვრული ვადის დადგომამდე, 1998 წელს ამოქმედდა „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ კანონი, რომელიც აწესრიგებს საქართველოს მიერ სახელმწიფო ვალის აღებასთან, საშინაო და საგარეო კრედიტებზე სახელმწიფო გარანტიების გაცემის უფლებამოსილების მინიჭებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ადგენს სახელმწიფო ვალის დაფარვის ძირითად პრინციპებს. სასამართლომ მიუთითა „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ა“, „ბ“ ქვეპუნქტებზე, მე-3, მე-11, 48-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ ბინათმშენებლობით წარმოქმნილი დავალიანება არ არის აღიარებული სახელმწიფო ვალად, რის გამო მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი უფლების რეალიზება „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ კანონის საფუძველზე შეუძლებელია. შესაბამისად, საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმის ამ კონკრეტულ დავაზე გავრცელება სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

სკ-ის 128-ე, 129-ე, 130-ე მუხლებზე მითითებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაში თუკი მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მოთხოვის უფლება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ წარმოეშვა საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992 წ. N666 დადგენილების საფუძველზე, ამ დადგენილების თანახმად, თანხის გადახდის ვალდებულება ხელშემკვრელმა იკისრა 2001 წლის პერიოდიდან, შესაბამისად, მოთხოვნის უფლებაც მეორე მხარეს წარმოეშვა მითითებული პერიოდიდან. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულებით 5 730 000 მანეთის ექვივალენტი ლარის გამოყოფა სს ,,ლ...ს“ მიმართ არსებული ვალდებულების შესასრულებლად. მოსარჩელემ, მითითებული დადგენილების საფუძველზე მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით მიმართა 2016 წელს, შესაბამისად, სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა დარღვეულია. სკ-ის 144.1 მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. ამრიგად, იმ პირობებშიც კი, თუ მოსარჩელის მოთხოვნა სათანადო სამართლებრივი საფუძვლებით იქნებოდა გამყარებული, აღნიშნული მოთხოვნა ხანდაზმულია, რაც მოპასუხეს ათავისუფლებს ვალდებულების (ასეთის არსებობის, დადასტურების შემთხვევაში) შესრულების მოვალეობისაგან. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.09.2017წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა სს „ლ...ს“ მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 14.06.2018წ. გადაწყვეტილებით სს „ლ...ს“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 27.09.2017წ. გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, სს „ლ...ს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დაევალა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა, რომლითაც მოხდება სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტში ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულებით 1 528 000 (ერთი მილიონ ხუთას ოცდარვა ათასი) მანეთის ექვივალენტი ლარის გამოყოფის გაწერა სს „ლ...ს“ მიმართ არსებული ვალდებულების შესასრულებლად, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; სს „ლ...ს“ მიერ სარჩელზე გადახდილი 100 ლარიდან და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი 150 ლარიდან, დაკმაყოფილებული სასარჩელო მოთხოვნის შესაბამისი პროცენტული ოდენობის გათვალისწინებით, 155 ლარი დარჩა სახელმწიფო ბიუჯეტში, ხოლო 95 ლარის გადახდა დაეკისრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სს ,,ლ...ს“ სასარგებლოდ.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ დავის საგანია სს ,,ლ...ს“, ქ.თბილისის მერიასა და საქარველოს ფინანსთა სამინისტროს შორის უფლება-მოვალეობათა ფარგლების განსაზღვრა, დადგენას საჭიროებს სს „ლ...ს“ წინაშე ქ. თბილისის მერიის ვალდებულების არსებობის ფაქტი და მისი მოცულობა, განსასაზღვრია აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს როლი მოცემულ სამართალურთიერთობაში, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი. ქ. თბილისის მერიის ვალდებულების დადასტურების შემთხვევაში, მისი შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს უნდა დაეკისროს სასარჩელო მოთხოვნით გათვალისწინებული სამართლებრივი აქტის გამოცემა.

პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეები სადავოდ არ ხდიან საწარმოო-სპორტული ნაწარმის ექსპერიმენტალური ფაბრიკა „ლ...ს“ უფლებამონაცვლედ სს „ლ...ს“ მიჩნევის საკითხს.1985-1990 წლებში თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურ ფაბრიკას თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს ანგარიშზე საცხოვრებელი კორპუსის და სახლმშენებელი კომბინატის მშენებლობისათვის ჩარიცხული აქვს 5 730 000 მანეთი. ექსპერიმენტალურ ფაბრიკას მითითებული თანხა არ დაბრუნებია და არც სამშენებლო სამუშაოები განხორციელებულა. საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ 23.06.1992 წ. მიიღო N666 დადგენილება, რომელშიც აღინიშნა, რომ მოწილეობის წესით გადაცემული სახსრების საწარმოების, ორგანიზაციებისა და დაწესებულებებისათვის დაბრუნება განვადდა 2000 წლამდე. ამავე დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს რესპუბლიკის ეკონომიკის სამინისტროს დაევალათ 2001 წლიდან გამოეყოთ ქ. თბილისის მერიისათვის ყოველწლიურად მიზნობრივი დანიშნულებით სახსრები საწარმოთა, ორგანიზაციათა და დაწესებულებათა რიცხული დავალიანების გასასტუმრებლად. ამდენად, სახელმწიფომ 1992 წელს აღიარა საბინაო ფონდის რიცხული დავალიანება და ფულადი რესურსის უკან დაბრუნების მიზნით განსაზღვრა კონკრეტული ვადა - 2000 წ.. აღნიშნული პერიოდიდან, ორგანიზაციებისათვის ფულადი რესურსის უკან დაბრუნების მიზნით, ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროებს ყოველწლიურად უნდა განეხორციელებინათ შესაბამისი სახსრების გამოყოფა ქ. თბილისის მერიისთვის. პალატამ მიუთითა, რომ ფაბრიკა „ლ...ს“ მიერ თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს ანგარიშზე საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობისათვის ჩარიცხული თანხები ქმნიდა ამავე ორგანიზაციის საბინაო ფონდს, ხოლო საბინაო ფონდის რიცხული დავალიანების დაფარვის საკითხი კი საქართველოს მთავრობის ზემომითითებული დადგენილებით იქნა მოწესრიგებული. პალატამ ყურადღება გაამახვილა ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 02.05.2006წ. N789-06/6 წერილზე, რომლითაც მერიამ აღიარა თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურმა ფაბრიკის მიერ 1989-1990 წლებში საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო კომბინატის ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად 4 000 0000 მანეთის ჩარიცხვა. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ფაბრიკის მიერ სახელმწიფო დაწესებულების ანგარიშზე მიზნობრივად თანხების ჩარიცხვით, მათ შორის წარმოიშვა უფლება-მოვალეობები: ერთი მხრივ სახელმწიფო დაწესებულებებს დაეკისრათ საბინაო მშენებლობის განხორციელების ვალდებულება, ხოლო მეორეს მხრივ ფაბრიკას წარმოეშვა სახელმწიფოსაგან შესრულების მიღების უფლება. 1992 წელს სახელმწიფომ აღიარა რა დაკისრებული ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობა, განსაზღვრა საბინაო ფონდში არსებული თანხების ორგანიზაციებისათვის უკან დაბრუნების წესი. წესის თანახმად, ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროებს ქ. თბილისის მერიისთვის 2001 წლიდან ყოველწლიურად უნდა ჩაერიცხათ თანხები საბინაო ფონდის კრედიტორთა დაკმაყოფილების მიზნით. მოსარჩელის მიერ საბინაო ფონდში ჩარიცხული თანხების ოდენობა მხარეთა შორის სადავო არ არის. საქმის მასალებით არ დგინდება სახელმწიფოს მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულება. ამდენად, სახეზეა სს „ლ...ს“ მიმართ სახელმწიფოს შეუსრულებელი ვალებულება.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს მთავრობის 23.06.1992 წ. N666 დადგენილება, რომლითაც საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დაეკისრა ქ. თბილისის მერიისათვის საბინაო ფონდის დავალიანების დაფარვის მიზნით შესაბამისი სახსრების გამოყოფის ვალდებულება, ამჟამადაც მოქმედია და არ გაუქმებულა, რის გამო მითითებული აქტით დადგენილი ვალდებულება კვლავაც ძალაშია. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ დასტურდება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ ქ. თბილისის მერიისათვის სს „ლ...ს“ სასარგებლოდ დავალიანების დაფარვის მიზნით ფულადი სახსრების გამოყოფის ვალდებულება, თუმცა მნიშვნელოვანია სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის და აღნიშნულიდან გამომდინარე მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულების მოცულობის განსაზღვრა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს არეგულირებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რომლის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა (128.1 მუხ.). იგი იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (130-ე მუხ.). ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია (129.2 მუხ.). ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე (144.1 მუხ.). ასეთ შემთხვევაში, მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით კვლავ განაგრძობს არსებობას, თუმცა შეუძლებელია სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებით განხორციელება. ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან საქართველოს მთავრობის 23.06.1992წ. №666 დადგენილებით განისაზღვრა, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს ვალდებულების შესრულება დაეკისრა 2001 წლიდან ყოველწლიურად, შესაბამისად, იგი წარმოადგენდა პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებას და მასზე ვრცელდება 3 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა. პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებებთან მიმართებით ხანდაზმულობის ვადა უნდა განისაზღვროს თითოეულ შესრულებასთან მიმართებით დამოუკიდებლად. განსახლველ შემთხვევაში ვალდებულების შესრულება უნდა დაწყებულიყო 2001 წლიდან ყოველწლიურად. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა ვალდებულების შესრულების შესახებ სასამართლოში წარმოდგენილია 2016 წელს. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში 2016 წლამდე 3 წლის პერიოდი არ წარმოადგენს ხანდაზმულს და ამ პერიოდში შესასრულებელ ვალდებულებათა მიმართ მოსარჩელეს აქვს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება. რაც შეეხება დანარჩენილ პერიოდს - 2001 წლიდან 2012 წლამდე, მოსარჩელეს დაკარგული აქვს ამ პერიოდზე ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, რაც ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. რაც შეეხება შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობას, პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება იყო მოსარჩელის მიმართ არსებული დავალიანების - 5 730 000 მანეთის მიზნობრივად გამოყოფა ქ. თბილისის მერიისთვის 2001 წლიდან ყოველწლიურად. შესაბამისად, 2001 წლიდან 2016 წლამდე ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო ყოველწლიურად 382 000 (5730000(მანეთი)/15(წელი)=382000(მანეთი)) მანეთის გამოყოფა. ამდენად, 2016 წელს და მანამდე 3 წლის პერიოდზე სამინისტროს უნდა განეხორციელებინა სულ 1528000 (382 000*3+382 000 (2016 წლის)) მანეთის ექვივალენტი ლარებში გამოყოფა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 14.06.2018წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა სს „ლ...ს“ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ.

კასატორმა სს „ლ...მ“ აღნიშნა, რომ სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობა, გაურკვეველია სს „ლ...ს“ მიმართ არსებული დავალიანების 15 წელზე გაყოფის საფუძვლები, სარჩელის არა 2016 წელს, არამედ შემდგომ წლებში შეტანის შემთხვევაში პროპორციულად მოიკლებდა ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა, რაც დაუსაბუთებელია. უდავოა, რომ სს „ლ...ს“ ჯამში ჩარიცხული აქვს 5730000 მანეთი, მოპასუხეს დღემდე რაიმე თანხა აღნიშნული ვალდებულების შესასრულებლად ქ. თბილისის მერიისათვის არ გადაურიცხავს, შესაბამისად, სს „ლ...ს“ წინაშე არსებული დავალიანება კვლავ ძალაშია. საქართველოს მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილება, რომელიც ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია, არ გაუქმებულა და ამჟამადაც მოქმედებს, რის გამო სს „ლ...ს“ ამჟამადაც აქვს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ მასზე ნორმატიულად დაკისრებული ვალდებულების შესრულების მოლოდინი. საქართველოს მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილებაში არ არის მითითებული ვალდებულების შესრულების ბოლო ვადა, შესაბამისად, 2001 წლიდან მიმდინარე პერიოდის ჩათვლით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს გააჩნია საბინაო მშენებლობის დავალიანების ქ. თბილისის მერიისათვის ჩარიცხვის ვალდებულება, რის გამო სარჩელი ხანდაზმული არ არის.

კასატორმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ სკ-ის129-ე, 130-ე მუხლების საფუძველზე აღნიშნა, რომ სარჩელი ხანდაზმულია, რადგან საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების მიხედვით თანხის გადახდის ვალდებულება მოპასუხეს წარმოეშვა 2001 წელს, ხოლო სარჩელი აღძრულია 2016 წელს, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადისა და ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადის გასვლის შემდეგ. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ შესასრულებელი ვალდებულების თხუთმეტ ერთეულად დაყოფა და ხანდაზმულობის ვადის 2016 წლიდან უკუთვლით ათვლა სრულიად დაუსაბუთებელია და არ ეფუძნება რაიმე ნორმატიულ საფუძველს. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა ასევე სკ-ის 389-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმად, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის. ვინაიდან 1993 და 1995 წლებში მოხდა ეროვნული ვალუტის შეცვლა, სკ-ის 389-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების გამოშვების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 24.03.1993წ. N246 დადგენილების მე-2 მუხლით, რომლის თანახმად, თანაფარდობა კუპონსა და მანეთს შორის განისაზღვრა ერთი ერთთან, ხოლო „მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის ლარის გაშვების შესახებ“ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 16.09.1995წ. N363 ბრძანებულების მე-4 მუხლის თანახმად, კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა შეფარდებით 1 000 000 კუპონი 1 ლართან. ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მანეთის დღევანდელი ეკვივალენტი იმდენად მიზერულ თანხაში გამოისახება, რომ მის ანაზღაურებას პრაქტიკული შედეგი არ ექნება. კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს აგრეთვე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალების გზით სახელმწიფო ბიუჯეტში სს „ლ...სთვის“ თანხის გამოყოფის დავალდებულებას, რადგან საბიუჯეტო კოდექსი იმპერატიულად განსაზღვრავს საბიუჯეტო სისტემის ფორმირების პრინციპებს, ბიუჯეტის პროექტის მომზადების, განხილვის, დამტკიცების წესს. კოდექსის მე-5 თავი არეგულირებს სახელმწიფო ბიუჯეტის მომზადების, წარდგენისა და დამტკიცების პროცედურებს და იგი არ ითვალისწინებს ფინანსთა სამინისტროს მიერ აქტის გამოცემის შესაძლებლობას. ამდენად, მსგავსი აქტის გამოცემის დავალება არსობრივად კანონსაწინააღმდეგოა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და საკასაციო საჩივრების საფუძვლების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილად არის მიჩნეული, რომ თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურმა ფაბრიკამ თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს ანგარიშზე 1985-1989 წლებში ჩარიცხა 1 730 000 მანეთი ქალაქის საბინაო მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის მისაღებად, აღნიშნული თანხით ფაბრიკის მუშა-მოსამსახურეებისათვის უნდა აშენებულიყო ...ის მე-3 მ/რ-ში, 16-სართულიანი, 64-ბინიანი, საცხოვრებელი კორპუსი, საერთო ფართობით 4249 კვ.მ.. 1990 წ. დაიწყო ამ კორუსის მშენებლობა, გაითხარა ქვაბული, მაგრამ მშენებლობა შეჩერდა. თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურმა ფაბრიკამ 1989-1990 წლებში საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო კომბინატის ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად ასევე ჩარიცხა 4 000 000 მანეთი. ჯამში თ...ის მიერ თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომისათვის ჩარიცხულ იქნა 5 730 000 მანეთი. სწორედ აღნიშნული თანხის - 5 730 000 მანეთის ეკვივალენტი ლარის მიზნობრივი დანიშნულებით სახელმწიფო ბიუჯეტში გათვალისწინება არის მოთხოვნილი სს „ლ...ს“ სარჩელით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის მასალების მიხედვით თანხების ჩარიცხვა განხორციელებულია თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურის ფაბრიკის მიერ, ხოლო მოსარჩელეა სს „ლ...“. სააპელაციო პალატის მიერ უდავოდ დადგენილ გარემოებად არის მიჩნეული, რომ საიჯარო საწარმო-სპორტული ნაწარმის ექსპერიმენტალური ფაბრიკა „ლ...ს“ სამართალმემკვიდრეა დახურული სააქციო საზოგადოება „ლ...“ (ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 17.10.1993წ. N958 განკარგულება), რომლის სამართალმემკვიდრე თავის მხრივ არის სს „ლ...“ (ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს მიერ 01.10.1996წ. დადგენილებით რეგისტრირებული სს „ლ...ს“ წესდების 1.2 პ.), თუმცა საქმეში დაცული ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 17.10.1993წ. N958 განკარგულების თანახმად, საიჯარო საწარმო - სპორტული ნაწარმის ექსპერიმენტალური ფაბრიკა „ლ...“ რეგისტრირებული იყო ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის პრეფექტურის 30.09.1991წ. დადგენილების საფუძველზე, ანუ მას შემდეგ, რაც თბილისის სპორტნაწარმის ექსპერიმენტალურმა ფაბრიკამ განახორციელა თანხების ჩარიცხვა. საქმეზე არ არის გამოკვლეული თანხის ჩამრიცხველი სუბიექტის - თ...ის და მოსარჩელე სს „ლ...ს“ წინამორბედის - საიჯარო საწარმო სპორტული ნაწარმის ექსპერიმენტალური ფაბრიკა „ლ...ს“ უფლებრივი მიმართების საკითხი. რაც შეეხება საწარმო-სპორტული ნაწარმის ექსპერიმენტალური ფაბრიკა „ლ...ს“ უფლებამონაცვლედ სს „ლ...ს“ მიჩნევას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მითითებული გარემოება სააპელაციო პალატის მიერ უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) (სსკ-ის 407.2 მუხ.). განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს რაიმე სახის შედავებას აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით. შესაბამისად, სს „ლ...“ არის საწარმო-სპორტული ნაწარმის ექსპერიმენტალური ფაბრიკა „ლ...ს“ უფლებამონაცვლე, თუმცა აღნიშნული იმთავითვე არ გულისხმობს თანხის ჩამრიცხველი სუბიექტის უფლებამონაცვლედ მოსარჩელის ჩათვლის შესაძლებლობას. ამდენად, დადგენას საჭიროებს მოსარჩელის სს „ლ...ს“ მოთხოვნის უფლების მატარებელ სუბიექტად მიჩნევის საფუძვლები.

რაც შეეხება თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის ანგარიშზე ჩარიცხული თანხების დაბრუნებაზე ვალდებულ პირს, ასეთად საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილებით განსაზღვრულია ქ. თბილისის მერია, თუმცა დადგენილების მესამე პუნქტში მითითებულია, რომ დაწესებულებათა რიცხული დავალიანებების დაფარვის მიზნით ქ. თბილისის მერიას სათანადო მიზნობრივი დანიშნულებით სახსრები უნდა გამოუყონ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და საქართველოს ეკონომიკის სამინისტრომ. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი აღძრულია სწორედ ქ. თბილისის მერიის ვალდებულების შესრულების მიზნით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ შესაბამისი ფულადი სახსრების გამოყოფის მოთხოვნით. ამასთანავე, მართალია მიზნობრივი დანიშნულების თანხის გამოყოფის ვალდებულება ნორმატიულად დაეკისრა არა მხოლოდ ფინანსთა, არამედ ეკონომიკის სამინისტროსაც, თუმცა სოლიდარული ვალდებულების არსებობის შემთხვევაში, რომელიც შეიძლება კანონის საფუძველზე წარმოშობილიც იყოს (სკ-ის 464-ე მუხ.), სწორედ კრედიტორი ირჩევს იმ მოვალეს, რომელსაც ვალდებულების შესრულებას მოსთხოვს (სკ-ის 465-ე მუხ.). განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხედ დასახელდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, რის გამო სასამართლო არ იმსჯელებს 23.06.1992წ. N666 დადგენილებიდან გამომდინარე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ვალდებულებებზე, რომელიც საქმეში მესამე პირად არის ჩართული.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოთხოვნის უფლების მქონე სუბიექტის - კრედიტორის გარდა, დადგენას საჭიროებს აგრეთვე ასანაზღაურებელი ფულადი ვალდებულების ოდენობა. სააპელაციო პალატა მსჯელობს ჩარიცხული სრული თანხის 5730000 მანეთის ანაზღაურების საფუძვლებზე, თუმცა არ ითვალისწინებს აღნიშნული თანხების ჩარიცხვის დანიშნულებასა და საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების შინაარსს. მხედველობაშია მისაღები, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ეხება არა მხოლოდ ბინათმშენებლობისათვის გადარიცხულ თანხებს, რომლის ოდენობა 1 730 000 მანეთს შეადგენს, არამედ აგრეთვე - ექსპერიმენტალური ფაბრიკის მიერ სამშენებლო კომბინატის ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად 1989-1990 წლებში აღმასკომისათვის გადარიცხულ თანხას, რომლის ოდენობა 4 მილიონი მანეთია. მთავრობის ხსენებული დადგენილებით 2000 წლამდე გადავადდა საბინაო ფონდის რიცხული დავალიანებები, თუმცა სააპელაციო პალატას არ დაუსაბუთებია დადგენილების დანაწესის გავრცელება იმ გადარიცხულ თანხებზე, რომლებიც განკუთვნილი იყო ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად. თანხების ჩარიცხვის პერიოდში მოქმედი საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის მე-4 - მე-8 მუხლების მიხედვით, საბინაო ფონდს ქმნიდა მხოლოდ საქართველოს სსრ ტერიტორიაზე არსებული საცხოვრებელი სახლები და სხვა ნაგებობებში არსებული საცხოვრებელი სადგომები, არასაცხოვრებელი მიზნით გამოსაყენებელი ნაგებობები არ შედიოდა საბინაო ფონდში. სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებას საწარმოს მშენებლობის მიზნით აღმასკომისათვის გადარიცხული თანხის საბინაო ფონდის დავალიანებად მიჩნევის და მისი საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების რეგულირების ფარგლებში მოქცევის შესახებ. მოპასუხის შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობა სააპელაციო სასამართლომ განსაზღვრა 5 730 000 მანეთის ოდენობით, რომელიც საბინაო ფონდში გადარიცხულ თანხასთან ერთად (1 მლნ 730 ათასი მანეთი) მოიცავდა აგრეთვე ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად გამოყოფილ თანხას (4 მილიონი მანეთი). სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ 2001 წლიდან 2016 წლამდე ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო ყოველწლიურად 382 000 მანეთის გამოყოფა (5 730 000 მანეთი : 15 წელი = 382 000), 2016 წელს და მანამდე 3 წლის განმავლობაში სამინისტროს უნდა განეხორციელებინა სულ 1 528 000 მანეთის ექვივალენტი ლარში გამოყოფა. სააპელაციო პალატამ უგულებელყო ის გარემოება, რომ N666 დადგენილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ქ. თბილისის მერიისათვის მიზნობრივი სახსრების გამოყოფა დაევალა არა ნებისმიერი, არამედ საბინაო ფონდის რიცხული დავალიანების დაფარვის მიზნით. აღნიშნულის მიუხედავად სადავო გადაწყვეტილებაში საბინაო ფონდში და ერთობლივი საწარმოს შესაქმნელად გადარიცხული თანხები არ არის დიფერენცირებული. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებას მოსარჩელის მიერ მითითებული ჩარიცხული თანხების სრულად საბინაო ფონდის დავალიანებად მიჩნევასთან დაკავშირებით, რაც გაურკვეველს ხდის ერთობლივი საწარმოს შესაქმნელად გადარიცხული თანხების დაბრუნების ნაწილში სს „ლ...ს“ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დაცულობას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც წესი, ხანდაზმულობის ვადის დენა ჩვეულებრივ, ორდინალურად მიმდინარეობს და მისი ამოწურვის თარიღი მისი ათვლის მომენტიდან კონკრეტული, კანონით განსაზღვრული პერიოდის გასვლის კალენდარულ თარიღს ემთხვევა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც განსაკუთრებულ გარემოებათა დადგომა ხანდაზმულობის ვადის დენის შემაფერხებელ ნორმატიულ საფუძვლებს ქმნის. ერთობლივი საწარმოს შესაქმნელად გადარიცხული თანხების დაბრუნების ნაწილში სს „ლ...ს“ მოთხოვნასთან მიმართებით ხანდაზმულობის ვადის დენის შეჩერებისა თუ შეწყვეტის საფუძვლების არსებობა სააპელაციო პალატას არ დაუდგენია, აღნიშნული მოთხოვნის N666 დადგენილების რეგულირების ფარგლებში მოქცევა და მისი არახანდაზმულად მიჩნევა სააპელაციო პალატას არ დაუსაბუთებია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების გადახდის გადავადებამდე მიღებული „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ 05.03.1998წ. კანონის რეგულაცია არ ვრცელდება მოცემულ სამართალურთიერთობებზე, „სახელმწიფო ვალის შესახებ“ კანონით განისაზღვრა ის ვალდებულებები, რომელიც კანონის ამოქმედებამდე წარმოიშვა და რომლის გასტუმრებაც, როგორც საშინაო ვალისა, იკისრა სახელმწიფომ. ბინათმშენებლობით, აგრეთვე ერთობლივი საწარმოს მშენებლობაზე გადარიცხული თანხებით წარმოქმნილი დავალიანება არ არის აღიარებული სახელმწიფო ვალად. კანონით საშინაო ვალად იქნა აღიარებული კოოპერაციულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება და მუნიციპალურ საწარმო „...ში“ ხელშეკრულებით მომუშავე მძღოლების ბინებით დაუკმაყოფილებლობით წარმოქმნილი დავალიანება (48-ე მუხ. „ზ“ ქვ.პ.). ამდენად, არ არის დასაბუთებული სააპელაციო პალატის მიერ ყოველწლიურად გადასარიცხი თანხის გამოანგარიშება ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად გამოყოფილი თანხიდან.

ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობის დაანგარიშების სააპელაციო პალატის მიერ გამოყენებული წესის მართებულად მიჩნევის შემთხვევაშიც კი, დაუსაბუთებელია მოპასუხე - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის აქტის გამოცემის დავალება, რომლითაც მოხდება სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტში მერიისთვის მიზნობრივი დანიშნულებით 1 528 000 მანეთის ექვივალენტი ლარის გამოყოფის გაწერა მოსარჩელის მიმართ ვალდებულების შესასრულებლად. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს 1 528 000 მანეთის (ეკვივალენტი ლარში) ნაწილში იმ დასაბუთებით, რომ 2001 წლიდან 2016 წლამდე ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო ყოველწლიურად 382 000 მანეთის გამოყოფა (სრული დავალიანება - 5 730 000 მანეთი : 15 წელი = 382 000 მანეთი/წელში), ამდენად, ვინაიდან სახეზეა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულება, მოთხოვნა დაკმაყოფილდა 2016 წელს და მანამდე 3 წლის განმავლობაში არსებული თანხის (382 000*3+382 000 (2016 წლის თანხა)= 1 528 000) გამოყოფის ნაწილში). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებებთან დაკავშირებით ხანდაზმულობის ვადის ათვლის სპეციალური წესი მოქმედებს, რადგან იგულისხმება, რომ ვალდებულების შესრულების მოვალეობა ყოველი შესაბამისი პერიოდის (ყოველ თვე, კვარტალში ერთხელ და სხვ.) დადგომისას ხელახლა წარმოიშობა, რის გამო ვალდებულების დარღვევა ყოველი პერიოდისთვის ცალკე წარმოშობს შესრულების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადას. სკ-ის 129.2 მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. მსგავს მოთხოვნებზე აღნიშნული 3-წლიანი ვადის ათვლა გარკვეულ თავისებურებით ხასიათდება, კერძოდ, შესაძლებელია მხოლოდ სარჩელის აღძვრამდე ბოლო 3 წლის კუთვნილი თანხის ანაზღაურება. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელი 11.08.2016წ. აღიძრა, თუმცა ამის მიუხედავად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შინაარსიდან იკვეთება, რომ 3-წლიანი ვადის უკუსვლით ათვლა განხორციელდა 2016 წლის დასაწყისიდან და არა 2016 წლის აგვისტოდან, ამასთანავე, მოსარჩელეს მიეკუთვნა 2016 წლის ასანაზღაურებელი თანხა სრულად. არც ერთი აღნიშნული მიდგომა არ ეფუძნება შესაბამის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლებს და ეწინააღმდეგება თავად სააპელაციო სასამართლოს მიერვე განვითარებულ ლოგიკას. ასევე გაურკვეველია რას ეფუძნება სააპელაციო პალატის დასკვნა იმის შესახებ, რომ პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულება 2016 წლამდე უნდა შესრულებულიყო, ვალდებულების შესრულების პერიოდის სარჩელის აღძვრის პერიოდთან დაკავშირება არ ეფუძნება რაიმე დასაბუთებას. საქმის მასალებით არ იკვეთება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მატერიალურ-სამართლებრივი ვალდებულების შესრულების ვადის რაიმე ფორმით მოთხოვნის უფლების მქონე სუბიექტის მიერ თავისი საპროცესო უფლების რეალიზების - სარჩელის აღძვრის პერიოდთან კავშირი.

სააპელაციო პალატის მითითება იმაზე, რომ 1989-1990 წლებში საქალაქო საბჭოს აღმასკომის სამშენებლო კომბინატის ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად 4 000 000 მანეთის ჩარიცხვას ადასტურებს ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 02.05.2006წ. N789-06/6 წერილი, არ ასაბუთებს მოთხოვნის ამ ნაწილის საფუძვლიანობას, ვინაიდან ერთობლივი საწარმოს ასაშენებლად თანხის გადარიცხვა სცილდება საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების ფარგლებს, ამასთანავე, ხსენებული წერილი საინფორმაციო ხასიათისაა და ადასტურებს არა მოვალის მიერ დავალიანების აღიარებას, არამედ გადარიცხვის ფაქტს, ფაქტის და სასარჩელო მოთხოვნის აღიარება არ არის იდენტური ცნებები, ფაქტის აღიარება არის მტკიცებულება, ხოლო სარჩელის აღიარება არის დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე განკარგვითი აქტი. ზემოაღნიშნული წერილი არ შეიცავს ისეთ არსებით პირობებზე მითითებას, როგორიცაა შესრულების ვადა, თანხის ანაზღაურების დაპირება. ამასთანავე, მოცემულ დავაში მოპასუხე არის საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, რომელიც არ ადასტურებს სახელმწიფოს მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას და არც ასეთი შესრულების დაპირებას იძლევა. რაც შეეხება საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილებას, აღნიშნული აქტით სახელმწიფომ აღიარა ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, თუმცა დადგენილება ეხებოდა სახელდობრ საბინაო ფონდში ჩარიცხულ თანხებს.

არ არის საკმარისად დასაბუთებული აგრეთვე სააპელაციო პალატის მოსაზრება პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულების არსებობის შესახებ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულება სახეზეა მხოლოდ მაშინ, თუ ეს ვალდებულება დროის სხვადასხვა მონაკვეთში რეგულარულად თავიდან წარმოიშობა და ეს წარმოადგენს მოთხოვნის ბუნებას (მაგ.: ქირავნობა, იჯარა, ალიმენტის გადახდის ვალდებულება და სხვ.). ცალკეული შესრულების ქრონოლოგიურად პერიოდული გამეორება შესაძლოა არ იყოს მოთხოვნის ბუნების ნაწილი. პრინციპულია, რომ ვალდებულება დროის სხვადასხვა მონაკვეთში თავიდან წარმოიშვას და მხარეთა შორის არსებული სამართალურთიერთობა არ იძლეოდეს იმის შესაძლებლობას, რომ კრედიტორმა ერთიანად მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება. ერთიანი ვალდებულების მხოლოდ დროში გაწილვადებული შესრულება, მისი პერიოდული დაფარვა, არ არის საკმარისი ვალდებულების პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებად მიჩნევისათვის. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მხოლოდ იმიტომ მიიჩნია ვალდებულება პერიოდულად შესასრულებლად, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების მე-3 პუნქტით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ყოველწლიურად დაეკისრა ქ. თბილისის მერიისათვის შესაბამისი ფინანსური სახსრების გამოყოფის ვალდებულება. სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია საბინაო ფონდის დავალიანების ანაზღაურების ვალდებულების ბუნება და შინაარსი, მისი ერთიანი, კონკრეტული თანხით გამოსახვის, კრედიტორს მიერ ვალდებულების შესრულების ერთიანად მოთხოვნის, ხოლო მოვალის მიერ მისი ერთიანად დაფარვის შესაძლებლობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების პერიოდულად მიჩნევისათვის შეფასებას საჭიროებს ვალდებულების შინაარსობრივი ერთიანობის საკითხი, ვალდებულების არა ერთი ტრანზაქციით, არამედ ნაწილ-ნაწილ დაფარვა შესაძლოა განპირობებული იყოს არა ვალდებულების პერიოდული ბუნებით, არამედ გადახდის კონკრეტული ფორმის შერჩევით, რაც მხოლოდ ტექნიკური საკითხია. ვალდებულების შინაარსისა და ბუნების შეფასების გარეშე, მხოლოდ ის გარემოება, რომ 23.06.1992წ. N666 დადგენილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ყოველწლიურად დაეკისრა ქ. თბილისის მერიის მიზნობრივი სახსრებით უზრუნველყოფის ვალდებულება, იმთავითვე არ ადასტურებს ვალდებულების პერიოდულ ხასიათს. სააპელაციო პალატას არ გაუთვალისწინებია ის გარემოება, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტის ფარგლების, მისი ამოწურვადობის და სხვა ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შესაძლოა ვერ უზრუნველეყო ქ. თბილისის მერიისათვის N666 დადგენილების სუბიექტების მიმართ არსებული ჯამური დავალიანების ოდენობის შესაბამისი თანხის ერთი ტრანზაქციით მიწოდება. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მსჯელობისას სკ-ის 129.2 მუხლის გამოყენება არ არის სათანადოდ დასაბუთებული, შეფასებას საჭიროებს ვალდებულების პერიოდულად მიჩნევის საფუძვლების არსებობა.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განსახილველი დავის სარჩელზე მოპასუხეა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, მოთხოვნას საფუძვლად უდევს საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილება. ამდენად, მიზნობრივი დანიშნულებით სახსრების ქ. თბილისის მერიისათვის გამოყოფის შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ვალდებულება შესაძლოა წარმოშობილი იყოს სათანადო ნორმატიული მოწესრიგების და არა ხელშეკრულების საფუძველზე, სააპელაციო პალატას არ დაუსაბუთებია საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების ხელშეკრულებად მიჩნევის წინაპირობების არსებობა. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სკ-ის 129-ე მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა სს „ლ...ს“ სასარჩელო მოთხოვნის მიმართ გამოიყენეს არა თუ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლების, არამედ თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობის ხასიათის შეფასების გარეშე. ფაბრიკის მიერ თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომისათვის თანხების ჩარიცხვისას მოქმედი 1964წ. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მე-4, 154-ე მუხლების თანახმად, ვალდებულება შესაძლოა წარმოშობილიყო როგორც ხელშეკრულებიდან, ასევე ადმინისტრაციული აქტებიდან, არ გამოირიცხებოდა აგრეთვე თანხის სათანადო საფუძვლის გარეშე გადარიცხვის გამო ვალდებულების წარმოშობა, რაც უსაფუძვლო გამდიდრების შემადგენლობას ქმნის. ამდენად, გარკვეული არ არის თანხების გადარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი, გარკვეული ქმედებების განხორციელების მიზნით ფაბრიკის მიერ თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომისათვის თანხების გადარიცხვა იმთავითვე არ გულისხმობდა ვალდებულებითი ურთიერთობის სახელშეკრულებო ხასიათს. ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძვლის დადგენას მნიშვნელობა ენიჭება ხანდაზმულობის ვადის ხანგრძლივობის განსაზღვრის მიზნებისთვის, უკეთუ შესრულების მოთხოვნის უფლება უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმებიდან გამომდინარეობს, მოთხოვნის მიმართ სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა მოქმედებს, რადგან მართალია უსაფუძვლო გამდიდრების ფარგლებში მოთხოვნათა წარდგენისათვის კანონმდებლობით ხანდაზმულობის სპეციალური ვადები დადგენილი არ არის, თუმცა ეს არ გულისხმობს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნებზე ხანდაზმულობის ვადის გავრცელების გამორიცხვას. მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ უსაფუძვლო გამდიდრება არის გარიგების ბათილობის, მისი არარსებობის ან შეწყვეტის შედეგი და ემსახურება კრედიტორის ქონებრივი მდგომარეობის თავდაპირველი სახით აღდგენას, რის გამო გარიგების ბათილობიდან ან შეწყვეტიდან გამომდინარე მხარის მოთხოვნაზე ვრცელდება სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადა. ხსენებულთან ერთად საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოთხოვნა მიმართულია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და არა მუნიციპალიტეტის მერიისადმი, რის გამო დაუსაბუთებელია სამინისტროს მიმართ არსებულ მოთხოვნის იმთავითვე სახელშეკრულებო მოთხოვნად მიჩნევა, რადგან ქ. თბილისის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულების სახსრების გამოყოფის შესახებ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ვალდებულება წარმოშობილია არა თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობის, არამედ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების მე-3 პუნქტის საფუძველზე. ამავე დადგენილებით განისაზღვრა ქ. თბილისის მერიის ვალდებულება მიზნობრივი დანიშნულებით მიღებული სახსრებით საბინაო მშენებლობაში მოწილე საწარმოთა მიმართ არსებული დავალიანების ანაზღაურების შესახებ. ამდენად, 23.06.1992წ. N666 დადგენილებამ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ წარმოშვა ახალი სამართალურთიერთობა, რომლიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობაც უნდა შეეფასებინა სააპელაციო პალატას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 26.12.1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად უფლების დაცვის საერთო ვადა ორგანიზაციებს შორის სარჩელისათვის ერთი წლით იყო განსაზღვრული. ამავე კოდექსის 76-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლოს (ჯარიმის, საურავის) გადახდევინების შესახებ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა ექვს თვეს შეადგენდა. ამასთანავე, ხსენებული კოდექსის ნორმების მიხედვით ვადის 2001 წლიდან ათვლის შემთხვევაშიც დარღვეულია 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადები, თუმცა მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების მიღებით მხარეთა შორის თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობა მოდიფიცირდა, მთავრობამ აღიარა 1992 და შემდგომ წლებში საბინაო მშენებლობის მოცულობათა შემცირების გამო საბინაო ფონდის დავალიანების არსებობა და მისი დაფარვის საჭიროება, მოწილეობის წესით გადაცემული სახსრების საწარმოების, ორგანიზაციებისა და დაწესებულებებისათვის დაბრუნება განვადდა 2000 წლამდე, ამასთანავე, სამართალურთიერთობაში ჩაერთო კიდევ ორი სუბიექტი: საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და საქართველოს ეკონომიკის სამინისტრო, რომელთაც დაევალათ მერიისათვის შესაბამისი მიზნობრივი დანიშნულების სახსრების გამოყოფა. საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილების მე-3 პუნქტის მიხედვით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ქ. თბილისის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულებით სახსრები უნდა გამოეყო 2001 წლიდან, შესაბამისად, სწორედ ამ დროიდან წარმოიშვა ვალდებულების შესრულების შესახებ მოთხოვნის უფლება. მართალია სარჩელი აღძრულია 11.08.2016წ., თუმცა დადგენას საჭიროებს ვალდებულების წარმოშობიდან სარჩელის აღძვრამდე პერიოდში თავისი უფლებების დაცვის მიზნით მოსარჩელის მიმართვა სხვა სახელმწიფო ორგანოებისათვის. ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა არა მხოლოდ სარჩელის შეტანით, არამედ სხვა საშუალებითაც, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება (სკ-ის 138-ე მუხ.). ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ხანდაზმულობის ვადის დენა თავიდან იწყება (სკ-ის 141-ე მუხ.). ამდენად, უკეთუ სააპელაციო პალატა თვლიდა, რომ სასარჩელო მოთხოვნაზე ვრცელდებოდა ხანდაზმულობის ვადა, სს „ლ...ს“ მიერ სხვადასხვა ორგანოებისათვის მიმართვის თარიღების დადგენა მნიშვნელოვანი იყო ხანდაზმულობის ვადის ათვლის საკითხის გასარკვევად.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს ქმნის აგრეთვე მისი აღსრულების შეუძლებლობა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის ბუნდოვანებისა და განუსაზღვრელობის გამო აღსრულება ფაქტობრივად შეუძლებელია, რადგან ფულადი ვალდებულება გამოიხატება ეროვნულ ვალუტაში (სკ-ის 383-ე მუხ.). სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დაევალა სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტში ქ. თბილისის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულებით 1 528 000

(5730000(მანეთი)/15(წელი)=382000(მანეთი), 382 000*3+382 000 (2016 წლის)= 1 528 000) მანეთის ეკვივალენტი ლარის გამოყოფის გაწერა, თუმცა არ განსაზღვრულა გაუქმებული ვალუტის ლარში კონვერტაციის წესი. მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მანეთის ეკვივალენტი ლარში უნდა იქნეს გათვალისწინებული ბიუჯეტში, არ არის საკმარისი გადაწყვეტილების აღსასრულებლად, რადგან გადაწყვეტილება არ შეიცავს მითითებას მანეთში გამოსახული თანხის ლარში კონვერტაციის მეთოდზე, ბიუჯეტში გასათვალისწინებელი თანხის გაანგარიშების წესზე, არ დადგენილა იმ თანხის ზუსტი ოდენობა, რომლის ბიუჯეტში გათვალისწინებაც უნდა მოხდეს. აღნიშნულთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია სადავო სამართალურთიერთობების მიმართ გამოსაყენებელი კანონმდებლობა, სკ-ის 1507.1 მუხლის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსი ამოქმედდა 1997 წლის 25 ნოემბრიდან, მისი მოქმედება ვრცელდება სწორედ ამ პერიოდიდან წარმოშობილ სამართალურთიერთობებზე, თუმცა შეფასებას საჭიროებს ისეთი შემთხვევები, როდესაც ურთიერთობა წარმოიშვა 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, თუმცა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულებები არსებობას განაგრძობს 25.11.1997წ. შემდგომაც. სწორედ ასეთ შემთხვევებს აწესრიგებს სკ-ის 1507.2 მუხლი, რომლის თანახმად იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შევლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალოებების მიმართ. ამდენად, მითითებული ნორმა სამოქალაქო კოდექსის გავრცელების შესაძლებლობას ითვალისწინებს ისეთ უფლებებსა და მოვალეობებზე, როდესაც მართალია მხარეთა შორის ურთიერთობა წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, თუმცა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლებებისა და მოვალეობების რეალიზების საფუძველი არსებობს 25.11.1997წ. შემდეგაც. მოცემულ შემთხვევაში დგინდება, რომ ვალდებულების შესრულება დაკავშირებული იყო კონკრეტული თარიღის დადგომასთან, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 23.06.1992წ. №666 დადგენილების პირველი ნაწილის მიხედვით, 1992 და შემდგომ წლებში საბინაო მშენებლობის მოცულობის შემცირების გამო მიღებული იქნა ქ. თბილისის მერიის წინადადება მოწილე ორგანიზაციებისათვის საბინაო ფონდის რიცხული დავალიანების 2000 წლამდე განვადების შესახებ, ამავე დადგენილების მე-3 ნაწილით დავალიანების გასტუმრების ვადად განისაზღვრა 2001 წლიდან პერიოდი. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ ვალდებულებითი ურთიერთობა წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, გადახდის ვალდებულების წარმოშობის მომენტი 25.11.1997წ. შემდგომ პერიოდს უკავშირდება, შესაბამისად, გამოსაყენებელი სამართლის სწორად განსაზღვრისათვის ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისა და გადახდის ვალდებულების წარმოშობის მომენტი. უდავოა, რომ განსახილველ შემთხვევაში გადახდის ვალდებულების წარმოშობის მომენტი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლის შემდგომ პერიოდს უკავშირდება, ვინაიდან მხარემ თანხის გადახდა ამ პერიოდის შემდგომ - 2001 წლიდან იკისრა, აღნიშნული მიუთითებს მოთხოვნის უფლების წარმოშობაზე მითითებული პერიოდიდან. ამდენად, განსახილველი სამართალურთიერთობის მიმართ ვერ გავრცელდება 26.12.1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის მოწესრიგება. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ვალდებულების წარმოშობის თარიღის გათვალისწინებით (2001წ.), განსახილველი სამართალურთიერთობის მიმართ გამოყენებული უნდა იქნეს ამჟამად მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლი, რომლის თანახმად, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქვეყნის ფულად სისტემას საფუძვლად უდევს თავისი ვალუტა - ქვეყანაში აღიარებული ფულადი ერთეული. ამასთანავე, სახელმწიფო არ არის შეზღუდული შეცვალოს ქვეყანაში მოქმედი ვალუტა და დაადგინოს ახალი. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალების თანახმად თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომს თანხა ჩაერიცხა მანეთით. „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების გამოშვების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 24.03.1993წ. N246 დადგენილებით განისაზღვრა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნულ ბანკს დამოუკიდებელი კანონიერი საგადამხდელო საშუალების სახით მიმოქცევაში უნდა გამოეშვა კუპონები, რომლებიც თავდაპირველად მიმოქცევაში ჩაერთო მანეთის პარალელურად (1-ლი მუხ.), კურსით ერთი ერთთან (მე-2 მუხ.), ხოლო მოგვიანებით - „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონის ერთადერთ კანონიერ საგადამხდელო საშუალებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტისა და ეროვნული ბანკის 24.07.1993წ. N575 დადგენილებით განისაზღვრა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე 1993 წლის 3 აგვისტოდან ყველა სახის გადახდები, როგორც ნაღდი, ასევე უნაღდო, უნდა განხორციელებულიყო მხოლოდ საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონებში (1-ლი მუხ.), საბჭოთა და რუსული ფულადი ნიშნების გადაცვლის კურსად კვლავ დადგინდა შეფარდება ერთი ერთთან (მე-3, მე-5, მე-6 მუხ.). კუპონი, როგორც გადახდის საშუალება მოქმედებდა 1995 წლის 2 ოქტომბრამდე. „მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის „ლარის“ გაშვების შესახებ“ საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 16.09.1995წ. N363 ბრძანებულებით, 1995 წლის 2 ოქტომბრიდან რესპუბლიკის მთელ ტერიტორიაზე ერთადერთ კანონიერ საგადამხდელო საშუალებად გამოცხადდა და მიმოქცევაში გაშვებულ იქნა ახალი ეროვნული ვალუტა „ლარი“ (1-ლი მუხ.). კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა შეფარდებით 1 000 000 (ერთი მილიონი) კუპონი: 1 (ერთ) ლართან (მე-4 მუხ.). ამდენად, ნორმატიულად დადგენილია როგორც მანეთის კუპონთან, ასევე კუპონის ლართან გაცვლის კურსი ვალუტის შეცვლის მომენტში. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, მათ შორის ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში უთითებდა ვალდებულების ოდენობის დადგენისათვის ნორმატიული კურსის გამოყენების საჭიროებაზე და მიიჩნევდა, რომ თანხის სიმცირის გათვალისწინებით, მოთხოვნის დაკმაყოფილებას არ ჰქონდა რაიმე პრაქტიკული მნიშვნელობა, თუმცა სააპელაციო პალატას სამინისტროს არგუმენტაცია არ შეუფასებია, რაც შეუძლებელს ხდის საკასაციო ინსტანციისთვის ამ მიმართებით სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის კანონიერების გარკვევას. სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს რაიმე სახის დასაბუთებას ზემოაღნიშნული წესის, ნორმატიულად დადგენილი კურსის გამოყენების ან მისი უარყოფის შესახებ. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნორმატიული კურსისაგან განსხვავებით ფულის მსყიდველუნარიანობა განისაზღვრება მოთხოვნისა და მიწოდების თანაფარდობით და დგინდება სპეციალური ცოდნის მქონე სუბიექტის მიერ. ამდენად, სს „ლ...ს“ მიერ მოთხოვნილი თანხის ეროვნულ ვალუტაში კონვერტაციის მეთოდის დადგენას განმსაზღვრელი მნიშვნელობა აქვს განსახილველი დავის შედეგისათვის, რადგან მანეთის ეროვნულ ვალუტაში კონვერტირებისას მსყიდველუნარიანობის საფუძველზე გამოანგარიშებული ვალდებულების ოდენობა არსებითად აღემატებოდა კონვერტაციისას ნორმატიულად დადგენილი კურსის გამოყენების შედეგად მიღებული თანხის ოდენობას. აღნიშნულის მიუხედავად გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს რაიმე სახის დასაბუთებას კონვერტაციის კონკრეტული მეთოდის გამოყენების, ნორმატიული კურსით გათვალისწინების საჭიროების თაობაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს არგუმენტების გაზიარების თუ უარყოფის შესახებ, რის გამო საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს საკასაციო საჩივრის სსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული აბსოლუტური საფუძველი - გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც თავის მხრივ სსკ-ის 412-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების საფუძველს ქმნის. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კონვერტაციის მეთოდის შერჩევისას გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ მსყიდველობით უნარზე უფლების ქონა, რაც უზრუნველყოფს ინფლაციას და სხვა სახის ფინანსური კრიზისისაგან დაცვას, არ არის გარანტირებული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 1-ლი ოქმის 1-ლი მუხლით (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 07.02.2012წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ო. ლანჩავა და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ („Lanchava and Others v. Georgia”), 29.08.2002წ. გადაწყვეტილება „აპოლონოვი რუსეთის წინააღმდეგ“ („Appolonov v. Russia“), 02.07.2002წ. გადაწყევტილება საქმეზე „გაიდუკი და სხვები უკრაინის წინააღმდეგ („Gayduk and others v. Ukraine“)). ამასთანავე, ნომინალიზმის პრინციპი არ ვრცელდება იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულება, მართალია, გარკვეულ ფულად თანხაშია გამოხატული, თუმცა, აღნიშნული თანხა ნატურით შესრულების სანაცვლოდ არის დადგენილი. განსახილველ შემთხვევაში მართალია თავდაპირველად თანხების ჩარიცხვა განხორციელდა უძრავი ნივთის მშენებლობის მიზნით, თუმცა 23.06.1992წ. N666 დადგენილებაში მითითება ხდება საბინაო ფონდის რიცხული დავალიანების დაფარვაზე და არა უძრავი ნივთის ღირებულების ანაზღაურების საჭიროებაზე ან საცხოვრებლით უზრუნველყოფის მიზნით თანხის ანაზღაურებაზე. შესაბამისად, მოთხოვნის დაკმაყოფილება უკავშირდება არა იმ უძრავი ნივთის სანაცვლო ღირებულების ანაზღაურებას, რომელიც უნდა აშენებულიყო, არამედ 23.06.1992წ. N666 დადგენილებაში მითითებული ვალდებულების შესრულებას - საბინაო ფონდისათვის გადაცემული თანხის ანაზღაურებას, რაც ექცევა სკ-ის 389-ე მუხლის მოწესრიგების სფეროში.

სს „ლ...“ სარჩელით ითხოვს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალებას, რომლითაც სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტში გათვალისწინებული იქნება ქ. თბილისის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულებით 5 730 000 მანეთის ექვივალენტი ლარის გამოყოფა სს „ლ...ს“ მიმართ არსებული ვალდებულების შესასრულებლად (ს.ფ. 9). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შეფასებას საჭიროებს აგრეთვე სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი შინაარსის მქონე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის თაობაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს უფლებამოსილება, რადგან აქტის გამოცემით მოთხოვნილი საკითხის მოწესრიგებას სადავოდ ხდის საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საბიუჯეტო კოდექსის როგორც სარჩელის აღძვრისას, ასევე ამჟამად მოქმედი რედაქციის თანახმად სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის მომზადებისა და წარდგენის პროცესს კოორდინაციას უწევს და პასუხისმგებელია საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (33-ე მუხ.), ამასთანავე, სწორედ ფინანსთა სამინისტრო წარუდგენს საქართველოს მთავრობას სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტს (37-ე მუხ.), რომელიც უნდა შეიცავდეს სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსულობებს, ნაშთის ცვლილებას და თითოეული მხარჯავი დაწესებულებისათვის გათვალისწინებული ასიგნებების მოცულობას საბიუჯეტო კლასიფიკაციის მუხლების მიხედვით (38.3 მუხ.). მართალია მუნიციპალური ბიუჯეტი დამოუკიდებელია როგორც სხვა მუნიციპალიტეტის, ისე სახელმწიფო ბიუჯეტისგან (65.2 მუხ.), თუმცა მუნიციპალური ბიუჯეტის არასაკუთარი შემოსულობები მოიცავს მათ შორის მიზნობრივ და სპეციალურ ტრანსფერებს (66.2 მუხ.) და წინა წლებში წარმოქმნილი დავალიანებების დაფარვის ფონდს (68.1 მუხ.). საბიუჯეტო პროცესში მოსარჩელისათვის თანხის გამოყოფის გათვალისწინება მოპასუხე - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ შესაძლოა გამოიხატოს არა აქტის გამოცემაში, არამედ საბიუჯეტო პროცესში მოქმედებების შესრულებაში, შესაბამისად, მავალდებულებელი (ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის დავალების) სარჩელი (სასკ-ის 23-ე მუხ.)შესაძლებელია ტრანსფორმირდეს ისეთი ქმედების განხორციელების დავალების მოთხოვნაში (მიკუთვნებით სარჩელი), რომელიც არ გულისხმობს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას (სასკ-ის 24-ე მუხ.).

მხედველობაშია მისაღები, რომ სს „ლ...ს“ ინტერესს შეადგენს N666 დადგენილებით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულება, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ ქ. თბილისის მერიისათვის შესაბამისი მიზნობრივი სახსრების გადარიცხვის უზრუნველყოფა. სასარჩელო მოთხოვნის არასათანადოდ ფორმულირება იმთავითვე არ გულისხმობს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია სარჩელის უფლება დისპოზიციურია და სასამართლო შებოჭილია მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებით, თუმცა სასკ-ის 28¹ მუხლის მიხედვით, სასამართლო არ არის შებოჭილი სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირებით, პროცესის დაჩქარების მიზნით, მოსამართლეს შეუძლია დაეხმაროს მხარეს მოთხოვნის ტრანსფორმირებაში. მოსარჩელე თავად ირჩევს სარჩელის სახეს, რომელიც მას ესაჭიროება მიზნის მისაღწევად, აგრეთვე განსაზღვრავს დავის საგანს, სარჩელის შინაარსს, მოცულობას და სასამართლო არ არის უფლებამოსილი გასცდეს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს, მაგრამ აღნიშნული არ გამორიცხავს სასამართლოს ვალდებულებას დაადგინოს სარჩელის აღძვრის მიზანი და დაეხმაროს მოსარჩელეს მიზნის შესაბამისად მოთხოვნის ჩამოყალიბებაში. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს სურს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ ქ. თბილისის მერიისათვის მიზნობრივი დანიშნულებით სახსრების გამოყოფა, რათა ქ. თბილისის მერიამ შეასრულოს საქართველოს მთავრობის 23.06.1992წ. N666 დადგენილებით განსაზღვრული ვალდებულება. მოსარჩელისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა სარჩელით განსაზღვრული კონკრეტული შედეგის მიღწევა და არა შედეგის მისაღწევად საჭირო ტექნიკური საშუალებების განსაზღვრა ან თანხის უცილობლად სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გადარიცხვა. უკეთუ სასარჩელო მოთხოვნის არსებული ფორმულირებით სარჩელის მიზნის მიღწევა შეუძლებელია, სააპელაციო პალატამ უნდა გამოიყენოს მისთვის სასკ-ის 28¹ მუხლით განსაზღვრული უფლებამოსილება და დაეხმაროს სს „ლ...ს“ სასარჩელო მოთხოვნის სათანადოდ ფორმულირებაში.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის სათანადოდ დასაბუთებული, სასამართლოს სრულყოფილად არ გამოიკვლევია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არ მისცა მათ შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება, გადაწყვეტილება მოკლებულია სათანადო სამართლებრივ და ფაქტობრივ წინამძღვრებს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს მსჯელობას დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებებზე, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე საქმის ხელახალი განხილვისათვის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნების პირობაა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ლ...ს“ და საქართველოს ფინანსთა სამინსიტროს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 14.06.2018წ. გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: მ.ვაჩაძე

ქ. ცინცაძე