საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-508(2კ-21) 21 სექტემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურა (მოპასუხე)

2. მ. ქ-ა (მოსარჩელე)

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

მ. ქ-ამ 2018 წლის 31 მაისს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ და მოითხოვა საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის მის სასარგებლოდ მორალური ზიანის 19500 (ცხრამეტი ათას ხუთასი) ლარის და მატერიალური ზიანის სახით 237681,60 (ორას ოცდაჩვიდმეტი ათას ექვსას ოთხმოცდაერთი ლარი და სამოცი თეთრი) ლარის ოდენობით დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 ივნისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 იანვრის საოქმო განჩინებით საქართველოს მთავარი პროკურატურის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილებით, მ. ქ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე მ. ქ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის სახით - 5000 (ხუთი ათასი) ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით 19277 (6777 ლარი მიუღებელი ხელფასი, 2500 ლარი საადვოკატო მომსახურების ხარჯი და 10000 ლარი ჯარიმის სახით გადახდილი თანხა) ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება, სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში - მ. ქ-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; მ. ქ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის სახით მოპასუხისათვის პრობაციის ბიუროში შეღავათის დაწესების საფასურის - 400 ლარის ანაზღაურების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე მ. ქ-ას სასარგებლოდ დამატებით დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 400 (ოთხასი) ლარის ოდენობით; თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩა უცვლელი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, ასევე მ. ქ-ამ, რომელთაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მათ სასარგებლოდ ახალი გადაწვეტილების მიღება.

მ. ქ-ა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა სწორედ იმ საკანონმდებლო ნორმების და სასამართლო პრაქტიკის საპირისპიროდ, რომელზედაც თავადვე აპელირებს, ამასთან სასამართლო ვერ უთითებს საკანონმდებლო ნორმებს, რომელიც მას საშუალებას აძლევდა, მოეხდინა მოთხოვნილი მატერიალური ზიანის ოდენობის შემცირება ხელფასის, როგორც მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში, ასევე პატიმრობის პერიოდში დასაბუთებული ხარჯის 1140 ლარისა და მინიმალური ოდენობის მორალური ზიანის 19 500 ლარის ნაცვლად 5 000 ლარით დაკმაყოფილების ნაწილში. კასატორის მოსაზრებით, გაურკვეველია თუ რომელი მტკიცებულების საფუძველზე მიიჩნია სასამართლომ, რომ კასატორი 2010 წლის 1-ლი ოქტომბრის შემდეგ (რა დროიდანაც კასატორის თანამდებობას საშტატო განრიგი აღარ ითვალისწინებს) საერთოდ აღარ იმუშავებდა ...ში თუნდაც სხვა თანამდებობაზე და მას არ ექნებოდა სახელფასო ანაზღაურება მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ მ. ქ-ა იყო წარმატებული თანამშრომელი, რომელიც ყოველწლიურად წინაურდებოდა და რომ არა უსაფუძვლო მსჯავრდება და მოპასუხის უკანონო ქმედებები კასატორის მიმართ, ის დაუბრკოლებლად გააგრძელებდა მუშაობას და ექნებოდა ხელფასი. აღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლო ვალდებულია, დაცვას კანონის მოთხოვნები და დააკმაყოფილოს მოთხოვნა მიუღებელი ხელფასის ნაწილში სრულად, რადგან ეს არანაირად არ იქნება კასატორის უსაფუძვლო გამდიდრება - ამით მიუღებელი ხელფასის ნაწილში, მხოლოდ და მხოლოდ, სრულად აღდგება სამართლიანობა კასატორის მიმართ.

კასატორი ასევე მიიჩნევს, რომ იურიდიულად დაუსაბუთებელია სასამართლოს გადაწყვეტილება, პატიმრის სახელზე ჩარიცხული 1140 ლარის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში და არ იზიარებს სასამართლოს შეფასებას, რომ ვინაიდან სახელმწიფო ვალდებულია გამოკვებოს და შეინახოს პატიმარი, ოჯახის მიერ ჩარიცხული თანხა არ წარმოადგენს კასატორისთვის მიყენებულ მატერიალურ ზიანს. კასატორის მოსაზრებით, საყოველთაოდ ცნობილია, რომ პატიმარი საპატიმრო დაწესებულებაში არსებულ მაღაზიაში „...ში“ პატიმრის სახელზე დამზადებული სპეციალური პლასტიკური ბარათით სწორედაც საკუთარი ხარჯით ყიდულობს ნებადართულ ნივთებს, გარდა ამისა პატიმარს თანხა სჭირდება ტელეფონზე დასარეკად და ამ გზით ოჯახის წევრებთან საკონტაქტოდ, ამდენად, დასტურდება, რომ უკანონო მსჯევრდების გამო გაიღო ოჯახმა ის ხარჯის, რომლის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა.

რაც შეეხება მორალურ ზიანს, კასატორის მოსაზრებით, იმის გათვალისწინებით, რომ დაკარგა სამსახური და ხელფასი, დაუზუანდა ჯანმრთელობა, ასევე შეელახა ავტორიტეტი და რეპუტაცია და უდანაშაულოდ ცნობამდე სისხლის სამართლის დამნაშავის იარლიყით და უსამართლობის განცდით იცხოვრა სრული 5 წელი, მორალური ზიანი შეუფასებელია, თუმცა მორალური ზიანის ოდენობა უნდა იყოს გონივრულ ფარგლებში, შესაბამისად, სრულიად გონივრულად იქნა მოთხოვნილი 19 500 ლარის ანაზრაურება მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ. აღნიშნული მოთხოვნა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა და გონივრულ ანაზღაურებად მიიჩნია მხოლოდ 5 000 ლარი, რაც ხელახალი მორალური ტრავმაა კასატორისთვის.

საქართველოს გენერალური პროკურატურა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე და 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ არ არსებობს პროკურატურისათვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი, რადგან არ დასტურდება პროკურატურის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ჩადენა, რომელმაც გამოიწვია ზიანი. კასატორის მითითებით, ზიანის ანაზღაურებისათვის სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელიც პირისთვის ზიანის მიყენების საფუძველი გახდა. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქართველოს მთავარი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარება ეფუძნებოდა კანონს და კანონის საფუძველზე მიღებულ საპროცესო დოკუმენტებს, კერძოდ, მოსარჩელე მ. ქ-ს მიმართ წარმოებდა სისხლის სამართლის საქმე, რომლის ფარგლებშიც იგი დაკავებულ იქნა 2010 წლის 5 ივლისს, ხოლო 7 ივლისს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა. 2011 წლის 05 იანვარს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის განაჩენით დამტკიცდა თბილისის პროკურატურის პროკურორსა და განსასჯელ მ. ქ-ს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება. მ. ქ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 338-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 5 (ხუთი) წლის, 6 (ექვსი) თვის და 10 (ათი) დღის ვადით. სსკ-ის 50-ე მუხლის გამოყენებით მ. ქ-ას თავისუფლების აღკვეთის სახით დანიშნული სასჯელის ნაწილი 6 (ექვსი) თვით და 10 (ათი) დღით თავისუფლების აღკვეთა განესაზღვრა სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში მოხდით, ხოლო სასჯელის დარჩენილი ნაწილი - 5 (ხუთი) წელი, ჩაეთვალა პირობით, გამოსაცდელ ვადად განესაზღვრა 6 (ექვსი) წელი. სსკ-ის 42-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, დაეკისრა ჯარიმა 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 11 მარტის განაჩენით მსჯავრდებულ მ. ქ-ას მიმართ „ამნისტიის შესახებ“ საქართველოს 2012 წლის 28 დეკემბრის კანონის საფუძველზე შეუმცირდა სასჯელი და გაესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 3 (სამი) წლის და 9 (ცხრა) თვის ვადით, რაც ჩაეთვალა პირობით 4 (ოთხი) წლის და 6 (ექვსი) თვის გამოსაცდელი ვადით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 15 ივლისის განაჩენით მსჯავრდებულ მ. ქ-ს შუამდგომლობა ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 5 იანვრის განაჩენის გადასინჯვის საფუძველზე დაკმაყოფილდა და გამართლდა.

ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმებიდან და საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ დაუსაბუთებელია, სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების ერთობლიობა - მართლსაწინააღდეგო ქმედება, შედეგი-ზიანი და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი. აღნიშნული ცხადყოფს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ არასწორად შეაფასა საქმის გარემოებები და სამართლებრივი ნორმები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს. საგულისხმოა, რომ პატიმრობას მ. ქ-ას ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესება, კერძოდ, რაიმე დაავადების წარმოშობა ან უკვე არსებულის გართულება არ გამოუწვევია, ამდენად, მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ მიკუთვნებული 5000 ლარი არაგონივრულად მაღალ ოდენობას წარმოადგენს და არ შეესაბამება მსგავს საკითხებზე ეროვნული და ევროპული სასამართლოების მიერ დადგენილ პრაქტიკას.

კასატორი ასევე აღნიშნავ, რომ არასწორად დაეკისრა მ. ქ-ას სასარგებლოდ მიუღებელი ხელფასის 6777 ლარის ანაზღაურება. სისხლის სამართლის წარმოებაზე მითითება, ან გარკვეული დოკუმენტების წარმოდგენა, არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს მასზედ, რომ დადგინდეს კონკრეტული ოდენობით მატერიალური ზიანის დადგომის ფაქტი. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“, რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2012 წლის 20 იანვრის (ას-1156-1176-211) განჩინებაში განმარტა, რომ მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის გათვალისწინებულ უნდა იქნას, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. ზიანის ანაზღაურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნიშანი კი ისაა, რომ ზიანი უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. სასამართლომ უნდა შეაფასოს, რომ არა ზიანის მიმყენებლის ქმედება, მხარე მიიღებდა ამ სარგებელს და რამდენად რეალური იქნებოდა აღნიშნული. მიუღებელი შემოსავლის მტკიცება არ უნდა ეფუძნებოდეს აბსტრაქტულ, მხოლოდ მოსაზრებებზე დამყარებულ გარემოებებს, არამედ უნდა დასტურდებოდეს კონკრეტული ფაქტითა და მტკიცებულებებით. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ პირის დასაქმება მრავალ ფაქტორზეა დამოკიდებული და მისი კვალიფიკაცია არის მისი დასაქმების მაღალი ალბათობის მაჩვენებლი, მაგრამ არა გარანტი. რაღაც პერიოდში მუშაობის ფაქტი არ გამორიცხავს სამუშაოდან გაშვებას ლიკვიდაციის, რეორგანიზაციის, ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო. ამასთან, ანაზღაურების ოდენობაც განსხვავებულია, როგორც სხვადასხვა ორგანიზაციაში, ისე სხვადასხვა თანამდებობაზე. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს ზიანის ანაზღაურება, ისე რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2011 წლის 24 ოქტომბრის Nას-307-291-2011 განჩინება).

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის (ხელშეკრულების მოქმედების დროს მოქმედი რედაქცია) მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის სუბიექტები შეიძლება იყვნენ: დამსაქმებელი, დასაქმებული და დასაქმებულთა გაერთიანება. ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დამსაქმებელი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირი, ანდა პირთა გაერთიანება, რომლისთვისაც შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე სრულდება გარკვეული სამუშაო. საქართველოს შრომის კოდექსის (ხელშეკრულების შეწყვეტის დროს მოქმედი რედაქცია) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია - შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებით - დოკუმენტებით (წერილები, ხელშეკრულებები და ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანება), რომლებიც გაცემულია საქართველოს შრომის კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული შესაბამისი დამსაქმებლის, სს „...ის მიერ“ დგინდება, რომ მ. ქ-ას დამსაქმებელთან დადებული შრომითი ხელშეკრულების ვადა ამოეწურა 2010 წლის 30 ივნისს, შესაბამისად, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო 2010 წლის 1 ივლისიდან შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება და გათავისუფლდა თანამდებობიდან. ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ბრძანება კანონიერ ძალაშია და არც ერთ ეტაპზე დასაქმებულს მ. ქ-ას სადაოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, რაიმე სახით მსჯელობა სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან და პროკურატურასთან მიმართებით მოკლებულია ყოველგვარ ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლიანობას.

ზემოაღნიშნული გარემობებიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში სრულიად დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა, არასწორად იქნა დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოება მ. ქ-ას 2010 წლის 1 ოქტომბრამდე მუშაობის შესახებ. ამასთან, გადაწყვეტილება რეალურად არ შეიცავს დასაბუთებას თუ რატომ მიიჩნია სასამართლომ, რომ მ. ქ-ასთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა არა ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო (რაც წერილობითი მტკიცებულებებით დგინდება), არამედ პროკურატურის ბრალით და რომ იგი მუშაობას გააგრძელებდა გარკვეული პერიოდი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია და არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, სასამართლომ დასკვნა დაამყარა მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტებასა და ასევე მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხული მოწმეების ჩვენებებზე. სააპელაციო სასამართლომ სრულად უგულვებელყო საქმეში დაცული წერილობითი მტკიცებულებები, რომლითაც დგინება, რომ მ. ქ-ასთან დამსაქმებელმა შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტა ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო. შესაბამისად, ერთი მხრივ სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო ნორმების იმგვარი დარღვევა, რომელთა გამო სასამართლომ არასწორი გადაწყვეტილება მიიღო, ხოლო მეორე მხრივ სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი შემოწმება. მითითებული სამართლებრივი ნორმები, საქმეში არსებული მტკიცებულებები და გარემოებები ცხადყოფს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ სახეზე არ არის მატერიალური ზიანის (მიუღებელი შემოსავლი) ანაზღაურების დაკისრების ისეთი წინაპირობების ერთობლიობა, როგორიცაა: მართლწინააღმდეგობა, ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა და უნდა გაუქმდეს.

კასატორი ასევე არ იზიარებს თბილისის საააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, მატერიალური ზიანის სახით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 5 იანვრის განაჩენით დამატებითი სასჯელის სახით შეფარდებული ჯარიმის - 10 000 ლარის ოდენობით ანაზღაურების ნაწილში და მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილება ამ ნაწილში უნდა გაუქმდეს, რადგან საქმეში წარმოდგენილია 2011 წლის 05 იანვრის ზარალის ანაზღაურების ან გირაოს სახით თანხების გადახდის დასტური, გადამხდელი ნ. კ-ე, საპროცესოს სახით, მ. ქ-ასთვის 10 000 ლარის გადარიცხვის შესახებ და სსიპ „აღსრულების ეროვნული ბიუროს“ 2017 წლის 06 აპრილის N27346 წერილი, სადაც მითითებულია, რომ სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში მოხდა ამოღებული თანხის (შემოსავლის ორდერი N50147922252, თარიღი 05.01.2011) უზრუნველყოფა და 2011 წლის 10 მარტს განხორციელდა ამ თანხის სახელმწიფო ხაზინაში გადარიცხვა სააღსრულებო ფურცელში მითითებული მოთხოვნის დასაკმაყოფლებლად. ამდენად, თანხის გადახდა მოხდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 5 იანვრის განაჩენის აღსრულების მიზნით - განაჩენით შეფარდებული სასჯელის აღსასრულებლად. ჯარიმა, როგორც დამატებითი სასჯელი შეფარდებულია სასამართლო განაჩენით, განაჩენი აღსრულებულია სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე და ჯარიმის თანხა გადარიცხულია სახელმწიფო ბიუჯეტში, რომლის გადარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი 2011 წლის 05 იანვრისათვის სახეზე იყო. იმის გათვალისწინებით, რომ ჯარიმის გადახდა განხორციელდა კანონიერი განაჩენის შესასრულებლად, ხოლო დღეის მდგომარეობით ხსენებული განაჩენი გაუქმებულია, მოთხოვნა ვერ იქნება მიმართული საქართველოს პროკურატურისათვის, როგორც მისგან მიყენებული ზიანი, ვინაიდან ზიანის სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე სახეზე არ არის დელიქტური ვალდებულება. განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა სასამართლოს (და არა დევნის განმახორციელებელი ორგანოს პროკურატურის) მიერ შეფარდებული კონკრეტული სასჯელი, რომელიც განაჩენით განისაზღვრა და რომელსაც კონკრეტული ფულადი ექვივალენტი გააჩნია. პროკურატურას სასჯელის შეფარდებისა და განაჩენის გამოტანის კომპეტენცია არ აქვს. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში პროკურატურის ქმედებას (დევნის დაწყებას) და შედეგს (ჯარიმის გადახდა) შორის არ გახლავთ პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი, ამდენად, შესაძლოა დავა წარმართულიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-2 კარის მე-3 თავით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე როგორც უსაფუძვლო გამდიდრება, შესაბამის მოპასუხესთან - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ.

კასატორი ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მატერიალური ზიანის სახით, ადვოკატის ჰონორარის 2 500 ლარის ანაზღაურების დაკისრებას და აღნიშნავს, რომ 2014 წლის 29 ივლისს მხარეთა შორის დადებულია საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება, ხოლო 2 500 ლარის ოდენობით საგადახდო ქვითარი დათარიღებულია 2014 წლის 8 აგვისტოს თარიღით, სადაც დანიშნულებაში მითითებულია - ხელშეკრულების საფუძველზე. აღნიშნული დოკუმენტებით გაუგებარია, ადვოკატისათვის რა სახის იურიდიული მომსახურების თანხა არის გადახდილი, არ არის წარდგენილი უტყუარ მტკიცებულებათა ერთობლიობა, რომლითაც დადგინდებოდა კონკრეტული გადახდის სახე და მიზნობრიობა. შესაბამისად, აღნიშნული არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს მასზედ, რომ დადგინდეს კონკრეტული ოდენობით მატერიალური ზიანის დადგომის ფაქტი.

რაც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მ. ქ-ას სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას, მატერიალური ზიანის სახით 400 (ოთხასი) ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში, კასატორის მოსაზრებით, სრულიად დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო: მ. ქ-ამ მოითხოვა მატერიალური ზიანის სახით 400 ლარის ანაზღაურება და მიუთითა, რომ მან, როგორც პრობაციონერმა გადაიხადა 400 (ოთხასი) ლარი. აღნიშნულის დასადასტურებლად წარმოადგინა 2011 წლის 31 მარტის სალაროს შემოსავლის ორდერი, რომელშიც მითითებულია დანიშნულება - შეღავათის დაწესების საფასური მ. ქ-ა. „არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულების წესისა და პრობაციის შესახებ“ საქართველოს კანონით, პრობაციონერს რამე გადასახდელის ვალდებულება არ გააჩნია. ზემოაღნიშნული კანონი ითვალისწინებს პრობაციონერის უფლებას ისარგებლოს კონკრეტული შეღავათებით, რისთვისაც დაწესებულია შესაბამისი საფასურები. წარმოდგენილი სალაროს შემოსავლის ორდერიც ამას ადასტურებს. მითითებული კანონით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისასთვის საფასურის გადახდა, გამომდინარეობს პირის პირადი სურვილიდან და წარმოადგენს მის უფლებას, რაც არ არის დაკავშირებული აუცილებლობასთან და შესაბამისად, იგი ვერ განიხილება, როგორც მოპასუხე საქართველოს პროკურატურის მხრიდან მოსარჩელისათვის მიყენებული მატერიალური ზიანი. შესაბამისად, კასატორი ითხოვს, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მ. ქ-ას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 11 ივნისის განჩინებით მ. ქ-ას, ხოლო 2021 წლის 15 ივლისის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული, ხოლო 2021 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 6777 (ექვსიათას შვიდას სამოცდაჩვიდმეტი) ლარის ანაზღაურების ნაწილში, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა (გარდა მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 6777 (ექვსიათას შვიდას სამოცდაჩვიდმეტი) ლარის ანაზღაურების ნაწილში) და მ. ქ-ას საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს, შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების (გარდა ზემოთ მითითებული ნაწილისა) განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატის მიერ გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ არსებითად სწორად არის გადაწყვიტილი მოცემული დავა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის უკანონო დაკავებიდან და პატიმრობიდან გამომდინარე, საქართველოს პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობა. ამასთან, ვინაიდან 2021 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით, დასაშვებად არის ცნობილი საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 6777 (ექვსიათას შვიდას სამოცდაჩვიდმეტი) ლარის ანაზღაურების ნაწილში, საკასაციო პალატა მითითებულ საკასაციო მოთხოვნაზე იმსჯელებს არსებითად.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი, ხოლო ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. კერძოდ, მითითებული კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. ამრიგად, ზიანის ანაზღაურებისთვის, პირის ქმედება უნდა ატარებდეს მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს და იწვევდეს პირისთვის ზიანის მიყენებას, დამდგარ შედეგსა და უკანონო ქმედებას შორის კი უნდა არსებობდეს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი. რაც შეეხება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი პირის ბრალეულობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება; კერძოდ, პირს, რომლის მიმართაც გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის. ზემოაღნიშნული ნორმის მიზანია დაზარალებულის დაცვა და გამართლებული პირისათვის სახელმწიფო ორგანოების მოქმედებების შედეგად მიყენებული ზიანით გამოწვეული ნეგატიური შედეგების კომპენსირება.

პალატა აღნიშნავს, რომ პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიმართ დამდგარია გამამართლებელი განაჩენი - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2015 წლის 15 ივნისის განაჩენით, საქმეზე N1აგ/146-14, მსჯავრდებულ მ. ქ-ას შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 05 იანვრის განაჩენი მ. ქ-ას მიმართ გაუქმდა. მ. ქ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 338-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (2006 წლის 31 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და გამართლდა. ამდენად, სახეზეა მ. ქ-ას მარეაბილიტირებელი გარემოება და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის არსებობს როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეულია უშუალოდ უკანონო ბრალდებით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებების დარღვევასთან, ხოლო ქონებრივი უფლებების უკანონო შეზღუდვა იწვევს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

რაც შეეხება მიყენებული მორალური ზიანის ოდენობას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. კერძოდ, მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანია: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, შელახული უფლების მნიშვნელობა, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, საპატიმრო დაწესებულებაში პირის ყოფნის დრო და სხვა. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ჯანმრთელობის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს (იხ. სუსგ 08.04.08წ. ბს-972-936(2კ-18)).

საკასაციო პალატა არ ეთანხმება კასატორების მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განსაზღვრული თანხის ოდენობა არ წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ გონივრულ და სამართლიან ანაზღაურებას და ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეს თავისუფლება ჰქონდა აღკვეთილი ფაქტობრივად ექვსი თვისა და 9 დღის განმავლობაში (ასევე იმყოფებოდა პირობითი მსჯავრის ქვეშ), რამაც ბუნებრივია განაპირობა კასატორის- მერაბ ქოჩილავას არაქონებრივი უფლებების დარღვევა, თუმცა გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი დადგა საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე, ხოლო გამამართებელი განაჩენი კი - 4 წლის შემდეგ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მ. ქ-ას მიერ პატიმრობაში გატარებული დროისა (6 თვე და 9 დღე) და იმ განცდების გათვალისწინებით, რაც თან ახლავს უკანონო მსჯავრდებას, მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად მოპასუხისათვის 5000 ლარის დაკისრება მიყენებული არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მიზნების პროპორციულია და ექცევა გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმებში. პალატა კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ძალიან ხშირად დამდგარი შედეგების გამოსწორება შეუქცევადი მოვლენაა და როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, რის გამოც კომპენსაციის ოდენობა უსაზღვროდ არ უნდა იყოს გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. იგი უნდა განისაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად, რა გარემოებაც მართებულად შეაფასა ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა.

რაც შეეხება მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს, პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნული ნორმა შესაძლებელს ხდის დაზარალებული პირის უფლებების აღდგენას პირვანდელ მდგომარეობაში. განსახილველ შემთხვევაში, ზარალის ანაზღაურების ან გირაოს სახით თანხების გადახდის დასტურის მიხედვით, სს „...ის“ მთაწმინდის ფილიალი ადასტურებს, რომ 2011 წლის 05 იანვარს, ნ. კ-ემ საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე ჯარიმის სახით, მ. ქ-ას სახელით, სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე გადაიხადა 10 000 ლარი სისხლის სამართლის საქმეზე N010108274, რომლის დაბრუნებაზეც სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ 2017 წლის 06 აპრილს გაცემული N27346 წერილის მიხედვით, მ. ქ-ას ეთქვა უარი. სს „ს...ის“ მიერ 2011 წლის 31 მარტს გაცემული სალარო შემოსავლის N5/41569 ორდერის მიხედვით დადგენილია, რომ 400 ლარი ჩაირიცხა საქართველოს სასჯელაღსრულების პრობაციის და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს ანგარიშზე, მ. ქ-ას მიერ შეღავათით სარგებლობის მიზნით. ამდენად, მოსარჩელის უკანონოდ დაკავების, სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემისა და აღკვეთის ღონისძიების უკანონოდ გამოყენების შედეგად მიყენებული მატერიალური ზიანი შედგენს 10 400 ლარს, მათ შორის ჯარიმის სახით გადახდილი 10 000 ლარი და შეღავათისთვის გაღებული ხარჯი - 400 ლარი, რაც დადასტურებულია შესაბამისი მტკიცებულებებით და ექვემდებარება ანაზღაურებას. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელის მიერ 400 ლარის გადახდის აუცილებლობა გამოწვეული იყო იმ უფლებებში დროებით აღდგენისთვის (საზღვარგარეთ გამგზავრება, პრობაციის ბიუროში გამოცხადებაზე შეღავათის დაწესება), რაც მას, როგორც პრობაციონერს, კანონისმიერად ეზღუდებოდა და რომ არა მისი უკანონო მსჯავრდება, მოსარჩელე თავისუფლად შესძლებდა საქართველოს კონსტიტუციით მინიჭებული უფლებების სრულყოფილად რეალიზებას. ამდენად, გენერალური პროკურატურის მოსაზრებები მატერიალური ზიანის ამ ნაწილში ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებელია და არ გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მოთხოვნებიდან. გარდა ამისა, იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში წარმოდგენილი ადვოკატის ჰონორარის გადახდის ქვითრით დადასტურებულია თანხის გადახდა კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურებისთვის, დაუსაბუთებელია კასატორის აპელირება კონკრეტული სახის მომსახურების დაუდგენლობასთან მიმართებით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრების მართებულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მ. ქ-ას მიერ გაწეული ხარჯი გამოიწვია პროკურატურის მიერ მის მიმართ ჩატარებულმა ღონისძიებებმა, არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე მ. ქ-ასთვის მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის - მ. ქ-ას პრეტენზიას საპატიმროში ყოფნისას ოჯახის მიერ ჩარიცხული თანხის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ სს „...ის“ ამონაწერის მიხედვით, მართალია დადასტურებულია 2010 წლის 23 აგვისტოდან 2010 წლის 03 ნოემბრამდე პერიოდში, სხვადასხვა დროს ნ. კ-ის მიერ, მ. ქ-ასათვის ანგარიშზე (...) 1140 ლარის ჩარიცხვის ფაქტი, თუმცა, „პატიმრობის კოდექსის“ მე-14 მუხლის პირველი ნაწილისა და ამავე კოდექსის 23-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, ვინაიდან სახელმწიფოს აკისრია ვალდებულება უზრუნველყოს თავისუფლებაშეზღუდული პირისათვის აუცილებელი სოციალური თუ პირადი უფლებების დაცვა, უზრუნველყოს იგი საცხოვრებლით, კვებითა თუ პირადი ჰიგიენით, ზემოაღნიშნული ხარჯი არ ექვემდებარება ანაზღაურებას, რადგან ხარჯის გაწევის აუცილებლობა არ დასტურდება.

ამდენად, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები (გარდა მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 6777 ლარის ანაზღაურების ნაწილში) არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურის (გარდა მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 6777 (ექვსი ათას შვიდას სამოცდაჩვიდმეტი) ლარის ანაზღაურების ნაწილისა) და მ. ქ-ას საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება გარდა, მატერიალური ზიანის სახით მიუღებელი ხელფასის - 6777 (ექვსი ათას შვიდას სამოცდაჩვიდმეტი) ლარის ანაზღაურების ნაწილისა;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა