საქმე №ბს-376(კ-22) 18 ოქტომბერი, 2022წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, გოჩა აბუსერიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) - ლ. ხ-ი, გ. კ-ი, და ლ. ჩ-ი

მესამე პირი - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილება

დავის საგანი - შენობის უკანონო დემონტაჟით გამოწვეული ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება, საქმის წარმოების განახლების ფარგლები

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. რ-ემ, ლ. ხ-იმა, ე. ა-იმა, გ. კ-იმა, ზ. ა-იმა, ა. მ-იმა და მ. ჩ-იმა 2007 წელს სარჩელით მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - ქ. თბილისის მერიის მიმართ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 11.01.2008წ. განჩინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად ჩაება ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური.

მოსარჩელეებმა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების ქ. თბილისის მერიისთვის დაკისრება მოითხოვეს, კერძოდ, სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ: 1. ე. რ-ემ - 134.016 აშშ დოლარის, აგრეთვე 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე ყოველთვიურად 1.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, 2. ლ. ხ-იმა - 256.268 აშშ დოლარის, აგრეთვე 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე ყოველთვიურად 1.600 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, 3. ე. ა-იმა - 105.901 აშშ დოლარის, აგრეთვე 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე ყოველთვიურად 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, 4. გ. კ-იმა - 163.340 აშშ დოლარის, აგრეთვე 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე ყოველთვიურად 950 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, 5. ზ. ა-იმა - 105.901 აშშ დოლარის, აგრეთვე 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე ყოველთვიურად 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, 6. მ ჩ-იმა - 1.088.360 ევროს გადახდა. 7. ა. მ-იმა მოითხოვა 94.245 აშშ დოლარის, აგრეთვე 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე ყოველთვიურად 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად.

მოსარჩელეებმა - ე. რ-ემ, ლ. ხ-იმა, ე. ა-იმა, გ. კ-იმა და ზ. ა-იმა, ასევე ა. მ-იმა აღნიშნეს, რომ 2007 წლამდე კანონმდებლობით დადგენილი წესით რეგისტრირებული ჰქონდათ საკუთრების უფლება 154 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე და მასზე განთავსებულ 494 კვ.მ. შენობაზე წილების შესაბამისად. შენობა აშენდა კანონიერად, ნებართვის საფუძველზე და 2003 წელს მიღებულ იქნა ექსპლუატაციაში. 2007 წლის 30 იანვარს ქ. თბილისის მერიის მიერ განხორციელდა შენობის დემონტაჟი, რომელიც იყო უკანონო. ადმინისტრაციულ ორგანოს არ მიუღია წერილობითი გადაწყვეტილება შენობის დემონტაჟის შესახებ, ამასთან, არც ზიანის გამომწვევი ქმედების განხორციელებამდე და არც მისი განხორციელების შემდეგ მესაკუთრეებისთვის არ განუმარტავთ შენობის დანგრევის სამართლებრივი საფუძველი. ამდენად, მესაკუთრეებმა მოითხოვეს ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო საქმიანობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელე მ. ჩ-იმა მიუთითა, რომ 154 კვ.მ. მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებული 494 კვ.მ. შენობიდან შესაბამის წილზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული ჰქონდა შპს „მ...ს“. 2007 წლის 27 თებერვალს შპს „მ...მა“ მ. ჩ-ის დაუთმო 264.27 კვ.მ. შენობა-ნაგებობაზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ეროვნულ ვალუტაში 60.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის სანაცვლოდ, რაც იმ დროისთვის 103.200 ლარს შეადგენდა. ცესიონერმა მოითხოვა ზიანის - უძრავი ქონების ღირებულების ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებით: 1. ე. რ-ეის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ე. რ-ეის სასარგებლოდ დაეკისრა 124.468.89 ლარის ანაზღაურება, სარჩელის მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა, 2. ლ. ხ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 187.501.74 ლარის ანაზღაურება, სარჩელის მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა, 3. ე. ა-იის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ე. ა-იის სასარგებლოდ დაეკისრა 83.832.72 ლარის, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა, სარჩელის მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა, 4. გ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას გ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 133.862.2 ლარის, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა, სარჩელის მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა, 5. ზ. ა-იის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ზ. ა-იის სასარგებლოდ დაეკისრა 83.832.72 ლარის, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა, სარჩელის მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა, 6. მ. ჩ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას მ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 103.200 ლარის გადახდა, სარჩელის მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა, 7. ა. მ-იის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ა. მ-იის სასარგებლოდ დაეკისრა 83.832.72 ლარის, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა, სარჩელის მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მოსარჩელეებისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსასაზღვრად გაითვალისწინა ლ. სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 30.10.2008წ. N1765/15/19 და 17.09.2009წ. N1363/04/19 ექსპერტის დასკვნები.

საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელეთა არგუმენტაცია და უტყუარად დადგენილად მიიჩნია ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის თანამშრომელთა მიერ მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული შენობის უკანონო დემონტაჟის ფაქტი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მიუხედავად სასამართლოს დავალებისა, მოპასუხის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი შენობა-ნაგებობის დემონტაჟთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოების მასალა, შენობის დანგრევა განხორციელდა ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, სკ-ის 992-ე, 1005-ე მუხლების თანახმად, მერია ვალდებულია აუნაზღაუროს მოსარჩელეებს მიყენებული ზიანი. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 19.03.2009წ. N07/6205.13 და 26.06.2009წ. N12/40924.13 წერილების საფუძველზე, რომელთა მიხედვით ნაკვეთის სიმცირისა და ადგილმდებარეობის გამო, ნაკვეთის მიწისზედა სამშენებლო განვითარება შესაძლებელი იყო მხოლოდ მომიჯნავე ნაკვეთთან ერთად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებს უნდა აუნაზღაურდეთ მხოლოდ შენობა-ნაგებობის საბაზრო ფასი ნაკვეთის ღირებულების გარეშე. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნები, ვინაიდან უძრავი ნივთი შეფასებული იყო მიწის ნაკვეთთან ერთად, ამასთანავე დასკვნები არ იყო დასაბუთებული. სასამართლო დაეყრდნო ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ზემომითითებულ დასკვნებს, რომელთა მიხედვით, მეტროსადგურ „...ეს“ ამოსასვლელთან არსებული მგზავრთა მოსაცდელის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 154 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეფასებული იქნა 50.820 ლარად, თითოეული მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების გამოკლებით 2007 წლის იანვრისა და 2009 წლის თებერვლის მდგომარეობით შეადგენს: ე. რ-ეის - 124.468.89 ლარს, ლ. ხ-ის - 187.501.74 ლარს, ე. ა-იის - 83.832.72 ლარს, გ. კ-ის - 133.862.2 ლარს, ზ. ა-იის - 83.832.72 ლარს, ა. მ-იის - 83.832.72 ლარს და შპს „მ...ის“ – 360.264 ლარს.

არასაცხოვრებელი ფართში აფთიაქის მოსაწყობად შპს „ა...სა“ და გ. კ-ის, ე. ა-ის, ზ. ა-ისა და ი. მ-ის შორის 01.08.2006წ. დადებული ხელშეკრულებისა და ვიდეოჩანაწერის საფუძველზე, სასამართლომ დაადგინა ქირავნობის ურთიერთობის არსებობის ფაქტი და მიიჩნია, რომ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მიუღებელი შემოსავლის სახით 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე ყოველთვიურად 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში - ლარში გადახდა, გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა (2011 წლის პირველ აგვსიტომდე). რაც შეეხება ფართის იჯარის თაობაზე 02.01.2007წ. და 08.01.2007წ. ხელშეკრულებებს, სასამართლომ აღნიშნა, რომ უტყუარად არ დასტურდებოდა მხარეებს შორის საიჯარო ურთიერთობის არსებობის ფაქტი, რის გამოც ე. რ-ეს, ლ. ხ-ის და გ. კ-ის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე უარი უნდა ეთქვათ. 27.02.2007წ. სანოტარო აქტით შპს „მ...ის“ დირექტორის მიერ მოთხოვნის უფლების მ. ჩ-ის სასარგებლოდ დათმობის გამო, რომელიც მხარეთა განცხადებით შეფასებული იყო 60.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში, რაც შეადგენდა 103.200 ლარს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ჩ-ის სარჩელი მხოლოდ დათმობილი თანხის ნაწილში უნდა დაკმაყოფილდეს.

მოსარჩელეებმა ე. რ-ემ, ლ. ხ-იმა, ე. ა-იმა, გ. კ-იმა ზ. ა-იმა, მ. ჩ-იმა, ასევე მოპასუხემ ქ. თბილისის მერიამ სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილება. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მათი სასარჩელო მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელების დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 07.05.2010წ. განჩინებებით განუხილველად იქნა დატოვებულ გ. კ-ის, ე. რ-ეის და ზ. ა-იის სააპელაციო საჩივრები ხარვეზის შეუვსებლობის გამო. ამავე სასამართლოს 28.06.2010წ. განჩინებით განუხილველი დარჩა აგრეთვე ე. ა-იის სააპელაციო საჩივარი ხარვეზის შეუვსებლობის გამო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 05.03.2010წ. განჩინებით განსახილველად იქნა მიღებული ქ. თბილისის მერიის სააპელაციო საჩივარი, 12.04.2010წ. განჩინებით - ლ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი და 31.05.2010წ. განჩინებით - მ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივარი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელეების ლ. ხ-ისა და მ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივრები, ხოლო მოპასუხის ქ. თბილისის მერიის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: 1. ე. რ-ეის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ე. რ-ეის სასარგებლოდ დაეკისრა 533.4 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად; 2. ლ. ხ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1536.40 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად; 3. ე. ა-იის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ე. ა-იის სასარგებლოდ დაეკისრა 570 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა; 4. გ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას გ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 814.80 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა; 5. ზ. ა-იის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ზ. ა-იის სასარგებლოდ დაეკისრა 570 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ექვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა; 6. მ. ჩ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას მ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 5285.40 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად; 7. ა. მ-იის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას ა. მ-იის სასარგებლოდ დაეკისრა 570 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულების დღემდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ მოსარჩელეებისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსასაზღვრად გაითვალისწინა ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 10.12.2010წ. N15737/10/1 ექსპერტის დასკვნა. აღნიშნული დასკვნით შეფასდა შენობის დანგრევის შედეგად მიღებული მასალის საბაზრო ღირებულება, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია შენობის საბაზრო ღირებულებად.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ე. რ-ეის, ლ. ხ-ის, ე. ა-იის, გ. კ-ის, ზ. ა-იისა და მ. ჩ-ის მიერ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 06.07.2011წ. განჩინებით დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ლ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, 20.07.2011წ. განჩინებებით - გ. კ-ისა და მ. ჩ-ის საკასაციო საჩივრები. ამავე სასამართლოს 12.09.2011წ. განჩინებებით ე. რ-ეის, ე. ა-იისა და ზ. ა-იის საკასაციო საჩივრები დატოვებულ იქნა განუხილველად.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.09.2011წ. განჩინებით ლ. ხ-ის, გ. კ-ის და მ. ჩ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად.

ლ. ხ-იმა და გ. კ-იმა 20.04.2012წ. N25601/12 საჩივრით მიმართეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რომლის 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებით დადგინდა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის დარღვევა. ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპლიკანტებისთვის ეროვნულ დონეზე მიკუთვნებული ანაზღაურება არ იყო ადეკვატური. 10.12.2010წ. N15737/10/1 ექსპერტის დასკვნაში, რომელსაც დაეყრდნო თბილისის სააპელაციო სასამართლო, არ ყოფილა წარმოდგენილი რაიმე განმარტება იმის დასასაბუთებლად ან ასახსნელად, თუ რატომ უდრიდა შენობის დანგრევის შედეგად დარჩენილი მასალების ღირებულება შენობის ღირებულებას დანგრევამდე (§ 57). ამასთან, სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, კონვენციის ან მისი ოქმების მუხლების დარღვევის დადგენა სასამართლოწარმოების განახლებისა და ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილებების კონვენციის პრინციპების გათვალისწინებით გადასინჯვის საფუძველია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლოწარმოების განახლება და წინამდებარე გადაწყვეტილებაში ასახული პრინციპების გათვალისწინებით საკითხის გადასინჯვა მომჩივნებისთვის ანაზღაურების მიკუთვნების ყველაზე უფრო შესაფერისი გზაა („ხ-ი და კ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ (Khizanishvili and Kandelaki v. Georgia), no. 25601/12, §63, 17.12.2019წ.).

„ხ-ი და კ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ საქმეზე მიღებულ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებაზე მითითებით გ. კ-იმა და ლ. ხ-იმა მიმართეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას 18.05.2020წ. განცხადებით. განმცხადებლებმა მოითხოვეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს იმავე გადაწყვეტილებაზე მითითებით საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადება 08.06.2020წ. წარადგინა აგრეთვე ლ. ჩ-იმა, რომელმაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 15.06.2020წ. განჩინებით გ. კ-ის, ლ. ხ-ისა და ლ. ჩ-ის განცხადებები დასაშვებად იქნა ცნობილი, ლა. ხ-ის უფლებამონაცვლედ დადგინდა ლ. ხ-ი, ხოლო მ. ჩ-ის უფლებამონაცვლედ - ლ. ჩ-ი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 07.07.2020წ. განჩინებით გ. კ-ის, ლ. ხ-ისა და ლ. ჩ-ის განცხადება ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილება გ. კ-ის, ლ. ხ-ის, ლ. ჩ-ის მოთხოვნის ნაწილში და აღნიშნულ ნაწილში განახლდა საქმის წარმოება; განცხადება თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების გაუქმების და საქმის წარმოების განახლების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, რაც გ. კ-ის, ლ. ხ-ისა და ლ. ჩ-ის მიერ გასაჩივრდა კერძო საჩივრით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გაუქმების და საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადებით სააპელაციო სასამართლოს 25.08.2020წ. მიმართეს აგრეთვე ე. რ-ემ და ა. მ-იმა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.08.2020წ. განჩინებით ე. რ-ეისა და ა. მ-იის განცხადება განუხილველად იქნა დატოვებული, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 426-ე მუხლის 2¹ ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 423-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტში აღნიშნული საფუძვლის არსებობისას ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადება შეტანილ უნდა იქნეს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების (განჩინების) კანონიერ ძალაში შესვლიდან 3 თვის ვადაში. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილება ძალაში შევიდა 17.03.2020წ., ხოლო განცხადება სასამართლოში წარდგენილი იყო 25.08.2020წ., რის გამოც სააპელაციო პალატის მიერ განცხადება დაუშვებლობის გამო დარჩა განუხილველი. განჩინება განმცხადებლების მიერ გასაჩივრდა კერძო საჩივრით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 03.12.2020წ. განჩინებით არ დაკმაყოფილდა გ. კ-ის, ლ. ხ-ისა და ლ. ჩ-ის კერძო საჩივარი. ამავე სასამართლოს 03.12.2020წ. განჩინებით არ დაკმაყოფილდა აგრეთვე ე. რ-ეისა და ა. მ-იის კერძო საჩივარი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.06.2021წ. განჩინებით ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით გ. კ-ის, ლ. ხ-ისა და ლ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც 1. გ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას გ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის სახით 138.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, აგრეთვე, მიუღებელი შემოსავლის სახით 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად ყოველთვიურად 2007 წლის 1 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; 2. ლ. ხ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის სახით 210.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, აგრეთვე, მიუღებელი შემოსავლის სახით 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად ყოველთვიურად 2007 წლის 1 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; 3. ლ. ჩ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ლ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის სახით 416.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად. ამასთან, თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას დაეკისრა: 1. გ. კ-ის სასარგებლოდ მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1800 ლარის ნაწილის - 900 ლარის გადახდა, 2. ლ. ხ-ის სასარგებლოდ მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 5000 ლარის ნაწილის - 2500 ლარის გადახდა, 3. ლ. ჩ-ის სასარგებლოდ მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6800 ლარის ნაწილის - 3400 ლარის გადახდა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ გ. კ-ის, ლ. ხ-ისა და ლ. ჩ-ისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსასაზღვრად გაითვალისწინა შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიში.

გ. კ-ის, ლ. ხ-ისა და ლ. ჩ-ის სასარგებლოდ ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისის განსაზღვრასთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა, რომ შენობის ღირებულება დადგინდა ორი განსხვავებული მეთოდით მიღებული შედეგის ურთიერთშეჯერებით და ასევე გათვალისწინებულ იქნა შეფასებისთვის მნიშვნელობის მქონე სხვა გარემოებებიც. ამდენად, შეფასებაში ასახული მონაცემების მიმართ ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობდა. ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარეს დამატებით არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება დასკვნის სახით. სასამართლოს მოსაზრებით, აპელანტებს უნდა აუნაზღაურდეთ ზიანი მიწის ნაკვეთის ღირებულების ჩათვლით იმის გამო, რომ მათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე შეზღუდულია მიწისზედა სამშენებლო განვითარება. ლ. ჩ-ისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „მ...მა“ მ. ჩ-ის მოთხოვნა დაუთმო სრულად და არა მხოლოდ 60.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის 103.200 ლარის ნაწილში. ამდენად, ლ. ჩ-ისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა უნდა განსაზღვრულიყო არა მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის, არამედ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისის მიხედვით. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისის სახით, სასამართლომ ქ. თბილისის მერიას დააკისრა გ. კ-ის სასარგებლოდ ეროვნულ ვალუტაში 138.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა, ლ. ხ-ის სასარგებლოდ ეროვნულ ვალუტაში 210.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა და ლ. ჩ-ის სასარგებლოდ ეროვნულ ვალუტაში 416.000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა.

გ. კ-ისა და ლ. ხ-ის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანია. დანგრეული შენობა იყო სავაჭრო ობიექტი, მას ჰქონდა კომერციული დანიშნულება. კომერციული ფართით მესაკუთრის მიერ სარგებლობა უპირველესად მიმართულია შემოსავლის მიღებისკენ. ამასთან, საქმის მასალებით, არასაცხოვრებელი ფართის ქირავნობის შესახებ 01.08.2006წ. ხელშეკრულებით დადგინდა გ. კ-ის მიერ კომერციული საქმიანობის განხორციელების ფაქტი შენობის დემონტაჟამდე, რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებდა გ. კ-ისა და ლ. ხ-ის საკუთრებაში არსებული ფართების კომერციაუნარიანობას (შემოსავლის მოსალოდნელობას). სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება ასევე გაამახვილა არასაცხოვრებელი ფართის იჯარის შესახებ 08.01.2007წ. ხელშეკრულებაზე და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ 08.01.2007წ. ხელშეკრულებით უტყუარად არ დასტურდებოდა მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობის არსებობის ფაქტი. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საფუძვლიანად მიჩნევის შემდეგ, 01.08.2006წ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის თანხის საფუძველზე (1. კვ. მეტრი დაახლოებით 10-20 აშშ დოლარი) სასამართლომ განსაზღვრა გ. კ-ისა და ლ. ხ-ის სასარგებლოდ ასანაზღაურებელი მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა. სასამართლოს მოსაზრებით, მოსალოდნელია გ. კ-ისა და ლ. ხ-ის მიერ 2007 წლის პირველი თებერვლიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ეროვნულ ვალუტაში ყოველთვიურად 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტის შემოსავალის მიღება.

სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით გ. კ-ის, ლ. ხ-ის და ლ. ჩ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებასთან მიმართებით არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები, კერძოდ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული და დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. კასატორს მიაჩნია, რომ არსებობს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობა, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ექვემდებარება გაუქმებას სსკ-ის 393-ე მუხლის საფუძველზე. სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

შიდასახელმწიფოებრივ დონეზე სამივე ინსტანციის სასამართლოში დავის ამოწურვის შემდგომ დავას გაგრძელება მოჰყვა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში, არსებობს ევროპული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელმაც დაადგინა ევროპული კონვენციის პირველი ოქმის 1-ლი მუხლის დარღვევა. ამდენად, არსებობდა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების სამართლებრივი საფუძველი, თუმცა მხოლოდ თავდაპირველი მოსარჩელე მხარის სააპელაციო საჩივრის განხილვის ნაწილში. არსებული მდგომარეობა იძლეოდა მხოლოდ საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების (საქმე №03/539/07) გაზიარების საშუალებას, თუმცა ხსენებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების მიხედვით საქმისათვის არსებითად მნიშვნელოვანია უძრავი ქონების ღირებულების სწორი და ობიექტური შეფასება. თბილისის სააპელაციო სასამართლო უტყუარად იზიარებს მხოლოდ აპლიკანტი მხარის მიერ წარმოდგენილ შპს „პ...ის“ 18.11.2021წ. დამოუკიდებელი შემფასებლის ანგარიშს და მიიჩნევს, რომ ანგარიშში ასახულ მონაცემებში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს, პალატა საერთოდ შეფასების მიღმა ტოვებს საქმეში უკვე არსებული თავად სასამართლოს მიერ დანიშნული ექსპერტიზის დასკვნებს (№1765/15/19 და №1363/04/19 დასკვნები). სსკ-ის 105.2 მუხლის თანახმად სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სსკ-ის 244-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მართლაც, რომ მიღებულია მხოლოდ სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე, ადგილი არ ჰქონია მტკიცებულებათა ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ გამოკვლევას. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ადგენს სასამართლოს ვალდებულებას დაასაბუთოს თავისი პოზიცია თითოეულ საკითხთან დაკავშირებით, სსკ-ის 394-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა ყოველთვის იწვევს მის გაუქმებას.

მ. ჩ-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ 27.02.2007წ. სანოტარო აქტის საფუძველზე მიუთითა, რომ შპს „მ...ის“ დირექტორმა მ. ჩ-ის სასარგებლოდ დათმო მოთხოვნის უფლება, ხოლო მ. ჩ-იმა მიიღო შპს „მ...ის“ მიერ დათმობილი უფლება. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სანოტარო აქტში მითითებული თანხა (103 200 ლარი) არის მხარეთა ზეპირი განცხადების საფუძველზე ქონების შეფასება და არ ასახავს შპს „მ...ის“ კუთვნილი ქონების რეალურ საბაზრო ღირებულებას, შპს „მ...მა“ 264,27კვ.მ.-ზე მოთხოვნის უფლება სრულად დაუთმო მ. ჩ-ის და არა მხოლოდ ქონების სავარაუდო ღირებულების ფარგლებში. კასატორი თვლის, რომ სანოტარო აქტით დგინდება მოთხოვნის მხოლოდ 103 200 ლარის ფარგლებში დათმობა. კასატორი თვლის, რომ უსაფუძვლოა ლ. ჩ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება ქ. თბილისის მერიისათვის 416 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში.

კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი სადღეისოდ ისევ მოსარჩელეთა საკუთრებაშია, ამდენად, გაუგებარია უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების გადახდის დაკისრება მიწის ნაკვეთის ღირებულების მიხედვით.

აპელანტების მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას გ. კ-ის და ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნილ ვალუტაში გადახდის დღისათვის დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ყოველთვიურად 2007 წლის 1 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. შემოსავლის მიღების ფაქტი სასამართლომ დაადასტურა სწორედ საქმეში არსებული კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულებებით, საერთოდ არ იქნა გათვალისწინებული ხელშეკრულების მოქმედებების ვადა, სრულიად უსაფუძვლოდ მერიას დაეკისრა აპელანტების სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის სახით თანხის გადახდა 2007 წლის 1 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე და არა ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ფარგლებში.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და შესაბამისად არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა სადავო საკითხს, სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა განმარტებული კანონი და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომელიც იურიდიულად საკმარისად არ არის დასაბუთებული, დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რის გამო კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

გ. კ-ის, ლ. ხ-ის, ლ. ჩ-ის წარმომადგენელმა შესაგებლით მომართა საკასაციო სასამართლოს, რომელშიც აღნიშნა, რომ მარწმუნებლების თანასაკუთრებაში არსებული შენობის დანგრევის უკანონობა სადავო არ არის, დასადგენი იყო ზიანის ანაზღაურების ოდენობა. სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომებზე თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის წარმომადგნლებს რაიმე დასკვნა არ წარმოუდგენიათ და არც სასამართლოსათვის მიუმართავთ დანგრეული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენისათვის ექსპერტიზის დასანიშნად, შპს „პ...ის“ მიერ გაცემული დამოუკიდებელი შემფასებლის ანგარიში სადავო არ გამხდარა, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2008 წლის დასკვნები ვერ იქნებოდა რელევანტური 2021 წლის ქონების შეფასების და ზიანის ანაზღაურების განსაზღვრის მიზნისათვის. შესაგებლის ავტორი აღნიშნავს აგრეთვე, რომ შპს „მ...ის“ მიერ მ. ჩ-ის სასარგებლოდ დათმობილ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაში მითითებული თანხა წარმოადგენს მხარეთა ზეპირი განცხადების საფუძველზე მითითებულ ქონების შეფასებას და არანაირად არ ასახავს ქონების საბაზრო ღირებულებას. შესაგებლის ავტორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ შპს „მ...ს“ ზიანის ანაზღაურება არანაირად არ მიუღია, რაც ადასტურებს ზიანის ანაზღაურების უფლების მ. ჩ-ისათვის სრულიად და არა მხოლოდ ქონების სავარაუდო ღირებულების ფარგლებში დათმობას. შესაგებლის ავტორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით სრულიად სწორად განსაზღვრა მიუღებელი შემოსავლის სახით თანხის ანაზღაურების საკითხი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალების მიხედვით, 154 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე და მასზე განლაგებულ 494 კვ.მ. შენობაზე ვრცელდებოდა კერძო პირების (სულ 7 სუბიექტის) საკუთრების უფლება. აღნიშნული შენობის დემონტაჟი 30.01.2007წ. განხორციელდა უკანონოდ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და მისი სამსახურების მიერ, რითაც მოსარჩელეებს ზიანი მიადგა. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებით (საქმე „ხ-ი და კ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ (Khizanishvili and Kandelaki v. Georgia)) დადგინდა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის (საკუთრების დაცვა) დარღვევა, რადგან აპლიკანტებს არ მიეცათ სრული კომპენსაცია მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის სანაცვლოდ (§59). ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, ევროპულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ კონვენციის ან მისი მუხლების დარღვევის დადგენა წარმოადგენდა სასამართლოწარმოების განახლებისა და კონვენციის პრინციპების გათვალისწინებით ეროვნული სასამართლოების გადაწყვეტილებების გადასინჯვის საფუძველს (§63, წინად. 3).

ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 46.1 მუხლის თანახმად, კონვენციის ხელშემკვრელმა მხარეებმა იკისრეს ევროპული სასამართლოს იმ საბოლოო გადაწყვეტილებების აღსრულება, რომელშიც ისინი მხარეს წარმოადგენდნენ. კონვენციის 46-ე მუხლის თანახმად, ევროსასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება არის საერთაშორისო-სამართლებრივ ვალდებულება, უკანასკნელი თავის მხრივ გამომდინარეობს კონვენციის რატიფიცირების ფაქტიდან. ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსასრულებლად სასამართლოს შეუძლია მიუთითოს სახელმწიფოს ინდივიდუალური და/ან გენერალური (ზოგადი) ღონისძიებების განხორციელებაზე, რათა აღმოიფხვრას მდგომარეობა, რომელიც საფუძვლად დაედო კონვენციის ან მისი ოქმების დარღვევას („სუსო მალტის წინააღმდეგ “ (Suso Musa v. Malta), §120, 23.07.2013წ.). ინდივიდუალური ღონისძიებები ვრცელდება ინდივიდუალურ აპლიკანტზე (პირზე, რომელმაც აპლიკაციით/საჩივრით მიმართა ევროპულ სასამართლოს), ხოლო გენერალური - დაკავშირებულია სტრუქტურულ პრობლემასთან (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ კონვენციის 46-ე მუხლთან დაკავშირებით შემუშავებული სახელმძღვანელო Guide on Article 46 of the European Convention on Human Rights, ბოლო განახლება: 30.04.2022წ., გვ. 7-8, 10), შესაბამისად არ არის გამორიცხული გენერალური ღონისძიების არააპლიკანტ პირებზე (პირებზე, რომლებსაც არ მიუმართავთ აპლიკაციით/საჩივრით ევროპული სასამართლოსთვის) გავრცელება.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ეროვნულ დონეზე დამთავრებული საქმის წარმოების განახლება და კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების გადასინჯვა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების ინდივიდუალური ღონისძიებაა (კონვენციის 46-ე მუხლის სახელმძღვანელო, პ. 15), შესაბამისად იგი ვრცელდება აპლიკანტებზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე საქმის წარმოების განახლებასთან დაკავშირებით მიღებულია ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის რეკომენდაცია No. R (2000)2 და ამ უკანასკნელის განმარტებითი მემორანდუმი (ბარათი). არც უშუალოდ რეკომენდაცია და არც მისი განმარტებითი მემორანდუმი არ მიუთითებენ იმ არააპლიკანტი პირის მიმართ საქმის წარმოების განახლების სახელმწიფო ვალდებულებაზე, რომლის მიმართაც არსებობს დავის დამამთავრებელი, დამაგვირგვინებელი ეფექტის მქონე გადაწყვეტილება. კონვენციის 46.1 მუხლით ნაკისრი ვალდებულების შესაბამისად, სახელმწიფომ სამომავლოდ უნდა მოახდინოს ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით საქმეზე დადგენილი დარღვევის მსგავსი დარღვევების პრევენცია. ამასთან ერთად, ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე „გუდმუნდურ ანდრი ასტრადსონი ისლანდიის წინააღმდეგ“ (Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland) §314, 01.12.2020წ. მიღებულ გადაწყვეტილებაში ხაზი გაუსვა იმას, რომ კონკრეტულ საქმეზე დარღვევის დადგენა შესაძლოა არ იქნეს მიჩნეული კონვენციის საფუძველზე სახელმწიფოსთვის იმ ვალდებულების დაკისრებად, რომ გადახედოს ყველა მსგავს შემთხვევას, რომელთან დაკავშირებით ვრცელდება ეროვნულ დონეზე მიღებული ბოლო გადაწყვეტილების დამამთავრებელი ეფექტის პრინციპი ანუ არსებობს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილება. აღნიშნულ სამართლებრივ განმარტებასთან თანმხვედრია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის პრაქტიკაც (შდრ. სუსგ 10.07.2018წ., N33აგ.-2017). წარსულში მომხდარი საერთო იურიდიული მნიშვნელობის მქონე გარემოებასთან დაკავშირებით (მაგ. არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღება) ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებით (საქმეები „გორგილაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ („Gorguiladzé v. Georgia“) 20.10.2009წ. და „ფანჯიკიძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“ („Pandjikidzé and Others v. Georgia“) 27.10.2009წ.) დარღვევის დადგენის მიუხედავად არ დაკმაყოფილდა იმ არააპლიკანტი პირის მოთხოვნა დამთავრებული საქმის წარმოების განახლებაზე, რომლის მიმართაც იმავე ორგანოს მიერ მიღებული კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილება არსებობდა.

უნდა აღინიშნოს, რომ გამონაკლის შემთხვევებში, შესაძლოა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების არააპლიკანტ პირებზე გავრცელება. ასეთს ადგილი აქვს მაშინ, როდესაც სახელმწიფოს ევალება გენერალური ღონისძიებების განხორციელება. სახელმწიფოსთვის გენერალური ღონისძიების განხორციელების დაკისრების საფუძველია ევროპული სასამართლოს პილოტური ან კვაზიპილოტური, კონკრეტული გადაწყვეტილება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რეგლამენტის (Rules of Court) 61-ე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, პილოტური გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში მიეთითება სახელმწიფოს მიერ განსახორციელებელი ღონისძიებები. გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში სასამართლომ შეიძლება აღნიშნოს, რომ ღონისძიებები უნდა განხორციელდეს რეტროაქტიული ეფექტითაც კი (შდრ. პირველი პილოტური გადაწყვეტილება, „ბრონიოვსკი პოლონეთის წინააღმდეგ“ („Broniowski v. Poland“) §193, 22.06.2004წ.). ამასთან, პილოტური გადაწყვეტილებების პროცედურის შესახებ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სამდივნოს საინფორმაციო ანგარიშის (The Pilot-Judgment Procedure, Information note issued by the Registrar) მე-7 პუნქტის თანახმად, ყველა კატეგორიის განმეორებადი საქმე ვერ იქნება შესაფერისი პილოტური გადაწყვეტილების პროცედურისთვის. ამ მექანიზმის გარდა, ევროპულ სასამართლოს აქვს კვაზიპილოტური გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა. ცალკეულ შემთხვევებში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო გადაწყვეტილების მხოლოდ სამოტივაციო ნაწილში (და არა სარეზოლუციო ნაწილშიც) აღნიშნავს, რომ ინდივიდთა მთელი ჯგუფის მიმართ სახელმწიფოს ევალება უფლების აღდგენის ღონისძიებების განხორციელება - თუ საჭიროა რეტროსპექტულად (შდრ. „ბაიბაშინი ნიდერლანდების წინააღმდეგ“ („Baybaşın v. the Netherlands“) §79, 06.07.2006წ.). რეტროსპექტული (არანამდვილი უკუძალის მქონე) ღონისძიება განსხვავდება რეტროაქტიული (ნამდვილი უკუძალის მქონე) ღონისძიებისგან (შდრ. სუსგ 13.09.2021წ., Nბს-1128(კ-19)). მართალია ორივე მათგანი დაკავშირებულია წარსულში მომხდარ (რეტრო-) სამართლებრივად მნიშვნელოვან გარემოებასთან, თუმცა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება რეტროსპექტული ეფექტით გავლენას ახდენს განგრძობადი, ჯერ კიდევ დაუმთავრებელი სამართლებრივი ურთიერთობის (დავის) შედეგზე, ხოლო რეტროაქტიული ეფექტით იწვევს უკვე დასრულებული სამართლებრივი ურთიერთობის (დავის) შედეგის გადასინჯვას. პირველ შემთხვევაში (რეტროსპექტულობა) ადგილი აქვს ვითარებას, როდესაც ევროპულ სასამართლოს დადგენილი აქვს დარღვევა აპლიკანტის მიმართ, ამასთან, პარალელურად ეროვნულ დონეზე მიმდინარეობს დავა მატერიალურ-სამართლებრივ საკითხზე იმ სხვა პირებთან მიმართებით, რომლებიც აპლიკანტის იდენტურ სამართლებრივ მდგომარეობაში იმყოფებიან და ჯერ არ ამოუწურავთ უფლების დაცვის შიდასამართლებრივი მექანიზმები. აპლიკანტსა და იდენტურ სამართლებრივ მდგომარეობაში მყოფ არააპლიკანტ პირებს შორის ქრონოლოგიური სხვაობა შესაძლოა განპირობებული იყოს არაერთი ფაქტორით, ეროვნულ დონეზე სხვადასხვა დროს სარჩელის მიმართვით, საქმის წარმოების დასრულებისთვის საჭირო განსხვავებული პერიოდით და სხვ.. ამის საპირისპიროდ, რეტროაქტიული ეფექტის შემთხვევას ადგილი აქვს მაშინ, როდესაც ეროვნულ დონეზე მატერიალურ-სამართლებრივ საკითხზე სასამართლო დავის დასრულების ანუ დამამთავრებელი ეფექტის მქონე გადაწყვეტილების მიღების მიუხედავად, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით სახელმწიფოს ეკისრება მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის შეცვლის ვალდებულება პირთა ფართო წრის მიმართ, მაგ. დამთავრებული სხვა მსგავსი საქმეების გადახედვა. ამდენად, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების საშუალებებია რეტროსპექტული ან რეტროაქტიული ეფექტის მქონე ინდივიდუალური და გენერალური ღონისძიებები. ამასთან, უნდა აღინიშნოს, რომ პილოტური და კვაზიპილოტური გადაწყვეტილებების მიღების შემთხვევაშიც კი ევროპული სასამართლოს ყურადღების მიღმა არ რჩება იმის მითითება, რომ გენერალური ღონისძიებები უნდა განხორციელდნენ კონვენციის სუბსიდარული ხასიათის შესაბამისად (შდრ. „ბრონიოვსკი პოლონეთის წინააღმდეგ“ („Broniowski v. Poland“) §193, 22.06.2004წ. და „ბაიბაშინი ნიდერლანდების წინააღმდეგ“ („Baybaşın v. the Netherlands“), §79, 06.07.2006წ.). ვინაიდან ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას აღიარებითი ხასიათი აქვს, ანუ იგი უფლებამოსილია დაადგინოს დარღვევა, მაგრამ არ არის უფლებამოსილი უშუალოდ გააუქმოს ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება, ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულებას ხელს უწყობს ქვეყნის შიდა კანონმდებლობის ნორმები, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების ახლად აღმოჩენილ გარემოებად მიჩნევა (სსკ-ის 423.1 მუხ. „ზ“ ქვ.პ.), უკეთუ კონკრეტულ საქმესთან დაკავშირებით დგინდება გადასასინჯი გადაწყვეტილებით კონვენციის ან მისი ოქმების დარღვევა. ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების არათუ ინდივიდუალური, არამედ გენერალური ღონისძიებების გამოყენებაზე მითითების დროსაც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ადასტურებს მათ განხორციელებას კონვენციის სუბსიდარული ხასიათის გათვალისწინებით. ინდივიდუალური ღონისძიებით, მაგ. ეროვნული სასამართლოს მიერ საქმეზე წარმოების განახლების გზით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების ფარგლები ვრცელდება „ინდივიდუალური აპლიკანტების“ მიმართ. გენერალური ღონისძიება რეტროსპექტულად დასაშვებია გავრცელდეს იმ სხვა, არააპლიკანტი პირის მიმართაც, რომელიც იმყოფება აპლიკანტის იდენტურ მატერიალურ-სამართლებრივ მდგომარეობაში და რომელთან დაკავშირებითაც ეროვნულ დონეზე ჯერ მიღებული არაა საბოლოო (კანონიერ ძალაში შესული) გადაწყვეტილება, ხოლო რეტროაქტიულად გენერალური ღონისძიება შეეხება პირთა ფართო წრეს, მიუხედავად მათ მიმართ მატერიალურ-სამართლებრივი საკითხთან დაკავშირებით დამამთავრებელი ეფექტის მქონე გადაწყვეტილების ეროვნულ დონეზე არსებობისა.

სახელმწიფოს უნარჩუნდება თავისუფლება აირჩიოს ღონისძიება, რომლითაც შეასრულებს კონვენციის 46.1 მუხლს, იმის გათვალისწინებით, რომ შერჩეული ღონისძიება სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახულ დასკვნებთან თანხვედრაში იქნება („პაპამიჩალოპულოსი და სხვები საბერძნეთის წინააღმდეგ“ (Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50)), §34, 31.10.1995წ.). მნიშვნელოვანია ასევე, რომ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება აღსრულდეს ეფექტიანად, კეთილსინდისიერად და გადაწყვეტილების „დასკვნებისა და სულისკვეთების“ შესაბამისად („ემრე შვეიცარიის წინააღმდეგ“ (Emre v. Switzerland (no. 2)), §75, 11.01.2012წ., შდრ. „ილგარ მამადოვი აზერბაიჯანის წინააღმდეგ“ („Ilgar Mammadov v. Azerbaijan“), §181, 195, 29.05.2019წ.). აღნიშნულთან ერთად ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე დაადასტურა სადავო მატერიალურ-სამართლებრივი საკითხის მიმართ ეროვნულ წარმოებაში მიღებული ბოლო გადაწყვეტილების დამამთავრებელი ეფექტის (res judicata) პრინციპის მოქმედება („ბოჩანი უკრაინის წინააღმდეგ“ („Bochan v. Ukraine“ (no. 2)), §44, 05.02.2015წ.). სამართლებრივი გარკვეულების პრინციპი გულისხმობს, რომ არც ერთ მხარეს არ აქვს საბოლოო და ძალაში შესული გადაწყვეტილების გადახედვის უფლება საკუთრივ მხოლოდ ხელახლა განხილვისა და საქმის ახლებურად გადაწყვეტის მიზნით, ერთიდაიმავე საკითხზე ორი განსხვავებული მოსაზრების არსებობა იმთავითვე არ წარმოადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს (ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „რიაბიხი რუსეთის წინააღმდეგ“ („Ryabych v. Russia“), 24.07.2003წ. §52; „ზელტიაკოვი უკრაინის წინააღმდეგ“ („Zheltyakov v. Ukraine“), 09.06.2011წ., §42, §43). ხელშემკვრელი სახელმწიფო განსაზღვრავს თუ როგორ აღასრულოს საუკეთესოდ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება ისე, რომ გადამეტებულად არ დაზიანდეს ეროვნულ წარმოებაში მიღებული ბოლო გადაწყვეტილების დამამთავრებელი ეფექტისა და სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპები სამოქალაქო სასამართლო დავაში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც დავა აპლიკანტის მოწინააღმდეგე, დასაცავი კანონიერი ინტერესის მქონე პირებთან არის დაკავშირებული („ბოჩანი უკრაინის წინააღმდეგ“ („Bochan v. Ukraine“ (no. 2)), §57, 05.02.2015წ.). განსახილველ შემთხვევაში „ხ-ი და კ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ საქმეზე ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებით საქმის წარმოების განახლება მოხსენიებულია როგორც სამოქალაქო პროცესი (პ. 63), რის გამოც აღნიშნული კატეგორიის ეროვნული დონეზე მიღებული გადაწყვეტილების მიმართ ვრცელდება გადაწყვეტილების დამამთავრებელი ეფექტის პრინციპი. როგორც აღინიშნა გადამეტებულად არ უნდა დაზიანდეს ეროვნულ წარმოებაში მიღებული გადაწყვეტილების დამამთავრებელი ეფექტისა და სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც დავა დასაცავი კანონიერი ინტერესის მქონე აპლიკანტის მოწინააღმდეგე პირთან არის დაკავშირებული. სასამართლო დავაში ადმინისტრაციული ორგანოს მონაწილეობა არ გამორიცხავს ამგვარი მიდგომის გამოყენებას ადმინისტრაციული კატეგორიის დავებზე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ მითითებული ტერმინი - „სამოქალაქო სასამართლო დავა“ (კონვენციის მე-6 მუხ.) მოიცავს ეროვნული კანონმდებლობით ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმესაც, მათ შორის საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებულ საქმეს (შდრ. „კვიპროსი თურქეთის წინააღმდეგ“ („Cyprus v. Turkey“), §234, 237, 240, ECHR 2001‑IV). აღნიშნული ცნება ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად, არ განიმარტება მხოლოდ და მხოლოდ მოპასუხე სახელმწიფოს ეროვნული სამართლის მიხედვით. აღნიშნული ცნება ავტონომიურია, დამოუკიდებელია, კონვენციის თვალსაზრისით (6.1 მუხ.) უფლების სამოქალაქოდ მიჩნევა დამოკიდებულია არა შიდა კანონმდებლობის იურიდიულ კვალიფიკაციაზე (რომლის თანახმად განსახილველი დავა არა სამოქალაქო, არამედ ადმინისტრაციულ კატეგორიათა რიგს განეკუთვნება), არამედ იმაზე, თუ რა მატერიალური შინაარსია ჩადებული მასში კანონმდებლობით და რა შედეგს უკავშირებს მას იგი, კონვენციის თანახმად, დავა სამოქალაქო უფლებებს ეხება ნებისმიერი სამართალწარმოებისას, რომლის შედეგს განმსაზღვრელი ხასიათი აქვს კერძო უფლება-მოვალეობებისთვის („რინგეისენი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Ringeisen v Austria), no. 2614/65, § 94, 16.07.1971წ.; „ფერაზინი იტალიის წინააღმდეგ“ (Ferrazzini v Italy), no. 44759/98, §24, 27, 12.07.2001წ.; „ბარაონა პორტუგალიის წინააღმდეგ“ (Baraona v Portugal), no. 10092/82, §42, 08.07.1987წ.). მოცემულ საქმეზე ერთმანეთს უპირისპირდება ერთის მხრივ, ბოლო გადაწყვეტილების დამამთავრებელი ეფექტის პრინციპი და მეორეს მხრივ, ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების საუკეთესო აღსრულების მოთხოვნა, რის გამოც მნიშვნელობის მქონე საკითხია სასამართლოწარმოების განახლებისა და ეროვნულ დონეზე მიღებული კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების გადასინჯვის ფარგლები როგორც აპლიკანტი, ასევე არააპლიკანტი პირების მიმართ, რათა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილება საუკეთესოდ აღსრულდეს შესაბამისი ღონისძიებებით და ეროვნულ დონეზე დამამთავრებელი ეფექტის პრინციპის გადამეტებულად დაზიანება თავიდან იქნეს არიდებული.

სააპელაციო სასამართლოს 15.06.2020წ. განჩინებით დასაშვებად იქნა მიჩნეული ლ. ჩ-ის განცხადება საქმის წარმოების განახლებისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს 07.07.2020წ. განჩინებით დაკმაყოფილდა მითითებული განცხადება, ლ. ჩ-ის ნაწილში გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილება და განახლდა საქმის წარმოება. მოცემულ შემთხვევაში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე (საქმე „ხ-ი და კ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“) სახელმწიფოს არ ეკისრება ლ. ჩ-ის მიმართ გადაწყვეტილების აღსასრულებლად სასამართლოში საქმის წარმოების განახლების გზით ინდივიდუალური და/ან გენერალური ღონისძიების განხორციელების ვალდებულება, ვინაიდან მას (მის მამკვიდრებელს) არ მიუმართავს ევროპული სასამართლოსთვის. სასამართლოში საქმის წარმოების განახლება რეტროაქტიული ინდივიდუალური ღონისძიებაა და როგორც ინდივიდუალური საშუალება ვრცელდება აპლიკანტზე, ინდივიდზე (კონვენციის 46-ე მუხლის სახელმძღვანელო (Guide on Article 46 of the European Convention on Human Rights), გვ. 7, 8 და 10, ბოლო განახლება: 30.04.2022წ.). ვინაიდან ლ. ჩ-ის მამკვიდრებელს არ მიუმართავს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსთვის კონვენციის 35.1 მუხლით გათვალისწინებულ 6 თვიან ვადაში, იგი არაა აპლიკანტი იმ საქმეზე, რომელთან დაკავშირებითაც მიღებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილება, საქმის მასალებში დაცული არაა ადამიანის უფლება ევროპული სასამართლოს სხვა ისეთი გადაწყვეტილება, რომლითაც დგინდება ინდივიდუალურად ლ. ჩ-ის მიმართ მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების დარღვევა, საქმეზე გამოკვლეული არაა ლ. ჩ-ის მამკვიდრებლის მიერ ევროპული სასამართლოსთვის კონვენციის 35.1 მუხლის მოთხოვნების დაცვით მიმართვის ფაქტი. ამას გარდა, ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილება არც პილოტური და არც კვაზიპილოტური ხასიათის გადაწყვეტილებაა, რაც საფუძვლად დაედებოდა მის აღსასრულებლად გენერალური ღონისძიებების განხორციელებას და შესაბამისად მისი შედეგების არააპლიკანტ პირებზე გავრცელებას. გადაწყვეტილების არც სარეზოლუციო და არც სამოტივაციო ნაწილები არ შეიცავენ შინაარსობრივ მითითებას გენერალური ღონისძიებების განხორციელებასთან დაკავშირებით, რათა გადაწყვეტილება ჩაითვალოს პილოტური ან კვაზიპილოტური ხასიათის მქონედ. საქმის წარმოების განახლების თაობაზე ლ. ჩ-ის განცხადებაში აღნიშნულია, რომ ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების §63 თანახმად, „[ევროპული] სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო პროცესის განახლება და საკითხის იმ პრინციპების გათვალისწინებით განხილვა, რაც იდენტიფიცირებულ იქნა ამ გადაწყვეტილებაში, წარმოადგენს ანაზღაურების მიკუთვნების ყველაზე უფრო შესაფერის გზას“ (იხ. ტ. VII, ს.ფ. 50, იხ. ასევე 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების §63-ის ქართულენოვანი თარგმანი - ტ. VII, ს.ფ. 75). საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ საქმის მასალებში დაცული ქართულენოვანი თარგმანი სრულყოფილად არ გადმოსცემს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების §63-ის მეოთხე წინადადების შინაარსს. საკასაციო სასამართლო უპირატესობას ანიჭებს „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნესა“ და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ოფიციალურ ვებ-გვერდებზე გამოქვეყნებული გადაწყვეტილების ავთენტურ ტექსტს. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ვებ-გვერდზე ინგლისურ ენაზე ხელმისაწვდომი, ასევე „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეზე“ ქართულ ენაზე გამოქვეყნებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების 63-ე პარაგრაფის მე-4 წინადადების მიხედვით, „[ევროპული] სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო პროცესის განახლება ... წარმოადგენს ანაზღაურების მიკუთვნების ყველაზე უფრო შესაფერის გზას აპლიკანტებისთვის/მომჩივნებისთვის.“ ამავე გადაწყვეტილების §1-ის თანახმად, საქმეზე პირველი აპლიკანტია - ლ. ხ-ი, ხოლო მეორე - გ. კ-ი, აპლიკანტად მოხსენიებული არაა ლ. ჩ-ის მამკვიდრებელი მ. ჩ-ი. ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილება არა მხოლოდ არ შეიცავს მითითებას რეტროაქტიული ეფექტით აღსრულების გენერალური ღონისძიებების გამოყენების თაობაზე, არამედ პირდაპირ მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესის განახლება ანაზღაურების მიკუთვნების ყველაზე უფრო შესაფერისი გზაა აპლიკანტებისთვის, რომელთა შორის არაა ლ. ჩ-ის მამკვირდებელი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ კონვენციის ან მისი ოქმის დარღევის დადგენა არ მიიჩნევა იმავე იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტთან დაკავშირებული ყველა პირის მიმართ კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების გადახედვის ვალდებულების დაკისრებად (შდრ. „გუდმუნდურ ანდრი ასტრადსონი ისლანდიის წინააღმდეგ“ („Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland“), §314, 01.12.2020წ.). აღნიშნული არ იწვევს სასამართლოს მიერ მხარეთა არათანაბარ მდგომარეობაში ჩაყენებას, ვინაიდან ხსენებული გამოწვეულია პირის მიერ დამდგარი სამართლებრივი შედეგებისადმი შეგუებით, მისი არ გასაჩივრებით. ამასთანავე, საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმებას საზედამხედველო წესით ანუ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის შემდგომ მის გაუქმებას ნორმის არასწორი გამოყენების გამო. „სამართლებრივი სიცხადის პრინციპი, რომელიც გამომდინარეობს კონვენციიდან და საზოგადო სამართლიდან, ათავისუფლებს სახელმწიფოს იმ სამართლებრივი აქტების ან სიტუაციების ხელახალი განხილვისგან, რომლებიც წინ უსწრებდნენ მოცემული გადაწყვეტილების გამოტანას. მეტიც, ანალოგიური მიდგომა აქვთ გარკვეულ ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს, რომლებსაც აქვთ საკონსტიტუციო სასამართლოები, მათი საჯარო სამართალი ზღუდავს ყველა იმ სასამართლო გადაწყვეტილების რეტროაქტიულ ძალას, რომლებიც აუქმებენ კანონმდებლობას“ (ევროპული სასამართლოს 13.06.1979წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ“ („Marckx v. Belgium“), §58). ანალოგიური მიდგომა არსებობს სამოქალაქო და ადმინისტრაციული კატეგორიის საქმეებზე საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილების მიმართ, რომელიც ძალაში შედის გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან და მას არ აქვს უკუქცევითი, რეტროაქტიული ეფექტი. აღსანიშნავია აგრეთვე, რომ მოცემულ საქმეზე არ განიხილება საზიარო, საერთო უფლებიდან გამომდინარე მოთხოვნის არსებობა-არარსებობის საკითხი. ლ. ხ-ის, გ. კ-ისა და ლ. ჩ-ის მოთხოვნები თავისი შინაარსით დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნებია, რადგან თითოეული პირი თავისი კერძო ავტონომიის შესაბამისად განკარგავს საკუთარ მატერიალურ-სამართლებრივ მოთხოვნას ისე, რომ ამით გავლენას ვერ ახდენს სხვა პირის სამართლებრივ მდგომარეობაზე. საქმის მასალებში არსებული საჯარო რეესტრიდან ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელეების წილი დემონტირებულ შენობაში ერთმანეთისგან გამიჯნული იყო, ექსპერტიზის დასკვნებითაც თითოეული მოსარჩელეებისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობები გამოთვლილია ცალ-ცალკე, თითოეულის შენობა-ნაგებობაში კუთვნილი წილის მიხედვით, შენობა-ნაგებობის მიმართ ადგილი ჰქონდა არა საზიარო, არამედ წილად საკუთრებას, შესაბამისად მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ არის სოლიდარული თანამონაწილეობა. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება ხორციელდება კონვენციის სუბსიდარული ხასიათის შესაბამისად (შდრ. „ბრონიოვსკი პოლონეთის წინააღმდეგ“ („Broniowski v. Poland“), §193, 22.06.2004წ. და „ბაიბაშინი ნიდერლანდების წინააღმდეგ“ („Baybaşın v. the Netherlands“), §79, 06.07.2006წ.), რის გამოც საქმის წარმოების განახლების საკითხის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონეა ის გარემოება, რომ ლ. ჩ-ის მამკვიდრებელს არ უსარგებლია კონვენციის 35.1 მუხლის მექანიზმით. ამდენად, მოსაზრება, რომ ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებით სახელმწიფოს ეკისრება გადაწყვეტილების რეტროაქტიული ეფექტით აღსასრულებლად ლ. ჩ-ის, როგორც არააპლიკანტი პირის მიმართ, სასამართლოში დამთავრებული საქმის წარმოების განახლების გზით ინდივიდუალური და/ან გენერალური ღონისძიების განხორციელების ვალდებულება, დაუსაბუთებელია.

ლ. ჩ-ის მოთხოვნის ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება არ დასტურდება სსკ-ის 34-ე მხულის მე-3 ნაწილში 08.02.2017წ. კანონით შეტანილი ცვლილებებით, რომელთა თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების კონვენციისა და ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლისადმი შეუსაბამობა არის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძველი. რაც შეეხება სსკ-ის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლებას, აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის წარმოების განახლებას იმ პირების განცხადების საფუძველზე, რომელთა მიმართაც არსებობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება საქმესთან დაკავშირებით კონვენციის ან/და მისი დამატებითი ოქმების დარღვევის შესახებ, ნორმის თანახმად დადგენილი დარღვევა გადასასინჯი გადაწყვეტილებიდან უნდა გამომდინარეობდეს. მოცემულ შემთხვევაში ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ხ-ი და კ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ ეხება გ. კ-ის და ლ. ხ-ის განცხადებებს, ლ. ჩ-ის მამკვიდრებელს ევროპული სასამართლოსათვის არ მიუმართავს. ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითება იმაზე, რომ დარღვევის დადგენა წარმოადგენს საქმის წარმოების განახლების და ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილების გადასინჯვის საფუძველს კონვენციის პრინციპების გათვალისწინებით, გულისხმობს წარმოების განახლებას სახელდობრ იმ პირების მიმართ, რომლებმაც მიმართეს საჩივრით ევროპულ სასამართლოს და რომელთა მიმართაც დადგინდა კონვენციის ან/და კონვენციის ოქმის დებულების დარღვევა.

თვით ის გარემოება, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნის წარდგენას ზღუდავს სამთვიანი აღმკვეთი ვადით (სსკ-ის 426-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, 423-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტში აღნიშნული საფუძვლის არსებობისას ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადება შეტანილ უნდა იქნეს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების (განჩინების) კანონიერ ძალაში შესვლიდან 3 თვის ვადაში), ადასტურებს აღნიშნული საფუძვლით საქმის წარმოების განახლების შესაძლებლობას იმ პირების მიმართ, რომელთა საჩივრებთან დაკავშირებითაც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგინდა კონვენციის ან/და კონვენციის დამატებითი ოქმის დარღვევა. პირი, რომელიც არ იყო მხარე ევროპულ სასამართლოში, უმეტეს შემთხვევაში ვერც გაიგებდა პროცესუალური კანონმდებლობით დადგენილ სამთვიან ვადაში ევროპული სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე, შესაბამისად, ასეთი პირი დადგენილ ვადაში ვერ დასვამს კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაზე საქმის წარმოების განახლების საკითხს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს საზედამხედველო წარმოების წესს, ანუ საქმის წარმოების განახლებასა და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმებას ნორმის არასწორი გამოყენების გამო. საქმის წარმოების განახლების შემთხვევების ჩამონათვალი საპროცესო კანონმდებლობაში ამომწურავია და არ დაიშვება მისი განვრცობითი განმარტება. საწინააღმდეგო არღვევს კანონიერ ძალაში მყოფი სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი შედეგის შეუქცევადობის, სამართლებრივი უსაფრთხოების, სასამართლო პროცესზე განხილული საკითხის საბოლოოდ გადაწყვეტის პრინციპს. „ის, რაც იწვევდა კონფლიქტს მხარეებს შორის, სასამართლო გადაწყვეტილების შემდეგ ითვლება დადგენილად და უდავოდ დაუშვებელია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების მუდმივად ეჭვქვეშ დაყენება, წინააღმდეგ შემთხვევაში საფუძველი გამოეცლებოდა სასამართლოსადმი სანდოობის ვარაუდს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 30.04.2003წ. გადაწყვეტილება, N1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). საქმის მასალებით არ დასტურდება, მ. ჩ-ის (მისი უფლებამონაცვლის) მიერ ევროპული სასამართლოსათვის საჩივრით მიმართვა და ამ უკანასკნელის მხრიდან მის მიმართ დარღვევის დადგენა. „კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილების შეუზღუდავად გასაჩივრების შესაძლებლობა შექმნიდა მოდავე მხარეთა ურთიერთობებში მუდმივ გაურკვევლობას და იმის საშიშროებას, რომ დავა და კონფლიქტი ვერასდროს პოვებდა საბოლოო გადაწყვეტას. პოტენციური მოპასუხე დაცული უნდა იყოს იმისგან, რომ კვლავ დადგეს ძველი სარჩელის წინაშე, რომელიც ერთხელ უკვე გადაწყვეტილი იყო სასამართლოს მიერ, ამასთან დაცული იყოს იმისგან, რომ საეჭვო, სათუო გახდეს მის მიერ დამყარებული სამართლებრივი ურთიერთობები (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 05.11.2013წ. გადაწყვეტილება N3/1/531 საქმეზე „ისრაელის მოქალაქეები - თამაზ ჯანაშვილი, ნანა ჯანაშვილი და ირმა ჯანაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, 26-27). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისთვის ლ. ჩ-ის სასარგებლოდ 416 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ოდენობით ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დაკისრება. ლ. ჩ-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლო ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილების ფარგლები შეზღუდული იყო ლ. ჩ-ის მიმართ ეროვნულ დონეზე დამდგარი საბოლოო მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგით, რადგან საქმის მასალებით არ დასტურდება დაინტერესებულ მხარის მიერ ევროპული სასამართლოსთვის კონვენციის 35.1 მუხლით დადგენილ 6 (ექვს) თვიან ვადაში მიმართვა. ევროპულმა სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითა იმის შესახებ, რომ იგი არ წარმოადგენს მესამე/მეოთხე ინსტანციის სასამართლოს ეროვნულ სასამართლოებთან მიმართებით. მოცემულ შემთხვევაში, ეროვნულ დონეზე სამართლებრივი მექანიზმების ამოწურვის (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.09.2011წ. განჩინებით ლ. ჩ-ის მამკვიდრებლის მ. ჩ-ის საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის) შემდგომ ლ. ჩ-ის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის ფარგლები განისაზღვრა 5285.40 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. ამდენად, ლ. ჩ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული და არ ემყარება კანონმდებლობის მოთხოვნებს, სააპელაციო პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომელიც აღემატება მ. ჩ-ისთვის ეროვნულ დონეზე გასაჩივრების მექანიზმების ამოწურვის შემდგომ ასანაზღაურებელ თანხას, არ არის დასაბუთებული.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საჩივრის განხილვა არ არის ეროვნულ დონეზე გამართული პროცესის ალტერნატივა, კონვენცია არ ითვალისწინებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსათვის პირდაპირ მიმართვის შესაძლებლობას, იგი ეფუძნება სუბსიდარობის პრინციპს (ევროპული სასამართლოს ამოცანაა ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული გარანტიების გარდა ინდივიდებისთვის დამატებითი სამართლებრივი დაცვის საშუალებების უზრუნველყოფა, აღნიშნული დამატებითი საშუალებების გამოსაყენებლად ინდივიდმა უნდა ამოწუროს ეროვნული კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებული უფლებადამცავი სამართლებრივი მექანიზმები). საჩივრის მისაღებად მიჩნევისათვის მნიშვნელობა ენიჭება ეროვნულ დონეზე გამართულ პროცესს, კერძოდ, კონვენციის 35.1 მუხლის თანახმად, საჩივრის დასაშვებობის ერთ-ერთი წინაპირობაა მომჩივნის მხრიდან უფლების დაცვის შიდასამართლებრივი მექანიზმების ამოწურვა. სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა გ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი. საქმის მასალების მიხედვით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ N25601/12 საჩივრის საფუძველზე განხილულ საქმეზე ერთ-ერთი აპლიკანტია გ. კ-ი. ამდენად, სახელმწიფოს მის მიმართ ეკისრება ევროპული სასამართლოს გადაწვეტილების რეტროაქტიული ეფექტის მქონე ინდივიდუალური ღონისძიებით, საქმის წარმოების განახლებითა და სააპელაციო სასამართლოს 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გადახედვით აღსრულების ვალდებულება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საქმეზე წარმოების განახლების შემდეგ გ. კ-ის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებით სააპელაციო სასამართლომ გადაამეტა 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გადახედვის ფარგლებს. სსკ-ის 424.2 მუხლის თანახმად, თუ განცხადება გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ ეხება ერთსა და იმავე საქმეზე რამდენიმე სასამართლო ინსტანციის გადაწყვეტილებას (განჩინებას), მაშინ იგი შეტანილ უნდა იქნეს მათ შორის ყველაზე ზემდგომ სასამართლო ინსტანციაში. სსკ-ის 431-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საქმე, რომელზედაც გადაწყვეტილება იყო გამოტანილი, თავიდან განიხილება საქმის განხილვისთვის ამ კოდექსით დადგენილი წესით. სსკ-ის 377.1 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე საქმეზე წარმოების განახლებასთან დაკავშირებით მიღებული საკასაციო პალატის 03.12.2020წ. განჩინებით აღნიშნულია, რომ იმ პირობებში, როდესაც აღსასრულებელი გადაწყვეტილება ზემდგომი (სააპელაციო ან საკასაციო) ინსტანციის სასამართლოს მიერ არის გამოტანილი, საქმის წარმოების განახლება გულისხმობს არა მთლიანი სამართალწარმოების გაუქმებასა და საქმის სარჩელის განხილვის ეტაპიდან ხელახალ დაწყებას, არამედ მხოლოდ იმ გადაწყვეტილების გაუქმებას, რომელიც შესაბამისი ინსტანციის სასამართლომ მიიღო. შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში, სააპელაციო/საკასაციო სასამართლო მხოლოდ წარდგენილი სააპელაციო/საკასაციო საჩივრების ფარგლებში მსჯელობს ქვემდგომი ინსტანციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების კანონიერებაზე. საქმის მასალების მიხედვით, გ. კ-იმა და სხვა ოთხმა მოსარჩელემ სააპელაციო სასამართლოს 01.02.2010წ. მიმართეს სააპელაციო საჩივრით, რომლითაც სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და სსკ-ის 46.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან გათავისუფლება მოითხოვეს. სსკ-ის 46.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან მოსარჩელეების გათავისუფლებას – დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზარალის ანაზღაურების სარჩელებზე. სააპელაციო სასამართლომ 05.03.2010წ. განჩინებით აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი არ იყო მტკიცებულება (სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი განაჩენი), რომლითაც დასტურდებოდა მოპასუხის დანაშაულებრივი ქმედებით მატერიალური ზიანის გამოწვევა. სააპელაციო სასამართლოს 05.03.2010წ. განჩინებით გ. კ-ის სააპელაციო საჩივარზე დადგინდა ხარვეზი, საჩივრის ავტორს განესაზღვრა 7 დღიანი ვადა მის გამოსასწორებლად, მხარეს განემარტა, რომ ხარვეზის შეუვსებლობის შემთხვევაში მისი სააპელაციო საჩივარი განუხილველი დარჩებოდა. სააპელაციო სასამართლოს 07.05.2010წ. განჩინებით, გ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი განუხილველი დარჩა, რადგან მოსარჩელე მხარემ არ წარმოადგინა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი. საქმის მასალებით არ დასტურდება გ. კ-ის მიერ კერძო საჩივრით სააპელაციო სასამართლოს 07.05.2010წ. განჩინების, რომელიც მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელი ნაწილისთვის დამამთავრებელი სასამართლო აქტია, გასაჩივრება. ამის საპირისპიროდ, გ. კ-იმა საკასაციო საჩივარში (ტ. VI, ს.ფ. 326) პირდაპირ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებას ითხოვდა, გ. კ-ის მოთხოვნას არ წარმოადგენდა მისი სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ 07.05.2010წ. განჩინების გაუქმება. ევროპული სასამართლოსადმი გ. კ-ის მიმართვისა და კონვენციის 1-ელი ოქმის მოთხოვნის დარღვევის დადგენის საფუძველი შექმნა იმან, რომ სააპელაციო პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილებით მოპასუხის - მერიის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებით გ. კ-ის მნიშვნელოვნად შეუმცირდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობის ასანაზღაურებელი თანხა. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების 42-ე პარაგრაფით განისაზღვრა ლ. ხ-ისა და გ. კ-ის ინდივიდუალური საჩივრის ფარგლები. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპლიკანტების ქონების უკანონო დანგრევის თაობაზე სისხლის სამართლის საქმის არაეფექტიან გამოძიებასთან დაკავშირებული საკითხი არ იყო მითითებული საჩივარში, რომელიც შეტყობინების სახით 20.09.2017წ. გაეგზავნა საქართველოს მთავრობას. სასამართლო განხილვა შემოიფარგლა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის შესაბამისად წარდგენილი მომჩივნების თავდაპირველი საჩივრით, კერძოდ მათი საკუთრების უკანონო დანგრევის გამო მიკუთვნებული კომპენსაციის სავარაუდო არაადეკვატურობით (სასამართლო განხილვა არ მოიცავდა გ. კ-ის სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ ეროვნულ დონეზე განხორციელებული საპროცესო მოქმედების კონვენციის მოთხოვნებთან შესაბამისობის შემოწმებას). მოგვიანებით, ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ გ. კ-იმა შეცვალა პოზიცია (მისი სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილთან დაკავშირებით) და 18.05.2020წ. განცხადებით მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების გაუქმება, რაც შინაარსობრივად სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნაა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დასაშვებია საქმის მონაწილის წინა პოზიციის ცვლილების მხედველობაში მიუღებლობა ცვლილებისთვის საკმარისი საფუძვლის (გამართლების) არარსებობის გამო („გუდმუნდურ ანდრო ასტრადსონი ისლანდიის წინააღმდეგ“ („Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland“), §313, 01.12.2020წ.). განსახილველ შემთხვევაში, დაუსაბუთებელია გ. კ-ის პოზიციის ცვლილება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გადახედვის ფარგლების განსაზღვრისთვის, რადგან არ დასტურდება საამისოდ საკმარისი საფუძვლის არსებობა. გ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნის სააპელაციო წესით განხილვა მოთხოვნის გაზრდის ნაწილში წარმოადგენს გ. კ-ისთვის სააპელაციო საჩივრის ხელმეორედ შეტანის დეფაქტო შესაძლებლობის მიცემას.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებული პოზიციის ცვლილებისთვის საკმარისი საფუძველი არაა ევროპული სასამართლოს მიერ გ. კ-ის საკუთრების უფლების დარღვევის დადგენა. საკასაციო პალატა გამოხატავს რა პატივისცემას ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების ინსტიტუტის მიმართ, კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ აღსრულება ხორციელდება კონვენციის სუბსიდარული ხასიათის გათვალისწინებით. მნიშვნელოვანია ეროვნულ დონეზე დამთავრებული საქმის წარმოების მონაწილეთა საპროცესო აქტივიზმი. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსთვის N25601/12 საჩივრით მიმართვამდე გ. კ-იმა არ გამოიყენა მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში შეტანილი სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე 07.05.2010წ. განჩინების გასაჩივრების მექანიზმი. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ გ. კ-ის სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 07.05.2010წ. განჩინება 04.06.2010წ. ჩაბარდა ნ. კ-ის იმ მისამართზე (ტ. VI, ს.ფ. 102-104), რომელიც მითითებული იყო გ. კ-ის სააპელაციო საჩივარში (ტ. V, ს.ფ. 254), განჩინების გასაჩივრების 12-დღიანი ვადა ამოიწურა 17.06.2010წ., რის შემდგომაც გ. კ-ის 07.05.2010წ. განჩინების არც ჩაბარების წესის დაცულობა და არც შინაარსი სადავო არ გაუხდია ეროვნულ ან საერთაშირისო დონეზე. მოგვიანებით, იმის გამო, რომ მისი მოწინააღმდეგე მხარის (მერიის) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და შესაბამისად შემცირდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გ. კ-ისთვის დადგენილი ანაზღაურების ოდენობა, გ. კ-იმა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მიმართა საკასაციო საჩივრით. მისი საკასაციო საჩივრის სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც კი, საკასაციო სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილდებოდა მოთხოვნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებით განსაზღვრული დაკმაყოფილებული თანხის ნაწილში ანუ თანხის იმ ნაწილში, რომლითაც საქალაქო სასამართლოს მიერ გ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა მხოლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

გ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებული პოზიციის ცვლილების საკმარისი საფუძველი არც ეროვნული ვალუტის გაცვლითი კურსის გაუფასურებაა. ეროვნული ვალუტის გაცვლითი კურსის გაუფასურების გათვალისწინება შესაძლებელია გ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ ნაწილზე გავრცელებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების დამამთავრებელი ეფექტის პრინციპისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების „დასკვნებისა და სულისკვეთების“ დაცვით. ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების 58-ე პარაგრაფის მეორე და პირველი წინადადებიდან გამომდინარე, აპლიკანტებისთვის სრული კომპენსაციის მიუცემლობა დასტურდებოდა იმით, რომ არსებობდა აშკარა სხვაობა ფუნქციონირებადი შენობის საბაზრო ღირებულებასა და მისი დემონტაჟის შედეგად დარჩენილი სამშენებლო მასალის საბაზრო ღირებულებებს შორის. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებით გ. კ-ისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა განისაზღვრა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 17.09.2009წ. N1363/04/19 ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც შენობის საბაზრო ღირებულება შეფასდა არა დემონტირებული შენობის დარჩენილი სამშენებლო მასალის ღირებულების მიხედვით, არამედ შენობის ფუნქციონირებად მდგომარებაში ღირებულების გათვალისწინებით, რაც ასევე აღნიშნულია ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების მე-15 და მე-14 პარაგრაფებში. გ. კ-ის სასარჩელო მოთხოვნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ. თბილისის მერიას მის სასარგებლოდ დაეკისრა 133.862.2 ლარის, აგრეთვე 550 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში, ლარში გადახდა გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად, ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა, დანარჩენ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ევროპული სასამართლოს 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების „დასკვნებისა და სულისკვეთების“ გათვალისწინებით, გ. კ-ის ნაწილში აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსასრულებლად მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული მის სასარგებლოდ დაკისრებული 133.862.2 ლარის მსყიდველუნარიანობა. ამდენად, საქმეზე წარმოების განახლების შემდგომ გ. კ-ის მიმართ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გადახედვის ფარგლები განისაზღვრება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებით აპლიკანტის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებული ნაწილით, კერძოდ, 133.862.2 ლარის 2007 წლის თებერვლისათვის მსყიდველუნარიანობითა და 550 აშშ დოლარით ყოველთვიურად 2007 წლის 01 თებერვლიდან არაუმეტეს 01.08.2006წ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით გადაამეტა ამავე სასამართლოს 21.01.2011წ. გადაწყვეტილების გადახედვის ფარგლებს, რადგან არ გაითვალისწინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებით გ. კ-ის დაკმაყოფილებული სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გ. კ-ის მოთხოვნის მიმართ, კასატორის - თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძველი ეხება მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოს განხილვის ნაწილს, საფუძვლიანია. საქმის მასალებში დაცული არაა 2007 წლის თებერვლისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული ეროვნული ვალუტის გაცვლითი კურსის შესახებ მტკიცებულება, რაც საქმის სააპელაციო წესით ხელახლა განხილვის ეტაპზე დადგენას საჭიროებს, რათა გ. კ-ის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხა (133 862,2 ლარი) კურსის ცვალებადობის გათვალისწინებით იქნეს ანაზღაურებული, კურსის სხვაობა გათვალისწინებული უნდა იქნას იმ ფაქტორის მხედველობაში მიღებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული თანხის გადაცემის დაყოვნება, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში საქმის განხილვისა და კონვენციის 1-ლი ოქმის 1-ლი მუხლის მთხოვნის დარღვევის დადგენის, საქმის წარმოების განახლების გამო მოხდა. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში დასაბრუნებელი თანხის დაანგარიშება უნდა მოხდეს კუსთაშორისი სხვაობის გათვალისწინებით (2007 წლის თებერვლისათვის 133 862,20 ლარი (ასოცდაცამეტი ათას რვაას სამოცდაორი ლარი და ოცი თეთრი) 2022 წლის 1 სექტემბრის მდგომარეობით შეადგენს 284 946,45 ლარს (ორასოთხმოცდაოთხი ათას ცხრაას ორმოცდაექვს ლარს და ორმოცდახუთ თეთრს), თუმცა აღნიშნული გარემოების დადგენა სცილდება საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილების ფარგლებს, საკასაციო სასამართლო წყვეტს დავის სამართლებრივ და არა ფაქტობრივ გარემოებებს. საპროცესო მოქმედების თვალსაზრისით ეროვნული ვალუტის კურსის გათვალისწინების მიზნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილების გაუქმება ეფუძნება არა გ. კ-ის განუხილველად დატოვებული სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას, არამედ N25601/12 საჩივარზე ევროპული სასამართლოს მიერ მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილების აღსრულების ვალდებულებას. როგორც აღინიშნა, ხელშემკვრელი სახელმწიფო თავად განსაზღვრავს თუ როგორ აღასრულოს საუკეთესოდ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება. სახელმწიფოს უნარჩუნდება იმ ღონისძიების არჩევანის თავისუფლება, რომლითაც შეასრულებს კონვენციის 46.1 მუხლს, იმის გათვალისწინებით, რომ შერჩეული ღონისძიება სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახულ დასკვნებთან თანხვედრაში იქნება („პაპამიჩალოპულოსი და სხვები საბერძნეთის წინააღმდეგ“ (Papamichalopoulos and Others v. Greece (Article 50)), §34, 31.10.1995წ.).

სააპელაციო სასამართლოს 21.01.2011წ. გადაწყვეტილებით გ. კ-ის სასარგებლოდ მოპასუხეს მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში დაეკისრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მსგავსი თანხის გადახდა, კერძოდ, 550 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში 2007 წლის 1-ელი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არა უმეტეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადისა. სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით მერიას მოსარჩელე გ. კ-ის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების სახით დაეკისრა 650 აშშ დოლარის ექვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში ანაზღაურება არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის განმავლობაში, არამედ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. ზემოაღნიშნული მოსაზრებებიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება მიუღებელი შემოსავლის არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში, არამედ სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ანაზღაურების ნაწილში, არ არის დასაბუთებული, მოთხოვნა დაკმაყოფილდა რაიმე განმარტების გარეშე. აღნიშნულ კომპონენტში სააპელაციო პალატამ გადაამეტა გადაწყვეტილების გადახედვის ფარგლებს, რადგან არ გაითვალისწინა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით გ. კ-ის დაკმაყოფილებული სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობა და დაუკმაყოფილებელი სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში მის მიერ უფლების დაცვის ძირითადი საშუალებების გამოუყენებლობა.

სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ლ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი. საქმის მასალების მიხედვით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ N25601/12 საჩივრის საფუძველზე განხილულ საქმეზე ერთ-ერთი აპლიკანტია ლ. ხ-ის მამკვიდრებელი ლ. ხ-ი (15.06.2020წ. განჩინებით საქმეში უფლებამონაცვლედ ჩაება). ამდენად, სახელმწიფოს მის მიმართ ეკისრება ევროპული სასამართლოს გადაწვეტილების რეტროაქტიული ეფექტის მქონე ინდივიდუალური ღონისძიებით, საქმის წარმოების განახლებითა და საკითხის გადახედვით აღსრულების ვალდებულება საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად.

სააპელაციო სასამართლომ ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისთვის მხედველობაში მიიღო არა მხოლოდ უკანონოდ დემონტირებული შენობის, არამედ მიწის ნაკვეთის ღირებულებაც. აღნიშნულის საფუძვლად სასამართლომ მიიჩნია ის გარემოება, რომ კერძო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე დღეის მდგომარეობით შეზღუდულია მიწისზედა სამშენებლო განვითარება. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ განსახილველი სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლები მოიცავს ზიანის ანაზღაურებას მიწის ნაკვეთის ღირებულების ჩათვლით, არ არის დასაბუთებული. საქმის მასალებით არ დასტურდება მიწის ნაკვეთზე კერძო პირების საკუთრების უფლების ჩამორთმევა, ამასთან, როგორც სასარჩელო მოთხოვნა, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიერ განხილული საჩივარი ეფუძნებოდა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ზიანი გამოწვეულია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ შენობის უკანონო დემონტაჟით („ხ-ი და კ-ი საქართველოს წინააღმდეგ“ („Khizanishvili and Kandelaki v. Georgia“), §3, 42, 17.12.2019წ.) და არა მიწის ნაკვეთის მიწისზედა სამშენებლო განვითარების შეზღუდვით. სამშენებლო განვითარების შეზღუდვით კერძო პირისთვის დაკისრებული სამართლებრივი ტვირთი არაა შენობის უკანონო დემონტაჟით გამოწვეული ზიანის იდენტური. საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კომპენსაციის გაცემის ვალდებულების წარმოშობას სამშენებლო შეზღუდვით კერძო მესაკუთრისთვის ინდივიდუალური და გადამეტებული ტვირთის დაკისრების გამო, კომპენსაციის მექანიზმის არსებობა განაპიროებებს ასეთი ტვირთის კანონიერად მიჩნევას („სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ („Sporrong and Lönnroth v. Sweden“), §73, პირველი წინადადება, N7151/75, N7152/75, 23.09.1982წ.). თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 19.03.2009წ. N07/6205-13 წერილით, დასტურდება, რომ მიწის ნაკვეთის სიმცირიდან და მდებარეობიდან გამომდინარე მისი მიწისზედა განვითარება მხოლოდ მომიჯნავე მიწის ნაკვეთ(ებ)თან ერთად არის შესაძლებელი. სზაკ-ის 209.1 მუხლის თანახმად, თუ კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით თანასწორობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ არსებითი ზიანი ადგება მხოლოდ რომელიმე კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს, სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. 209.2 მუხლით მიხედვით, ასანაზღაურებელი ზიანის მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების და არა საკუთრებაში მყოფი მიწის ნაკვეთის ღირებულების საფუძველზე. მიწის ნაკვეთზე სამშენებლო შეზღუდვის დაწესების გამო ნაკვეთის ღირებულების ანაზღაურების ადმინისტრაციული ორგანოსთვის დაკისრებამ შესაძლოა გამოიწვიოს ერთიდაიმავე ქონების სანაცვლოდ თანხის ორჯერ მიღება, კერძოდ: სამშენებლო შეზღუდვების მიუხედავად კერძო პირი ინარჩუნებს მიწის ნაკვეთის გაყიდვის უფლებას, რაც მას მიწის ნაკვეთის ღირებულების სანაცვლო ანაზღაურების კიდევ ერთხელ მოპოვების საშუალებას აძლევს მესამე პირისგან, სავარაუდო მყიდველისგან. სამშენებლო შეზღუდვის დაწესების გამო გასაცემი კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრას შესაძლოა საფუძვლად დაედოს ის სხვაობა, რომელიც წარმოიშობა შეზღუდვის დაწესებამდე და შეზღუდვის დაწესების შემდგომ მიწის ნაკვეთის ღირებულებებს შორის, ე.ი. შეზღუდვის დაწესების გამო მიწის ნაკვეთის ღირებულების შემცირების თანხა. მოცემულ შემთხვევაში, არც სასამართლო და არც მოსარჩელეები მიუთითებენ ასეთი სხვაობის არსებობაზე. სააპელაციო სასამართლოს არ აქვს გამოკვლეული აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება (სხვაობა შეზღუდვის დაწესებამდე და შეზღუდვის დაწესების შემდგომ მიწის ნაკვეთის ღირებულებებს შორის). საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ სზაკ-ის 209.1 მუხლის საფუძველზე, სამშენებლო შეზღუდვის დაწესებით გამოწვეული ზიანის კომპენსაციის გაცემის საკითხი ადმინისტრაციულმა ორგანომ უნდა განიხილოს. საკითხის პირველადი განხილვა და გადაწყვეტა სასამართლოს მიერ არ ესადაგება ხელისუფლების დანაწილების პრინციპს (სუსგ Nბს-616(კ-19), 25.01.2021წ.). ადმინისტრაციული წარმოების დროს საჭიროა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტების განსაზღვრა, მათ შესახებ ინფორმაციის მოძიება, მოძიებული ინფორმაციის მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის ფაქტობრივ შემადგენლობასთან შესაბამისობის დადგენა და სამართლებრივი შედეგის განსაზღვრა. ადმინისტრაციული ორგანოს მითითებული ფუნქციების მთლიანად სასამართლოზე გადაბარების შემთხვევაში, სასამართლო სრულად ჩაანაცვლებდა ადმინისტრაციულ ორგანოს და განახორციელებდა საჯარო მმართველობას, რაც დაუშვებელია (სუსგ Nბს-1350(2კ-19), 05.02.2020) და ეწინააღმდეგება სუბსიდარობის პრინციპს. კომპენსაციის მექანიზმის გამოსაყენებლად დაინტერესებული მხარე თავდაპირველად მიმართავს ღონისძიების განმახორციელებელს კომპენსაციის გაცემის მოთხოვნით (სზაკ-ის 209-ე მუხ.) და მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე წერილობითი ან ე.წ. ვირტუალური უარის (სზაკ-ის 177.2 მუხ.) მიღების შემდეგ, საერთო წესის მიხედვით, დასაშვებია მავალებელი სარჩელით მოთხოვნის წარდგენა ასკ-ის 24-ე მუხლის საფუძველზე (სუსგ Nბს-616(კ-19), 25.01.2021წ.). საჯარო მმართველობის განხორციელების ცენტრალური სუბიექტი ადმინისტრაციული ორგანოა. სასამართლოს მიერ ადმინისტრაციული ორგანოების ჩანაცვლება ასუსტებს ამ უკანასკნელის როლს ეფექტიანი საჯარო მმართველობის განხორციელებაში და შესაძლოა გამოიწვიოს სასამართლოს გადატვირთვა. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალების მიხედვით, არ განხორციელებულა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიერ განხილული საჩივარი ეფუძნებოდა ზიანის გამოწვევას შენობის უკანონო დემონტაჟით, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლები არ მოიცავს მიწის ნაკვეთზე სამშენებლო შეზღუდვების დაწესების გამო კომპენსაციას. ამ უკანასკნელის მოცულობის განსაზღვრისთვის მნიშვნელობის მქონეა არა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული გარემოება - საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ღირებულება დღეის მდგომარეობით, არამედ - სხვაობა, რომელიც შესაძლოა არსებობს სამშენებლო შეზღუდვის დაწესებამდე და შეზღუდვის დაწესების შემდგომ მიწის ნაკვეთის ღირებულებებს შორის, რაც მოპასუხის მონაწილეობით არაა გამოკვლეული არც ადმინისტრაციული და არც სასამართლო წარმოების ეტაპზე. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის ოდენობა უნდა განისაზღვროს მიწის ნაკვეთის ღირებულების გარეშე, მხოლოდ შენობის უკანონო დანგრევით შექმნილი ფაქტობრივი მოცემულობის საფუძველზე და არა ასევე მიწის ნაკვეთზე დაწესებული სამშენებლო შეზღუდვის გათვალისწინებით.

კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა იმავე შენობის საბაზრო ღირებულების დამდგენი, საქმეში უკვე არსებული ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 30.10.2008წ. N1765/15/19 და 17.09.2009წ. N1363/04/19 დასკვნები, რომელთა მიხედვითაც დადგენილია უძრავი ქონების განსხვავებული ღირებულება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შენობის განსხვავებული საბაზრო ღირებულებების დადგენის მიუხედავად შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიშსა და ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 30.10.2008წ. N1765/15/19 და 17.09.2009წ. N1363/04/19 დასკვნებს შორის ურთიერთწინააღმდეგობის არსებობა არ დასტურდება, რადგან მითითებული დასკვნებით საბაზრო ღირებულება განსაზღვრულია სხვადასხვა თარიღებისთვის. შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის ანგარიში ადგენს შენობის საბაზრო ღირებულებას 2021 წლის 18 ნოემბრისთვის, ხოლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს N1765/15/19 და N1363/04/19 დასკვნებით - 2007 წლის 30 იანვრისა და 2009 წლის 04 თებერვლისთვის (ტ. V, ს.ფ. 6-7, ტ. V, ს.ფ. 181). საექსპერტო დასკვნების ხანგრძლივი ინტერვალით სხვადასხვა თარიღისთვის შედგენას შესაძლოა გამართლებულად გამოეწვია შენობის საბაზრო ღირებულებასთან დაკავშირებით სხვადასხვა შედეგის მიღება.

გ. კ-ისგან განსხვავებით, ლ. ხ-ის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოიცავს შენობის გაზრდილი საბაზრო ღირებულების ანაზღაურებასაც, ვინაიდან გ. კ-ისაგან განსხვავებით, ლ. ხ-ის მამკვიდრებელს საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებული ჰქონდა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში. საქმის მასალების მიხედვით, სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებაზე ლ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი მიღებულია განსახილველად, ხოლო გ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი დატოვებულია განუხილველად. გ. კ-ისა და ლ. ხ-ისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობებს შორის სხვაობა გამომდინარეობს შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიშის შესადგენად გამოყენებული მეთოდის თავისებურებითაც. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ 18.11.2021წ. ანგარიშის მიხედვით, შენობის ღირებულების გამოანგარიშების მიზნით დადგინდა უძრავი ქონების (მიწის ნაკვეთი და შენობა) ერთიანი ღირებულება, რასაც გამოაკლდა მიწის ნაკვეთის ღირებულება და შედეგად მიღებულ იქნა შენობის ღირებულება. შესაბამისად მიწის ნაკვეთის ღირებულების შემცირებას შეეძლო შენობის ასანაზღაურებელი ღირებულების უკუპროპორციულად გაზრდის გამოწვევა, კერძოდ: უძრავი ქონების ერთიანი ღირებულება შეფასდა 2021 წლის მდგომარეობით, ხოლო გამოსაკლები მიწის ნაკვეთის ღირებულება 2007 და 2009 წლების მდგომარეობით ისე, რომ გათვალისწინებული არაა ერთიანი უძრავი ქონებისა და დამოუკიდებლად მიწის ნაკვეთის შეფასების თარიღებს შორის დროითი სხვაობის გავლენა საბოლო ღირებულებაზე. ექსპერტის მოსაზრებით, შეუძლებელია მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების 2021 წლის მდომარეობით დადგენა, რადგან მიწის ნაკვეთზე შეზღუდვის დაწესების შემდგომ გაცემული არაა მშენებლობის ნებართვა, თუმცა მეორეს მხრივ მიწის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისთვის უცვლელად ითვალისწინებს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 04.02.2009წ. N1363/04/19 დასკვნას, რომლითაც მიწის ნაკვეთის ღირებულება დადგინდა სწორედ მშენებლობის ნებართვის არარსებობის და თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 19.03.2009წ. N07/6205-13 წერილში მოყვანილი შეზღუდვის პირობებში (იხ. ტ. V, ს.ფ. 180). ამდენად, მიწის ნაკვეთის ღირებულების შესაფასებელი თარიღის განსაზღვრის ნაწილში შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიშში ასახული მსჯელობა წინააღმდეგობრივია. ამასთან, 18.11.2021წ. ანგარიშით სრულად არის გაზიარებული ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 04.02.2009წ. N1363/04/19 დასკვნის შედეგი, რომ 2007 წლის 30 იანვრისა და 2009 წლის 04 თებერვლისთვის მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ. ღირებულებამ შეადგინა 330 ლარი, თუმცა 18.11.2021წ. ანგარიშით შემფასებელმა, დასაბუთების მითითების გარეშე, 330 ლარის ეკვივალენტი აშშ დოლარის ოდენობა განსაზღვრა არა მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ. ღირებულების დადგენის მომენტისთვის (04.02.2009წ.) ეროვნული ვალუტის გაცვლითი კურსის მიხედვით, არამედ 2021 წლის მდგომარეობით, რამაც ეროვნული ვალუტის გაცვლითი კურსის გაუფასურების გამო მნიშვნელოვნად შეამცირა მიწის ნაკვეთის ღირებულება. თავის მხრივ მიწის ნაკვეთის ღირებულების შემცირებამ უკუპროპორციულად გაზარდა შენობის ასანაზღაურებელი ღირებულება. ამას გარდა, 18.11.2021წ. ანგარიშით შენობის ღირებულების გამოთვლისას მხედველობაში არაა მიღებული ის გარემოება, რომ სამშენებლო შეზღუდვა ვრცელდებოდა არა იზოლირებულად მიწის ნაკვეთზე, არამედ მის ზედაპირზე განთავსებულ შენობაზეც. 2019 წლის 3 ივნისამდე მოქმედი „სივრცითი მოწყობისა და ქალაქთმშენებლობის საფუძვლების შესახებ“ 02.06.2005წ. კანონის 32.1 მუხლის თანახმად, დასახლებათა ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების ძირითადი დებულებებისა და წესების, აგრეთვე მიწათსარგებლობის გეგმების მოქმედების არეალში მოქცეული მიწის ნაკვეთები და შენობა-ნაგებობები, რომლებიც არ შეესაბამებოდნენ განაშენიანების ნებადართულ სახეობებს, ქალაქთმშენებლობით და მოცულობით-სივრცით მოთხოვნებს, იძენდა შეუსაბამო მიწის ნაკვეთებისა და შენობა-ნაგებობების სტატუსს, რომელსაც ანიჭებდა ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანო. ამავე კანონის 32.2 მუხლის მიხედვით, შეუსაბამო მიწის ნაკვეთებისა და შენობა-ნაგებობების შემდგომი განვითარება (ტერიტორიის გაფართოება, ფუნქციის შეცვლა, რეკონსტრუქცია) ხორციელდებოდა მხოლოდ შეუსაბამობის შემცირების პირობით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, შეუსაბამობის შემცირების მოთხოვნა ვრცელდებოდა უშუალოდ შენობაზეც, მაგ. რეკონსტრუქციის შეზღუდვის ნაწილში. მოცემულ შემთხვევაში, თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 19.03.2009წ. N07/6205-13 წერილით, დასტურდება, რომ მიწის ნაკვეთის სიმცირიდან და მდებარეობიდან გამომდინარე მისი მიწისზედა განვითარება მხოლოდ მომიჯნავე მიწის ნაკვეთ(ებ)თან ერთად არის შესაძლებელი. ამასთან, დროის გასვლასთან ერთად შენობა განიცდიდა ამორტიზაციას. აღნიშნული სამშენებლო შეზღუდვის შენობის მიმართაც მოქმედების გაუთვალისწინებლობას ასევე შეეძლო შენობის ასანაზღაურებელი ოდენობის გამოთვლაზე გავლენის მოხდენა.

ლ. ხ-ის სასარჩელო მოთხოვნას შეადგენს აგრეთვე 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე იმ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება, რომელსაც იგი მიიღებდა მის საკუთრებაში არსებული კომერციული ფართის გაქირავების შედეგად, ადგილი რომ არ ჰქონოდა შენობის უკანონო დემონტაჟს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა კომერციული ფართის გაქირავების შეუძლებლობით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება 2007 წლის პირველი თებერვლიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, განაცდურ ქონებრივ ნამეტს, რომელიც შესაძლოა მიღებულიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შემთხვევაში და რომლის ანაზღაურებაც მოსარჩელის კომერციულ ინტერესში შედის. სავარაუდოა შემოსავალი, რომლის მიღებაც მოსალოდნელი იყო (შდრ. სუსგ 21.06.2021წ., Nბს-1031(კ-20), სუსგ 01.04.2022წ., Nას-154-2021). საქმეში დაცულია არასაცხოვრებელი ფართის იჯარის შესახებ 08.01.2007წ. და 02.01.2007წ. ხელშეკრულებები, პირველი ინსტანციის სასამართლოს 19.11.2009წ. გადაწყვეტილებით და სააპელაციო პალატის 21.01.2011წ. გადაწყვეტილებით ლ. ხ-ის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 21.01.2011წ. გადაწყვეტილებით საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიცვალა მხოლოდ ქონებრივი ზიანის ანაზღაურების ოდენობის ნაწილში, სასამართლოებმა მიიჩნიეს, რომ საიჯარო ურთიერთობის არსებობის ფაქტი არ დასტურდება, მოსარჩელის მოთხოვნა არ არის გამყარებული უტყუარი მტკიცებულებებით, საქმეში არ მოიპოვება საიჯარო ქირის გადახდის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 21.02.2007წ. წერილის თანახმად, მეტროსადგურ „...ის“ (ამჟამინდელი „...“) ამოსასვლელთან პირველადი რეგისტრაცია განხორციელდა 24.08.1998წ., ხსენებულ მისამართზე აღრიცხული იყო სახელმწიფო საკუთრების უფლება დატვირთული ვალდებულებით, ნაკვეთი იჯარით იყო გაცემული (საფუძველი 21.08.1998წ. იჯარის ხელშეკრულება), საჯარო რეესტრიდან 24.08.1998წ. ამონაწერის თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი 112 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე რეგისტრირებული იყო იჯარის უფლება. შემდგომში ნაკვეთზე 23.12.1998წ. დარეგისტრირდა შპს „უ...ს“ საკუთრების უფლება, 24.10.2003წ. შპს „უ...ს“ საკუთრებაში ნაკვეთთან ერთად დარეგისტრირდა შენობა-ნაგებობა საერთო ფართობით - 494 კვ.მ.. შემდგომში მეტროს შემოსასვლელთან არსებული მგზავრთა მოსაცდელის მიმდებარე ტერიტორიაზე რეგისტრირებულია შპს „მ...ის“ და ე. რ-ეის, ლ. ხ-ის, ე. აკრეტიდის, გ. კ-ის, ზ. ა-იას, ა. მ-იის საერთო წილობრივი საკუთრების უფლება. მეტროს ამოსასვლელთან არსებული მგზავრთა მოსაცდელის მიმდებარე ტერიტორიაზე იჯარა, ქირავნობა, აღნაგობა, იპოთეკა და სხვ. რეგისტრირებული არ არის. ქირავნობის დროს ნივთი გადაეცემა დამქირავებელს სარგებლობაში, ხოლო იჯარის შემთხვევაში ქონება აძლევს მოიჯარეს მატერიალური სარგებლის მიღების შესაძლებლობას. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ფართს ჰქონდა კომერციული დანიშნულება, შესაბამისად, ადგილი ექნებოდა ქონების არა ქირავნობით, არამედ იჯარით გაცემას. იჯარის ხელშეკრულების დადებისას მოიჯარეს გადაეცემა ისეთი უძრავი ქონება, რომელიც იმთავითვე იძლევა ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას (სუსგ 18.12.2015წ. Nას-738-700-2015), იჯარის ხელშეკრულება (განსხვავებით ქირავნობისგან) ითვალისწინებს სამეურნეო დანიშნულებას, იჯარის საგნისგან ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას. სააპელაციო პალატა 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ გ. კ-ის და ლ. ხ-ის (ლა. ხ-ის უფლებამონაცვლე) 08.01.2007წ. „არასაცხოვრებელი ფართის იჯარის შესახებ“ ხელშეკრულების საფუძველზე (გ. კ-ი - 10 კვ.მ., ლა. ხ-ი - 31 კვ.მ.) უტყუარად არ დასტურდება მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობის არსებობის ფაქტი, ვინაიდან არ არის წარმოდგენილი საიჯარო თანხის გადახდის რაიმე მტკიცებულება. აღნიშნულის მიუხედავად სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება აღნიშნულ ნაწილში მოთხოვნის უსაფუძვლობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ კომერციული ფართით მესაკუთრის მიერ სარგებლობა უპირველესად შემოსავლის მიღებისკენ არის მიმართული. ფართის კომერციულუნარიანობა (მოსალოდნელი შემოსავალი) სააპელაციო პალატის აზრით ქმნის ფართის იჯარით გაცემით შემოსავლის მიღების შესაძლებლობის (ქონებრივი ნამეტის მიღების მოსალოდნელობის) ობიექტურ, რეალურ სურათს. აღნიშნული მოსაზრებით ლ. ხ-ის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდა. მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის დადგენის მიზნით სააპელაციო პალატა დაეყრდნო პალატის მიერ სარწმუნოდ მიჩნეულ მტკიცებულებას იმავე ობიექტზე გაფორმებული 01.08.2006წ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ყოველთვიური ქირის ოდენობას - 1 კვ.მ.-ზე (დაახლოებით 10-20 აშშ დოლარი), სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით ლ. ხ-ის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაეკისრა მიუღებელი შემოსავლის სახით 650 აშშ დოლარის ექვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად ყოველთვიურად 2007 წლის 1 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე. სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პალატამ 2007 წლის პირველი თებერვლიდან კომერციული ფართის გაუქირავებლობით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლად მიჩნეული იქნა ფართის კომერციული დანიშნულება, სავაჭრო ობიექტის წილზე ლ. ხ-ის საკუთრების უფლება. ასეთ პირობებში არ არის საკმარისად დასაბუთებული ასანაზღაურებელი მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა და პერიოდი, ფართის გაქირავებით შემოსავლის მიღების მოსალოდნელობის პერიოდის გავრცელება „გადაწყვეტილების აღსრულებამდე“. მოსარჩელის მიერ ზიანის მომტანი ქმედების (30.01.2007წ. დემონტაჟის) შემდგომ შენობის „შეცვლილი საბაზრო ღირებულებით ანაზღაურების მოთხოვნა“ (კერძოდ, შეფასებით საბაზრო ობიექტის ღირებულება განისაზღვრება იმ დაშვებით, რომ მესაკუთრე ქონებას გაყიდდა 18.11.21წ. პერიოდისათვის საბაზრო ღირებულებით) გამორიცხავს ფართის გაუქირავებლობით მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებას იმ თარიღიდან, რომლითაც განისაზღვრა შენობის შეცვლილი საბაზრო ღირებულება (დაიშვა ვარაუდი შენობის გაყიდვის თაობაზე). მესაკუთრის მიერ მყიდველისთვის ნივთზე საკუთრების უფლების გადაცემა თანმდევი სამართლებრივი შედეგის სახით გამორიცხავს ყოფილი მესაკუთრის მხრიდან შემდგომში ფართის გაქირავებით შემოსავლის მიღებას. ამ თვალსაზრისით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს შენობის საბაზრო ღირებულების შინაარსის მნიშვნელობაზე. შეფასების სტანდარტების თანახმად, საბაზრო ღირებულება ნიშნავს ქონების ისეთ თანხას, რომლის მიხედვითაც შეფასების დღეს, ქონების პოტენციური მყიდველი და გამყიდველი გარიგებას დადებდნენ ქონების შესყიდვა/გადაცემის შესახებ, მათი გადაწყვეტილება კეთილგონივრულია და მიიღება ყოველგვარი ძალდატანების გარეშე (იხ. შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიში, ტ. VII, ს.ფ. 437). შესაბამისად, ნივთის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა ეფუძნება იმ დაშვებას, რომ მესაკუთრე ყოველგვარი ძალდატანების გარეშე, გაყიდიდა ქონებას შეფასების დღისთვის. შენობის საბაზრო ღირებულება ვლინდება სწორედ მის გაყიდვაში, რეალიზებაში. გაყიდვის გარეშე, მარტოოდენ ფიზიკური არსებობით, მას „საკუთარი“ საბაზრო ღირებულება არ გააჩნია. საბაზრო ღირებულება არაა იგივე სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება, რომელიც მოიცავს მსგავსი ტიპისა და დანიშნულების შენობის აშენებისთვის გასაწევ ხარჯს (შდრ. სუსგ 21.06.2021წ., Nბს-1031(კ-20)). ღირებულების „საბაზროდ“ მისაჩნევად გამოითქმის ვარაუდი, რომ შეფასების თარიღისთვის მესაკუთრე ნივთს ყიდის, ნივთის გაყიდვა კი გამორიცხავს გამყიდველისთვის ფართის გაქირავების შესაძლებლობას და შესაბამისად ამ გზით შემოსავლის მიღების გაგრძელებას. განსხვავება ნივთის განადგურების მომენტში მისი საბაზრო ღირებულების ანაზღაურებასა და შეცვლილი საბაზრო ღირებულების ანაზღაურებას შორის მდგომარეობს ნივთის გაყიდვის თაობაზე მესაკუთრის ნების არსებობა-არსებობაში. ნივთის განადგურებით, ზიანის მიმყენებელი მესაკუთრეს აიძულებს ნივთის რეალიზებას დაზიანების დღისთვის საბაზრო ღირებულებით, ხოლო როდესაც ზიანის მიყენების შემდგომ თავად მესაკუთრე ითხოვს/გამოთქვამს თანხმობას ნივთის შეცვლილი საბაზრო ღირებულებით ზიანის ანაზღაურებაზე, იგი ადასტურებს ვარაუდს ნივთის საკუთარი სურვილით გაყიდვის შესახებ იმ თარიღისთვის, რომლითაც განისაზღვრა ნივთის სამომავლო (დარღვევის თარიღის შემდგომ შეცვლილი) საბაზრო ღირებულება. ასეთ შემთხვევაში მესაკუთრეს გაყიდული ფართის გაქირავების შესაძლებლობა ერთმევა საკუთარი სურვილით ფართის გასხვისების მოსალოდნელობის და არა დამზიანებლის უკანონო ქმედების გამო, რადგან ფართის გასხვისების შემდეგ ყოფილ მესაკუთრეს აღარ შეუძლია მისი გაქირავება და ამ გზით შემოსავლის მიღება, შესაბამისად, ზიანის მიმყენებელს აღარ ეკისრება ნივთის გაუქირავებლობით მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების ვალდებულება. განსახილველ შემთხვევაში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებით დადგინდა კონვენციის პირველი ოქმის პირველი მუხლის (საკუთრების დაცვა) დარღვევა შენობის დანგრევის შედეგად დარჩენილი სამშენებლო მასალის ღირებულების საფუძველზე ლ. ხ-ისთვის ზიანის ანაზღაურების გამო. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით, აპლიკანტისთვის ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა განისაზღვრა შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიშის საფუძველზე, რომლითაც შეფასებულია ლ. ხ-ის საკუთრებაში არსებული წილის საბაზრო ღირებულება 2021 წლის 18 ნოემბრისთვის. საქმის მასალების მიხედვით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 09.12.2021წ. გადაწყვეტილება გასაჩივრდა მხოლოდ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ, მას არ ასაჩივრებს ლ. ხ-ი, რითაც აპლიკანტი ეთანხმება ზიანის ანაზღაურებას შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიშის საფუძველზე განსაზღვრული შენობის საბაზრო ღირებულებით. ამდენად, ლ. ხ-ი ერთის მხრივ - ეთანხმება შეცვლილი საბაზრო (არა სახარჯთაღრიცხვო) ღირებულებით ზიანის ანაზღაურებას და შესაბამისად, ადასტურებს მოსალოდნელობას 2021 წლის 18 ნოემბრისთვის ნივთის საკუთარი სურვილით გაყიდვის შესახებ, ხოლო მეორეს მხრივ - ითხოვს კომერციული ფართის გაქირავების შეუძლებლობით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ანუ 18.11.2021წ. - ფართის მოსალოდნელი გაყიდვის შემდეგაც. ვინაიდან ლ. ხ-ის მოთხოვნა მოიცავს შეცვლილი საბაზრო ღირებულებით ანაზღაურებას, რითიც იგი ადასტურებს ექსპერტის მიერ გამოთქმულ ვარაუდს 2021 წლის 18 ნოემბრისთვის ნივთის საკუთარი სურვილით გაყიდვის შესახებ, რის შემდგომაც მესაკუთრეს აღარ ექნებოდა ამავე ფართის გაქირავებისა და ამ გზით შემოსავლის მიღების შესაძლებლობა, არ დასტურდება 2021 წლის 18 ნოემბრიდან კომერციული ფართის გაქირავებით შემოსავლის მიღების მოსალოდნელობა. ამდენად, ლ. ხ-ის მიერ ფართის გაქირავების შესაძლებლობის ჩამორთმევით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების დაკმაყოფილება 2021 წლის 18 ნოემბრის პერიოდის შემდეგ დაუსაბუთებელია.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას ლ. ხ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა კომერციული ფართის გაქირავების შეუძლებლობით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის ყოველთვიურად 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში გადახდის დღისთვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გაცვლითი კურსის შესაბამისად. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მიმართულია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისკენ, რის გამოც ზიანის მოცულობა უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (სუსგ Nას-945-895-2015, 14.03.2016წ.), პირის იმაზე უკეთეს ქონებრივ მდგომარეობაში აღმოჩენა, ვიდრე იგი იქნებოდა ზიანის გამომწვევი ქმედების არ არსებობის შემთხვევაში (სუსგ 21.06.2021წ., Nბს-1031(კ-20)). მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს არა ერთობლივ შემოსავალს, ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვის გარეშე (სუსგ 24.10.2014წ., Nას-848-806-2013), არამედ „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), (იხ. სუსგ-ები: 14. 03. 2016წ, Nას-945-895-2015; 24.10.2011წ., Nას-307-291-2011; 22.11.2012წ., Nას-899-845-2012). დაუსაბუთებელია ლ. ხ-ის მიერ 2007 წლის პირველი თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ფართის გაქირავებით უკლებლივ ყოველთვიურად 650 აშშ დოლარის ოდენობით შემოსავლის მიღების მოსალოდნელობა (მით უფრო, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების მიხედვით, შენობის დემონტაჟის მომენტში ლ. ხ-ის კუთვნილი ფართი იჯარით გაცემული არ ყოფილა). ყოველთვიური ქირის ოდენობის განსასაზღვრად გასათვალისწინებელია მოიჯარის ცვლილებით გამოწვეული დანაკარგები, რომელსაც განიცდის მესაკუთრე. საქმის მასალებში წარმოდგენილი შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიშის მიხედვით, 2021 წლის მდგომარეობით ფართის გაქირავების დროს მოიჯარის ცვლილებით გამოწვეული მესაკუთრის დანაკარგი შეადგენს საერთო შემოსავლის 5%-ს (ტ. VII, ს.ფ. 464). ამ თვალსაზრისით გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მოიჯარის ცვლილებით განპირობებული დანაკარგის პროცენტული მაჩვენებელი შესაძლოა იცვლებოდეს ეროვნული ვალუტის მნიშვნელოვანი გაუფასურებით, რაც ამცირებს მოთხოვნას კომერციულ ფართზე. ამას გარდა, მესაკუთრის მიერ ყოველთვიურად მისაღებ წმინდა შემოსავალზე გავლენას ახდენს მის მიერ გასაწევი ხარჯები, მაგ. ქონების გადასახადის გადახდის ვალდებულება (იხ. შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიში, ტ. VII, ს.ფ. 465). მოცემულ საქმეზე შპს „პ...ის“ დამოუკიდებელი შემფასებლის 18.11.2021წ. ანგარიში არ ასახავს ლ. ხ-ის მიერ სადავო პერიოდის განმავლობაში ფართის იჯარით გაცემით მისაღებ წმინდა შემოსავალს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისთვის ლ. ხ-ის საკუთრებაში არსებული წილის გაქირავებით მისაღები შემოსავლის სახით ყოველთვიურად 650 აშშ ამერიკული დოლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრება დაუსაბუთებელია და ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ინკვიზიციური ხასიათის გათვალისწინებით სასამართლო უფლებამოსილია მტკიცების საგანში შეიყვანოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ისეთი ფაქტიც, რომელზედაც მხარე არ უთითებს (სუსგ 21.07.2022წ., Nბს-1020(კ-19)), თუმცა მითითებული საპროცესო მოწესრიგება იმავდროუალად არ წარმოადგენს საქმეზე მტკიცებულებების მოპოვების პირველადი ვალდებულების სასამართლოსთვის დაკისრებას, რადგან აღნიშნული შეიცავს სასამართლო საქმიანობის გადატვირთვისა და ამით მისი ხელმისაწვდომობის შემცირების რისკებს. შესაბამისად, მტკიცებულებათა მოპოვებისა და სასამართლოში წარდგენის პირველადი ვალდებულება ეკისრება მხარეს (ასკ-ის 17.1 მუხლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებულია წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები, მოპასუხე ვალდებულია წარადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები). აღნიშნული ვალდებულების შესრულება უზრუნველყოფილია იმით, რომ საბოლოოდ საპროცესო ტვირთის დაუძლევლობის შემთხვევაში, როდესაც სასამართლოს მიერ საქმეზე საჭირო საპროცესო საშუალებების გამოყენების მიუხედავად ვერ ხდება სათანადო მტკიცებულებების მოძიება თუ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, არახელსაყრელი შედეგები უნდა დაეკისროს იმ მხარეს, რომელსაც ამ ფაქტის მითითება ან მისი არსებობის დამტკიცება ევალებოდა. ადმინისტრაციულ სასამართლო წარმოებაში მოსამართლე აღჭურვილია თავისი ინიციატივით დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულებების წარდგენის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების (ასკ-ის მე-4 მუხ.), ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების შეგროვების უფლებამოსილებით (სასკ-ის 19.1 მუხ.), თუმცა აღნიშნული არ უარყოფს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს, მათი აქტივობის საჭიროებას. სამოქალაქო პროცესის მსგავსად ადმინისტრაციულ პროცესშიც მხარეები აღჭურვილნი არიან თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები (ასკ-ის მე-4 მუხ., სსკ-ის 4.1 მუხ.). სსკ-ის 203.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსამართლეს შეუძლია დაავალოს მხარეებს შეავსონ, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში განმარტონ მათ მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მასალები, წინადადება მისცეს მათ წარმოადგინონ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ნივთები თუ დოკუმენტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მოსამართლეს შეუძლია სხვა მოქმედებების შესრულებაც, რომლებიც ხელს შეუწყობენ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განსახილველად საქმის მომზადებას. სამოქალაქო სამართლოწარმოებაში, მტკიცებულებების არასრულად წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო შემოიფარგლება მხარისთვის მხოლოდ წინადადების მიცემით მტკიცებულებების წარმოდგენის თაობაზე, რაც გამომდინარეობს იქიდან, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში ფაქტების გამოკვლევა ხორციელდება მხოლოდ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე (საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი გამონაკლისების გარდა, მაგ.: საოჯახო დავების განხილვისას, სსკ-ის 354.1 მუხ.). აღნიშნულისგან განსხვავებით, ადმინისტრაციულ სასამართლოწარმოებაში მოსამართლე აღჭურვილია თავისი ინიციატივით დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულებების წარდგენის საჭიროების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების (ასკ-ის მე-4 მუხ.), საკუთარი ინიციატივით ფაქტობრივი გარემოებების და მტკიცებულებების შეგროვების უფლებამოსილებით (ასკ-ის 19.1), რაც ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის კანონიერების პრინციპიდან გამომდინარეობს, ხოლო სასამართლო, დაინტერესებული მხარის მოთხოვნის ფარგლებში, უზრუნველყოფს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობით კანონიერების პრინციპის დაცულობის კონტროლს. შესაბამისად, ადმინისტრაციულ სასამართლო წარმოებაში სსკ-ის 203-ე მუხლი გამოიყენება ასკ-ის მე-4 და მე-19.1 მუხლებით განმტკიცებული ინკვიზიციურ პრინციპთან ერთობლიობაში და სასამართლოს შეუძლია ადმინისტრაციულ ორგანოს არა მხოლოდ მისცეს წინადადება, არამედ საჭიროების შემთხვევაში დაავალოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების (მათ შორის გამოთვლებთან დაკავშირებული საკითხის (შდრ. სუსგ 12.07.2021წ., ბს-890-886(კ-17) და 07.04.2022წ., ბს-131(კ-22)) შესახებ დამატებითი ინფორმაციისა და/ან მტკიცებულების წარმოდგენა. ასკ-ის 19.5 მუხლის თანახმად, თუ ადმინისტრაციულმა ორგანომ არასაპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო მტკიცებულებათა წარდგენა, სასამართლო ადმინისტრაციული ორგანოს შესაბამის თანამდებობის პირს აჯარიმებს, რაც არ ათავისუფლებს მას მტკიცებულებათა შემდგომში წარდგენის ვალდებულებისაგან. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია ადმინისტრაციული ორგანოს ხელმძღვანელს ან ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს მიმართოს წარდგინებით სასამართლოში მტკიცებულებათა წარუდგენლობის მიზეზების დადგენისა და შესაბამისი თანამდებობის პირის მიმართ დისციპლინური ღონისძიებების გატარების თაობაზე. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კანონიერების პრინციპის დაცვა როგორც მატერიალურ-სამართლებრივ ურთიერთობებში, ასევე საპროცესო განხილვების სხვადასხვა სტადიებზე ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებაა და არა არჩევანი. ინკვიზიციურობის ფარგლებში სასამართლოს აქტივობა არ გულისხმობს მხარის თავისი საპროცესო ვალდებულებებისაგან გათავისუფლებას, სასამართლოს მიერ ერთ-ერთი მხარის სრულ ჩანაცვლებას. სასამართლოს მიერ საკუთარი ინიციატივით კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების განხორციელების შემთხვევაშიც მხარეებს უნარჩუნდებათ თავიანთი მოთხოვნებისა და შესაგებლის, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება. მოცემულ შემთხვევაში, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ საკასაციო საჩივრით სადავო გახადა ლ. ხ-ისთვის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საფუძვლიანობა და ოდენობა (იხ. ტ. VII, ს.ფ. 559). სააპელაციო სასამართლოში 25.10.2021წ გამართულ ზეპირ სხდომაზე სასამართლომ მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის წარმომადგენელს წინადადებით დაეფიქსირებინა ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრასთან დაკავშირებით მხარის პოზიცია. ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენელმა აღნიშნა, რომ ვინაიდან საქმეზე არ იხილებოდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სააპელაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული ორგანო ქონების ღირებულებასთან დაკავშირებით მოსაზრებას არ გამოთქვამდა და შესაბამისად ვერც მტკიცებულების წარმოდგენის საჭიროებას ხედავდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს, როგორც საქმის სააპელაციო წესით განხილვის ეტაპზე მოპასუხე მხარეს, ფაქტების დადგენაში მონაწილეობის მიღება ევალებოდა. სსკ-ის 372-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვა სააპელაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის, ამ თავში მოცემული ცვლილებებითა და დამატებებით. ამავე კოდექსის 102.1 მუხლის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საპროცესო კანონმდებლობა მოპასუხე მხარეს არ ათავისუფლებს ფაქტის მითითებისა და მტკიცების ტვირთისგან საქმის სააპელაციო წესით განხილვის ეტაპზე სააპელაციო საჩივრის წარმდგენი სუბიექტის მიუხედავად. სააპელაციო სასამართლოში 25.10.2021წ გამართულ ზეპირ მოსმენაზე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის წარმომადგენელის მოსაზრებით, N25601/12 საჩივარზე მიღებული 17.12.2019წ. გადაწყვეტილებით ევროპულმა სასამართლომ კომპენსაციის ნაწილში მოკვლევის განხორციელება ეროვნულ სასამართლოებს დააკისრა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან შესაბამისი პარაგრაფის მითითების გარეშე მოპასუხის მოსაზრება ევროპული სასამართლოს მიერ ეროვნული სასამართლოებისთვის კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებული ფაქტების მოკვლევის დაკისრების თაობაზე დაუსაბუთებელია. შესაბამისად, მოსარჩელე მხარის საწინააღმდეგო ფაქტის მითითებისა და დამტკიცების პირველადი ვალდებულება ეკისრება მოპასუხეს - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას, ხოლო სასამართლო უზრუნველყოფს ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის კანონიერების პრინციპის დაცულობის კონტროლს, აგრეთვე სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის დავალებით ახდენს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მასზე დაკისებული საპროცესო ვალდებულებების შესრულების სტიმულირებას და საჭიროების შემთხვევაში თავადვე უზრუნველყოფს მტკიცებულებათა მოძიებას (მაგ.: ექსპერტიზის დანიშვნას, საქმეში არამონაწილე ადმინისტრაციული ორგანოსგან ინფორმაციის გამოთხოვას და სხვ.). მოცემულ შემთხვევაში, ლ. ხ-ისთვის მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის განსაზღვრის მიზნით მტკიცების საგანში შემავალი გამოსაკვლევი ფაქტობრივი გარემოებაა ქონებრივი დანაკარგები, რომელიც მას როგორც მესაკუთრეს მოსალოდნელი იყო რომ განეცადა 2007 წლის პირველი თებერვლის შემდგომ (მაგ. დანაკარგი გამოწვეული მოიჯარის ცვლილებით და ა.შ.). აღნიშნული გარემოების გამოკვლევის გარეშე სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასტურდებოდა ლ. ხ-ის მიერ კომერციული ფართის გაქირავების გზით 2007 წლის პირველი თებერვლის შემდეგ ყოველთვიურად 650 აშშ დოლარის ოდენობით შემოსავლის მიღების მოსალოდნელობა, სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოებაში გათვალისწინებული საპროცესო საშუალებები საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოების გამოკვლევის მიზნით. საქმის მასალების მიხედვით, სასამართლო შემოიფარგლა ადმინისტრაციული ორგანოსთვის მხოლოდ წინადადების მიცემით, შეთავაზებით ინფორმაციისა და მტკიცებულებების წარმოდგენის თაობაზე, რაც სამოქალაქო სამართალწარმოებისთვის არის დამახასიათებელი. ადმინისტრაციულ სასამართლოწარმოებაში სასამართლოს, ასკ-ის მე-4, მე-19.1, მე-19.5 და სსკ-ის 203.1(ა) და 203.2 მუხლების საფუძველზე, გააჩნდა საპროცესო უფლებამოსილება ადმინისტრაციული ორგანოსთვის დაევალებინა მეიჯარის/გამქირავებლის დანაკარგებთან დაკავშირებული ინფორმაციის და/ან მტკიცებულებების წარმოდგენა, სასამართლოს ასევე შეეძლო, სსკ-ის 162.1 მუხლის მიხედვით ექსპერტიზის დანიშვნა, უკეთუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე აუცილებელი იქნებოდა სპეციალური ცოდნა, და სსკ-ის 169-ე მუხლის შესაბამისად ინფორმაციის შეგროვება. ექსპერტიზის ჩასატარებლად აუცილებელი მასალების წრეს განსაზღვრავს სასამართლო, თუმცა ექსპერტიზის ჩატარებისათვის აუცილებელ მასალებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები (169.1 მუხ.). თუ მხარე არასაპატიო მიზეზით არ ასრულებს ექსპერტის მითითებებს ან სხვაგვარად ხელს უშლის ექსპერტიზის ჩატარებას, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია ჩაითვლება დადასტურებულად (169.4 მუხ.). ამდენად, სასამართლოს მიერ მისთვის მინიჭებული საპროცესო საშუალებების გამოყენების, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების გამოკვლევის გარეშე, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული 09.12.2021წ. გადაწყვეტილებით მოპასუხისთვის ლ. ხ-ის სასარგებლოდ 2007 წლის პირველი თებერვლიდან ყოველთვიურად 650 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრება მოკლებულია სათანადო ფაქტობრივ და სამართლებრივ დასაბუთებას.

ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რამაც არსებითად იმოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის დასაბუთებული, სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები (არ გამოიყენა გარემოებების დამდგენი, ადმინისტრაციული სასამართლოწარმოებისთვის დამახასიათებელი საპროცესო საშუალებები) და არ მისცა მათ სწორი სამართლებრივი შეფასება, გადაწყვეტილება მოკლებულია სათანადო სამართლებრივ და ფაქტობრივ წანამძღვრებს, გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად საკასაციო საჩივრის აბსოლუტურ საფუძველს ქმნის,აღნიშნული თავის მხრივ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნების წინაპირობაა. საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებები და მისცეს მათ სწორი სამართლებრივი შეფასება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით, 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილება ლ. ჩ-ის, გ. კ-ისა და ლ. ხ-ის სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში საქმე ხელახალი განხილვისთვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 09.12.2021წ. გადაწყვეტილება სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილში, სასამართლო სახელმწიფო ბაჟის განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

გ. აბუსერიძე