№ბს-666(2კ-22) 12 სექტემბერი, 2022 წელი ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

გენადი მაკარიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, თამარ ოქროპირიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა ვ. კ-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 4 აპრილის განჩინების გაუქმების თაობაზე (მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო).

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2021 წლის 28 იანვარს ვ. კ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხეების - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ.

დაზუსტებული სარჩელის წარდგენისა და სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შედეგად მოსარჩელემ მოითხოვა: ა) მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე ვ. კ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარის ანაზღაურება; ბ) მოპასუხეს - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე ვ. კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 450 000 (ოთხას ორმოცდაათი ათასი) ლარის ანაზღაურება; გ) მოპასუხე - საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე ვ. კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარის ანაზღაურება.

მოცემულ დავაში საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქმეში ჩაბმულ იქნა მესამე პირად, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე.

დაზუსტებული სარჩელის თანახმად, საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენლების უკანონო ქმედებების შედეგად 2004 წელს ვ. კ-ე დაახლოებით 2 თვე იმყოფებოდა პატიმრობაში, რა დროსაც მას მოსთხოვეს საბანკო ანგარიშებზე ჩაერიცხა 500 000 ლარი. თანხის გადახდის შემდეგ, 2004 წლის 17 დეკემბრის საპროცესო (სასჯელზე) შეთანხმების საფუძველზე მოსარჩელე დამნაშავედ ცნეს არარსებულ დანაშაულთა ჩადენაში. საბოლოოდ, პროკურატურის 21.09.2020წ. დადგენილების საფუძველზე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატამ, 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენით, გააუქმა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის გამამტყუნებელი განაჩენი, მოსარჩელე ცნო უდანაშაულოდ და გაამართლა სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე დაფუძნებულ ბრალდებაში, ამასთან განმარტა, რომ ვ. კ-ეს აქვს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. რაც შეეხება ბრალდების მეორე ნაწილს, მოსარჩელის 2017 წლის 1 ივლისის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 22 იანვრის განჩინებით, გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის გამამტყუნებელი განაჩენი გაუქმდა საქართველოს სსკ-ს 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მსჯავრდების ნაწილში, დანაშაულად შერაცხული ქმედების დეკრიმინალიზაციის გამო. შესაბამისად, მოსარჩელე ითხოვს განცდილი მატერიალური და მორალური ზიანის სრულად ანაზღაურებას.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ვ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ვ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 2 000 ლარის ოდენობით; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ვ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის, კერძოდ, „...ის ფონდში“ ჩარიცხული 450 000 ლარის ანაზღაურება; მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ვ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის, სასჯელის ზომად განსაზღვრული ჯარიმის - 10 000 ლარის ანაზღაურება; სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ვ. კ-ემ და საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 4 აპრილის განჩინებით საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და ვ. კ-ის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

პალატამ მიუთითა, რომ დავის საგანს წარმოადგენდა ადმინისტრაციული ორგანოს - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ მოსარჩელე ვ. კ-ისათვის მიყენებული მატერიალური და მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურება. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ გასაჩივრებული იყო სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში - მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანის - 2000 ლარის, მატერიალური ზიანის - 450 000 ლარისა და 10 000 ლარის მისთვის დაკისრების ნაწილში, ხოლო ვ. კ-ე გადაწყვეტილებას ასაჩივრებდა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და მიუთითებდა, რომ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა 240 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში ანაზღაურება სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანის დროისათვის მოქმედი ინდექსაციის გათვალისწინებით.

ვ. კ-ის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-4, 83.3, 381-ე და 248-ე მუხლებზე მითითებით, განმარტა, რომ არსებითი იყო იმ საკითხის გამორკვევა, ჰქონდა თუ არა მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაყენებული სასარჩელო მოთხოვნა 240 000 აშშ დოლარის (744 000 ლარის) მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე. სარჩელის თანახმად, ვ. კ-ის მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა ჩამოყალიბებულ იქნა შემდეგნაირად: საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მის სასარგებლოდ დაეკისროს 500 000 ლარის გადახდა (მათ შორის 450 000 ლარი ,,შემოწირულობის’’, 40 000 ლარი სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანი, 10 000 ლარი ჯარიმა). საქმეში წარმოდგენილი 13.05.2021 წლის განცხადებით მოსარჩელე ვ. კ-ე მიუთითებდა, რომ პროკურატურის უკანონო მოქმედების შედეგად მიადგა მატერიალური ზიანი 490 000 ლარისა და 10 000 ლარის ოდენობით. პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2021 წლის 30 ივნისს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ კვლავ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ მიუთითა: საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს 50 000 ლარის გადახდა მოსარჩელის მიერ განცდილი მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 450 000 ლარისა და 50 000 ლარის ოდენობით. სწორედ მოთხოვნების ამ ფარგლებში (500 000 მატერიალური და 50 000 მორალური ზიანი) იქნა სასამართლოს მიერ სარჩელი დაზუსტებული სახით მიღებული და, შესაბამისად, ამ მოთხოვნის ფარგლებში იქნა საქმე განხილული და გადაწყვეტილი.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ადგილი ჰქონდა მოსარჩელის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის გადიდებას სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის საფუძველზე დაუშვებელი იყო. შესაბამისად, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლო საქმის განხილვისას შეზღუდული იყო რა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებით, პალატა ვალდებული იყო საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი და განხილული სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობით განეხილა.

პალატის განმარტებით, აღნიშნული მოთხოვნის დაუსაბუთებლობაზე მიუთითებდა ასევე ის გარემოება, რომ საქმის მასალების მიხედვით არ მოიპოვებოდა მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ მითითებული სადავო თანხების აშშ დოლარში გადახდის შესახებ. შესაბამისად, სააპელაციო საჩივარს არც ამ მოტივით გააჩნდა დაკმაყოფილების პერსპექტივა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მართებულად ეთქვა უარი ვ. კ-ეს მოპასუხისათვის 40 000 ლარის დაკისრების თაობაზე, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ვ. კ-ე მსჯავრდებული იყო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (განაჩენის გამოტანის დროს მოქმედი რედაქცია) - განსაკუთრებით დიდი ოდენობით - 40026 ლარის გადასახადისათვის თავის არიდების გამო, რადგან ამ მუხლის შენიშვნის თანახმად, განსაკუთრებით დიდ ოდენობად ითვლებოდა გადაუხდელი თანხა 10000 ლარის ზევით. სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლში 2004 წლის 29 დეკემბერს განხორციელებულმა ცვლილებამ, ამ მუხლით (დიდი ოდენობით გადასახადისათვის თავის არიდება) მსჯავრდებისათვის მინიმალურ ოდენობად დაადგინა დამალული გადასახადი, რომელიც აღემატებოდა გადასახდელი გადასახადის 25 პროცენტსა და 100000 ლარს, ხოლო განსაკუთრებით დიდ ოდენობად - გადასახდელი გადასახადის 30 პროცენტსა და 120000 ლარს, და მით უმეტეს, რომ ამ მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციით დიდ ოდენობად ითვლებოდა თანხა, რომელიც აღემატებოდა 100000 ლარს, ხოლო განსაკუთრებით დიდ ოდენობად - თანხა, რომელიც აღემატებოდა 150000 ლარს. სწორედ ხსენებული გარემოება გახდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ 2018 წლის 22 იანვრის განჩინების გამოტანის საფუძველი, რომელშიც სასამართლომ მიუთითა, რომ ზემოხსენებული მოცემულობა წარმოადგენდა სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტის საფუძველს, რამეთუ ახალმა კანონმა გააუქმა ქმედების დანაშაულებრიობა, კერძოდ - ვ. კ-ის მიერ 40026 ლარის ოდენობით გადასახადისათვის თავის არიდება აღარ წარმოადგენდა სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლით დასჯად ქმედებას. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატამ ვ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დააკმაყოფილა ნაწილობრივ: თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის პირველი ივნისისა და თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენები ვ. კ-ის სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით მსჯავრდების ნაწილში გააუქმა და საქმე შეწყვიტა.

პალატამ მიუთითა, რომ ზემოხსენებულ ეპიზოდთან დაკავშირებით, ვ. კ-ის მიმართ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენები გაუქმდა და საქმე შეწყდა არა მის ქმედებაში დანაშაულის არარსებობის გამო, არამედ იმ მოტივით, რომ ახალმა კანონმა გააუქმა ქმედების დანაშაულებრიობა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ ამ ნაწილში მოსარჩელის მიერ ზიანის სახით გადახდილი თანხა - 40 000 ლარი, არ ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას.

საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის თავისებურებას წარმოადგენდა ის, რომ ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისი იყო დადგენილიყო ქმედების უკანონობა და სახეზე ყოფილიყო პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. კანონმდებელმა სასამართლოს მიანიჭა თავისუფლება ქმედების უკანონობისა და რეაბილიტაციის საფუძვლების შეფასებისას. პირის მარეაბილიტირებელ გარემოებად უპირობოდ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, ვინაიდან გამამართლებელი განაჩენი ადგენდა პირის უდანაშაულობას, რაც იწვევდა მისი უფლებების აღდგენას, ანუ მის რეაბილიტაციას. ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა გამამართლებელი განაჩენი, უნდა მისცემოდა შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

პალატამ მიუთითა, რომ თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურის გამომძიებლის 2004 წლის 20 ოქტომბრის დადგენილებით ვ. კ-ე ბრალდებულის სახით მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში დანაშაულისათვის - გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ’’ ქვეპუნქტით. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 22 ოქტომბრის ბრძანებით, ამავე რაიონული პროკურატურის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და ბრალდებულ ვ. კ-ეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა 3 თვით. დაზარალებულად ცნობის შესახებ 2019 წლის 16 დეკემბრის დადგენილების მიხედვით, ვ. კ-ისთვის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილის 1997 წლის 26 თებერვლის და 1997 წლის 10 თებერვლის ეპიზოდებისთვის გათვალისწინებული სისხლისამართლებრივი პასუხისმგებლობის მიცემის ვადა 2004 წლის 20 ოქტომბერს გასული იყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვ. კ-ე ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენით უკანონოდ იქნა დამნაშავედ ცნობილი 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ნაწილში, შედეგად ვ. კ-ეს მიადგა მორალური ზიანი, რის გამოც იგი ცნობილი იქნა დაზარალებულად. ამავე დადგენილებით, მასვე განემარტა სსსკ-ის 57-ე მუხლით გათვალისწინებული უფლებები. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენით (N1აგ/238- 20) ირკვევა, რომ 2020 წლის 29 სექტემბერს საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორმა შ. კ-ამ შუამდგომლობით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატას, რომლითაც ითხოვა საქართველოს სსკ-ის 310-ე მუხლის „ზ¹“ ქვეპუნქტის თანხმად, მსჯავრდებულ ვ. კ-ის მიმართ თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბერის განაჩენის გადასინჯვა. აღნიშნული შუამდგომლობის საფუძველზე, გაუქმდა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენი, ვ. კ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში. მასვე განემარტა, რომ გამართლებულს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება.

პალატის მოსაზრებით, სასარჩელო მოთხოვნა ვ. კ-ის უკანონო პატიმრობის გამო მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში საფუძვლიანი იყო და საქალაქო სასამართლომ მართებულად და გონივრულად განსაზღვრა კომპენსაცია 2000 ლარის ოდენობით.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო 2004 წლის 17 დეკემბერს სანოტარო წესით დადასტურებული ჯ. კ-ის განცხადება, რომლის მიხედვითაც, ჯ. კ-ე ადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ მას 2004 წლის 16 დეკემბერს ს. კ-ემ (ვ. კ-ის და) გადასცა 184 990 ლარი და 42 თეთრი და თ. კ-ემ - 305 162 ლარი და 8 თეთრი, სულ - 490 152 ლარი და 50 თეთრი, იმ მიზნით, რომ აღნიშნული თანხიდან 40 000 ლარი შეეტანა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სადეპოზიტო ანგარიშზე ეროვნულ ბანკში და 450 000 ლარი ...ის ფონდის ანგარიშზე, სს ,,ბანკ ...აში“. აღნიშნულ განცხადებაზე ჯ. კ-ემ დაურთო სს ,,ბანკი ...ის“ 2004 წლის 16 დეკემბრის N1 საგადასახადო დავალება, რომლის მიხედვით, ჯ. კ-ის მიერ ...ის ფონდის ანგარიშზე შემოწირულობის სახით შეტანილი იყო 184 990,42 (ას ოთხმოცდაოთხი ათას ცხრაას ოთხმოცდაათი ლარი და ორმოცდაორი თეთრი) ლარი და ასევე სს ,,ბანკი ...ის’’ 2004 წლის 16 დეკემბრის N1 საგადასახდო დავალება, რომლითაც იმავე ფონდის ანგარიშზე მის მიერ შეტანილ იქნა 265 009,58 (ორას სამოცდახუთი ათას ცხრა ლარი და ორმოცდათვრამეტი თეთრი) ლარი. აღნიშნული გარემოება პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმის სახით დაკითხულმა ჯ. კ-ემ კვლავ დაადასტურა. უდავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა ის, რომ ჯ. კ-ე იყო ვ. კ-ის მეგობარი, რომელმაც ზემოხსენებული თანხების გადარიცხვა განახორციელა ვ. კ-ის მითითებით.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა ა(ა)იურიდიული პირი ...ის ფონდის წესდებაზე, რომლითაც ირკვეოდა, რომ ფონდის დამფუძნებელი იყო საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის სახით. ფონდის ძირითადი მიზანი იყო: ხელი შეეწყო და ფინანსური დახმარება აღმოეჩინა საქართველოს სამართალდამცავი (საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს, საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს, საქართველოს გენერალურ პროკურატურას) ორგანოებისთვის: ა) საქმიანობის ეფექტურობის ამაღლებაში; ბ) საერთაშორისო ხელშეკრულებათა შესაბამისად უცხოეთის სამართალდამცავ ორგანოებთან თანამშრომლობის განხორციელებაში; გ) კვალიფიციური კადრების მომზადებასა და გადამზადებაში; დ) მომსახურებათა სოციალურ და საყოფაცხოვრებო პირობების გაუმჯობესებაში; ე) მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის განმტკიცებაში. წესდებით ასევე გათვალისწინებული იყო, რომ ფონდი თავისი მიზნების მისაღწევად მიიღებდა შესაწირს მისი საქმიანობით დაინტერესებული საქართველოს და უცხოეთის ქვეყნების ყოველი მოქალაქის ან იურიდიული პირისაგან, რომლებსაც სურვილი ჰქონდათ თავიანთი წვლილი შეეტანათ ფონდის მიერ დასახული მიზნების განხორციელების საქმეში. შესაწირის შეტანა შეიძლებოდა ნებისმიერ ვალუტაში, შესაწირი შეიძლებოდა შეტანილი ყოფილიყო არა მხოლოდ ფულადი სახსრებით, არამედ სხვა სახითაც ნებისმიერი ოდენობით. ვ. კ-ის მიერ (ჯ. კ-ის მეშვეობით) ...ის ფონდის ანგარიშზე შეტანილ იქნა 450 000 ლარი, თუმცა მოცემულ დავაში არსებითი იყო იმის დადგენა, თუ რა მიზნით იქნა ამ ოდენობის თანხა ფონდში გადარიცხული, ხომ არ იყო მოსარჩელის აღნიშნული ქმედება პროვოცირებული იმ ფაქტობრივი მოცემულობით, რომ მის მიმართ მიმდინარეობდა სისხლისსამართლებრივი დევნა, რომლის ფარგლებშიც იგი წინასწარ პატიმრობაში იმყოფებოდა და საბოლოოდ, თანხა ხომ არ იქნა საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ გადახდილი მისი თავისუფლების სანაცვლოდ.

პალატამ ყურადღება მიაქცია 2004 წლის 17 დეკემბრის „ფაქტობრივი მდგომარეობის შესახებ’’ აქტის შინაარსზე, სადაც აღნიშნული იყო, რომ ვ. კ-ე, მის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის მიუხედავად, უარს აცხადებდა გამოძიების წინაშე საქმის შეწყვეტის შუამდგომლობის დაყენებაზე, იმ მოტივით, რომ ის იყო დაშინებული, არ სურდა გამოძიებას დაპირისპირებოდა, ერჩივნა გარკვეული თანხის გადახდით მიეღწია საქმის საპროცესო შეთანხმებით დამთავრება. საქმეში ასევე წარმოდგენილი იყო ვ. კ-ის 17.04.2004 წლის განცხადება სასჯელზე შეთანხმების თაობაზე, სადაც მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ იგი თავს დამნაშავედ არ ცნობდა და მზად იყო ეთანამშრომლა გამოძიებასთან. აღნიშნული განცხადების საფუძველზე თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს მიერ 2004 წლის 17 დეკემბერს მიღებულ იქნა განაჩენი, რომლითაც ვ. კ-ე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და საქართველოს სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ პუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და სასჯელის ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით, სახელწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ამავე განაჩენით, ვ. კ-ე დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა წინასწარი პატიმრობისაგან. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის №1აგ/238-20 განაჩენში სასამართლომ ვ. კ-ის ჩვენების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ იგი წლების განმავლობაში ცდილობდა დაედასტურებინა სიმართლე და გამართლებულიყო. საპროცესო შეთანხმებაზე მისი თანხმობა განპირობებული იყო იმით, რომ ვერც ფიზიკურად და ვერც მორალურად ვერ გაუძლებდა წნეხს. მისგან ითხოვდნენ თანხის გადახდას არალეგალურად, რაც სახელმწიფო ბიუჯეტში არ უნდა შესულიყო, მას აღნიშნული თანხა უნდა გაეყო და მისთვის წინასწარ მიცემულ ანგარიშზე უნდა ჩაერიცხა. მოსარჩელემ თავისი მეგობრების შუამავლობით 2004 წლის 16 დეკემბერს გადაიხადა ფულადი თანხები, რასაც იმავე წლის 17 დეკემბერს მოჰყვა საპროცესო შეთანხმების დამტკიცება და მისი გათავისუფლება. მისმა მეგობრებმა 490 000 ლარი ჩარიცხეს სხვადასხვა ანგარიშზე. 10 000 ლარი წარმოადგენდა საპროცესო შეთანხმების ოფიციალურ თანხას. მისთვის ადვოკატისგან ცნობილი იყო ბრალად წარდგენილი დანაშაულისათვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ვადების შესახებ, თუმცა სხვა გამოსავალი არ ჰქონდა და მოაწერა ხელი საპროცესო შეთანხმებას, იგი ადვოკატთან ერთად იმ დღესვე წავიდა ნოტარიუსთან და დაადასტურა, რომ ვერ წავიდოდა სახელმწიფოს წინააღმდეგ და დათანხმდა საპროცესო შეთანხმებას.

პალატამ დაასკვნა, რომ ვ. კ-ეს მაშინ, როდესაც იგი იმყოფებოდა წინასწარ პატიმრობაში, არ ჰქონდა ნების თავისუფალი გამოხატვის შესაძლებლობა და სურვილი ფონდის მიზნების განხორციელებისთვის გადაერიცხა 450 000 ლარი. ვ. კ-ის მიერ ამ თანხების ნებაყოფლობით ფონდისათვის გადარიცხვა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლივი ანალიზით არ იყო დამაჯერებელი.

საქართველოს გენერალური პროკურატურის 2021 წლის 11 ივნისის N13/34755 წერილის მიხედვით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტში 2017 წლის 14 თებერვალს დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის N074140217802 საქმეზე, ცალკეული საჯარო მოხელეების მიერ ვ. კ-ის მიმართ განხორციელებული სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით. უფრო კონკრეტულად კი, გამოძიება შეეხებოდა ვ. კ-ის მიერ ...ის ფონდის ანგარიშზე 450 000 ლარის შეტანის ფაქტს. როგორც სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენელმა აღნიშნა, საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილება მიღებული არ იყო და მიმდინარეობდა რიგი საგამოძიებო მოქმედებები. სწორედ ამ მიმდინარე გამოძიების ფარგლებში მიიჩნევდა აპელანტი ადმინისტრაციული ორგანო, რომ ადმინისტრაციული სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი გადაეწყვიტა კონკრეტული საკითხი, მაშინ, როდესაც გამოძიება არ იყო დასრულებული. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის ეს მოსაზრება და მიუთითა, რომ ისეთ ვითარებაში, როდესაც სასამართლოს განაჩენით მოსარჩელე უდანაშაულოდ იყო ცნობილი და გამართლებული სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ ფონდის ანგარიშზე გადახდილი თანხა, ჯამში 450 000 ლარის ოდენობით, უკავშირდებოდა ვ. კ-ის მიმართ წარმოებულ კონკრეტულ სისხლის სამართლის საქმეს, მოპასუხის ეს არგუმენტი ვერ გახდებოდა ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საკმარისი საფუძველი. მხოლოდ იმაზე მითითება, რომ მიმდინარეობდა გამოძიება და იგი დასრულებული არ იყო, არ ნიშნავდა, რომ ვ. კ-ეს ვერ უნდა განეხორციელებინა კანონმდებლობით დადგენილი წესით მისი უფლებების რეალიზება. პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო ყველა ის საჭირო და აუცილებელი მტკიცებულება იმისათვის, რომ ხსენებული 450 000 ლარის ანაზღაურება დაკისრებოდა საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, ვინაიდან დასტურდებოდა მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ამ უკანასკნელის ქმედებასა და აპელანტ ვ. კ-ისათვის მიყენებულ ზიანს შორის.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 28 ოქტომბრის N99897 წერილით ირკვეოდა, რომ თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში იყო თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენის საფუძველზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი, რომლის თანახმად, ვ. კ-ეს დაეკისრა ჯარიმა 10 000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. განაჩენი აღსრულებული იყო და თანხა ჯარიმის სახით გადარიცხული იყო სახელმწიფო ბიუჯეტში 2005 წლის 4 მაისს. ვინაიდან განაჩენითა და საქმის მასალებით არ იკვეთებოდა აღნიშნული ჯარიმა, რომელი ბრალდების ნაწილში იქნა გადახდილი, რომელშიც შეწყდა, თუ რომელშიც გამართლდა მოსარჩელე, საკითხი უნდა გადაწყვეტილიყო ფიზიკური პირის სასარგებლოდ. შესაბამისად, საფუძვლიანი იყო მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 10 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 4 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ვ. კ-ემ და საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ.

4.1 ვ. კ-ე მიუთითებს, რომ თბილისის პროკურატურა 2001 წლიდან 2004 წლის 18 ოქტომბრამდე ახორციელებდა მის მიმართ გეგმაზომიერ დევნას. 2004 წლის 17 ოქტომბერს თბილისის პროკურატურამ გააუქმა რა 2003 წლის 17 ივნისის დადგენილება, იმავე დღეს მასალები გადაუგზავნა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის პროკურატურას. აღნიშნულ დადგენილებაში თბილისის პროკურატურამ დაავალა გლდანი-ნაძალადევის პროკურატურას მთელი რიგი საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარება. გლდანი-ნაძალადევის პროკურატურამ ნაცვლად იმისა, რომ გამოეკვლია დადგენილებაში მითითებული გარემოებები, მეორე დღესვე (ანუ 18 ოქტომბერს) ბრალი წარუდგინა საქართველოს სსკ 332-ე მუხლის მეორე ნაწილითა და 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და იმავე დღეს მოათავსეს საპატიმრო დაწესებულებაში. ვ. კ-ის განმარტებით საპატიმროში მოთავსებისთანავე გამოძიება ყოველდღიურად ახორციელებდა მასზე ფსიქოლოგიურ ზეწოლას, არწმუნებდა, რომ თავისუფლებისათვის თანხა იყო გადასახდელი. პროკურატურამ „თავისუფლება“ შეაფასა 250 000 აშშ დოლარად, რომელიც მას უნდა შეეტანა პროკურატურის მიერ მითითებულ 3 ანგარიშზე ეროვნულ ვალუტაში, ამასთან, თანხა უნდა გადაეხადა არა ოჯახის წევრს, არამედ სხვა გვარის მქონე პირს.

კასატორის განმარტებით, იგი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენით ცნობილია უდანაშაულოდ და გამართლებულად საქართველოს სსკ 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ: 1) ვ. კ-ის მიმართ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის წარდგენილი ბრალდება იყო ხანდაზმული; 2) პროკურატურის მთავარი მიზანი იყო „ზემოდან“ მითითების გამო გარკვეული თანხის გამოძალვა; 3) გამოძიებას ყურადღება არ მიუქცევია იმისთვის, რომ ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში მიცემის დადგენილების გამოტანის დროს 1997 წლის 10 თებერვალს და 1997 წლის 26 თებერვალს სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემის ვადა ამოწურული იყო 2003 წლის 10 თებერვალსა და 2003 წლის 26 თებერვალს, კასატორს კი ბრალი წარედგინა 2004 წლის 20 ოქტომბერს. გამოძიებამ უხეშად შელახა ვ. კ-ის პატივი და ღირსება და როგორც დაზარალებულს უფლება აქვს მოითხოვოს მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

კასატორი მიუთითებს, რომ საპატიმროში არსებული პირობებისა და პროკურატურის თანამშრომლების დამამცირებელი მოპყრობის გამო, იძულებული გახდა უფლება მიეცა მისი სიძისთვის იპოთეკით დაეტვირთა საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინა, რომელიც მდებარეობს თბილისში, ...ის ქ. №28-ში. ბანკიდან, კაბალური პირობით, ყოველთვიური 30%-ის გადახდით, გამოტანილ იქნა 80000 აშშ დოლარი. დანარჩენი 170 000 აშშ დოლარი შეივსო ნათესავებისა და ახლობლებისაგან ნასესხები თანხით. 2004 წლის 16 დეკემბრის მდგომარეობით 250000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში უდრიდა 500000 ლარს. პროკურატურის მოთხოვნით, პროკურატურის მიერ მითითებულ საბანკო ანგარიშებზე კასატორის თანაკურსელმა და ოჯახის მეგობარმა 2004 წლის 16 დეკემბერს შეიტანა 184 990,42 ლარი, 265 009,58 ლარი და 40 000 ლარი, რაც იმ დროს მოქმედი აშშ დოლარის ლართან შეფარდების თანახმად, უდრიდა 272 222 აშშ დოლარს, ხოლო 184990,42+265009,58=450000ლარი:1,8=250000 აშშ დოლარს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენით დადგენილად არის ცნობილი, რომ ზემოაღნიშნულ თანხას პროკურატურა ითხოვდა არალეგალურად, რაც სახელმწიფო ბიუჯეტში არ უნდა შესულიყო. თანხა სამად უნდა გაყოფილიყო და შეტანილი უნდა ყოფილიყო პროკურატურის მიერ წინასწარ მიწოდებულ „ანგარიშებზე“ არა ოჯახის წევრის, არამედ სხვა პირის მიერ. მართალია, პროკურატურამ ფაქტობრივად კასატორს მიაყენა 272 222 აშშ დოლარის ზიანი, მაგრამ ამჟამად ითხოვს მხოლოდ 250 000 აშშ დოლარის ანაზღაურებას, ვინაიდან სსკ 218-ე მუხლით წაყენებული ბრალდების გამო საქმის გამოძიება ჯერ გენერალურ პროკურატურას დასრულებული არ აქვს (ანუ სახელმწიფოსთვის 40 000 ლარის დამალვა, რაც იმ დროს შეადგენდა 22 222 აშშ დოლარის ეკვივალენტს). 250 000 აშშ დოლარი დღეის მდგომარეობით დოლარის ლართან მიმართებაში 500 000 ლარზე ბევრად მეტია, რის გამოც კასატორი მიიჩნევს, რომ პროკურატურის მიერ მიყენებული ზიანი სრულად არ არის ანაზღაურებული.

კასატორი აღნიშნავს, რომ პროკურატურის ზეწოლის გამო გაცილებით მეტი მატერიალური ზიანი განიცადა, ვიდრე 250000 აშშ დოლარია, რადგან პროკურატურის მოთხოვნით იძულებული გახდა აეღო კაბალური ბანკის სესხი; საპატიმროდან გათავისუფლებისთანავე, ბანკის ვალის დაფარვის გამო იძულებული გახდა გაეყიდა საცხოვრებელი სახლი და დაეფარა ბანკის ვალი და ერთი თვის პროცენტი; ახლობლების ვალის დაფარვის მიზნით გაეყიდა მშენებარე ბინა, გაეყიდა აგარაკი და სხვ. კასატორი აღნიშნავს, რომ საგრძნობლად გაუარესდა მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა.

კასატორი მიუთითებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსამზადებელ ეტაპზე დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვდა მოპასუხის მიმართ 250000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის დაკისრებას, რაზეც მოპასუხე მხარეს არც ერთ მოსამზადებელ სხდომაზე, არც პაექრობის დროს პრეტენზია არ განუცხადებია. საქმეში წარმოდგენილია ბანკის წერილები დოლარის ლართან შეფარდების შესახებ, ირკვევა, რომ შეტანილი 500000 ლარი იყო 250000 აშშ დოლარი.

4.2 კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების წინაპირობას წარმოადგენს ზიანის მიყენება ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით, ამასთან მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის, სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისთვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი საქართველოს პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.

კასატორის განმარტებით, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების საფუძველზე ვ. კ-ემ პატიმრობაში გაატარა 2004 წლის 22 ოქტომბრიდან 2004 წლის 17 დეკემბრამდე პერიოდი, ხოლო, ქ. თბილისის გლდანი - ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენით ცნობილ იქნა დამნაშავედ (საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით) და სასჯელის ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 10 000 ლარის ოდენობით. მის მიმართ გამამართლებელი განაჩენი კი დადგა 2020 წლის 1 დეკემბერს. შესაბამისად, საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მორალური ზიანის სახით 2 000 (ორი ათასი) ლარის დაკისრება უსაფუძვლოა და არ გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თავისებურებიდან.

კასატორი უკანონოდ მიიჩნევს „...ის ფონდში“ ჩარიცხული თანხების, 450 000 ლარის, საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის დაკისრებას და განმარტავს, რომ სასამართლომ გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებული მოსაზრებებით და მსჯელობით, ფაქტობრივად დაადგინა, რომ სახეზეა დანაშაული, რაც სცილდება ადმინისტრაციული სასამართლოს კომპეტენციას. ადმინისტრაციულ საქმეთა განმხილველი სასამართლო ისე, რომ საქმე გამოძიებაშია და შემაჯამებელი გადაწყვეტილება მიღებული არ არის, ამტკიცებს, რომ ჩადენილია დანაშაული, რომელიც განხორციელდა ვ. კ-ის მიმართ მოპასუხე მხარის მიერ. ზემოაღნიშნული ფონდის დამფუძნებელი არ იყო მხოლოდ პროკურატურა, არამედ იგი დაფუძნებული იყო საქართველოს უშიშროების სამინისტროს, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ. დღეის მდგომარეობით ფონდი არის ლიკვიდირებული და პროკურატურა არ წარმოადგენს აღნიშნული ფონდის სამართალმემკვიდრეს და ამ პირობებში მხოლოდ პროკურატურის პასუხისმგებლობაზე მითითება დაუსაბუთებელია. ამასთან, განჩინება არ შეიცავს მსჯელობას მიზეზობრივი კავშირის შესახებ.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება ჯარიმის სახით გადახდილი 10000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას და განმარტავს, რომ ჯარიმა, როგორც ძირითადი სასჯელი, შეფარდებული სასამართლო განაჩენით, აღსრულდა სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე და თანხა გადაირიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში, რომლის გადარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი 2005 წლის 5 აპრილისთვის სახეზე იყო. იმის გათვალისწინებით, რომ ჯარიმის გადახდა განხორციელდა კანონიერი განაჩენის შესასრულებლად, მოთხოვნა ვერ იქნება მიმართული საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, როგორც მისგან მიყენებული მატერიალური ზიანი, ვინაიდან ზიანის სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, სახეზე არ არის დელიქტური ვალდებულება. განსახილველ შემთხვევაში სახეზეა კონკრეტული სასჯელი, რომელიც განაჩენით განისაზღვრა და კონკრეტული ფულადი ეკვივალენტი გააჩნია. აღნიშნული თანხა გადარიცხულია სახელმწიფო ბიუჯეტში, რომლის განმკარგველიც არის საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ განჩინებაში, მსგავსად პირველი ინსტანციისა, არ მიუთითებს არც ერთ სამართლებრივ საფუძველზე და არ მსჯელობს თუ რატომ უნდა დაეკისროს საქართველოს გენერალურ პროკურატურას თანხა 10 000 ლარის ოდენობით, რომლის დაბრუნებასაც მხარე ითხოვდა და რომელიც დღეის მდგომარეობით მიქცეულია სახელმწიფო ბიუჯეტში. მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ ვ. კ-ეს საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილითა და სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენისათვის ჰქონდა სასჯელის ზომად განსაზღვრული ჯარიმა 10 000 ლარის ოდენობით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც არ მომხდარა მოსარჩელის სრულად გამართლება, გაუგებარია სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა და თანხის სრულად (ორივე მუხლიდან გამომდინარე) დაკისრება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 ივნისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ვ. კ-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. კ-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის ვ. კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების კანონიერება. ამასთან, ვ. კ-ის მიერ საკასაციო საჩივარი წარმოდგენილია მატერიალური ზიანის სრულად ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში, ხოლო გენერალური პროკურატურის მიერ - სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში.

საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში მიცემის შესახებ 2004 წლის 20 ოქტომბრის დადგენილებით ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში იქნა მიცემული ვ. კ-ე და წარედგინა ბრალდება დანაშაულისთვის, რაც გათვალისწინებული იყო სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (ტ.1. ს.ფ. 21-22); ბ) ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს მოსამართლის 2004 წლის 22 ოქტომბრის ბრძანებით შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და ვ. კ-ეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა 3 თვის ვადით (ტ.1. ს.ფ. 23-24); გ) საქმეში წარმოდგენილი 2004 წლის 16 დეკემბრის №1 საგადახდო დავალებით დგინდება, რომ ჯ. კ-ის მიერ „...ის ფონდის“ ანგარიშზე გადარიცხულ იქნა 184990,42 ლარი, დანიშნულებაში მითითებულია „შემოწირულობა“ (ტ.1. ს.ფ. 27). 2004 წლის 16 დეკემბრის №1 საგადასახადო დავალებით ასევე დადგენილია, რომ ჯ. კ-ის მიერ „...ის ფონდის“ ანგარიშზე გადარიცხულ იქნა 265009,58 ლარი, დანიშნულებაში მითითებულია „შემოწირულობა“ (ტ.1. ს.ფ. 28). 2004 წლის 16 დეკემბრის №4 საგადასახადო დავალებით დგინდება, რომ ჯ. კ-ის მიერ საქართველოს გენერალური პროკურატურის ანგარიშზე გადარიცხულ იქნა 40 000 ლარი, დანიშნულებაში აღნიშნულია „ვ. კ-ისათვის ბრალად შერაცხული თანხის ანაზღაურება“ (ტ.1. 29); დ) საქმეში წარმოდგენილია ჯ. კ-ის ხელწერილი, რომლითაც მან დაადასტურა, რომ 2004 წლის 16 დეკემბერს მიიღო ს. კ-ისგან თანხა 184990,42 ლარი და თ. კ-ისგან - 305162,08 ლარი, სულ - 490152,50 ლარი იმ მიზნით, რომ აღნიშნული თანხიდან 40000 ლარი შეეტანა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სადეპოზიტო ანგარიშზე ეროვნულ ბანკში და 450000 ლარი შეეტანა „...ის ფონდის“ ანგარიშზე სს ,,ბანკ ...აში’’ (ტ.1. 25); ე) ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურორის სახელზე ვ. კ-ის მიერ 2004 წლის 17 დეკემბრის თარიღით დაწერილ განცხადებაში აღნიშნულია, რომ ის წარდგენილ ბრალდებაში თავს არ ცნობს დამნაშავედ, თუმცა მზად არის ითანამშრომლოს გამოძიებასთან. ამავე განცხადებით მოსარჩელე ითხოვს სასჯელზე შეთანხმებას, რომელიც საფუძვლად დაედებოდა საპროცესო შეთანხმების გაფორმებას (ტ.1. 31). საქმეში წარმოდგენილია 2004 წლის 17 დეკემბრით დათარიღებული ოქმები სასჯელზე შეთანხმების შესახებ და საპროცესო შეთანხმების შესახებ, რომელთა საფუძველზეც ამავე დღეს ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს თავმჯდომარეს წარედგინა შუამდგომლობა ბრალდებულ ვ. კ-ესა და პროკურორს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებისა და სასამართლოს მიერ საქმის არსებითი განხილვის გარეშე განაჩენის გამოტანის მიზნით (ტ.1. 32-36). 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენის საფუძველზე ვ. კ-ე პროკურორთან შეთანხმების საფუძველზე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენაში და სასჯელის ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 10 000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ვ. კ-ე დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა წინასწარი პატიმრობიდან (ტ.1. ს.ფ. 37); ვ) საქმეში წარმოდგენილია სანოტარო წესით დამოწმებული 2004 წლის 17 დეკემბრით დათარიღებული ადვოკატ შალვა შავგულიძის მიერ შედგენილი „ფაქტობრივი მდგომარეობის შესახებ“ აქტი, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ვ. კ-ე უარს აცხადებს წინასწარი გამოძიების წინაშე სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტის შესახებ შუამდგომლობის დაყენებაზე იმ მოტივით, რომ არის დაშინებული, არ სურს დაუპირისპირდეს გამოძიებას და ურჩევნია გარკვეული თანხის გადახდით მიაღწიოს საქმის საპროცესო შეთანხმებით დამთავრებას (ტ.1. ს.ფ. 38); ზ) 2005 წლის 5 აპრილის №1 სალაროს შემოსავლის ორდერით დადგენილია, რომ ტარიელ დანელიას მიერ სსიპ თბილისის სააღსრულებო ბიუროს ანგარიშზე შეტანილია თანხა 10000 ლარის ოდენობით, დანიშნულებაში მითითებულია „ვ. კ-ეზე დაკისრებული ჯარიმა, საქმე N1/568-04“ (ტ.1. ს.ფ. 39); თ) საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 იანვრის განჩინება, რომლითაც ირკვევა, რომ 2017 წლის 10 აპრილს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატას ახლად გამოვლენილ გარემოებათა გამო შუამდგომლობით მიმართა ვ. კ-ემ, რომელმაც მოითხოვა მის მიმართ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენიდან სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით შერაცხული მსჯავრდების ამორიცხვა იმ საფუძვლით, რომ 2004 წლის 29 დეკემბრის კანონით მოხდა აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული ქმედების დეკრიმინალიზაცია. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის პირველი ივნისის განაჩენით ვ. კ-ის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა და თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენი დარჩა უცვლელად. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის პირველი ივნისის განაჩენი საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. კ-ემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განაჩენის გაუქმება და შუამდგომლობის დაკმაყოფილება. ვ. კ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 1 ივნისისა და თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენები ვ. კ-ის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით მსჯავრდების ნაწილში გაუქმდა და საქმე შეწყდა. საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით ირკვევა, რომ ვ. კ-ე მსჯავრდებულია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (განაჩენის გამოტანის დროს მოქმედი რედაქცია) - განსაკუთრებით დიდი ოდენობით - 40026 ლარის გადასახადისათვის თავის არიდების გამო, რადგან ამ მუხლის შენიშვნის თანახმად, განსაკუთრებით დიდ ოდენობად ითვლებოდა გადაუხდელი თანხა 10000 ლარის ზევით, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლში 2004 წლის 29 დეკემბერს განხორციელებული ცვლილების (რომელიც ამოქმედდა 2005 წლის თებერვლიდან) მიხედვით, ამ მუხლით (დიდი ოდენობით გადასახადისათვის თავის არიდება) მსჯავრდებისათვის მინიმალურ ოდენობად ითვლებოდა დამალული გადასახადი, რომელიც აღემატებოდა გადასახდელი გადასახადის 25 პროცენტსა და 100000 ლარს, ხოლო განსაკუთრებით დიდ ოდენობად - გადასახდელი გადასახადის 30 პროცენტსა და 120000 ლარს, და მით უმეტეს, რომ ამ მუხლის დღეს მოქმედი რედაქციით დიდ ოდენობად ითვლება თანხა, რომელიც აღემატება 100000 ლარს, ხოლო განსაკუთრებით დიდ ოდენობად - თანხა, რომელიც აღემატება 150000 ლარს, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ აღნიშნული გარემოება არის სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტის საფუძველი, რადგან ახალმა კანონმა გააუქმა ქმედების დანაშაულებრიობა, კერძოდ - ვ. კ-ის მიერ 40026 ლარის ოდენობით გადასახადისათვის თავის არიდება აღარ წარმოადგენს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლით დასჯად ქმედებას (ტ.1. ს.ფ. 55-57); ი) საქმეში წარმოდგენილია, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორის 2019 წლის 16 დეკემბრის დადგენილება დაზარალებულად ცნობის შესახებ, რომლის თანახმად, ვ. კ-ე ცნობილ იქნა დაზარალებულად. აღნიშნულ დადგენილებაში მითითებულია, რომ ვ. კ-ისთვის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილის 1997 წლის 26 თებერვლის და 1997 წლის 10 თებერვლის ეპიზოდებისთვის გათვალისწინებული სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის მიცემის ვადა 2004 წლის 20 ოქტომბრისთვის იყო გასული. აქედან გამომდინარე, ვ. კ-ე ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს მოსამართლე ზურაბ რუხაძის 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენით უკანონოდ იქნა ცნობილი დამნაშავედ 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ნაწილში, რის შედეგადაც ვ. კ-ეს მიადგა მორალური სახის ზიანი (ტ.1. ს.ფ. 58-59); კ) საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორის მიერ 2020 წლის 21 სექტემბერს მიღებულ დადგენილებაში მსჯავრდებულის მიმართ სისხლის სამართლის წარმოების პროცესში მისი უფლების არსებითი დარღვევის შესახებ აღნიშნულია, რომ ვ. კ-ის მიმართ 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანით არსებითად დაირღვა მსჯავრდებული უფლება სამართლიან სასამართლო განხილვაზე. აღნიშნული უფლების დარღვევის ფაქტი დადგენილ იქნა მხოლოდ ახალი გამოძიების პირობებში და ამტკიცებს თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს მიერ 2004 წლის 17 დეკემბერს ვ. კ-ის მიმართ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენის მოქმედი კანონის ნორმასთან შეუსაბამობას (ტ.1. ს.ფ. 72-76); ლ) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორ შ. კ-ას შუამდგომლობის საფუძველზე გაუქმდა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენი; ვ. კ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში. განაჩენში მითითებულია, რომ გამართლებულს უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება (ტ.1. ს.ფ. 83-88).

პირველ რიგში, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს კასატორ ვ. კ-ის შედავებაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსამზადებელ ეტაპზე დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და მოითხოვა მოპასუხის მიმართ 250000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. ამავე კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეს უფლება აქვს, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, შეავსოს სარჩელში მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, რის შესახებაც სასამართლომ უნდა აცნობოს მოპასუხეს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების შემდეგ სარჩელის საფუძვლის ან საგნის შეცვლა დასაშვებია მხოლოდ მოპასუხის წინასწარი თანხმობით. ასეთი თანხმობის შემთხვევაში მოპასუხეს შეუძლია მოითხოვოს სასამართლო სხდომის გადადება სხვა დროისათვის.

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის მიხედვით, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, აგრეთვე შეგებებული სარჩელის შეტანა სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია. ამავე კოდექსის 399-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვა საკასაციო სასამართლოში წარმოებს იმ წესების დაცვით, რომლებიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოში საქმეთა განხილვისათვის, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომელთაც ეს თავი შეიცავს.

მოცემულ შემთხვევაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 30 ივნისის მოსამზადებელი სხდომის ოქმში მითითებულია, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნები დაზუსტდა და ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე ვ. კ-ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 50 000 ლარის ანაზღაურება; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე ვ. კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 450 000 ლარის ანაზღაურება; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მოსარჩელე ვ. კ-ის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 50 000 ლარის ანაზღაურება.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სწორედ ზემოაღნიშნულ ფარგლებში იქნა განხილული ვ. კ-ის სარჩელი. ამდენად, პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ვ. კ-ის მიერ ადგილი აქვს სასარჩელო მოთხოვნის გადიდებას სააპელაციო სასამართლოში, რაც დაუშვებელია. ასევე იზიარებს საკასაციო სასამართლო სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი თანხები გადახდილია ეროვნულ ვალუტაში - ლარში. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის კანონით დადგენილი წესით გაზრდის პირობებშიც ვერ იარსებებდა გაზრდილი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი/სამართლებრივი საფუძვლები და აღნიშნული გავლენას ვერ მოახდენდა სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის ოდენობაზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის მე-13 მუხლი ხაზს უსვამს ადამიანის თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას. კონსტიტუციის მე-13 მუხლთან კავშირშია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-5 მუხლი, რომლითაც აღიარებულია ადამიანის თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება. მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტი ადგენს, რომ ყველა მსხვერპლს, ვინც ამ მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით დააკავეს ან დააპატიმრეს, აქვს კომპენსაციის ქმედითი უფლება.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი, თავის მხრივ, შეიცავს საგამონაკლისო შემთხვევას, დელიქტის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტის - ბრალის გათვალისწინების გარეშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობის შესაძლებლობის თაობაზე, კერძოდ, 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის, დისციპლინური პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. მნიშვნელოვანია, რომ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობისათვის, დამდგარი ზიანის, მართლწინააღმდეგობისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან ერთად, სახეზე უნდა იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, „..პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს“.. (სუს 2019 წლის 7 თებერვლის Nბს-432-429(2კ-17) გადაწყვეტილება და სხვ.).

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ზიანი ანაზღაურდება სისხლის სამართლის საქმეების მწარმოებელ ცალკეულ თანამდებობის პირთა ბრალეულობის დადგენის გარეშე. ამ მუხლის მიზნებისათვის, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა და შესაბამისი ქმედების უკანონობის დადგენა. ამ შემთხვევაში, რელევანტურია, დადგინდეს პირობა, ურომლისოდაც ზიანის გამომწვევი შედეგი არ დადგებოდა. შეფასების საგანს სცილდება ბრალეული მიზეზობრიობის (კონკრეტული პირის ბრალეული ქმედების არსებობის) დადგენა, რამაც გამოიწვია ზიანი. ბრალი არ წარმოადგენს უკანონო ბრალდების/მსჯავრდების ან ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების აუცილებელ წინაპირობას.

განსახილველ შემთხვევაში დადასტურებულია, რომ 2004 წლის 20 ოქტომბრის დადგენილებით ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში იქნა მიცემული ვ. კ-ე და წარედგინა ბრალდება დანაშაულისთვის, რაც გათვალისწინებული იყო სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს მოსამართლის 2004 წლის 22 ოქტომბრის ბრძანებით ვ. კ-ეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა 3 თვის ვადით. 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენის საფუძველზე ვ. კ-ე პროკურორთან შეთანხმების საფუძველზე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენაში და სასჯელის ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 10 000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 იანვრის განჩინებით დაკმაყოფილდა ვ. კ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2017 წლის 1 ივნისისა და თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენები ვ. კ-ის საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით მსჯავრდების ნაწილში გაუქმდა და საქმე შეწყდა, იმ საფუძველზე მითითებით, რომ ახალმა კანონმა გააუქმა ქმედების დანაშაულებრიობა, კერძოდ - ვ. კ-ის მიერ 40026 ლარის ოდენობით გადასახადისათვის თავის არიდება აღარ წარმოადგენს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლით დასჯად ქმედებას. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორ შ. კ-ას შუამდგომლობის საფუძველზე, გაუქმდა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენი; ვ. კ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში.

ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას დაეკისროს მატერიალური ზიანის სახით 450 000 (ოთხას ორმოცდაათი ათასი) ლარის და 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარის ანაზღაურება, მათ შორის ...ის ფონდის ანგარიშზე შემოწირულობის სახით შეტანილი 184 990,42 ლარი და 265 009,58 ლარი, ვ. კ-ისათვის ბრალად შერაცხული თანხის ანაზღაურების მიზნით გადახდილი 40 000 ლარი და ჯარიმის სახით გადახდილი 10 000 ლარი.

პირველ რიგში საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს ვ. კ-ისათვის ბრალად შერაცხული თანხის ანაზღაურების მიზნით გადახდილი 40 000 ლარის მოპასუხეზე დაკისრებასთან დაკავშირებით. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გარდა ვ. კ-ეს ბრალდება წარედგინა სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელემ სახელმწიფო ბიუჯეტში არ გადაიხადა საშემოსავლო გადასახადი 40026 ლარის ოდენობით, რითაც განსაკუთრებით დიდი ოდენობით გადასახადის გადახდას აარიდა თავი და სახელმწიფო ბიუჯეტს მიაყენა ზიანი. ასევე დადგენილია და მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ 2004 წლის 16 დეკემბერს (№4 საგადასახადო დავალება) ჯ. კ-ის (საქმეში წარმოდგენილია ჯ. კ-ის ხელწერილი, რომლითაც მან დაადასტურა, რომ 2004 წლის 16 დეკემბერს მიიღო ს. კ-ისგან თანხა 184990,42 ლარი და თ. კ-ისგან - 305162,08 ლარი, სულ - 490152,50 ლარი იმ მიზნით, რომ აღნიშნული თანხიდან 40000 ლარი შეეტანა საქართველოს გენერალური პროკურატურის სადეპოზიტო ანგარიშზე ეროვნულ ბანკში და 450000 ლარი შეეტანა „...ის ფონდის“ ანგარიშზე სს ,,ბანკ ...აში’’) მიერ საქართველოს გენერალური პროკურატურის ანგარიშზე გადარიცხულ იქნა 40 000 ლარი, დანიშნულებით „ვ. კ-ისათვის ბრალად შერაცხული თანხის ანაზღაურება“.

დადგენილია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 იანვრის განჩინებით სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ნაწილში საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი გახდა არა გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, არამედ ის გარემოება, რომ ახალმა კანონმა გააუქმა ქმედების დანაშაულებრიობა. ანუ აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილი არ ყოფილა მოსარჩელის არაბრალეულობა და უდანაშაულობა სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულთან მიმართებაში, შესაბამისად, სახეზე არ არის მოსარჩელის მიმართ რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი - გამამართლებელი განაჩენი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ ვინაიდან ზემოხსენებულ ეპიზოდთან დაკავშირებით, ვ. კ-ის მიმართ გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენები გაუქმდა და საქმე შეწყდა არა მის ქმედებაში დანაშაულის არასებობის გამო, არამედ იმ მოტივით, რომ ახალმა კანონმა გააუქმა ქმედების დანაშაულებრიობა, აღნიშნულ ნაწილში მოსარჩელის მიერ ზიანის სახით გადახდილი თანხა - 40 000 ლარი, არ ექვემდებარება ანაზღაურებას.

რაც შეეხება საქართველოს გენერალურ პროკურატურის საკასაციო საჩივარს მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით 450000 ლარის დაკისრებასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენზე, რომელშიც სასამართლომ ვ. კ-ის ჩვენების საფუძველზე დადგენილად მიიჩნია, რომ იგი წლების განმავლობაში ცდილობდა დაედასტურებინა სიმართლე და გამართლებულიყო. საპროცესო შეთანხმებაზე მისი თანხმობა განპირობებული იყო იმით, რომ ვერც ფიზიკურად და ვერც მორალურად ვერ გაუძლებდა წნეხს. მისგან ითხოვდნენ თანხის გადახდას არალეგალურად, რაც სახელმწიფო ბიუჯეტში არ უნდა შესულიყო, მას აღნიშნული თანხა სამად უნდა გაეყო და მისთვის წინასწარ მიცემულ ანგარიშებზე ჩაერიცხა. მან მისი მეგობრების შუამავლობით 2004 წლის 16 დეკემბერს გადაიხადა ფულადი თანხები, რასაც იმავე წლის 17 დეკემბერს მოჰყვა საპროცესო შეთანხმების დამტკიცება და მისი გათავისუფლება. მისმა მეგობრებმა 490 000 ლარი ჩარიცხეს სხვადასხვა ანგარიშებზე. 10 000 ლარი წარმოადგენდა საპროცესო შეთანხმების ოფიციალურ თანხას. მისთვის ადვოკატისგან ცნობილი იყო ბრალად წარდგენილი დანაშაულისათვის სისხლისამართლებრივი პასუხისმგებლობის ვადების შესახებ, თუმცა სხვა გამოსავალი არ ჰქონდა და მოაწერა ხელი საპროცესო შეთანხმებას, იგი მის ადვოკატთან ერთად იმ დღესვე წავიდა ნოტარიუსთან და დაადასტურა, რომ ვერ წავიდოდა სახელმწიფოს წინააღმდეგ და დათანხმდა საპროცესო შეთანხმებას.

საკასაციო პალატა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების გზით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ვ. კ-ეს მაშინ, როდესაც იგი იმყოფებოდა წინასწარ პატიმრობაში, არ ჰქონდა ნების თავისუფალი გამოხატვის შესაძლებლობა და ამავე დროს სურვილი „...ის ფონდის“ ანგარიშზე გადაერიცხა 450 000 ლარი და მის მიერ ამ თანხების ნებაყოფლობით ფონდისათვის გადარიცხვა დამაჯერებლობას არის მოკლებული. ამასთან, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორი საქართველოს გენერალური პროკურატურის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საჯარო მოხელეების მიერ ვ. კ-ის მიმართ განხორციელებული სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტების ფაქტზე გამოძიება არ არის დასრულებული, რის გამოც არ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მხოლოდ აღნიშნული გარემოება ვერ დაედება საფუძვლად სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ,,პროკურატურისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების სამართლებრივი საფუძველია სკ-ის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმად ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად. დაუშვებელია დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ზოგადი ნორმებით (სკ-ის 992, 1005.1 მუხ.) დადგენილი მოთხოვნების გავრცელება სპეციალური ნორმით (სკ-ის 1005.3 მუხ.) მოწესრიგებულ კონკრეტულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც ადგილი აქვს უკანონო ბრალდებისა და აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონო შეფარდების შემთხვევაში. სკ-ის 1005.3 მუხლის თავისებურება ისაა, რომ ზიანი ანაზღაურდება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს ქმნის ქმედების უკანონობა და პირის მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა. კანონმდებლობა არ შეიცავს მარეაბილიტირებელი გარემოების ჩამონათვალს, თუმცა უდავოა, რომ ასეთად განეკუთვნება გამამართლებელი განაჩენი’’. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განაჩენით, საქართველოს გენერალური პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტის პროკურორ შ. კ-ას შუამდგომლობის საფუძველზე, გაუქმდა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენი; ვ. კ-ე ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა საქართველოს სსკ-ის 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით წარდგენილ ბრალდებაში.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ქმნის მოპასუხისათვის 450000 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველს.

რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ გადახდილი ჯარიმის თანხის - 10 000 ლარის დაკისრების საფუძველს, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან განაჩენითა და საქმის მასალებით არ იკვეთება აღნიშნული ჯარიმა, რომელი ბრალდების ნაწილში იქნა გადახდილი (რომელშიც შეწყდა, თუ რომელშიც გამართლდა მოსარჩელე), საკითხი უნდა გადაწყდეს ფიზიკური პირის სასარგებლოდ. შესაბამისად, საფუძვლიანია მოპასუხე საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 10 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრებაც.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლში მითითება მორალური ზიანის გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების თაობაზე გულისხმობს ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულის განცდების სიღრმისა და ინდივიდუალური თავისებურების გათვალისწინებას. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს, იმ გარემოებას, რომ პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემამ, შესაბამისი საპროცესო ღონისძიებების გამოყენებამ, შესაძლოა წარმოშვას ნეგატიური განცდები, სტრესული მდგომარეობა, რეპუტაციის შელახვის საფრთხე. მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. შეუძლებელია ფულადი ფორმით ამგვარი განცდებით გამოწვეული მორალური ზიანის შეფასება, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში, რაც მორალური (არაქონებრივი) ზიანის ანაზღაურების სატისფაქციურ ფუნქციას შეადგენს. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას, წარმოიშობა შესაბამისი პირის მიმართ გამოყენებული სისხლისსამართლებრივი ზემოქმედების ღონისძიების შინაარსის, მისი ხასიათის და სიმძიმის კვლევის ვალდებულება, იმ მიზნით, რომ არაქონებრივი ზიანის მოცულობასთან დაკავშირებული დასკვნა არ გასცდეს გონივრულობის ფარგლებს. მნიშვნელოვანია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ადგენს კანონით მხოლოდ პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (413-ე მუხლი). თავის მხრივ, კანონით გათვალისწინებული შემთხვევები შეიძლება უკავშირდებოდეს პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას, სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და სხვა. ამასთანავე, საგულისხმოა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში, არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რამდენადაც მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს მოსამართლის 2004 წლის 22 ოქტომბრის ბრძანებით შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და ვ. კ-ეს აღკვეთის ღონისძიების სახით შეეფარდა პატიმრობა 3 თვის ვადით. 2004 წლის 17 დეკემბრის განაჩენის საფუძველზე ვ. კ-ე პროკურორთან შეთანხმების საფუძველზე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს 332-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენაში და სასჯელის ზომად განესაზღვრა ჯარიმა 10 000 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ. ვ. კ-ე დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა წინასწარი პატიმრობიდან, ანუ მოსარჩელე პატიმრობაში იმყოფებოდა დაახლოებით 2 თვე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მორალური ზიანის განსაზღვრა 2000 ლარის ოდენობით შესაბამისობაშია გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების პრინციპთან.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ. კ-ისა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 4 აპრილის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გ. მაკარიძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

თ. ოქროპირიძე