საქმე №ბს-402(2კ-22) 10 ნოემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა გ. ქ-ასა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2018 წლის 13 მარტს გ. ქ-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს მთავარი პროკურატურის მიმართ, ხოლო მესამე პირად მიუთითა - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე, 21 წლის გ. ქ-ა, 2017 წლის 7 ივნისს 20:35 საათზე ნარკოტიკული დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე დააკავეს (ე.წ. ...ის საქმე). გ. ქ-ას 2017 წლის 9 ივნისს ბრალდების სახით საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მე-6 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული განსაკუთრებით მძინე დანაშაულის ჩადენა, კერძოდ, ნარკოტიკული საშუალების განსაკუთრებით დიდი ოდენობით უკანონოდ შეძენა და შანახვა წარუდგინეს, რომელიც სასჯელად 8-20 წლამდე ან უვადოდ თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებდა.

2017 წლის 9 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის განჩინების საფუძველზე გ. ქ-ას აღკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობა შეეფარდა, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ წინასწარ პატიმრობაში 4 დღე გაატარა. 2017 წლის 12 ივნისს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს საგამოძიებო კოლეგიის განჩინების საფუძველზე მოსარჩელის მიმართ აღკვეთი ღონისძიების სახით გამოყენებული პატიმრობა 20000 ლარის გირაოთი შეიცვალა. სააპელაციო სასამართლოს ამავე განჩინებით გ. ქ-ას გირაოსთან ერთად აღკვეთის დამატებითი ღონისძიების სახით წინასასამართლო სხდომამდე კვირაში ერთხელ საგამოძიებო ორგანოში გამოცხადებისა და ანგარიშგების ვალდებულება და ასევე ამავე საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე საქართველოს მოქალაქის ეროვნული პასპორტის ჩაბარებისა და ქვეყნიდან გაუსვლელობის ვალდებულება დაეკისრა.

2017 წლის 15 დეკემბერს ქ. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორმა №0010428052 დადგენილებით მოსარჩელის მიმართ მიმდინარე სისხლისსამართლებრივი დევნა შეწყვიტა, რასაც საფუძვლად დაედო გარემოება, რომ გ. ქ-ას ქმედებაში ბრალდების სახით წარდგენილი დანაშაულის სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ნიშნები არ არსებობდა.

სარჩელის მიხედვით, „...ის“ საქმე იყო ერთ-ერთი ყველაზე რეზონანსული საქმე, რომელსაც მოჰყვა საზოგადოების მძაფრი პროტესტი, რამაც სრულად ქართული მედიისა და საზოგადოების ყურადღება მიიქცია. საქმის რეზონანსულობამ, უკანონო დაკავებამ, 4-დღიანმა უკანონო პატიმრობამ, უკანონო სისხლისსამართლებრივმა დევნამ და უვადო თავისუფლების აღკვეთის შიშმა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულში ბრალდებულ მოსარჩელეს მნიშვნელოვანი სულიერი ტანჯვა და მორალური ზიანი მიაყენა. მოსარჩელესა და მის ოჯახს მძიმე მატერიალურ ტვირთად დააწვა ყველა ის ფინანსური ხარჯი, რაც სახელმწიფოს მიერ მის უკანონო დაკავებას, უკანონო პატიმრობას და სისხლისსამართლებრივ დევნას უკავშირდებოდა.

ამდენად, მოსარჩელემ მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურისთვის მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის - 26920 ლარისა და მორალური ზიანის - 10000 ლარის, ჯამში - 36920 ლარის ანაზღაურების დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.1. მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირად ჩაბმულ იქნა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

2018 წლის 19 ოქტომბერს გ. ქ-ამ წარადგინა დაზუსტებული სარჩელი მოპასუხეების - საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიმართ, ხოლო მესამე პირად მიუთითა - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და მოპასუხეების საქართველოს მთავარი პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტისთვის მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის - 26920 ლარისა და მორალური ზიანის - 10000 ლარის, ჯამში - 36920 ლარის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 დეკემბრის საოქმო განჩინებით საქმეზე მოპასუხე საქართველოს მთავარი პროკურატურის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა საქართველოს გენერალური პროკურატურა. ამავე სასამართლო სხდომაზე დაზუსტდა მოპასუხეთა წრე და მოპასუხედ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ნაცვლად მიეთითა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტი, მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურასთან ერთად, მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 4 მარტის სასამართლო სხდომაზე დაზუსტდა მოპასუხეთა წრე და მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურასთან ერთად მოპასუხედ განისაზღვრა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, ნაცვლად საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტისა.

2019 წლის 25 მარტს გ. ქ-ამ კვლავ დაზუსტებული სარჩელი წარადგინა მოპასუხეების - საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის მიმართ, ხოლო მესამე პირად მიუთითა - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და მოპასუხეებისთვის მის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის - 26 815 ლარისა და მორალური ზიანის - 10 000 ლარის, ჯამში - 36 815 ლარის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრება მოითხოვა.

მოსარჩელემ საბოლოოდ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსთვის, მოსარჩელე გ. ქ-ას სასარგებლოდ, მის მიმართ წარმოებული უკანონო სისხლის სამართლებრივი დევნის, ასევე მის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების - პატიმრობის გამო მიყენებული მატერიალური ზიანის - 26 815 ლარის და მორალური ზიანის - 10 000 ლარის, ჯამში - 36 815 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. ქ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელე გ. ქ-ას სასარგებლოდ, მის მიმართ წარმოებული უკანონო სისხლის სამართლებრივი დევნის, ასევე მის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიების - პატიმრობის გამო მიყენებული მატერიალური ზიანის - 26 815 ლარის და მორალური ზიანის - 10 000 ლარის, ჯამში - 36 815 ლარის ოდენობით ანაზღაურება დაევალა; სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილება საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. ქ-ას სასარჩელო მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ქ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით 14 140 ლარის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 თებერვლის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია ზიანის ანაზღაურების გამომრიცხავი გარემოებების არსებობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ თავისთავად ის გარემოება, რომ გ. ქ-ას მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებული პატიმრობა განხორციელდა ფორმალურად კანონიერი საპროცესო აქტების საფუძველზე, არ ნიშნავს იმას, რომ სახეზე არ არის პირის მარეაბილიტირებელი გარემოები. რეაბილიტაციის საფუძველს ქმნის არა ცალკეული საპროცესო დოკუმენტი, არამედ მათი ერთობლიობით დამდგარი შედეგი - პირის უკანონო ბრალდების ფაქტი, რაც ამ შემთხვევაში სახეზეა.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას იმ ნაწილში, რომ გ. ქ-ას მიმართ სისხლის სამართლის საქმის უკანონოდ აღძვრა, აღკვეთის ღონისძიების გამოყენება წარმოადგენს პირისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს, სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

სააპელაციო სასამართლომ განსაკუთრებით ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ გ. ქ-ას მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის საქმისა და კონკრეტული ბრალდების შესახებ ინფორმაცია გავრცელებული იქნა ქვეყნის მასშტაბით, როგორც დადგენილია საქმეზე, ამ საქმის თაობაზე საჯაროდ გააკეთეს კომენტარები ცალკეულმა საჯარო თანამდებობის პირებმა. აპელანტის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს გენერალურ პროკურატურას ამ გარემოებების მხედველობაში მიღებით არ უნდა დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება, სასამართლოს პოზიციით, არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რადგან აღნიშნული განცხადებები დაკავშირებული იყო გ. ქ-ას სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემასთან და ამ საფუძველს ემყარებოდა. წარდგენილი ბრალდების სიმძიმისა და გ. ქ-ას ასაკის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში დასაბუთებული იყო და რომ განსახილველ შეთხვევაში მიყენებული მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად გონივრული თანხაა - 10 000 ლარი.

სააპელაციო პალატამ საქმის მასალებით ასევე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სისხლის სამართლებრივი დევნის საფუძველზე განვითარებული ფსიქიკური აშლილობის გამო, მოსარჩელე გ. ქ-ას დასჭირდა ფსიქოთერაპევტის კონსულტაცია, რომელთა საერთო ღირებულებამ შეადგინა 300 ლარი. სისხლის სამართლებრივი დევნის პერიოდში, მოსარჩელე გ. ქ-ა იყო ააიპ ... უნივერსიტეტის ბიზნესის ადმინისტრირების ფაკულტეტის ბაკალავრიატის სტუდენტი და მის მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლებრივი დევნის მიზეზით, მან 2017 წელს სრულფასოვანი მონაწილეობა ვერ მიიღო სასწავლო პროცესში, ვერ ჩააბარა მთელი რიგი საგნები, რის გამოც, საგნების განმეორებით გასავლელად დამატებით დასჭირდა სულ მცირე 1 სემესტრი, რომლის ღირებულებამ შეადგინა 1985 ლარი.

ამდენად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის სახით სწავლის საფასურის 1985 ლარის და ფსიქოთერაპევტის კონსულტაციისათვის გადახდილი 300 ლარის გ. ქ-ას სასარგებლოდ დაკისრების საფუძვლიანობა.

რაც შეეხება ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების მოცულობას, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ხანგრძლივობაზე, სისხლის სამართლის საქმის წარმოებიდან დამდგარი მატერიალური და მორალური ზიანის ოდენობაზე, წარმომადგენლების მიერ გაწეულ სამუშაოზე, რაც დასტურდება საქმის მასალებით. აღნიშნულის გათვალისწინებით პალატამ მიუთითა, რომ მხარე სარგებლობს თავისუფალი არჩევანით საადვოკატო მომსახურების მიღებისას, თუმცა მატერიალური ზიანის სახით ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში მას აუნაზღაურდება არა ნებისმიერი ხარჯი, რასაც გასწევს ადვოკატის მომსახურებისათვის, არამედ აუცილებელად გასაწევი ხარჯი, სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ხანგრძლივობისა და სხვა მტკიცებულებების გათვალისწინებით.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე გ. ქ-ამ განმარტა, რომ არანაირი გამოცდილება არ ჰქონდა სისხლისსამართალწარმოებაში მონაწილეობისათვის, მისმა ოჯახმა იზრუნა ადვოკატის დანიშვნაზე და როგორც იცის, ძალიან გაუჭირდათ შესაბამის ადვოკატთან დაკავშირება და მომსახურების ხელშეკრულების გაფორმება. ზემოაღნიშნულ გარემოებათა და გ. ქ-ას განმარტების გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ქ-ას სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საადვოკატო მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება 11 855 ლარის ოდენობით. პალატამ საქმის მასალებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მითითებული თანხა შპს „ლ...ას“ ანგარიშზე გადახდილია 2017 წლის 12 ივნისსა და 24 ივნისს, სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყებისას, იმ დროს, როცა გ. ქ-ას აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების საკითხი იქნა განხილული და გადაწყვეტილი. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მითითებული ოდენობით საადვოკატო მომსახურების საფასურის ანაზღაურება შეესაბამება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის მოთხოვნებსა და მიზნებს, არის გონივრული და სამართლიანი. დანარჩენ ნაწილში გ. ქ-ას მოთხოვნა საადვოკატო მომსახურების თანხის ანაზღაურებაზე არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილება მატერიალური ზიანის შემცირების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. ქ-ამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მატერიალური ზიანის სრულად ანაზღაურება მოითხოვა.

კასატორის - გ. ქ-ას მითითებით, სასამართლოში მტკიცებულებად წარმოდგენილი იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე 2017 წლის 10 ივნისს ხელმოწერილი ხელშეკრულების 4.1 მუხლის შესაბამისად, გ. ქ-ას, როგორც კლიენტს, ხელშეკრულების გაფორმებიდან ორი კვირის ვადაში ეკისრებოდა 5000 დოლარის ექვივალენტის ლარში გადახდა შპს „ლ...ასთვის“; ხოლო იმ შემთხვევაში, თუკი გ. ქ-ას მიმართ დადგებოდა გამამართლებელი განაჩენი, განაჩენის დადგომის მომენტიდან ერთი კვირის ვადაში ეკისრებოდა კიდევ 5000 დოლარის ექვივალენტის ლარში გადახდა კომპანიისთვის. გ. ქ-ას, როგორც კლიენტის მიერ აღნიშნული ვალდებულების შესრულება დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საბანკო გადარიცხვის დამადასტურებელი ქვითრებით, შესაბამისად, 2017 წლის 12 ივნისს, 24 ივნისსა და 2018 წლის 9 იანვრის გადარიცხვებით. ამდენად, გ. ქ-ამ მის წინააღმდეგ დავის შეწყვეტის მომენტამდე გადაიხადა ჯამურად 11 855 ლარი, ხოლო შეწყვეტის შემდეგ - 12 675 ლარი.

კასატორის მითითებით, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე მის მიმართ დადგა მარეაბილიტირებელი გარემოება და სახელმწიფოს წარმოეშვა ვალდებულება აანაზღაუროს მისი ქმედების შედეგად დამდგარი ზიანი. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს საფუძველი არ ჰქონდა შეემცირებინა საადვოკატო მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ოდენობა, როდესაც მხარემ აღნიშნული თანხა კონკრეტულ საადვოკატო ფირმასთან გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში გადაიხადა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს გენერალურ პროკურატურამ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორი - საქართველოს გენერალური პროკურატურა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208.1 და 207-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე და 1005.3 მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ პირს ზიანი უნდა მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ფორმით, ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე, სახეზე უნდა იყოს მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანი გამოიწვია. მოცემულ შემთხვევაში კი პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია. კასატორი ასევე მიუთითებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-3, მე-19, 32-ე, 33-ე, 37-ე, 166-ე, 167.1 მუხლებზე.

ამასთან, კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პროკურატურისთვის გ. ქ-ას სასარგებლოდ დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობას და ყურადღებას ამახვილებს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით დადგენილ, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკაზე. კასატორის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლო განჩინების საფუძველზე გ. ქ-ა პატიმრობაში იმყოფებოდა 2 დღე, რაც შემდგომ შეიცვალა გირაოთი, ხოლო სისხლის სამართლებრივი დევნა მის მიმართ მიმდინარეობდა დაახლოებით 6 თვის მანძილზე, რაც შეწყვეტილი იქნა პროკურორის დადგენილების საფუძველზე. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის გარემოება, რომ პირის მიმართ სასამართლო განხილვების შედეგად კი არ დადგა გამამართლებელი განაჩენი, არამედ საქართველოს პროკურატურის დადგენილების საფუძველზე შეწყდა გ. ქ-ას მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნა.

ამასთან, კასატორის განმარტებით, მოსარჩელის დაკავება განახორციელა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამისმა დანაყოფმა, აღნიშნულის თაობაზე დეტალურად არის აღწერილი თავად პროკურორის მიერ გ. ქ-ას მიმართ დევნის შეწყვეტის დადგენილებაში. რაც შეეხება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში ინფორმაციის გავრცელებას და ცალკეულ საჯარო მოხელეთა მიერ გაკეთებულ კომენტარებს, არანაირი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ აღნიშნული ინფორმაცია პროკურატურის მხრიდან გავრცელდა.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება პროკურატურისთვის მატერიალური ზიანის სახით 14 140 ლარის ოდენობით საადვოკატო მომსახურების თანხის დაკისრებას და აღნიშნავს, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი ადვოკატის მიერ აღნიშნული თანხების შემოსავალში ასახვისა და შესაბამისი გადასახადის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი.

რაც შეეხება 1985 ლარს, რომელიც პროკურატურას დაეკისრა როგორც გ. ქ-ას სწავლის საფასური, კასატორი აღნიშნავს, რომ არანაირი დოკუმენტით არ დასტურდება, რომ სწორედ მოსარჩელის მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის საქმე გახდა უშუალო და პირდაპირი საფუძველი იმისა, რომ გ. ქ-ამ ვერ ჩააბარა სემესტრით გათვალისწინებული საგნები. კასატორი ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს პროკურატურისთვის ფსიქოთერაპევტის კონსულტაციაში გადახდილი თანხის სახით 300 ლარის დაკისრებას, ვინაიდან, კასატორის მითითებით, აღნიშნული ხარჯის გაწევის დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება არ ერთვის საქმეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 აპრილის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული გ. ქ-ასა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ქ-ასა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 18.4 მუხლით, აგრეთვე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-5 მუხლის მე-5 პუნქტით - „თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლება“.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო, ხოლო ამავე კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმების, პრინციპებისა და საფუძვლების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, გარდა იმ გამონაკლისებისა, რომლებიც ამავე კოდექსით არის დადგენილი.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირთა მიმართ, მაშინ სახელმწიფო ან ის ორგანო, რომელშიც მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი. განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის დროს მოსამსახურე სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს; ხოლო აღნიშნული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელმწიფოს მიერ მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამასთან, ამავე კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ გ. ქ-ა 2017 წლის 7 ივნისს დაკავებული იქნა ბრალდებულის სახით, ხოლო 2017 წლის 9 ივნისს წარედგინა ბრალდება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 260-ე მუხლის მე-6 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, კერძოდ, ნარკოტიკული საშუალების განსაკუთრებით დიდი ოდენობით უკანონოდ შეძენა და შენახვის გამო. თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის განჩინებით გ. ქ-ას 2017 წლის 9 ივნისს შეეფარდა აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა.

საქმის მასალებით ასევე დადასტურებულია, რომ გ. ქ-ას მიმართ დაწყებულ სისხლისსამართლებრივ დევნასთან დაკავშირებით ინფორმაცია გავრცელდა სხვადასხვა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით. ამასთან, იმავე საკითხზე საჯაროდ გააკეთეს კომენტარები ცალკეულმა საჯარო თანამდებობის პირებმა.

ქ. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორის 2017 წლის 15 დეკემბრის დადგენილებით მოსარჩელე გ. ქ-ას მიმართ დაწყებული სისხლის სამართლებრივი დევნა შეწყდა, სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არ არსებობის გამო.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას მასზედ, რომ გ. ქ-ას მიმართ სისხლის სამართლის საქმის უკანონოდ აღძვრა, აღკვეთის ღონისძიების გამოყენება წარმოადგენს პირისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს, სახეზეა მიზეზობრივი კავშირი სახელმწიფო ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ქ. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორის 2017 წლის 15 დეკემბრის დადგენილება, რომლითაც მოსარჩელე გ. ქ-ას მიმართ დაწყებული სისხლისსამართლებრივი დევნა შეწყდა, სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო, უდავოდ წარმოადგენს გ. ქ-ას რეაბილიტაციის საფუძველს. მართალია, სისხლისსამართლებრივი დევნა და ბრალდებულის მიმართ გამოყენებული იძულების ღონისძიებები ემსახურება სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მიზანს - საზოგადოების, მისი კონკრეტული წევრის უსაფრთხოების დაცვას, ამასთან, საქართველოს პროკურატურა წინასწარ ვერ განსაზღვრავს კონკრეტული საქმის შედეგს, ვინაიდან მტკიცებულებათა შეფასება გამამტყუნებელი განაჩენის გამოტანისთვის საკმარისობის კუთხით წარმოადგენს სასამართლოს კომპეტენციას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინდივიდს, რომლის მიმართაც დადგა მარეაბილიტირებელი გარემოება, უნდა მიეცეს შესაბამისი კომპენსაცია სახელმწიფოს მხრიდან მის უფლებებში გაუმართლებელი ან/და გადაჭარბებული ჩარევისთვის.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს განსახილველ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურისათვის გ. ქ-ას სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით 10000 ლარის დაკისრებას, არ იზიარებს კასატორის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის პრეტენზიებს მოცემულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ უკანონო ბრალდების/პატიმრობის ან მსჯავრდების საქმეებთან მიმართებაში სასამართლოს მიერ არამატერიალური (მორალური) ზიანის თანხის ოდენობის განსაზღვრა ხორციელდება თითოეულ საქმეში ინდივიდუალურად, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების, მორალური ზიანის მიმართ დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულების, ობიექტური გარემოებების (დაზარალებულის საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.) და სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით (Patsuria v. Georgia; Nikolaishvili v. Georgia; Jashi v. Georgia). განსახილველ შემთხვევაში მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრის კუთხით ყურადღება გამახვილდა იმ გარემოებაზე, რომ გ. ქ-ას მიმართ წარმოებული სისხლის სამართლის საქმისა და კონკრეტული ბრალდების შესახებ ინფორმაცია გავრცელებულ იქნა ქვეყნის მასშტაბით, როგორც დადგენილია საქმეზე, ამ საქმის თაობაზე საჯაროდ გააკეთეს კომენტარები ცალკეულმა საჯარო თანამდებობის პირებმა, ასევე გათვალისწინებულ იქნა წარდგენილი ბრალდების სიმძიმე და გ. ქ-ას ასაკი.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნის საფუძველზე განვითარებული ფსიქიკური აშლილობის გამო, მოსარჩელე გ. ქ-ას დასჭირდა ფსიქოთერაპევტის კონსულტაცია, რომელთა საერთო ღირებულებამ შეადგინა 300 ლარი. ამასთან, სისხლისსამართლებრივი დევნის პერიოდში, მოსარჩელე გ. ქ-ა იყო ააიპ ... უნივერსიტეტის ბიზნესის ადმინისტრირების ფაკულტეტის ბაკალავრიატის სტუდენტი და მის მიმართ წარმოებული სისხლისსამართლებრივი დევნის მიზეზით, მან 2017 წელს სრულფასოვანი მონაწილეობა ვერ მიიღო სასწავლო პროცესში, ვერ ჩააბარა მთელი რიგი საგნები, რის გამოც, საგნები განმეორებით გასავლელად დამატებით დასჭირდა სულ მცირე 1 სემესტრი, რომლის ღირებულებამ შეადგინა 1985 ლარი. აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორის მიერ წამოყენებული პრეტენზიების მიუხედავად, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ წარმოდგენილი არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო საჩივარი.

მატერიალური ზიანის სახით სისხლის სამართლის საქმეზე ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილი გ. ქ-ასა და შპს „ლ...ას“ შორის გაფორმებული იურიდიული მომსახურების შესახებ 2017 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულებითა და სალაროს შემოსავლის ორდერებით დადგენილია, რომ გ. ქ-ას საადვოკატო მომსახურების მიზნით გადახდილი აქვს საერთო ჯამში 24 530 ლარი. საქმის მასალებით ასევე დადასტურებულია, რომ გ. ქ-ას ინტერესებს სისხლის სამართლის საქმეზე იცავდნენ შპს „ლ...ას“ თანამშრომლები. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში არსებობს ყველა ის წინაპირობა, რაც მიუთითებს ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე, მის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყების გამო, იძულებული იყო საკუთარი უფლებების ეფექტური დაცვისთვის მიემართა ადვოკატისთვის. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას ფულად ზარალსა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის ქმედებას შორის. ადვოკატის მონაწილეობა სისხლის სამართლის საქმის მიმდინარეობაში უზრუნველყოფს ბრალდებულის ინტერესებისა და უფლებების მაქსიმალურ დაცვასა და რეალიზებას.

რაც შეეხება ადვოკატის მომსახურებისთვის ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობას, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საადვოკატო მომსახურების მიღებისას პირი სარგებლობს თავისუფალი არჩევანით, თუმცა მატერიალური ზიანის სახით საადვოკატო მომსახურების სახით გაწეული თანხის ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში ანაზღაურებას უნდა დაექვემდებაროს აუცილებად გასაწევი ხარჯი, დავის საგნის, ამ დავის სირთულისა და სხვა ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, განხორციელებული საადვოკატო მომსახურების ინტენსივობის, დავის საგნისა და საქმის სპეციფიკის გათვალისწინებით, მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხა გონივრულ შესაბამისობაშია გაწეულ საადვოკატო მომსახურებასთან. რაიმე გარემოება, რომელიც მოცემული თანხის შეუსაბამობაზე მიუთითებდა, განსახილველ საქმეზე დადგენილი არ არის.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. ქ-ასა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა