საქმე #ბს-1121(კ-21) 10 ნოემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

მაია ვაჩაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – შპს „...ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2021 წლის 22 თებერვალს შპს „...მა“ სასარჩელო განცხადებით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, მის საკუთრებაშია არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 4800 კვ.მ ფართით, მდებარე: ქალაქი რუსთავი, ...ის ქუჩა ...-ში, სადაც განლაგებულია ...ო. საწარმო დაკავებულია სამრეწველო მასალის დამზადების, შესყიდვისა და რეალიზაციით. 2018 წლის მაისის თვიდან მოპასუხემ დაიწყო ...ის ქუჩის საავტომობილო გზის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, რის შედეგადაც გადაკეტილ იქნა საავტომობილო გზის დიდი მონაკვეთი. აღნიშნულმა კი გამოიწვია შპს „...ის“ საკუთრებაში არსებული საწარმოს საქმიანობის პარალიზება გზის არქონის გამო. ამ პერიოდიდან დაწყებული საწარმოს სამრეწველო ბრუნვა თითქმის ნულს გაუსწორდა და გაკოტრების პირას დადგა. ამ ფაქტთან დაკავშირებით, მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა ადმინისტრაციულ ორგანოს თმენის ვალდებულებისათვის თანხის ანაზღაურების მოთხოვნით, რაზედაც ეთქვა უარი იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელეს ზიანის არ მიუღია.

ამდენად, მოსარჩელემ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის შპს „...ის“ სასარგებლოდ 30 000 ლარის ოდენობით თანხის გადახდის დაკისრება მოითხოვა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 15 აპრილის განჩინებით შპს „...ის“ სარჩელი მოპასუხე რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით შპს „...ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ შპს „...ი“ რეგისტრირებულია მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში და მისი იურიდიული მისამართია ქალაქი რუსთავი, ...ის ქ. #14-5.

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2019 წლის 31 ოქტომბერს ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიასა და შპს „ენკოს“ შორის დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ #06/96 ხელშეკრულება ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის ა/ბეტონის სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესრულების შესახებ. ხელშეკრულების შესრულების ვადად განისაზღვრა 2019 წლის 29 ოქტომბრიდან 2020 წლის 1 ოქტომბრამდე.

ასევე, 2020 წლის 14 აპრილს ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიასა და შპს „ე...ს" შორის დაიდო სახელმწიფო შესყიდვის #06/20 ხელშეკრულება ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის საფარის და სანიაღვრე სისტემის სარეაბილიტაციო (...დან ...მდე) სამუშაოების შესრულებაზე. ხელშეკრულების შესრულების ვადად განისაზღვრა 60 დღე, 2020 წლის 13 ივნისის ჩათვლით.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2019 წლის 15 აგვისტოს და 22 ოქტომბერს მოსარჩელემ მიმართა ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას მიყენებული ზიანის კომპენსაციის მოთხოვნით, რაზეც ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2019 წლის 17 სექტემბრის #02/13154 წერილით მას ეცნობა, რომ საკითხის სრულად შესწავლისა და გამოკვლევის მიზნით, უნდა წარედგინა მიყენებული ზიანის სახის, მისი ოდენობისა და დადგენის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, ხოლო 2019 წლის 28 ოქტომბრის #02/14964 წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ წარდგენილი ინფორმაცია შემოსავლების სამსახურის გადასახადების ადმინისტრირების საინფორმაციო სისტემიდან არ ადასტურებდა ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის სარეაბილიტაციო სამუშაოებიდან გამომდინარე, შპს „...ის“ მიმართ პირდაპირი და უშუალო ზიანის მიყენების ფაქტს.

საქალაქო სასამართლომ დადასტურებულად არ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩაზე მდებარე უძრავი ნივთის მესაკუთრეს და რომ ამ მისამართზე არსებული წარმოების შეფერხების გამო ზიანი მიადგა სხვა მისამართზე რეგისტრირებულ კომპანიას.

სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 174-ე, 175-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი თმენის ვალდებულებას ითხოვს, თუკი მეზობელი მიწის ნაკვეთიდან მომდინარე ზემოქმედებანი ხელს არ უშლიან მესაკუთრეს თავისი ნაკვეთით სარგებლობაში. სასამართლოს შეფასებით, სამეზობლო ურთიერთპატივისცემის ერთ-ერთ ელემენტს კანონით დადგენილი წესის და აკრძალვების დაცვა წარმოადგენს.

ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“, „ვ“, და „კ“ ქვეპუნქტებსა და მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ...ის ქუჩის სარეაბილიტაციო სამუშაოების პირველი ეტაპი მიმდინარეობდა 2018 წლის მაისიდან 2019 წლის ნოემბრამდე, ხოლო 2020 წლის 13 ივნისს დასრულდა მეორე ეტაპი. მითითებულ სამართლებრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის გზის საფარისა და სანიაღვრე სისტემის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელება სწორედ მუნიციპალიტეტის საკუთარ, ექსკლუზიურ უფლებამოსილებებს განეკუთვნებოდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სარეაბილიტაციო სამუშაოები განხორციელებული იყო ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე.

რაც შეეხება ზიანის ანაზღაურებას, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერის 2018 წლის 2 აგვისტოს #02/10760 წერილის შინაარსზე გზის სავალი ნაწილის გადაკეტვის საჭიროების შესახებ და მიიჩნია, რომ ...ის ქუჩის სარეაბილიტაციო სამუშაოების გამო, მიმდებარე ტერიტორიის პარალიზება არ მომხდარა და მერიის მიერ სატრანსპორტო საშუალებების მოძრაობისათვის დასახელდა ალტერნატიული ქუჩა. საქალაქო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელე მხარეს არც იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება წარმოუდგენია, რომ გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების არარსებობის პირობებში, საწარმო 30 000 ლარს მიიღებდა.

ამასთან, სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედება, რომელმაც პირისათვის ზიანის მიყენება გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებიდან და არსებობდეს ბრალეული, განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებელი ბრალის სახით, რაც გამოიხატება ადმინისტრაციული ორგანოს მიზანმიმართულ უმოქმედობაში, ან უხეშ გაუფრთხილებლობაში, ანუ ადმინისტრაციული ორგანო შეგნებულად უნდა უშვებდეს პირისათვის ზიანის მიმყენებელი გარემოების დადგომას ან/და არ ახორციელებდეს მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებებს ზიანის თავიდან აცილების მიზნით. საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების (სარეაბილიტაციო სამუშაოების) მართლწინააღმდეგობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობდა მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი და საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტაციით, ასევე, დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელეს (საწარმოს) გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოს წარმოების პერიოდშიც ჰქონდა ბრუნვა.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „...მა“, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „...ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს „...ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა; ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას შპს „...ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 30 000 (ოცდაათი ათასი) ლარის გადახდა.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის მის მიერ განხორციელებული ქმედებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების დაკისრება. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის არგუმენტად ადმინისტრაციული ორგანოს წარმომადგენლის იმ მოსაზრებაზე, რომ მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 174-ე-175-ე მუხლებს. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სასამართლო შეზღუდული არ არის მოსარჩელის (აპელანტის) მოთხოვნის ვიწრო ფორმულირებით. რამდენადაც ცალსახა იყო მისი სამართლებრივი მიზანი, სასამართლომ შესაძლებლად და მიზანშეწონილად მიიჩნია სადავო საკითხის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის საფუძველზე გადაწყვეტა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლზე და განმარტა, რომ აღნიშნული მუხლი მოიცავს ისეთ შემთხვევებს, როდესაც კანონშესაბამისი საჯარო-სამართლებრივი ქმედება არ არის პირდაპირ და უშუალოდ მიმართული ადრესატის საკუთრების უფლების შეზღუდვისკენ, თუმცა ეს შეზღუდვა შედეგობრივად, როგორც გვერდითი მოვლენა, ისე იჩენს თავს.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მხარე მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ განხორციელებული ქმედებიდან გამომდინარე, უპირველესად, უნდა დადგენილიყო და შეფასებულიყო, სახეზე იყო თუ არა მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ვინაიდან ამ შედეგის გათვალისწინებით, უნდა განსაზღვრულიყო მოცემული დავისათვის უმნიშვნელოვანესი საკითხი - არსებობდა თუ არა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ. მხოლოდ ზიანის არსებობის ფაქტი არ ქმნიდა ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ამ ზიანის დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს, რამდენადაც მნიშვნელოვანი იყო ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს (ზიანი) შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანი განსხვავდება 208-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანისაგან იმით, რომ 208-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის საფუძველი ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო მოქმედებაა, ხოლო 209-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების კი პირიქით - კანონიერი მოქმედება.

იმისათვის, რათა დადგენილიყო, სახეზე იყო თუ არა ამგვარი ზიანის ანაზღაურების წარმოშობისათვის აუცილებელი პირველი პირობა - ქმედება, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“, „ვ“, და „კ“ ქვეპუნქტებზე, რომელთა თანახმად, მუნიციპალიტეტის საკუთარ უფლებამოსილებებს განეკუთვნება: მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონების მართვა და განკარგვა ამ კანონითა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესით; მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის კეთილმოწყობა და შესაბამისი საინჟინრო ინფრასტრუქტურის განვითარება; მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ქუჩების, პარკების, სკვერებისა და სხვა საჯარო ადგილების დასუფთავება, ტერიტორიის გამწვანება, გარე განათების უზრუნველყოფა; ადგილობრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზების მართვა და ადგილობრივი მნიშვნელობის გზებზე საგზაო მოძრაობის ორგანიზება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის გზის საფარის და სანიაღვრე სისტემის სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელება სწორედ მუნიციპალიტეტის საკუთარ, ექსკლუზიურ უფლებამოსილებებს განეკუთვნება. ასევე, დადგენილი იყო და არ იყო სადავო ის გარემოება, რომ სარეაბილიტაციო სამუშაოები განხორციელებული იყო ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ, სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში დაცული მონაცემებით, ასევე, დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის #4-ში მდებარე 4800.00 კვ.მ არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (შენობა-ნაგებობა #1 (ადმინისტრაციული შენობა) - ფართით 204.93 კვ.მ; შენობა-ნაგებობა #2 - ფართით 295.77 კვ.მ; შენობა-ნაგებობა #3 (სასადილო) - ფართით 59.36 კვ.მ; შენობა-ნაგებობა #4 (სასილოსე, საწყობები) - ფართით 78.36 კვ.მ; შენობა-ნაგებობა #5 (ქვესადგური) - ფართით 14.96 კვ.მ; შენობა #6 - არასაცხოვრებელი ფართი 35.1 კვ.მ) მესაკუთრეს წარმოადგენდა შპს „...ი“.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლოში მიუთითა, რომ საქმის განხილვის ეტაპზე წარმოდგენილ იქნა ფერადი ფოტოსურათები, რომელზეც აღბეჭდილი იყო ქალაქ რუსთავში ...ის ქუჩა, როგორც სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესრულებამდე, ასევე, სამუშაოების შესრულების შემდეგ. ფოტოსურათებზე აღდგენილ გზის საფართან ერთად, ასევე, აღბეჭდილი იყო შენობა-ნაგებობა, რომელიც, მხარეთა განმარტებით, წარმოადგენდა სწორედ შპს „...ის“ საკუთრებაში არსებულ ...ოს, სადაც შპს „...ი“ ახორციელებდა სამრეწველო მასალის დამზადებას, შესყიდვასა და რეალიზაციას.

მითითებული მტკიცებულებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის #4-ში მდებარე 4800.00 კვ.მ და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობა წარმოადგენს შპს „...ის“ საკუთრებას. აღნიშნული კი აქარწყლებდა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ვერ დგინდებოდა ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩაზე უძრავი ნივთის მოსარჩელის საკუთრებაში არსებობისა და ამ ტერიტორიაზე საქმიანობის შეფერხებით ზიანის წარმოშობის ფაქტი. ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტის კერძო საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის მიმდებარედ (ქალაქი რუსთავი, ...ის ქუჩა) განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშაოები და ვადები მხარეთა მიერ სადავო არ გამხდარა.

სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ შპს „...ის“ 2019 წლის 22 ოქტომბრის წერილზე, რომლითაც ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარდგენილ იქნა სსიპ შემოსავლების სამსახურის გადასახადების ადმინისტრირების საინფორმაციო სისტემის მონაცემები, 2017 წლის 1 იანვრიდან 2019 წლის 1 ოქტომბრის ჩათვლით. წერილში მითითებული იყო, რომ ბრუნვათა შედეგი შეადგენს 79 536.03 ლარს. ადმინისტრაციულ ორგანოს ეცნობა, რომ ბოლო სამ წელიწადში შემოსავალმა შეადგინა სულ 86 720 ლარი. აქედან 2016 წელს - 12063 ლარი; 2017 წელს - 10 603 ლარი, ხოლო 2018 წელს - 64 074 ლარი, ზარალი შეადგენს საშუალოდ 29 000 ლარს. მონაცემების წარდგენასთან ერთად, მოთხოვნილ იქნა საკითხის შესწავლა, რამაც წარმოება მიიყვანა გაკოტრებამდე.

ზემოაღნიშნული წერილის პასუხად, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის #02/14964 წერილით, შპს „...ის“ დირექტორს ეცნობა, რომ მათ მიერ წარდგენილი ინფორმაცია, კერძოდ, შემოსავლების სამსახურის გადასახადების ადმინისტრირების საინფორმაციო სისტემიდან წარდგენილი მონაცემები არ ადასტურებდა ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის სარეაბილიტაციო სამუშაოებიდან გამომდინარე, მერიის მიერ შპს „...ის“ მიმართ პირდაპირ და უშუალო ზიანის მიყენების ფაქტს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მას განემარტა, რომ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერია მოკლებული იყო შესაძლებლობას, დაეკმაყოფილებინა მოთხოვნა 29 000 ლარის ოდენობით ზარალის ანაზღაურების შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემული ცნობით/ცნობებით დაადგინა 2017 წლიდან 2020 წლამდე პერიოდში შპს „...ის“ შემოსავლების ბრუნვა. საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ შპს „...ის“ მიერ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 171-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად წარდგენილი დამატებითი ღირებულების გადასახადის ყოველთვიური დეკლარაციების მიხედვით, 01.01.2017წ.-დან 31.12.2017წ.-ის ჩათვლით პერიოდში ბრუნვა შეადგენდა 9172.86 ლარს, ხოლო დღგ-ს დასაბეგრი ბრუნვა - 9172.86 ლარს.

ასევე, შპს „...ის“ მიერ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად წარდგენილი დამატებითი ღირებულების გადასახადის ყოველთვიური დეკლარაციების მიხედვით, 01.01.2018წ.-დან 29.01.2021წ.-ის ჩათვლით პერიოდში ბრუნვა შეადგენდა 72 499.17 ლარს, ხოლო დღგ-ს დასაბეგრი ბრუნვა - 5277.44 ლარს.

ამასთან, შპს „...ის“ მიერ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 171-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, წარდგენილი დამატებითი ღირებულების გადასახადის ყოველთვიური დეკლარაციების მიხედვით, 01.01.2019წ.-დან 01.10.2019წ.-ის ჩათვლით პერიოდში ბრუნვა შეადგენდა 6109.56 ლარს, ხოლო დღგ-ს დასაბეგრი ბრუნვა - 947.16 ლარს.

სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე აპელანტის მიერ წარმოდგენილ იქნა შპს „...ის“ 2018 და 2019 წლის მოგების შედარებითი გაანგარიშება (დაზუსტებული მონაცემები), სადაც მითითებულია შემდეგი: 2018 წლის 1 იანვრიდან ივნისამდე კომპანია მუშაობდა შეუფერხებლად. რეალიზაციიდან შემოსავლებმა შეადგინა - 57494 ლარი. მას შემდეგ, რაც შეიქმნა შემაფერხებელი მდგომარეობა ...ის ქუჩის სარეაბილიტაციო მშენებლობის გამო, მაისის თვიდან შპს-მ შეწყვიტა ჩვეული საქმიანობა, რომელიც მასალის ტრანსპორტირებასთან იყო დაკავშირებული. 2018 წლის ივნისიდან 2019 წლის ნოემბრამდე კომპანიამ გააგრძელა მხოლოდ იმ გაყიდვების შესრულება, რომლის გატანა ტრანსპორტის გარეშე, ხელით იყო შესაძლებელი. ამ პერიოდში შემოსავალმა შეადგინა მხოლოდ 6759 ლარი და შპს-მ მიიღო ზარალი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, გაანგარიშებაში დეტალურად იყო მითითებული 2018 წლის 1 იანვრიდან 31 მაისამდე, ასევე, 1 ივნისიდან 31 დეკემბრამდე პერიოდის მოგება და ზარალი, კერძოდ, 01.01.18წ. - 31.05.18წ.: შემოსავალი - 48 724 ლარი; შესყიდვები - 4975 ლარი; კომუნალური - 2126 ლარი; ბიუჯ.გად - 5549 ლარი; სულ ხარჯი - 12 650 ლარი; მოგება - 36 074 ლარი; რაც შეეხება 01.06.18 - 31.12.18 წელს, შემოსავალი - 5727 ლარი; შესყიდვები - 5791 ლარი; კომუნალური - 2978 ლარი; ბიუჯ.გად - 735 ლარი; სულ ხარჯი - 9504 ლარი; ზარალი - 3777 ლარი. მოგების შედარებითი გაანგარიშების თანახმად, გზის მშენებლობის ხანგრძლივობის გამო, 2019 წელს შპს „...მა“ მიიღო ზარალი 3215 ლარის ოდენობით. შემოსავალი - 7567 ლარი, სულ ხარჯი - 10782 ლარი.

შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ შპს „...ის“ დირექტორის ზემოაღნიშნული გაანგარიშებით, 2018 წლის ივნისიდან 2019 წლის ბოლომდე მოსალოდნელი მზარდი მოგების ნაცვლად, მიღებულ იქნა გაუთვალისწინებელი ზარალი.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ქონების ფლობის ისეთი შეზღუდვა, რომელიც ადრესატს წარმოუშობს განსაკუთრებულ ქონებრივ მსხვერპლს, რაც არსებითად სცილდება საზოგადოებრივ-სოციალურ ადეკვატურობას, ანუ წარმოქმნის ადრესატის არსებით ქონებრივ დანაკლისს ან არსებითად ართმევს მას სამომავლო მოგების შესაძლებლობას, თავის მხრივ, წარმოადგენს საკუთრების უფლების თუნდაც ნაწილობრივ ჩამორთმევას ან არსებითად უთანაბრდება მას ანდა შესაძლოა წარმოადგენდეს საკუთრების გამოყენების კონტროლსაც. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ არ განახორციელა კერძო საკუთრებაში არსებული ქონებით თავისუფალი სარგებლობის შეზღუდვა, გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების ხანგრძლივობით, ისეთი ხარისხით შეზღუდა ქონებით თავისუფალი სარგებლობის შესაძლებლობა, რომ მესაკუთრეს წაერთვა მის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებულ სივრცეში სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების შესაძლებლობა. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, შპს „...ის“ მიერ, კერძო საკუთრების ფუნქციურად/სამეწარმეო მიზნებისათვის გამოყენების შეზღუდვა შეიძლებოდა მიჩნეული ყოფილიყო კანონიერი მმართველობითი ქმედების გაუთვალისწინებელ გვერდით მოვლენად. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის წინაპირობას წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ კანონიერი მმართველობის ღონისძიება არა მიზანმიმართულად, არამედ ფაქტობრივად და ირიბად იწვევდა საკუთრების უფლების შეზღუდვას. თავისებურება მდგომარეობდა იმაში, რომ ღონისძიება უშუალოდ არ იყო მიმართული ობიექტისადმი, მაგრამ შედეგად იწვევდა საკუთრების უფლების უშუალო ხელყოფას.

სააპელაციო პალატამ განმეორებით გაამახვილა ყურადღება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს ბრალის გარეშე სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის საკითხს და განმარტა, რომ თუკი სახელმწიფო საერთო საზოგადოებრივი ინტერესის გათვალისწინებით, მიიღებს გადაწყვეტილებას, რომელიც ზიანს აყენებს საზოგადოების ერთ ან რამდენიმე წევრს, სახელმწიფო ვალდებულია, აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი, ვინაიდან სახელმწიფო ვალდებულია, თანასწორად მოეპყროს საზოგადოების ყველა წევრს და საერთო საზოგადოებრივი ინტერესით გამართლებული არათანაბარი მოპყრობის შემთხვევაში, იკისროს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის ქმედების კანონშესაბამისად მიჩნევისა და საერთო საზოგადოებრივი ინტერესით გამართლებისათვის, სახელმწიფო ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც აღნიშნული ინტერესის უზრუნველყოფისას მიაყენა მოსარჩელე შპს „...ის“ კერძო ინტერესს, რათა დაიცვას სამართლიანი ბალანსი საჯარო და კერძო ინტერესს შორის. იმ პირობებში კი, როდესაც მოსარჩელეს (აპელანტს) მისი საკუთრების სამეწარმეო მიზნებისათვის გამოყენების ხელყოფისათვის არ მიუღია სათანადო კომპენსაცია და აღნიშნული გარემოება (კომპენსაციის მიუღებლობა) დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი წერილებით, სახეზეა სამართლიანი ბალანსის დარღვევა საკუთრების უფლების დაცვასა და ზოგადი ინტერესების მოთხოვნას შორის, რაც წარმოადგენს ხელყოფის არამართლზომიერად მიჩნევის საფუძველს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლო ფორმალურად მიუდგა ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის ქმედების კანონიერების შეფასებას, რითაც წინააღმდეგობაში მოვიდა მერიის საქმიანობის მიზნებთან და პრინციპებთან.

რაც შეეხება მოთხოვნის მოცულობას, კერძოდ იმ გარემოებას, რომ ზიანის ანაზღაურების სახით მოსარჩელე (აპელანტი) შპს „...ი“ ითხოვდა ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის მის სასარგებლოდ 30 000 (ოცდაათი ათასი) ლარის ანაზღაურების დაკისრებას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემული ამონაწერებით დგინდებოდა დღგ-ით დასაბეგრი ბრუნვის შემცირება, ასევე, საქმეში წარმოდგენილი შპს „...ის“ 2018-2019 წლების მოგების შედარებითი გაანგარიშებით დასტურდებოდა სამეწარმეო საქმიანობის შეფერხებით გამოწვეული ზარალი.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის #4-ში სავალი გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დაწყებამდე (2018 წლის 1 იანვრიდან 2018 წლის 31 მაისამდე) შპს „...ის“ მიერ განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობით მოგება შეადგენდა 36 074 ლარს, ხოლო ზარალი - 3 777 ლარს. რაც შეეხება 2019 წელს, შპს „...მა“ მიიღო შემოსავალი 7567 ლარის ოდენობით, ხოლო განიცადა 3215 ლარის ზარალი. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სამუშაოების დაწყებამდე საწარმოს შემოსავალი და დაწყების შემდგომ ზარალი აჭარბებდა 40 000 ლარს. მითითებული მტკიცებულებებით საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების შედეგად დადგენილი ზარალის, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის რეგულაციის გათვალისწინებით, რომ სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა შპს „...ის“ სარჩელი დაკმაყოფილების და შესაბამისად, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 30 000 (ოცდაათი ათასი) ლარის დაკისრების საფუძველი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ გვაქვს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც სხვა პირს შესაძლებელია მისდგომოდა ზიანი. სააპელაციო სასამართლო ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ კერძო პირთან გაფორმებულ ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის თანახმად გამოცემულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად განიხილავს, თუმცა დასახელებული კოდექსის მე-2 მუხლის „დ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების მიხედვით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არ წარმოადგენს სამართლებრივად ერთი და იმავე შინაარსის დოკუმენტს, რომელსაც შესაძლოა მოჰყვეს ერთგვაროვანი შედეგები.

კასატორის განმარტებით, შესაძლებელია, სააპელაციო პალატას გამოეყენებინა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, თუმცა რამდენადაც სასამართლო თავიდანვე გამორიცხავს ადმინისტრაციული ორგანოს ბრალეულობას, სამართლებრივად ვეღარ ამართლებს შპს „...ის“ სარჩელს 208-ე მუხლით. ამდენად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულებით კერძო პირის მიერ კანონიერად განხორციელებულ ქმედებას (გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოებს) აფასებს ირიბად, საკუთრების უფლების ხელყოფად და შეზღუდვად, რაც არასწორია და ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ არ შეუსწავლია და გამოუკვლევია საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე და მის საფუძველზე აღნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთი აწევს იმ მხარეს, რომელიც მითითებულ ფაქტებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. ხსენებული მუხლის მე-3 ნაწილი კი ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ამა თუ იმ გარემოების დასამტკიცებლად მატერიალური კანონით გათვალისწინებულია მტკიცების სტანდარტი. განსახილველ შემთხვევაში, დასადგენი იყო სწორედ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მხრიდან შპს „...ის“ მიმართ, მისი ფინანსური მდგომარეობისაგან დამოუკიდებლად, ზიანის მიყენების ფაქტი.

კასატორი, ასევე, მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლზე და განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმით დადგენილია მოსამართლის შინაგანი რწმენის საფუძველზე მტკიცებულებათა შეფასების წესი. სასამართლომ მტკიცებულებები უნდა შეაფასოს ყოველმხრივ, სრულად, ურთიერთშეჯერებით, მიუკერძოებლად და ობიექტურად; კრიტიკულად უნდა განიხილოს დასადგენი გარემოებების შესახებ მხარეების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები.

კასატორი განმარტავს, რომ სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა კი არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს, იგი არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ამასთან, კასატორის შეფასებით, სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია მიზეზობრივი კავშირი, რამდენადაც ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული.

კასატორი აღნიშნავს, რომ მნიშვნელობას იძენს ისიც, მიიჩნევა თუ არა დადასტურებულად ზიანის ოდენობა. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს არ განუხორციელებია კომპანიის ბალანსისა და მოგება-ზარალის შეფასება (არც დამოუკიდებელი აუდიტორი ჩაურთავს საქმეში), არ შეუსწავლია, ნამდვილად ჰქონდა თუ არა შპს „...ს“ კომუნალური გადასახადი იმ ოდენობით, რაც მხარემ მიუთითა, რამდენს შეადგენს შპს „...ის“ ადმინისტრაციული ხარჯები. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია, ჰქონდა თუ არა შპს „...ს“ მესამე პირების მიმართ ვალდებულებები, რამდენს შეადგენდა 2018 წლამდე კომპანიის წმინდა მოგება ან/და განაწილებული მოგება (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) და სხვა გარემოებები, რომელსაც შეეძლო გავლენა მოეხდინა საბოლოო გადაწყვეტილებაზე.

ამდენად, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ იქნა მართებულად გამოყენებული საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლი, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლები, რის შედეგადაც, სააპელაციო სასამართლომ შპს „...ის“ სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო გარემეობებით დააკმაყოფილა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის განჩინებით ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად და მისი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრების გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „...ის“ სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, აღნიშნავს, რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის ნორმატიული მოწესრიგება საქართველოს კონსტიტუციიდან იღებს სათავეს. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ანალოგიური შინაარსის დათქმას ითვალისწინებდა საქართველოს კონსტიტუციის 2018 წლის 16 დეკემბრამდე მოქმედი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „ამ ნორმით გათვალისწინებულია როგორც მატერიალური, ასევე, პროცესუალური ხასიათის კონსტიტუციური გარანტიები. 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ყველას ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს და მიიღოს ზარალის ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან. გარდა ამისა, ყველასთვის არის უზრუნველყოფილი სამართლებრივი დაცვის საშუალება - სასამართლოსათვის მიმართვა. ნათლად არის დადგენილი ანაზღაურების მასშტაბებიც – ზარალი სრულად უნდა ანაზღაურდეს. ამ სახით ჩამოყალიბებული კონსტიტუციური ნორმა კანონმდებელს უტოვებს თავისუფალი მოქმედების ვიწრო არეალს, რაც, უპირატესად, კონსტიტუციური მოთხოვნების დაცვით პროცედურული საკითხების მოწესრიგებას მოიცავს“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 7 დეკემბრის #2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-2).

საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებითვე, „საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი ზარალის ანაზღაურების უფლებას რამდენიმე წინაპირობის არსებობას უკავშირებს: 1. უნდა არსებობდეს სახელმწიფოს, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა სახელით მოქმედი პირის ქმედებით პირისათვის ზარალის მიყენების ფაქტი; 2. ხსენებულ პირთა ქმედების უკანონო ხასიათი დადგენილი უნდა იყოს სათანადო წესით; 3. პირისათვის მიყენებული ზარალი გამოწვეული უნდა იყოს საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტში მითითებული სუბიექტების უკანონო ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი უკანონო ქმედებასა და დამდგარ ზარალს შორის“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის #2/3/630 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული ნორმა განამტკიცებს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანისათვის სახელმწიფო პასუხისმგებლობის კონსტიტუციურ-სამართლებრივ გარანტიას. საგულისხმოა, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დამდგენი კონსტიტუციურ-სამართლებრივი ნორმა მიემართება უკანონო ქმედების შედეგად ზიანის მიყენების შემთხვევებს და ანაზღაურების ფარგლებსაც სწორედ ამ პირობებით ითვალისწინებს. შესაბამისად, ნორმის კონსტრუქცია და მისი შინაარსი, ასევე, საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ იმისათვის, რათა წარმოიშვას სახელმწიფოს მხრიდან მიყენებული ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურების მოთხოვნის კონსტიტუციურ-სამართლებრივი საფუძველი, არსებითია დადასტურებულ იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელებული ქმედების უკანონობა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავით (207-209 მუხლები) გათვალისწინებული, ადმინისტრაციული ორგანოს პასუხისმგებლობის დამდგენი საკანონმდებლო მოწესრიგება სრულად ასახავს კანონმდებლის მიერ საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტით (ძველი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტი) გამოხატულ სულისკვეთებას. კერძოდ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. მუნიციპალიტეტის ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან სხვა მოსამსახურის მიერ მისი სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტი. თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი.

ამავე კოდექსის 209-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ საზოგადოებრივი აუცილებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით თანასწორობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ არსებითი ზიანი ადგება მხოლოდ რომელიმე კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს, სახელმწიფო ორგანო ან მუნიციპალიტეტი ვალდებულია აანაზღაუროს ამ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით მიყენებული ზიანი. ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლით გათვალისწინებულ იქნა ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, მაშინ, როდესაც ამავე კოდექსის 209-ე მუხლი ადგენს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის პასუხისმგებლობას კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით/ქმედებით ზიანის გამოწვევის შემთხვევაში. საგულისხმოა, რომ ხსენებულ ორ შემთხვევაში, პრინციპულად განსხვავებულია როგორც ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედების სამართლებრივი ბუნება და შედეგები, ასევე, სხვა წინაპირობები, რომელთა არსებობის დადასტურებაც აუცილებელია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანად მიჩნევისათვის.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია და სადავო არ არის ის გარემოება, რომ ქალაქ რუსთავში, ...ის ქუჩის საფარისა და სანიაღვრე სისტემის სარეაბილიტაციო სამუშაოები სწორედ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის თაოსნობით იქნა განხორციელებული, კერძოდ, აღნიშნულის უზრუნველსაყოფად, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიასა და შპს „ე...ს“ შორის დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებები. თავის მხრივ, მოსარჩელის მოთხოვნა ეფუძნება არა აღნიშნული პროექტის შესრულების პროცესში მუნიციპალური ორგანოს ან სარეაბილიტაციო სამუშაოების შემსრულებელი იურიდიული პირის მხრიდან განხორციელებული რომელიმე ქმედების უკანონობას და ასეთი ქმედებით ზიანის მიყენების შემთხვევას, არამედ იმ ფაქტს, რომ ინფრასტრუქტურული პროექტის შესრულებამ შედეგად საწარმოს ფუნქციონირების გარკვეული პერიოდით შეფერხება გამოიწვია. ამდენად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ წარმოდგენილი სარჩელი და მასში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ცხადყოფს მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესს, კერძოდ, შპს „...ი“ პრაქტიკულად ადმინისტრაციული ორგანოს კანონიერი ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს. ასეთ პირობებში, სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის დასასაბუთებლად მითითებული სამართლებრივი საფუძვლებით, რასაც მოწმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის #ას-664-635-2016 გადაწყვეტილება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 ოქტომბრის #ბს-932(2კ-20) გადაწყვეტილება). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის გამოყენების პროცესუალური შესაძლებლობა. მის საწინააღმდეგოდ და ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო, მოსარჩელის მიერ დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მისი იურიდული ინტერესის მხედველობაში მიღებით, მოთხოვნისათვის მიესადაგებინა რელევანტური სამართლებრივი ნორმა და მისი საფუძვლიანობა სწორედ ამ ნორმის ფარგლებში შეემოწმებინა. პარალელურად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლია ის სამართლებრივი ნორმა, რომლით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევაც შპს „...ს“ სურს.

საკასაციო სასამართლო განმეორებით მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ საზოგადოებრივი აუცილებლობისათვის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით თანასწორობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ არსებითი ზიანი ადგება მხოლოდ რომელიმე კერძო პირს ან პირთა ჯგუფს, სახელმწიფო ორგანო ან მუნიციპალიტეტი ვალდებულია აანაზღაუროს ამ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით მიყენებული ზიანი. ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის არსებითია ადმინისტრაციული ორგანოს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი/განხორციელებული ქმედება მიმართული იყოს საზოგადოებრივი ინტერესების დაკმაყოფილებისაკენ; პირის კანონით დაცული უფლებისა თუ კანონიერი ინტერესის შეზღუდვით იგი უნდა იწვევდეს მნიშვნელოვან ზიანს; თავის მხრივ, აუცილებელია არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედებასა და დამდგარ მნიშვნელოვან ზიანს შორის.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ნორმატიულ მოწესრიგებასთან შედარებით, განსხვავებულია კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით/ქმედებით მიყენებული ზიანის სამართლებრივი ბუნება, კერძოდ, ასეთ შემთხვევაში, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ არსებითი, მნიშვნელოვანი ხასიათის ზიანი. თავის მხრივ, განსხვავებულია ზიანის მოცულობაც: თუკი სახელმწიფოს მხრიდან უკანონოდ მიყენებული ზიანი სრულად უნდა იქნეს ანაზღაურებული, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის მე-2 ნაწილი განსაზღვრავს ზიანის ანაზღაურების სხვაგვარ ფარგლებს - ზიანის ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება საჯარო და კერძო პირის ინტერესების შეფასების საფუძველზე და იგი არ არის სრული. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საჯარო და კერძო ინტერესთა ურთიერთშეპირისპირებისა და ურთიერთდაბალანსების საჭიროების იმპლემენტაციით კანონმდებელმა პრაქტიკულად დანერგა პრინციპი, რომ მართალია, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ან მისი ქმედება მიმართულია საზოგადოებრივი ინტერესის დაკმაყოფილებისაკენ, თუმცა პირი, რომელსაც ადგება ზიანი, თავის მხრივ, მოვალეა დასაშვებ ფარგლებში ითმინოს მმართველობითი საქმიანობის შედეგები და ამ გზით საკუთარი წვლილი შეიტანოს საერთო საზოგადოებრივ საქმეში. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ საჯარო, საზოგადოებრივი ინტერესი კერძო ინტერესთა ერთობლიობით გამოიხატება და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე მმართველობითი ღონისძიებაც, პრაქტიკულად, ამ ღონისძიების ფარგლებით მოცული თითოეული პირის, მათ შორის, ზიანის ადრესატის ინტერესებში ხორციელდება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელებამ შეაფერხა შპს „...ის“ სამეწარმეო საქმიანობა, რამაც შეამცირა კომპანიის მოგება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორის - ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო შედავება, რომელიც ეჭქვეშ დააყენებდა ან გააქარწყლებდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დამტკიცებულად მიიჩნევს შპს „...ის“ მიმართ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის კანონიერი ქმედებით ზიანის მიყენების ფაქტს.

მიუხედავად ამისა, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მხრიდან ზიანის სრული მოცულობით ანაზღაურებას. საკასაციო სასამართლო, ასევე, არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ საჯარო და კერძო ინტერესთა ურთიერთბალანსი მხოლოდ მიყენებული ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურების შემთხვევაში მიიღწევა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს კანონიერი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით ან ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დაზარალებული მხარის მხრიდან გაწეული თმენის ერთგვარ კომპენსირებას ემსახურება. შესაბამისად, საჯარო და კერძო ინტერესთა დაბალანსება გულისხმობს მაქსიმალური სიზუსტით გამაშუალებელი, გამაწონასწორებელი მდგომარეობის მოძებნას, რომელიც, ერთი მხრივ, დააკომპენსირებს კერძო პირის შეზღუდულ კანონიერ ინტერესს და მის თმენას, ხოლო, მეორე მხრივ, გადაჭარბებულ, გამოუსწორებელ ზეგავლენას არ იქონიებს საჯარო მმართველობითი ღონისძიების ეფექტურობაზე და ამ მხრივ, საფრთხეს არ შეუქმნის საზოგადოებრივი ინტერესის დაკმაყოფილებისაკენ მიმართული მოქმედების განხორციელებას. ნებისმიერ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანოსათვის სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად გამოწვეული ირიბი შედეგების ყველა პირისათვის სრული კომპენსირების დავალდებულებამ, შესაძლოა, ნეგატიური ასახვა ჰპოვოს ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელების სიხშირესა და ხარისხზე, ამგვარმა მიდგომამ შესაძლოა საგრძნობლად გაზარდოს სარეაბილიტაციო მიზნით გათვალისწინებული ფინანსური სახსრები და შედეგად, გამოიწვიოს ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელების მიმართ ადმინისტრაციული ორგანოების თავშეკავება. ამდენად, ასეთ შემთხვევაში, კომპენსირებას ექვემდებარება არა სრული მოგება, რომელსაც, მაგალითად, საწარმო ნორმალური ფუნქციონირების პირობებში მიიღებდა, არამედ ზიანი მხოლოდ იმ მოცულობით, რომელიც აუცილებელი იქნებოდა სარეაბილიტაციო სამუშაოების დასრულებამდე სამეწარმეო სუბიექტის არსებობისათვის.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე აპელანტის მიერ წარმოდგენილ იქნა შპს „...ის“ 2018 და 2019 წლის მოგების შედარებითი გაანგარიშება (დაზუსტებული მონაცემები), რომელშიც მითითებულია შემდეგი: 2018 წლის 1 იანვრიდან ივნისამდე კომპანია მუშაობდა შეუფერხებლად. რეალიზაციიდან შემოსავლებმა შეადგინა - 57494 ლარი. მას შემდეგ, რაც შეიქმნა შემაფერხებელი მდგომარეობა ...ის ქუჩის სარეაბილიტაციო მშენებლობის გამო, მაისის თვიდან კომპანიამ შეწყვიტა ჩვეული საქმიანობა, რომელიც მასალის ტრანსპორტირებასთან იყო დაკავშირებული. 2018 წლის ივნისიდან 2019 წლის ნოემბრამდე კომპანიამ გააგრძელა მხოლოდ იმ გაყიდვების შესრულება, რომლის გატანა ტრანსპორტის გარეშე, ხელით იყო შესაძლებელი. ამ პერიოდში შემოსავალმა შეადგინა მხოლოდ 6759 ლარი და შპს-მ მიიღო ზარალი. გაანგარიშებაში მითითებულია 2018 წლის 1 იანვრიდან 31 მაისამდე, ასევე, 1 ივნისიდან 31 დეკემბრამდე პერიოდის მოგება და ზარალი, კერძოდ, 01.01.18წ. - 31.05.18წ.: შემოსავალი - 48 724 ლარი; შესყიდვები - 4975 ლარი; კომუნალური - 2126 ლარი; ბიუჯ.გად - 5549 ლარი; სულ ხარჯი - 12 650 ლარი; მოგება - 36 074 ლარი; რაც შეეხება 01.06.18 - 31.12.18 წელს, შემოსავალი - 5727 ლარი; შესყიდვები - 5791 ლარი; კომუნალური - 2978 ლარი; ბიუჯ.გად - 735 ლარი; სულ ხარჯი - 9504 ლარი; ზარალი - 3777 ლარი. მოგების შედარებითი გაანგარიშების თანახმად, გზის მშენებლობის ხანგრძლივობის გამო, 2019 წელს შპს „...მა“ მიიღო ზარალი 3215 ლარის ოდენობით. შემოსავალი - 7567 ლარი, სულ ხარჯი - 10 782 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც წარმოდგენილი დოკუმენტაცია ცხადყოფს, 2018 წლის ივნისიდან 2018 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, შპს „...მა“ მიიღო ზარალი 3777 ლარის ოდენობით, ხოლო 2019 წელს კომპანიამ იზარალა 3215 ლარით; სულ ზარალის ოდენობამ შეადგინა 6992 ლარი.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 209-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე დაყრდნობითა და საწარმოს 2018 წლის 1 ივნისიდან 2019 წლის ჩათვლით პერიოდზე განცდილი ზარალის მხედველობაში მიღებით, საჯარო და კერძო ინტერესთა ურთიერთდაბალანსების პირობებში, გონივრულად და საკმარისად მიიჩნევს შპს „...ის“ 15 000 ლარის ოდენობით კომპენსირების საჭიროებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „...ის“ სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, კერძოდ, ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას შპს „...ის“ სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის გადახდა.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხე ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიისათვის 30 000 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების დაკისრება. შპს „...ის“ სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილებულ იქნა 15 000 ლარის ნაწილში, შესაბამისად, მოპასუხეს დაევალა სარჩელით მოთხოვნილი თანხის ნახევრის ანაზღაურება. ამდენად, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი საფუძვლის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს - ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელის - შპს „...ის“ სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მოსარჩელის მიერ საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 2100 (900+1200) ლარის ნახევრის - 1050 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „...ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

4. ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას შპს „...ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს 15 000 (თხუთმეტი ათასი) ლარის გადახდა;

5. მოპასუხეს - ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერიას მოსარჩელის - შპს „...ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს მოსარჩელის მიერ საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 2100 (900+1200) ლარის ნახევრის – 1050 (ათას ორმოცდაათი) ლარის ანაზღაურება;

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა