საქმე №ბს-1178(2კ-22) 8 დეკემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2021 წლის 21 ივლისს მ. ჭ-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ.

მოსარჩელემ მოითხოვა მ. ჭ-ას ნაწილში საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების და საქართველოს ეკონომიკის და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. მ-ას შორის 2010 წლის 24 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.2 და 2.4 პუნქტების ბათილად ცნობა, რომელთა საფუძველზე მ. მ-ას ეკისრება ვალდებულება უზრუნველყოს მოსარჩელე საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ ქონებაში და მ. ჭ-ას ეზღუდება დევნილთა გრძელვადიანი საცხოვრებლის უზრუნველყოფის ღონისძიებების ფარგლებში შესაძლებლობებით სარგებლობის უფლება.

სარჩელის თანახმად, მოსარჩელე არის აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირი. 1993 წლიდან 2008 წლამდე დროებით ცხოვრობდა დეიდის, მ. მ-ას, ერთოთახიან ბინაში, დევნილთა კომპაქტური დასახლებაში, მდებარე: თბილისი, ...ი ... (...ი). 2008 წლიდან ოჯახთან ერთად ქირით ცხოვრობს სხვადასხვა მისამართზე. მ. ჭ-ამ მიმართა სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს, თუმცა განაცხადის შევსების საშუალება არ მიეცა, ვინაიდან ადმინისტრაციული ორგანოს განცხადებით, თითქოს დაკმაყოფილდა ფართით და მისი ხელმეორედ დაკმაყოფილება ეწინააღმდეგებოდა მოქმედ კანონმდებლობას. მოსარჩელემ მოითხოვა ზემოაღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, რომელიც მიიღო 2020 წლის 7 ივლისს. 2020 წლის 7 ივლისს მიღებული მასალებით მისთვის ცნობილი გახდა, რომ დეიდას - მ. მ-ას დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსთან 2010 წლის 24 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვალს №62 განკარგულების საფუძველზე სიმბოლურ ფასად გადაეცა საცხოვრებელი ფართი, მდებარე - თბილისი, ...ი ..., მესამე სართული, 24 კვ.მ. მოსარჩელის განმარტებით, ზემოაღნიშნულის თაობაზე ინფორმირებული არ ყოფილა და არც თანხმობა განუცხადებია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 31 ივლისის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის საფუძველზე, საქმეში მესამე პირებად ჩაებნენ სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო და მ. მ-ა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილებით მ. ჭ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ჭ-ამ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. ჭ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მ. ჭ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. მ-ას შორის 2010 წლის 24 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.2. და 2.4. პუნქტები; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების ის ნაწილი, სადაც უძრავი ქონების მესაკუთრეთა გრაფაში მითითებულია მ. ჭ-ა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდექსის ნორმები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული დამატებითი მოთხოვნები ხელშეკრულებათა შესახებ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პრივატიზაციის პროცესი არის ნებაყოფლობითი და დევნილებს, რომელთაც ესაჭიროებათ გრძელვადიანი განახლება და აკმაყოფილებენ შესაბამის პირობებს, უნდა მიეცეთ შესაძლებლობა, მიიღონ ინფორმირებული გადაწყვეტილება. პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული ხელშეკრულების 2.2 და 2.4 პუნქტები პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის უფლებას, რამეთუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 2.4 პუნქტით განსაზღვრულ პირებს ეკისრებათ ვალდებულება არ მოითხოვონ სახელმწიფოსგან ან ადგილობრივი თვითმართველი ერთეულისგან, ან სხვა პირისგან რაიმე სახის კომპენსაცია, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევისა ან უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა, მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე. სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის თანახმად, იძულებით გადაადგილებულ პირს აქვს არჩევანის შესაძლებლობა და იგი უფლებამოსილია თანხმობა ან უარი განაცხადოს შეთავაზებაზე. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული ხელშეკრულების დადებისას, ადმინისტრაციულ ორგანოებს გააჩნდათ მოსარჩელისათვის ხელშეკრულების დადების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისა, საკუთარი მოსაზრების წარდგენის და მისგან წერილობითი თანხმობის მიღების ვალდებულება, რაც მათ მიერ არ განხორციელებულა.

პალატამ ყურადღება გაამახვილა ასევე ადმინისტრაციული ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზე. პალატის მითითებით, საქმეში არაა დაცული უტყუარი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა მოსარჩელისთვის ხელშეკრულების ან/და პრეზიდენტის განკარგულების არსებობის ან მისი შინაარსის ცნობის შესახებ. პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულება არ გამოქვეყნებულა, შესაბამისად, ის ხელმისაწვდომი არ გამხდარა დაინტერესებული პირთათვის, ამასთან, ხსენებული ხელშეკრულება შედგენილია ერთ ეგზემპლარად, რაც გადაეგზავნა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს პრეზიდენტმა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, რომლებმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორის - საქართველოს პრეზიდენტის მითითებით, არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებაა, რომ მ. ჭ-ა დევნილის ანკეტის შესაბამისად, მ. მ-ასთან ერთად ერთ სარეგისტრაციო ნომერზე და კონკრეტულ მისამართზე: ქ. თბილისი, ...ი (ხელშეკრულების დადების პერიოდში ...), კორპუსი №.., იყო რეგისტრირებული. საქმეში დაცული დევნილის ანკეტითვე დასტურდება, რომ მ. ჭ-ა ცხოვრობს სახელმწიფოს მიერ გადაცემულ გრძელვადიანი განსახლების პროგრამის ფარგლებში გადაცემულ ფართში. საქმეში არაა წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდება მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი ადგილის შეცვლისა და ცალკე ოჯახად ცხოვრების ფაქტი. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ მიიღო მსგავს საქმეებზე დადგენილი პრაქტიკისგან განსხვავებული გადაწყვეტილება.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართოლომ არასწორად განმარტა ხანდაზმულობის საკითხიც, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლით დადგენილია, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა იწყება იმ მომენტიდან, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ არ გაითვალისწინა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.10.2016წ. №3/5644-16 გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის ძმას - მ. ჭ-ას უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. საქმეში არსებული ამგვარი პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე გადაწყვეტილების არსებობის მიუხედავად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. ჭ-ამ არ იცოდა სახელმწიფო ქონების პრივატიზების თაობაზე. სასამართლომ ხანდაზმულობის დამდგენ ნორმად არასწორად მიუთითა „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის მე-2 პუნქტი, ვინაიდან სადავო ხელშეკრულება დადებულია 2010 წლის 24 ივნისს, ხოლო ზემოაღნიშნული კანონი მიღებულია 2010 წლის 21 ივლისს. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტით. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში დაშვებულია ტექნიკური ხასიათის შეცდომა ვინაიდან სასამართლომ გააუქმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება, თუმცა დავის საგანს წარმოადგენდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 28 მაისის გადაწყვეტილება.

კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლის საწინააღმდეგოდ სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს და ბათილად ცნო სადავო ხელშეკრულების 2.2 და 2.4 პუნქტები, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე მხოლოდ მის ნაწილში ითხოვდა ხელშეკრულების კანონიერების შემოწმებას. იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა გრძელვადიანი განსახლების სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში 2010 წლის 24 ივნისს მოსარჩელის დეიდას - მ. მ-ასა და სახელმწიფოს შორის დაიდო ხელშეკრულება. კასატორი აღნიშნავს, რომ ოჯახის ერთ-ერთი წევრზე ხელშეკრულების გაფორმება სამთავრობო პროგრამის ნაწილს წარმოადგენდა და ხდებოდა დევნილი ოჯახის და არა ოჯახის თითოეული წევრის განსახლება. კასატორისთვის გაუგებარია მ. ჭ-ას მ. მ-ას ოჯახის წევრად მიჩნევის პირობებში, სასამართლოს მიერ მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის შეუსწავლელობა. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა“ შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი დევნილის ვალდებულება საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის დღიდან ერთი თვის სამინისტროსთვის ცნობების შესახებ. კასატორი ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასამართლოს მსჯელობას ხანდაზმულობის ვადებთან დაკავშირებით. კასატორი აღნიშნავს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დინება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. კასატორი მიიჩნევს, სასამართლომ მხარეებს შორის არასწორად გადაანაწილა მტკიცების ტვირთი, უგულვებელყო რა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლები. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ ერთის მხრივ, მ. ჭ-ა მიიჩნია მ. მ-ას ოჯახის წევრად, თუმცა გამორიცხა პრივატიზების ხელშეკრულების არსებობაზე მ. ჭ-ას ინფორმირებულობა. კასატორის მითითებით, დამაჯერებლობას არის მოკლებული სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ მოსარჩელემ წლების განმავლობაში არ იცოდა გასაჩივრებული გარიგების შესახებ. კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მხრიდან მტკიცების ტვირთის მხოლოდ მოპასუხე მხარისთვის დაკისრებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და საქართველოს პრეზიდენტის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ საქართველოს პრეზიდენტმა 2009 წლის 2 თებერვალს გამოსცა „სახელწიფო ქონების და ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ №62 განკარგულება, რომლის თანახმად, მოცემული განკარგულების №1 და №2 დანართებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება პირდაპირი მიყიდვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად, ერთ ლარად გადაეცა ამავე განკარგულების დანართებში მითითებულ პირებს. მოცემული განკარგულებით დადგინდა სახელმწიფო საკუთრებაში და ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მდებარე: ქ. თბილისი, ...ის №... (...ი) პირდაპირი მიყიდვის ფორმით, სიმბოლურ ფასად - 1 ლარად, ამავე განკარგულების დანართში მითითებული ფიზიკური პირებისათვის მ. მ-ა, ფ. მ-ა, მ. მ-ა, მ. ჭ-ა, მ. ჭ-ა) საკუთრებაში გადაცემა. ერთ-ერთ საპრივატიზებო პირობად განისაზღვრა, რომ მყიდველი ვალდებული იყო ხელშეკრულებაში მითითებული პირები უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართობით.

საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულებისა და „სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2010 წლის 20 სექტემბრის №1-1/1415 ბრძანების საფუძველზე, 2010 წლის 24 ივნისს, ერთი მხრივ, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს წარმომადგენელსა (გამყიდველი) და მეორე მხრივ, ფიზიკურ პირს - მ. მ-ას (მყიდველი) შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მყიდველს გადაეცა პირობადადებული საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...ი, ...ის №..., III სართული, ფართობი - 24 კვ.მ.

ზემოხსენებული ხელშეკრულების 2.2 პუნქტის თანახმად, „მყიდველი“ ვალდებული იყო ფ. მ-ა, მ. ჭ-ა, მ. ჭ-ა და მ. მ-ა უზრუნველეყო საცხოვრებელი ფართით მისთვის გადაცემულ „ქონებაში“. ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე ხელშეკრულების დადების მომენტიდან „მყიდველი“ და ხელშეკრულების 2.2 პუნქტში ჩამოთვლილი ოჯახის წევრები არ იქნებოდნენ უფლებამოსილნი, სახელმწიფოსგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისგან ან სხვა პირისგან რაიმე სახის კომპენსაციის მოთხოვნაზე, გარდა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევისა, ან უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა, მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, გარდა „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებული უძრავი ქონებისა.

ზემოხსენებული ხელშეკრულების 2.3 პუნქტის შესაბამისად, „მყიდველმა“ დაადასტურა, რომ ამ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის „მყიდველი“ და ხელშეკრულების 2.2 პუნქტში ჩამოთვლილი პირები, მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, არ სარგებლობდნენ ან არ ფლობდნენ სხვა რაიმე სახის საცხოვრებელ ან არასაცხოვრებელ ფართს, გარდა ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქონებისა.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სადავოდაა ქცეული მ. ჭ-ას საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად ჩათვლის ნაწილში საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და მ. მ-ას შორის 2010 წლის 24 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.2 და 2.4 პუნქტები და მ. ჭ-ას საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების ნაწილში „სახელმწიფო ქონების და ქ. თბილსის თვითმმართველი ერთეულის ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულება. შესაბამისად, სადავოა საკითხი იმის შესახებ, რომ მ. ჭ-ა, როგორც დევნილი, ითვლება თუ არა სახელმწიფოსაგან საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულად იმ პირობებში, როდესაც მ. მ-ასთან გაფორმდა საცხოვრებელი ფართის შესახებ ნასყიდობის ხელშეკრულება და ამავე ხელშეკრულებით მ. მ-ამ აიღო ვალდებულება სახელმწიფოს მიერ მისთვის გადაცემულ ბინაში მოსარჩელის ცხოვრების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორცილების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან, აგრეთვე სხვა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან დადებული სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის შესაბამისად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდექსის ნორმები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნები ხელშეკრულებათა შესახებ.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების 2.4 პუნქტით მოსარჩელეს ისე აეკრძალა უფლება, როგორც დევნილმა, მოითხოვოს სახელმწიფოსგან ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულისგან ან სხვა პირისგან რაიმე სახის კომპენსაცია, ასევე უძრავი ქონების საკუთრებაში ან სარგებლობაში გადაცემა მათი დევნილის სტატუსიდან გამომდინარე, რომ სახელმწიფოს ხელშეკრულების გაფორმების დროს არ უცნობებია მისთვის, არ მიუწვევია ადმინისტრაციულ წარმოებაში და შესაბამისად, არ არსებობდა მისი არანაირი ფორმით გაცემული თანხმობა სადავო ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულების გაფორმებით მოსარჩელის მიმართ დაირღვა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლით დადგენილი იმპერატიული წესი, რომლის თანახმადაც, ადმინისტრაციული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს მესამე პირის უფლებებს ან აკისრებს მას რაიმე ვალდებულებას, ძალაში შეიძლება შევიდეს მხოლოდ მესამე პირის მიერ წერილობითი თანხმობის წარდგენის შემდეგ, რა დროსაც აუცილებელია მისი მიწვევა ადმინისტრაციულ წარმოებაში.

საქმეში არსებული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ მ. ჭ-ასთვის არ იყო ცნობილი 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულებით და 2010 წლის 24 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით მის მიმართ დადგენილი სამართლებრივი შეზღუდვის არსებობის და კანონით მინიჭებული თავისუფალი არჩევნის უფლების რეალიზაციის გამორიცხვის თაობაზე.

კასატორები წარმოადგენენ იმ ადმინისტრაციულ ორგანოებს, რომელთაც ევალებოდათ მოსარჩელის ინფორმირება, ადმინისტრაციულ წარმოებაში მიწვევა, მოსაზრების მოსმენა, ხელშეკრულების გაცნობა, ამდენად, სწორედ მათ უნდა უზრუნველეყოთ მოსარჩელისთვის ხელშეკრულების გაცნობის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარმოდგენა. მიუხედავად ამისა, მოთხოვნის ხანდაზმულობის დამდგენი მტკიცებულებები საქმეში არ მოიპოვება, ასეთი ვერ იქნა წარმოდგენილი ვერც საქმის განხილვისას.

საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის მოსაზრებას მოსარჩელის ძმის - მ. ჭ-ას სარჩელზე მიღებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პრეიუდიციულად მიჩნევის შესახებ, რამეთუ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მტკიცებას არ საჭიროებენ ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორის - საქართველოს პრეზიდენტის მიერ მოხმობილი გადაწყვეტილების და განსახილველი საქმის მხარეები განსხვავებულია.

საკასაციო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით განმარტავს, რომ თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზეც ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. შეჯიბრებითობის პრინციპის შესაბამისად, მხარეებს ნების ავტონომიიდან გამომდინარე გააჩნიათ შესაძლებლობა განსაზღვრონ მტკიცების საგანი, ამავდროულად მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების მტკიცების ტვირთი მხარეებზეა გადანაწილებული. ადმინისტრაციულ სამართალში მოქმედი ინკვიზიციურობის პრინციპის გათვალისწინებით მხარეები, მით უფრო ადმინისტრაციულ ორგანო არ თავისუფლდება მითითებული ფაქტების სათანადო მტკიცებულებებით დადასტურების ვალდებულებისაგან. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის არარა აქტად აღიარების, ბათილად ცნობის ან ძალადაკარგულად გამოცხადების შესახებ სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში მტკიცების ტვირთი ეკისრება ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელმაც გამოსცა ეს აქტი.

ხანდაზმულობის ვადასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ხელშეკრულების ან/და პრეზიდენტის განკარგულების არსებობის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასართლოს მოსაზრებას, რომ ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ წარმოდგენილი არ არის უტყუარი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა მ. ჭ-ას მხრიდან სადავო განკარგულებისა და პრივატიზაციის ხელშეკრულების არსებობის ან შინაარსის თაობაზე ინფორმირებულობა. ამასთან, ხელშეკრულებაშივეა მითითებული, რომ ხელშეკრულება შედგენილ იქნა მხოლოდ ერთ ეგზემპლარად. შესაბამისად, მხოლოდ ვარაუდზე დაფუძნებული კასატორების მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე გაზიარებული ვერ იქნება.

საქმეში დაცული სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 25.05.2021წ. №04/5297 წერილით დასტურდება, რომ მანუჩარ მანია არასდროს ყოფილა რეგისტრირებული სოცილაურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში. მ. მ-ა სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებულია 2010 წლის 13 მარტიდან - 2011 წლის 14 სექტემბრამდე. 2010 წლის 12 მარტს შევსებული ოჯახის დეკლარაციაში მითითებულია მხოლოდ მ. მ-ა და ფ. მ-ა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ მ. ჭ-ა სადავო განკარგულების გამოცემისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას არ წარმოადგენდა სადავო უძრავ ქონებაში მცხოვრებ პირს. აღნიშნულ გარემოებას არ გამორიცხავს ის ფაქტი, რომ მ. ჭ-ა რეგისტრირებული იყო იმავე მისამართზე, სადაც მ. მ-ა, რადგან რეგისტრაციის და ფაქტობრივი საცხოვრებელი ადგილი შესაძლოა არ იყოს იდენტური.

საკასაციო სასამართლო უარყოფს კასატორის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მოსაზრებას მასზედ, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს დადგენილს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლით. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 29 ივნისის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების ის ნაწილი, სადაც უძრავი ქონების მესაკუთრეთა გრაფაში მითითებულია მ. ჭ-ა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და მ. მ-ას შორის 2010 წლის 24 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.2 და 2.4 პუნქტები. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და მ. მ-ას შორის ადმინისტრაციული ხელშეკრულება სწორედ საქართველოს პრეზიდენტის 2009 წლის 2 თებერვლის №62 განკარგულების („სახელმწიფო ქონების და ადგილობრივი თვითმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ საქართველოს კანონის; „სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების შესახებ დებულების დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 20.09.2007წ. №1-1/1415 ბრძანება) საფუძველზეა დადებულია. საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულება წინმსწრები აქტია, რომლის თანმდევიცაა მხარეებს შორის გაფორმებული ზემოხსენებული ხელშეკრულება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების მხოლოდ მ. ჭ-ას ნაწილში ბათილად ცნობით, სამართლებრივი შედეგები ვერ წარმოეშობათ საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულებასა თუ ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებაში მითითებულ სხვა პირებს. ამასთან, თავად კასატორიც აღნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 13 ოქტომბრის №3/5644-16 გადაწყვეტილებით მ. ჭ-ას (მ. ჭ-ას ძმის) სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 262-ე მუხლის გათვალისწინებული სასამართლო გადაწყვეტილების განმარტების ინსტიტუტი მხარეებს შესაძლებლობას აძლევს გადაწყვეტილების აღსრულების ხელშეწყობის მიზნით მოითხოვონ საამართლო გადაწყვეტილების განმარტება. ზემოაღნიშნული კოდექსის 260-ე მუხლი კი ითვალისწინებს სასამართლო გადაწყვეტილებაში უსწორობათა ან აშკარა არითმეტიკული შეცდომების გასწორების პროცესუალურ შესაძლებლობას. ამდენად, ზემოაღნიშნული ნორმების არსებობის პირობებში, კასატორებს გააჩნიათ შესაბამისი სამართლებრივი ბერკეტები გადაწყვეტილების აღსასრულებლად.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა