საქმე Nბს-562(კ-20) 12 იანვარი, 2023 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გიორგი გოგიაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - მხარეთა დასწრების გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - ა.ლ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.11.2019წ. გადაწყვეტილება
დავის საგანი - მუნიციპალიტეტის საკთრებაში არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
ა.ლ-ემ 11.04.2018წ. სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიმართ, მოსარჩელემ მოითხოვა კომისიის 28.02.2018წ. N339 განკარგულების ბათილად ცნობა და საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ კომისიისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2001 წლის თებერვლიდან საკუთრებაში აქვს ქ. თბილისში, ...ის ქუჩაზე, ... 3, მე-3 მ/რ-ის მოპირდაპირედ მდებარე 1256 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. 2001 წლის აპრილიდან დაიწყო თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე ტერიტორიის საყოფაცხოვრებო და სამშენებლო ნარჩენებისგან გაწმენდა, მოხდა დაახლოებით 300 ტონა ნარჩენის გატანა მიწის ნაკვეთიდან, ნაკვეთზე ხრეშის შეტანა და მოსწორება. მოსარჩელე უთითებს, რომ 2002 წლის დასაწყისშივე თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთი შემოიკავა და მასზე ააშენა გაზის ჩამოსასხმელი პუნქტისთვის საჭირო შენობა-ნაგებობა, დაამონტაჟა თხევადი გაზის შესანახი 2 ცისტერნა (1 მიწის ქვეშ და 1 მიწის ზევით), ხოლო ივნისში ტერიტორია და გაზგასამართი სადგური გააქირავა ი/მ ნ.ბ-ზე. ამის შემდგომ 2005 წელს ზედამხედველობის სამსახურისგან მიიღო ნებართვა თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე თხევადი გაზის ჩამოსასხმელი პუნქტის ექსპლოატაციაზე. კომისიამ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე ა.ლ-ის საკუთრების უფლების აღიარების საკითხი განიხილა ზეპირ სხდომაზე, მეზობელ ნაკვეთთან მისასვლელი გზის დატოვების მიზნით ა.ლ-ეს დაევალა კორექტირებული საკადასტრო ნახაზისა და მოთხოვნის წარდგენა, რის გამო კომისიის მომდევნო სხდომაზე მოსარჩელემ წარადგინა 1240 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაცვლად 1110 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის კორექტირებული აზომვითი ნახაზი, თუმცა კომისიის წევრებმა მიიჩნიეს, რომ კვლავ არსებობდა ნაკვეთის საზღვრების კორექტირების საჭიროება და მოსარჩელეს თავადვე მიუთითეს კონკრეტულ საზღვრებზე. კომისიის შემდგომ სხდომაზე ა.ლ-ემ კომისიის წევრების მითითების შესაბამისად დააკორექტირა აზომვით ნახაზი და მოითხოვა საკუთრების აღიარება 987 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. მოსარჩელეს, კომისიის წევრების მითითებების სრულად გათვალისწინების მიუხედავად, სადავო აქტით უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე იმ საფუძვლით, რომ არ დასტურდებოდა მოთხოვნილი კონფიგურაციით ნაკვეთის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტი. ა.ლ-ე თვლის, რომ სადავო აქტი დაუსაბუთებელია, არაერთი მტკიცებულებით, მათ შორის ორთოფოტოებით, დეკანოზ მამა დ...ის მიერ გაცემული ცნობით, ი.ბ-ის, ტ.ს-ის, მ.შ-ას განცხადებებით, 19.03.2010წ. აუდიტორული დასკვნით, 04.06.2002წ. იჯარის ხელშეკრულებით, ...ის რაიონის საგადასახადო ინსპექციის მიერ ი/მ ნ.ბ-ის სახელზე გაცემული სარეგისტრაციო ფორმით, საქართველოს ტექნიკური ზედამხედველობის სახელმწიფო ინსპექციის მიერ 22.03.2005წ. გაცემული N06/63 ნებართვით, კორექტირებული საკადასტრო გეგმით დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე - 2001 წლიდან მოსარჩელის მიერ ნაკვეთის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 03.07.2018წ. განჩინებით შეჩერდა საქმის წარმოება, ამავე სასამართლოს 12.11.2018წ. განჩინებით საქმის წარმოება განახლდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 31.01.2019წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 28.02.2018წ. N339 განკარგულება და კომისიას დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ა.ლ-ის მოთხოვნასთან დაკავშირებით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ა.ლ-ის მიერ კომისიაში წარდგენილ განცხადებას ერთვოდა მიწის ნაკვეთის საკადასტრო აზომვითი ნახაზი, ორთოფოტო, ასევე სამი პირის სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადება, რომლითაც ირკვევა, რომ ა.ლ-ე 2001 წლიდან დღემდე ფლობს 1240 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს და მასზე განთავსებულ 2002 წელს აშენებულ გაზგასამართ შენობა-ნაგებობას. კომისიამ გასაჩივრებულ აქტში მიუთითა, რომ არ დადგინდა ა.ლ-ის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე. კომისიამ მიუთითა, რომ განცხადებით მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთი არ არის შემოსაზღვრული მყარი სასაზღვრო მიჯნით კანონის ამოქმედებამდე, ამასთან, ნაკვეთი მოქცეულია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკადასტრო ერთეულის საზღვრებში, თუმცა სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ კომისიის დასკვნა არ ეფუძნება საქმის გარემოებათა სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგებს. მოსარჩელე უთითებს, რომ უფლებაასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული აქვს და საკუთრებაში გააჩნია უძრავი ქონება (ს.კ. ...), ამასთან 04.06.2002წ. გაცემული იჯარის ხელშეკრულებით, სარეგისტრაციო ფორმით, საქართველოს ტექნიკური ზედამხედველობის სახელმწიფო ინსპექციის 22.03.2005წ. N06/63 ნებართვით, მოწმეთა ჩვენებებით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დასტურდებოდა მოსარჩელის მიერ ზემოხსენებული მიწის ნაკვეთის ფლობის ფაქტი. სასამართლომ აღნიშნა, რომ კომისიის მიერ არ იქნა დასაბუთებული ა.ლ-ის განცხადებაზე თანდართული მტკიცებულებების გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძვლები. ამასთანავე, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ უძრავ ქონებაზე ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია არ ქმნის საკუთრების უფლების აღიარების დამარკოლებელ გარემოებას. უფრო მეტიც, თუ მიწის ნაკვეთი რეგსტრირებულია სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში, აღნიშნული ფაქტით უფრო მტკიცდება დაინტერესებაში მყოფ მიწაზე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის გავრცელების შესაძლებლობა. კანონი შეიცავს იმ მიწის ნაკვეთების კატეგორიების ამომწურავ ჩამონათვალს, რომლებიც არ შეიძლება დაექვემდებაროს საკუთრებაში გადაცემას, მათ შორის არ სახელდება თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 30.10.2018წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.11.2019წ. გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩვრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ა.ლ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ საქმეში დაცული მტკიცებულებათა ერთობლივი შეფასების შედეგად დადგენილად მიიჩნია, რომ ა.ლ-ე კანონის ამოქმედებამდე ფლობდა მის მიერ მითითებულ მიწის ნაკვეთს, თუმცა პალატის მოსაზრებით საქმეში არსებობს სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების გამომრიცხავი სხვა გარემოება, კერძოდ, ნაკვეთი მოქცეულია ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საზღვრებში. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარება. კანონის თანახმად, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების აღიარების კომისიის უფლებამოსილება არის მუნიციპალიტეტისათვის სახელმწიფოს მიერ დელეგირებული უფლებამოსილება, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ მოიცავს სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლების აღიარებასთან ერთად, თვითმმართველობის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთების აღიარებასაც. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 19.06.2012წ. ამონაწერზე, რომლის თანახმად, ქ. თბილისში, ...ის დასახლება 3, მე-3ა მ/რ N... და N... კორპურსების მიმდებარედ დაზუსტებული ფართი - 4940 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (ს/კ ...) საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე, ამასთანავე, სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 18.01.2018წ. N61-01180182730 წერილის მიხედვით, დაინტერესებაში არსებული მიწის ნაკვეთი მოიაზრება საპრივატიზაციოდ, რის გამო სააგენტომ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციისაგან გამოთავისუფლება მიზანშეწონილად არ მიიჩნია.
პალატამ ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მე-15, მე-16 მუხლებზე მითითებით აღნიშნა, რომ დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სტატუსთან ერთად, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა დამოუკიდებლობის არსებითი კომპონენტია ასევე მათი საკუთარი ქონების, ცენტრალური ბიუჯეტისაგან დამოუკიდებელი საბიუჯეტო სისტემებისა და საბიუჯეტო წყაროების არსებობა. საქართველოს კონსტიტუციის 75-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ხელისუფლებისა და თვითმმართველი ერთეულის უფლებამოსილებები გამიჯნულია, თვითმმართველ ერთეულს აქვს საკუთარი ქონება და ფინანსები (76-ე მუხ.). „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ქონება არის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მოძრავი და უძრავი ნივთები, არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე. სახელმწიფო ქონების თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში გადაცემა, წარმოადგენს სახელმწიფო ქონების განკარგვას, რის შემდეგაც იგი აღარ ექცევა სახელმწიფო ქონების დეფინიციაში. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ასევე სახელმწიფოსა და თვითმმართველობის მიზნებისა და ამოცანების განსხვავებულობის მოტივით, პალატამ მიიჩნია, რომ საკუთრების უფლების აღიარებას ექვემდებარება მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრების მიწის ნაკვეთი, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ ა.ლ-ის მიერ მოთხოვნილი იყო საკუთრების აღიარება თვითმმართველობის საკუთრებაში რიცხულ მიწის ნაკვეთზე, მასზე არ უნდა გავრცელდეს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მოქმედება. აღნიშნული კანონის მიღების მიზანი ასახულია როგორც თავად კანონში, ასევე კანონპროექტის განმარტებით ბარათში, ორივე შემთხვევაში მითითება ხდება სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისების საჭიროებაზე.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სახელმწიფოს ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოების გამიჯვნის საჭიროების დასტურია პარლამენტის იურიდიული დეპარტამენტის დასკვნა, რომლის პირველი საკითხის მე-5 პუნქტად მითითებულია, რომ კანონის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტით ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოებისათვის გადაცემულია მიწებზე საკუთრების უფლების აღიარების კომპეტენცია, თუმცა, აქვე გასათვალისწინებელია, რომ სახელმწიფო საკუთრების მიწები გამიჯნულია ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს ბალანსზე რიცხულ მიწებად. ამდენად, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწებზე საკუთრების უფლების აღიარების ზოგადი კომპეტენციის მინიჭება არამართებულია. სამართლებრივი თვალსაზრისით მიზანშეწონილია აღნიშნული კომპეტენცია გაიმიჯნოს ორ სუბიექტს - ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებსა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის, რომლებიც განახორციელებენ შესაბამისად მათ ბალანსზე (საკუთრებაში) მყოფ მიწებზე „აღიარების“ პროცედურას.
პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მუნიციპალიტეტის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული ქონების (მათ შორის უძრავი ქონების) მართვა და განკარგვა წარმოადგენს საკუთარ უფლებამოსილებას. ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთარ და დელეგირებულ უფლებამოსილბებად დაყოფას იცნობს არა მხოლოდ ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მე-15 მუხლი, არამედ საქართველოს კონსტიტუციის 75-ე მუხლი და ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ ევროპული ქარტიის მე-4 მუხლის მე-4 და მე-5 ნაწილები. საქართველოს კონსტიტუციის 75-ე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, თვითმმართველი ერთეული საკუთარ უფლებამოსილებებს ახორციელებს დამოუკიდებლად და თავისი პასუხისმგებლობით, საქართველოს კანონმდებლობის ფარგლებში. ორგანული კანონით განსაზღვრული საკუთარი უფლებამოსილებები სრული და ექსკლუზიურია. საკუთარ უფლებამოსილებათა ექსკლუზიურობა გულისხმობს, რომ კონკრეტული ფუნქციის მუნიციპალიტეტის დონეზე განხორციელება მხოლოდ მის უფლებამოსილებათა სფეროს განეკუთვნება, ხოლო სისრულე მიემართება ამ უფლებამოსილების განხორციელების პროცესს და სუბიექტს, რომლის მიხედვითაც, საკუთარი უფლებამოსილება დაგეგმვიდან აღსრულებამდე ხორციელდება მხოლოდ მუნიციპალიტეტის მიერ. პალატამ მიიჩნია, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის 12 პუნქტით კომისიისთვის თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების დელეგირებულ უფლებამოსილებად აღიარება დამატებით ადასტურებს მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას. სხვა შემთხვევაში ეს წინააღმდეგობაში მოვიდოდა საკუთარი და დელეგირებული უფლებამოსილების გამიჯვნის პრინციპთან, ასევე, საკუთარი უფლებამოსილების სისრულისა და ექსკლუზიურობის და სახელმწიფო ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლების გამიჯვნის - დეცენტრალიზაციისა და სუბსიდიარობის პრინციპებთან.
სადავო ნაკვეთის ქ. თბილისში მდებარეობის გათვალისწინებით პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ ისტორიულ წინამძღვრებზე, რამაც გამოიწვია თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარებასთან დაკავშირებული ურთიერთობების წარმოშობა, ქ. თბილისთან მიმართებით პალატამ აღნიშნა, რომ საბჭოთა პერიოდში არსებობდა ე.წ. „ჩაწერის ინსტიტუტი“, ჩაწერა იყო ბევრი უფლების, მათ შორის, საკუთრების წარმოშობის პირობა. ქ. თბილისში ფაქტობრივად შეუძლებელი იყო ჩაწერის გარეშე უძრავი ნივთის შეძენა, ხოლო იქედან გამომდინარე, რომ აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება „არაქალაქელ“ პირებს არ შეეძლოთ, მათ დაიწყეს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების დაკავება და მასზე საცხოვრებელი სადგომების მოწყობა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე. ამდენად, მოქალაქეები, რომელთაც ქალაქში სურდათ ცხოვრება და შესაძლოა სამუშაოც კი ჰქონდათ, საბოლოოდ, კანონიერი გზით ძნელად იკიდებდნენ ფეხს ქალაქში და ერთადერთი გზა, რაც მათ რჩებოდათ, ეს იყო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის მითვისება ყოველგვარი ნაბართვის გარეშე. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიხედვით აღიარებას შეიძლება დაექვემდებაროს კანონის ამოქმედებამდე უაღრესად მცირე ხნით ადრე თვითნებურად დაკავებული მიწაც, რადგან კანონი არ აკონკრეტებს, თუ მის ამოქმედებამდე რა პერიოდით ადრე უნდა იყოს მიწა თვითნებურად დაკავებული. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მიწის ნაკვეთი თვითნებურად, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, დაიკავა 2001 წელს, კანონი ამოქმედდა 2007 წელს და იგი მხოლოდ ამ მცირე (დაახლოებით 6 წლიანი) პერიოდის მანძილზე ფლობის მოტივით ითხოვს საკუთრების უფლების აღიარებას, რაც მოქმედი საკანონმდებლო რეგულაციების თანახმად, შესაძლებელია, თუმცა აღიარებას გამორიცხავს მიწის ნაკვეთის მუნიციპალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტი.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.11.2019წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ა.ლ-ის მიერ. კასატორმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკას იდენტური ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების მქონე საქმეებთან დაკავშირებით (იხ.სუსგ 28.10.2019წ. Nბს-504-501(კ-17)). სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, სახეზეა დივერგენცია. სააპელაციო სასამართლომ უგულებელყო აგრეთვე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაც, რომელიც საკუთრების უფლებაში მოიაზრებს და იცავს არა მარტო რეგისტირებულ უფლებას, არამედ ნებისმიერ ქონებრივ და ეკონომიკურ ინტერესს. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა ერთობლიობის საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ა.ლ-ე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე ფლობდა მის მიერ მითითებულ მიწის ნაკვეთს. შესაბამისად, ფლობისა და სარგებლობის ფაქტი დადასტურებულია. სასამართლომ საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა გამორიცხა მხოლოდ მიწის ნაკვეთის თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საზღვრებში მოქცევის საფუძვლით. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებას სადავოს ხდის სწორედ აღნიშნული ფაქტის სამართლებრივი შეფასების ნაწილში, რადგან სასამართლომ არსებითი მნიშვნელობა მიანიჭა ისეთ ფაქტს, რომელიც არ იყო საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე შედეგების მომტანი. აღნიშნული ფაქტი არ გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას. სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა აგრეთვე ის ფაქტი, რომ საკუთრების უფლების აღიარება მოთხოვნილ იქნა 28.07.2017წ. - სადავო მიწის ნაკვეთის თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე რეგისტრაციის შემდეგ, რადგან საქმის მასალებით დასტურდება, რომ იგი კანონის ამოქმედებისთანავე - 2007-2009 წლებში ითხოვდა მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მაშინაც წარმატებით დასრულდა საქმე, თუმცა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა უთხრეს უარი მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელე მიწის ნაკვეთზე უფლების აღიარებას ითხოვდა დაკავებულზე მეტი ოდენობით. ამდენად, ა.ლ-ეს საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მოთხოვნა განცხადებული ჰქონდა თვითმმართველი ერთეულის სახელზე მიწის ნაკვეთის დარეგისტრირებამდე. კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო პალატას უნდა შეეფასებინა არა ის, თუ რომელი ობიექტები წარმოადგენს სახელმწიფოსა და თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებას, არამედ ის, თუ რა იგულისხმა საკუთრების უფლების აღიარების კანონმდებლობამ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ცნებაში. გასათვალისწინებელია, რომ მუნიციპალიტეტს საკუთრების უფლების აღიარებაზე ა.ლ-ისთვის უარი არ უთქვამს იმ საფუძვლით, რასაც სასამართლო უთითებს. აღიარების კომისიის წლების მანძილზე არსებული პრაქტიკა ადასტურებს, რომ ორგანო ნაკვეთის მუნიციპალურ საკუთრებაში რეგისტრაციას არ მიიჩნევს საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელ გარემოებად. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა ასევე იმ გარემოებაზე, რომ ა.ლ-ე მიწის ნაკვეთს ფლობს 2001 წლიდან, ამ პერიოდისთვის კი არც ერთი ნორმატიული აქტით თბილისში ცხოვრება და რეგისტრაცია სამართლებრივ პრობლემას არ წარმოადგენდა. ამასთანავე, კანონის მიზნის შესახებ სააპელაციო პალატის განმარტება ეწინააღმდეგება კანონის პირველი მუხლით განსაზღვრულ მიზნებსაც, რასაც შეადგენს მიწის ფონდის ათვისება, მიწის ბაზრის განვითარება და არა რაიმე სხვა. სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიღებით ე.წ. „არაქალაქელთა“ პრობლემა გადაიჭრა, რადგან ჩაწერის გარეშე ისინი თბილისში უძრავ ქონებას ვერ შეიძენდნენ, არ არის დასაბუთებული, რადგან საბჭოთა პერიოდში ვერც ჩაწერილი „ქალაქელები“ შეიძენდნენ მიწის ნაკვეთს, იმ პერიოდში მიწაზე საკუთრება მხოლოდ სახელმწიფოს ეკუთვნოდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების, საქმის მასალების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს მიწაზე საკუთრების უფლების მოპოვების შესაძლებლობას იმ შემთხვევაშიც, თუ პირს არ აქვს საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტები, კონკრეტულ პერიოდში ნაკვეთზე ფაქტობრივი მფლობელობის დამყარების და სხვა ნორმატიული წინაპირობების დაკმაყოფილების გათვალისწინებით პირის მფლობელობა ქმნის საკუთრების უფლების აღიარების წინაპირობას. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი აწესრიგებს პირის მიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლებს, წესსა და პირობებს, აგრეთვე იმ ორგანოების უფლებამოსილებას, რომლებიც საკუთრების უფლების აღიარების პროცესში წარმოადგენენ სახელმწიფოს. კანონის 1-ელი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა. როგორც სადავო აქტის გამოცემისას, ისე ამჟამად მოქმედი რედაქციით კანონი ერთმანეთისგან მიჯნავს თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების მოპოვების ორ შემთხვევას: ერთ შემთხვევაში ნაკვეთი უნდა ესაზღვრებოდეს პირის საკუთრებასა თუ მართლზომიერ მფლობელობაში მყოფ ნაკვეთს, ხოლო მეორე შემთხვევაში საკუთრების უფლების აღიარებისათვის აუცილებელია დადასტურდეს კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთზე საცხოვრებელი სახლის ან არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის არსებობა. განსახილველ შემთხვევაში დასტურდება, რომ ა.ლ-ე საკუთრების აღიარებას ითხოვს თავის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთზე. ასეთ დროს მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისათვის აუცილებელია დადგინდეს მიწის ნაკვეთის კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავების ფაქტი, ამასთანავე, ასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის ფართობი ნაკლები უნდა იყოს განმცხადებლის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთის ფართობზე, ასაღიარებელ მომიჯნავე ნაკვეთზე ან საკუთრებაში რიცხულ ნაკვეთზე ნაგებობის არსებობა არ არის საკუთრების აღიარების წინაპირობა. ასეთ დროს ნაგებობის არსებობის ფაქტი იძენს ფლობა-სარგებლობის დამდგენი მტკიცებულების დანიშნულებას და არ წარმოადგენს საკუთრების აღიარების დამოუკიდებელ წინაპირობას.
საქმის მასალებით დგინდება, რომ 27.02.2001წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ა.ლ-ე 2001 წლიდან რეგისტრირებულია ქ. თბილისში, ...ის ქუჩაზე, ...3, მე-3 მ/რ-ის მოპირდაპირედ მდებარე 1256 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ (ს.კ. ...). 28.07.2017წ. ა.ლ-ემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს თავის საკუთრებაში რიცხული 1256 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მიმდებარედ არსებულ 1240 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების დარეგისტრირების მოთხოვნით. მარეგისტრირებელი ორგანოს 17.08.2017წ. მიმართვით განცხადება განსახილველად გადაეგზავნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას. კომისიაში მიმდინარე ადმინისტრაციული წარმოებისას ა.ლ-ემ დააზუსტა მთხოვნა და წარადგინა ახალი საკადასტრო ნახაზი 987 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკუთრების მოპოვების მიზნით. ამდენად, დგინდება, რომ ა.ლ-ე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვს თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე 987 კვ.მ. ნაკვეთზე, რომლის ფართობიც ნაკლებია საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთის ფართობზე. ა.ლ-ის განცხადების განხილვის შედეგად კომისიის სადავო 28.02.2018წ. N339 განკარგულებით ა.ლ-ის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. კომისიამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომ: არ დადასტურდა ა.ლ-ის მიერ მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტი „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე, მიწის ნაკვეთი არ იყო შემოსაზღვრული მყარი სასაზღვრო მიჯნით კანონის ამოქმედებამდე, მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის ნაწილი დედაქალაქის მიწათსარგებლობის გენერალური გეგმის მიხედვით მოქცეულია სატრანსპორტო ზონაში (ტზ-1), ამასთანავე, მიწის ნაკვეთი მოქცეულია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკადასტრო ერთეულის საზღვრებში, ხოლო სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ მიზანშეუწონლად მიიჩნია მუნიციპალურ საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის საზღვრების კორექტირება. ამდენად, კომისიამ ჩათვალა, რომ არ არსებობდა მოთხოვნილ მიწის ნაკვეთზე ა.ლ-ის საკუთრების უფლების აღიარების საფუძვლები.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიხედვით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის განკერძოება ხდება იმ შემთხვევაში უკეთუ მიწის თვითნებურად დაკავების ფაქტი დასტურდება კანონის ამოქმედებამდე (კანონი მიღებულია 11.07.2007წ.). თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების მიზნებისათვის აუცილებელია უტყუარად დადასტურდეს კანონის ამოქმედებამდე ნაკვეთის დაუფლების ფაქტი, ასევე შემდგომში ნაკვეთის მფლობელობის გაგრძელება. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ ყუადღება გამახვილა საქმეში დაცულ მტკიცებულებებზე, კერძოდ: საქართველოს საპატრიარქოს ...ის ... ეკლესიის წინამღვრის ცნობაზე, რომლის მიხედვით, ა.ლ-ემ 2001 წლიდან დაიწყო სადავო მიწის ნაკვეთის გასუფთავება; მოწმეთა განცხადებებზე, რომელთა თანახმად, ა.ლ-ე 2001 წლიდან დღემდე ფლობს და სარგებლობს 1240 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს და მასზე განთავსებულ 2002 წელს აშენებულ გაზგასამართი შენობა - ნაგებობებით; დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნაზე, რომლის მიხედვით სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებული თხევადი გაზის ჩამოსასხმელი სტაციონალური პუნქტი და შენობა წარმოადგენს სამშენებლო მასალებისა და ნაკეთობებისგან შექმნილ კონსტრუქციულ სივრცეს, რომელიც გრუნტთან ფუნდამენტის საშუალებით უძრავად არიან დაკავშირებული, ქმნის გადახურულ სივრცეს, შემოსაზღვრულია კედლებით და წარმოადგენს კაპიტალურ შენობა - ნაგებობებს; ასევე იჯარის ხელშეკრულებაზე, საქართველოს ტექნიკური ზედამხედველობის სახელმწიფო ინსპექციის საშიშ საწარმოო ობიექტთან დაკავშირებული საქმიანობის ნებართვაზე სააპელაციო პალატამ მტკიცებულებების ერთობლივი შეფასების შედეგად დადგენილად მიიჩნია, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე ა.ლ-ე ფლობდა სადავო მიწის ნაკვეთს. ამდენად, სააპელაციო პალატის მიერ უტყუარად დადასტურებულად არის მიჩნეული კანონის ამოქმედებამდე ა.ლ-ის მიერ ნაკვეთის თვითნებურად დაკავების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლოს 27.11.2019წ. გადწყვეტილება გასაჩივრებულია მხოლოდ ა.ლ-ის მიერ, ამასთანავე, კომისიას არ წარმოუდგენია შესაგებელი, რომლითაც სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს სადავოდ გახდიდა, არ არის შედავებული აგრეთვე ა.ლ-ის მიერ ნაკვეთის ამჟამინდელი ფლობა. სკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მსგავსი შედავება წამოყენებული არ ყოფილა. ამდენად, საკასაციო პალატა, სააპელაციო სასამართლოს მსგავსად, დადგენილად მიიჩნევს, რომ ა.ლ-ე დაეუფლა თავის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთის მომიმჯნავედ მდებარე 987 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე და კვლავ განაგრძობს მისით სარგებლობას. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე საქმეში დაცული სსიპ ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 01.11.2018წ. დასკვნა, რომლის მიხედვით საკადასტრო ნახაზზე არსებული 987 კვ.მ. მიწის ნაკეთი შემოსაზღვრულია მყარი მავთულბადის ღობით, ღობე არ წყდება და გრძელდება საკვლევი მიწის ნაკვეთის ირგვლივ არსებულ ტერიტორიაზე წრიულად, ფაქტობრივი მდგომარეობით ერთი ღობის ქვეშ ექცევა როგორც საკვლევი 987 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ასევე საჯარო რეესტრში ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი; ღობე სრულად ფიქსირდება საჯარო რეესტრში დაცულ 2005 წლის ორთოფოტოზე, შესაბამისად ღობე 2005 წლამდე ან მიმდინარე პერიოდში არის მოწყობილი. გასათვალისწინებელია, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოში წარდგენილ განცხადებაზე ა.ლ-ეს თანდართული ჰქონდა საკითხის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე არა ერთი მტკიცებულება, კერძოდ, ორთოფოტო, საკადასტრო ნახაზი, სიტუაციური ნახაზი, აუდიტორული დასკვნა, იჯარის ხელშეკრულება, საქართველოს ტექნიკური ზედამხედველობის სახელმწიფო ინსპექციის ნებართვა, მეზობლების თანხმობები, „ ...ის“ წერილი და სხვ., თუმცა კომისიის სადავო აქტი არ შეიცავს აღნიშნულ მტკიცებულებებზე მსჯელობას, მათ გაზიარებაზე უარის თქმის დასაბუთებას. კომისია მხოლოდ უთითებს, რომ არ დგინდება ნაკვეთის დაკავება კანონის ამოქმედებამდე. ამდენად, დგინდება, რომ კომისიის სადავო აქტი საქმის გარემოებათა გამოკვლევისა და მასთან წარდგენილ მტკიცებულებათა შეფასების გარეშე არის გამოცემული, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში დაცული მასალების საფუძველზე სააპელაციო პალატის მიერ დადასტურებულად იქნა მიჩნეული კანონის ამოქმედებამდე სადავო ნაკვეთის ა.ლ-ის მიერ თვითნებურად დაკავებისა და ფლობის ფაქტი. ამასთანავე, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დადგენის მიუხედავად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი მოთხოვნილი მიწის ნაკვეთის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე აღრიცხული უძრავი ქონების ფარგლებში მოქცევის გამო.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დავის გადაწყვეტა უპირველს ყოვლისა საჭიროებს „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიღების მიზნის გარკვევას. ხსენებული კანონის 1-ლი მუხლის თანახმად, კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური, კერძო სამართლის იურიდიული პირების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნების საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიზნის განსაზღვრისას გასათვალისწინებელია მისი მიღების პერიოდისათვის არსებული ფაქტობრივი თუ სამართლებრივი რეალობა. აღნიშნული კანონის მიღებით კანონმდებელმა წაახალისა კერძო ინიციატივა და მოახდინა არსებული მიწის რესურსის ათვისების სტიმულირება ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ. ხსენებული კანონის საფუძველზე, ფიზიკურ პირებს და კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს მიენიჭათ უფლება დადგენილი წესით და დადგენილი წინაპირობების არსებობისას მოეხდინათ საკუთრების უფლების აღიარება. ზემოაღნიშნული კანონის მიღებით, მიწის ფონდის ათვისების ხელშეწყობის მიზნით, სახელმწიფომ დაადგინა სახელმწიფო ქონების - მიწის ნაკვეთების პრივატიზების გარკვეული შეღავათების შემცველი რეჟიმი (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 27.12.2013წ. N2/3/522,553 გადაწყვეტილება, §17,46,47). კანონის მიღების მიზეზი სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის მნიშვნელოვანი ნაწილის მართლზომიერ მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებობა და თვითნებური დაკავება გახდა, რაც აფერხებდა მიწის ფონდის ათვისებას, მიწის ბაზრისა და მიწის განკარგვის სახელმწიფო სტრატეგიული გეგმის განვითარებას. ამასთანავე, მიუხედავად მოქალაქეთა მიერ აღნიშნული მიწებით მრავალწლიანი სარგებლობისა, მათზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია დაკავშირებული იყო მთელ რიგ სირთულეებთან, თვითნებურად დაკავებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების რეგისტრაცია შეუძლებელი იყო. არსებული ვითარება განაპირობებდა სახელმწიფო ბიუჯეტის ზრდის შეფერხებას, რადგან ვერ ხერხდებოდა მიწების საჯარო რეესტრში იდენტიფიცირება და შესაბამისად, მათი მიწის გადასახადით დაბეგვრა (იხ. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის პროექტის განმარტებითი ბარათი). ამდენად, ნათელია, რომ კანონის მიღება ემსახურებოდა ზემოაღნიშნული პრობლემების აღმოფხვრას, რაც თანაბრად ავრცელებდა მის მოქმედებას როგორც სახელმწიფოს, ისე ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებთან მიმართებით. სახელმწიფოს მიზანს შეადგენდა ქვეყნის მასშტაბით არსებული ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მიერ რეალურად დაკავებული, დაურეგისტრირებელი მიწების ოდენობის დადგენა, აღრიცხვა და მათი რეგისტრირება, რაც თავისთავად გულისხმობს არა მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში, არამედ თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწებსაც (სუსგ 28.10.2019წ. ბს-504-501(კ-17)). ამდენად, სააპელაციო პალატის მიერ კანონის მიღების მიზნად ე.წ. „არაქალაქელთა“ პრობლების გადაჭრის დასახელება, საბჭოთა „ჩაწერის ინსტიტუტზე“ ყურადღების გამახვილება, არ არის დასაბუთებული, არ შეესაბამება კანონის პირველ მუხლსა და მის განმარტებით ბარათში განცხადებულ მიზანს. გასათვალიწინებელია, რომ კანონის მიღება მოხდა 11.07.2007წ., როდესაც აღარ არსებობდა რაიმე დაბრკოლება ქ. თბილისში მდებარე მიწის ნაკვეთის შეძენასთან თუ ქ. თბილისში არსებულ მისამართზე პირის რეგისტრაციასთან მიმართებით. მართებულია მითითება, რომ კანონი არ აკონკრეტებს თუ მის ამოქმედებამდე რა პერიოდით ადრე უნდა იყოს მიწა თვითნებურად დაკავებული, შესაბამისად, შესაძლებელია მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარება იმ შემთხვევაშიც, თუ მიწის დაუფლება მოხდა საბჭოთა პერიოდის შემდეგ, როგორც ეს განსახილველი დავის შემთხვევაში არის სახეზე. ამდენად, საკასაციო პალატა არ იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოცემულ კანონის მიზნის განმარტებას. კანონის მიზანია საკუთრების უფლების აღიარებით სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარების ხელშეწყობა („ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 1-ლი მუხ.).
„ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტში მოცემული დეფინიციის თანახმად თვითნებურად დაკავებული მიწა არის ფიზიკური პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო სამეურნეო მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული ნორმის შინაარსით სახელმწიფო საკუთრების მიწა პირის მიერ ამ კანონის ამოქმედებამდე უნდა იყოს თვითნებურად დაკავებული. კანონის გამოყენების მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია იმ ფაქტის დადგენა, რომ პირის მიერ მოხდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის დაკავება. აღნიშნულ კონტექსტში სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის მოხსენიება არ ნიშნავს, რომ განცხადების განხილვის მომენტში მიწა უცილობლად მხოლოდ სახელმწიფო საკუთრებაში უნდა იმყოფებოდეს. ნაკვეთის სახელმწიფო საკუთრებიდან ადგილობრივ საკუთრებაში გადაცემით არ უქმდება ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობა, ვინაიდან აღნიშნულით არ ხდება ნაკვეთის პრივატიზება, მისი განკერძოება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს მოქალაქეების მიერ მიწების თვითნებურად დაკავება და სარგებლობა იმ პერიოდში დაიწყო, როდესაც არ არსებობდა განცალკევებულად ადგილობრივი თვითმმართველობის ქონება, მიწა იმყოფებოდა სახელმწიფო საკუთრებაში. მართალია, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 11.07.2007წ. კანონის მიღების დროისათვის კანონმდებლობა უკვე ითვალისწინებდა სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველი ორგანოების საკუთრებად გრადაციას, თუმცა რეალურად მიწაზე თვითმმართველობის საკუთრება არ გადაცემულა. ამ გარემოებით არის დეტერმინირებული ჩანაწერი იმის შესახებ, რომ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის უფლებამოსილება არის მუნიციპალიტეტისათვის სახელმწიფოს მიერ დელეგირებული უფლებამოსილება. ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 128-ე მუხლის თანახმად, მუნიციპალიტეტის ქონების განკარგვის შედეგად შემოსულ თანხებს უფლებამოსილი ორგანო სრულად მიმართავს შესაბამისი მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში, ამასთანავე, საქართველოს საბიუჯეტო კოდექსის დანართის 40.15 პუნქტის თანახმად სარგებლობაში არსებულ ან თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებიდან მიღებული აღიარების საფასურის სახით გადახდილი თანხების 100% მიემართება ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტში.
საქართველოს მთავრობის 28.07.2016წ. N376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესის“ მე-5 მუხლის თანახმად, თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებისათვის უფლებამოსილია შესაბამისი მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელ ორგანოსთან (ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტში - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან) არსებული თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, რომელიც ანგარიშვალდებულია შესაბამისი მუნიციპალიტეტის მერის წინაშე, ხოლო მუნიციპალიტეტის მიერ მასზე დელეგირებული უფლებამოსილების კანონიერად და ჯეროვნად შესრულების მიზნით, მის საქმიანობაზე დარგობრივი ზედამხედველობა ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსით დადგენილი წესით ხორციელდება საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიერ. თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის უფლებამოსილების მუნიციპალიტეტისათვის სახელმწიფოს მიერ დელეგირებულ უფლებამოსილებად გამოცხადება მოხდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონში 03.06.16წ. კანონით შეტანილი ცვლილება-დამატების შედეგად, რომლითაც მე-4 მუხლს შესაბამისი შინაარსის 12 პუნქტი დაემატა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ კომისიის საქმიანობის დელეგირებულ უფლებამოსილებად მოხსენიება არ ადასტურებს საკუთრების აღიარების კანონმდებლობის ამჟამად მუნიციპალურ საკუთრებაში მყოფ ქონებაზე გაუვრცელებლობას, ვინაიდან აღიარების პირობა კანონმდებლობის მიხედვით ეხება იმ პერიოდში თვითნებურად მიწების დაკავებას და სარგებლობას, როდესაც მიწის საკუთრების ერთადერთი ფორმა იყო სახელმწიფო საკუთრება. მიწის დაკავება პირის მიერ არის იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, რომელიც დროში წინ უსწრებს სახელმწიფო ქონების გამიჯვნას და მიწაზე მუნიციპალიტეტის ქონების ფორმირებას. აღნიშნული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი იწვევს პირის საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას, შესაბამისად, შემდგომში სახელმწიფო ქონების გამიჯვნა სახელმწიფო და მუნიციპალურ საკუთრებად ასეთი ფაქტის არსებობას იურიდიულ მნიშვნელობას არ უკარგავს. ეს არის კანონით აღიარებული საკუთრების უფლების მოპოვების შესაძლებლობა, რომელიც წარსულში არსებული ფაქტების საფუძველზე წარმოიშვა. ამასთანავე, კომისია ახდენს თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიაზე მდებარე არა მხოლოდ მუნიციპალურ საკუთრებაში არსებულ, არამედ აგრეთვე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწებზე საკუთრების უფლების აღიარებასაც, რაც განაპირობებს მიწის ნაკვეთების განკერძოების ფუნქციის დელეგირებულად მიჩნევის საფუძველს.
„სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის 1.5 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებზე. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებული ქონების გასხვისება არ ხდება სტანდარტული ფორმით. ამასთანავე, კომისია უფლებამოსილია შესაბამისი თვითმმართველი ერთეულის ტერიტორიის ფარგლებში მოახდინოს საკუთრების უფლების აღიარება, მათი გადაცემა ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების საკუთრებაში მიუხედავად იმისა, თუ ვის - სახელმწიფოს თუ ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრებაში იმყოფება მიწის ნაკვეთი. „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის 1.6 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო ქონების მართვასა და განკარგვას ამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ახორციელებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სისტემაში შემავალი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, ხოლო ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების მართვას, განკარგვას, მათ შორის პრივატიზებას და სარგებლობის უფლებით გადაცემას - ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის აღმასრულებელი ორგანო. მოცემულ შემთხვევაში მიწის ნაკვეთის ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირებისათვის საკუთრების უფლების აღიარება ხდება კომისიის მიერ, რომელსაც აქვს დელეგირებული ფუნქცია ქონების განსახელმწიფოებრიობაზე. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის შესაბამისად საკუთრების უფლების აღიარება მუნიციპალური ქონების გასხვისების ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას არ ადასტურებს „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ 21.07.2010წ. კანონის მე-2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტზე მითითება (სახელმწიფო ქონების განკარგვა არის სახელმწიფო ქონების მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში გადაცემა, პრივატიზება, მართვის უფლებით გადაცემა, გაცვლა, რეალიზაცია, ლიზინგის ფორმით გადაცემა, განაწილება და განადგურება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ვინაიდან ნორმის თავდაპირველ რედაქციაში „სახელმწიფო ქონების განკარგვის“ დეფინიცია არ შეიცავდა მითითებას სახელმწიფო ქონების მუნიციპალურ საკუთრებაში გადაცემაზე (მე-2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი უთითებდა, რომ სახელმწიფო ქონების განკარგვა წარმოადგენდა სახელმწიფო ქონების პრივატიზებას, მართვის უფლებით გადაცემას, რეალიზაციას, განაწილებას და განადგურებას საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), აღნიშნული კომპონენტი ნორმას დაემატა 11.12.2014წ. N2878 ცვლილებების შეტანის შედეგად, ამასთანავე, მნიშვნელოვანია, რომ „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონი არ ვრცელდება სადავო ურთიერთობებზე („სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონის 1.5 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი), რის გამო „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ კანონში არსებული ტერმინთა განმარტების „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით განსაზღვრული მოწესრიგების განმარტებისას გამოყენება, არ არის დასაბუთებული.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფოში ადგილობრივი თვითმმართველობის დამკვიდრება და სრულფასოვანი რეალიზაცია მიზნად ისახავს: საჯარო ხელისუფლების რეფორმაციას, მისი დეცენტრალიზაციის გზით სახელისუფლებო უფლებამოსილებების განხორციელების დაახლოებას ინდივიდთან და, როგორც შედეგი, ადგილობრივი ინიციატივის ორგანულ შერწყმას საჯარო ინტერესებთან. ადგილობრივი თვითმმართველობა სრულიად არ არის მოწყვეტილი სახელმწიფოს. ადგილობრივი თვითმმართველობა რთული და კომპლექსური მოვლენაა, ის ადგილობრივი საჯარო ხელისუფლებაა და არა მოსახლეობის თვითორგანიზაციის მარტივი ფორმა. მუნიციპალური საკუთრება არის ქონებრივი კომპლექსი, რომელშიც შედის მიწის ნაკვეთები, მოძრავი და უძრავი ქონება. სახელმწიფო ქონების ადგილობრივი თვითმმართველობისათვის გადაცემა წარმოადგენს ხელისუფლების ორგანოებს შორის ქონების განაწილებას, სახელმწიფო ხელისუფლების ერთი ორგანიზაციული ნაწილიდან სხვა ნაწილზე გადაცემა ვერ გახდება ქონებაზე საკუთრების აღიარების უფლების გაუქმების საფუძველი.
საერთო - სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის, ადმინისტრაციულ-ტერიოტორიული ერთეულების (მუნიციპალური) საკუთრების უფლებათა გამიჯვნამდე და თვითმმართველობის ორგანოების არჩევამდე არსებობდა რესპუბლიკურ და ადგილობრივ საკუთრებაში არსებული სახელმწიფო საკუთრება. „საკუთრების უფლების შესახებ“ 15.07.1993წ. კანონის საფუძველზე სახელმწიფო საკუთრების უფლების სახეობანი იყო: რესპუბლიკური საკუთრება, ავტონომიური რესპუბლიკების საკუთრება და ადგილობრივი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების (მუნიციპალური) საკუთრება (მე-14 მუხ.), მუნიციპალური საკუთრება სახელმწიფო საკუთრებას განეკუთვნებოდა (მე-12 მუხ.). „სახელმწიფო საკუთრების უძრავი ქონების აღრიცხვისა და მართვის წესის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 16.06.1995წ. N344 დადგენილების მესამე მუხლის თანახმად, „საკუთრების უფლების შესახებ“ კანონის საფუძველზე განსაზღვრულ ადგილობრივი საკუთრების ობიექტებს მიკუთვნებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრებისა და სარგებლობის უფლებების გაფორმებაზე გადაწყვეტილებას იღებდა სახელმწიფო ხელისუფლების ადგილობრივი ორგანო, ქონების მართვის მინისტრის ტერიტორიული ორგანოს მიერ მომზადებული მასალების საფუძველზე. „ადგილობრივი თვითმმართველობის და მმართველობის შესახებ“ კანონის 33-ე მუხლის საფუძველზე საქართველოს პრეზიდენტის 25.05.1999წ. N334 ბრძანებით დამტკიცებული „ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოებისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფი ობიექტების გადაცემის წესის“ (ძალადაკარგულია 25.03.2005წ. N1190 კანონით) თანახმად ქ. თბილისის რაიონული გამგეობებისადმი სახელმწიფო საკუთრების ობიექტების გადაცემაზე გადაწყვეტილებას იღებდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო ეკონომიკის სამინისტროსთან, ფინანსთა სამინისტროსთან, შესაბამის სამინისტროებსა და უწყებებთან შეთანხმებით, მერიის და რაიონული გამგეობების მოთხოვნის საფუძველზე (მე-3, მე-5 მუხ.). „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების პრივატიზებისა და სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ“ 30.05.1997წ. კანონის (ძალადაკარგულია „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ 07.12.2010წ. კანონით) მიხედვითაც, სახელმწიფო ქონებად მოიაზრებოდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, მითითებულ კანონში ადგილობრივი თვითმმართველის ერთეულის ქონების შესახებ ჩანაწერი მხოლოდ 11.07.2007წ. შესული ცვლილებით გაჩნდა. იმავე დღეს (11.07.2007წ.) მიღებულია „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონი, რომელიც ითვალისწინებს ამ კანონის ამოქმედებამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარებას. მართალია, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონით პირდაპირ არ იქნა გათვალისწინებული კანონის მოქმედების გავრცელება თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთზე, თუმცა 2014 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მორიგი არჩევნების შედეგების ოფიცილურად გამოცხადებამდე მოქმედი „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანულ კანონში (ძალადაკარგულია 05.02.2014წ. მიღებული ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსით) იმავე დღეს - 11.07.2007წ. შეტანილი ცვლილებით განისაზღვრა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობების წარმომადგენლობითი ორგანოები ახორციელებდნენ მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებას („ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანულ კანონის 652 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვ.პ.). მნიშვნელოვანია, რომ მითითებული ცვლილება არ ადგენდა სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის მიწის საკუთრების გრადაციას. ამასთანავე, „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანულ კანონში 10.12.2010წ. ორგანული კანონით შეტანილი დამატება (671 მუხ.) პირდაპირ ითვალისწინებდა „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის გამოყენებას იმ მიწებთან მიმართებით, რომლებიც ექვემდებარებოდა საკუთრების უფლების გადაცემას, კანონმდებელი აქაც არ აკონკრეტებდა საკუთრებაში გადასაცემი მიწის მესაკუთრეს. ამდენად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 11.07.2007წ. კანონით პირდაპირ არ იქნა გათვალისწინებული კანონის მოქმედების გავრცელება თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ ნაკვეთზე, არ გამორიცხავს მასზე საკუთრების უფლების აღიარებას. კანონის მიღებისას და შემდგომ პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებდა თვითმმართველი ერთეულის ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მუნიციპალიტეტის ქონება განეკუთვნება: მუნიციპალიტეტისათვის კანონით მიკუთვნებული ქონება; სახელმწიფოს მიერ მუნიციპალიტეტისათვის საკუთრებაში გადაცემული ქონება; მუნიციპალიტეტის მიერ საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად შექმნილი, შეძენილი ან რეგისტრირებული ქონება. „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ 20.02.1998წ. კანონი (ძალადაკარგულია 05.02.2014წ. მიღებული ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსით), 28.12.2005წ. კანონით შეტანილ ცვლილებამდე რედაქციით, ითვალისწინებდა არა თვითმმართველობის, არამედ ადგილობრივ საკუთრებას, კანონის 35-ე მუხლი ადგენდა, რომ ქალაქის ტერიტორიის ფარგლებში არსებული მიწა შეადგენს ქალაქ თბილისის ბუნებრივ რესურსს, ნორმა ითვალისწინებდა ქალაქის მიწის ფონდის დაყოფას საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად მიზნობრივი დანიშნულების მიხედვით. „საქართველოს დედაქალაქის-თბილისის შესახებ“ 20.02.1998წ. კანონში 28.12.2005წ. კანონით შეტანილი ცვლილებით განისაზღვრა თვითმმართველობის ქონების შექმნის წესი, წყაროები და კატეგორიები, აგრეთვე ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულისთვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების გადაცემის წესი (35.4 მუხ.), კერძოდ მიეთითა, რომ მიწა და სხვა ბუნებრივი რესურსები ქ. თბილისის თვითმმართველობის საკუთრებად გამოცხადდა (34-ე მუხ.), ამასთანავე, დადგინდა (35.4 მუხ.), რომ ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების გადაცემის წესი განისაზღვრება არა მხოლოდ ამ კანონით, არამედ აგრეთვე „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ 25.03.2005წ. კანონით, ქ. თბილისის საკუთრების ფორმირების ერთ-ერთი საშუალება იყო ქ. თბილისის თვითმმართველობის ორგანოებისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ობიექტების გადაცემა (36-ე მუხ. „ა“ ქვპ.). „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ 25.03.2005წ. კანონით (ძალადაკარგულია 05.02.2014წ. მიღებული ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსით) განისაზღვრა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების თვითმმართველი ერთეულისათვის საკუთრებაში გადაცემის პროცედურები, კერძოდ, კანონში 10.12.2010წ. და 05.06.2012წ. კანონებით შეტანილი ცვლილება-დამატებებით განისაზღვრა, რომ თვითმმართველი ერთეულისათვის გადასაცემი ძირითადი ქონების სახეობების ნუსხა საჭიროებდა საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით დამტკიცებას (მე-11 მუხ.), პრეზიდენტის აღნიშნული ბრძანებულების ამოქმედების შემდეგ თვითმმართველ ერთეულს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსათვის უნდა წარედგინა თხოვნა ქონების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს წარდგენილ თხოვნაზე უნდა მიეღო დასაბუთებული, დადებითი ან უარყოფითი გადაწყვეტილება და წერილობით უნდა ეცნობებინა თხოვნის წარმდგენისათვის, აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღებიდან 10 დღის ვადაში იგი გადაეცემოდა საქართველოს მთავრობას დასამტკიცებლად, თუ მთავრობა დადგენილ ვადაში არ მიიღებდა გადაწყვეტილებას, თხოვნაში აღნიშნული ქონება ჩაითვლებოდა თვითმმართველი ერთეულისათვის საკუთრებაში გადაცემულ ქონებად (მე-6 მუხ.). აღნიშნულიდან გამომდინარე, მიუხედავად იმისა, რომ „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის შესახებ“ 20.02.1998წ. კანონში 28.12.2005წ. შეტანილი ცვლილებებით ქ. თბილისში არსებული ტერიტორიების გარკვეული ნაწილი გამოცხადდა ქ. თბილისის საკუთრებად, „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ 28.12.2005წ. კანონით განისაზღვრა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების თვითმმართველი ერთეულისათვის საკუთრებაში გადაცემის მრავალსაფეხურიანი და ხანგრძლივი პროცედურა. ამდენად, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 11.07.2007წ. კანონის მიღების დროისათვის ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრება ფაქტობრივად გამიჯნული არ იყო სახელმწიფო საკუთრებისაგან. ამასთანავე, აღსანიშნავია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო მიწის ნაკვეთი თვითმმართველ ერთეულს საკუთრებაში გადაეცა 2012 წლის ივნისში სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 15.06.2012წ. წერილის საფუძველზე, მოსარჩელის მიერ სადავო ნაკვეთის თვითნებურად დაუფლება კი განხორციელდა 2001-2002 წლებში. სააპელაციო პალატის მითითება, რომ ა.ლ-ემ საკუთრების უფლების აღიარება მოითხოვა 2017 წელს, არ არის მართებული. საქმეში დაცულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 22.12.2009წ. კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილება (უცვლელად იქნა დატოვებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.05.2010წ. N439-422(კ-10) განჩინებით), რომლითაც დგინდება, რომ ა.ლ-ემ კომისიას საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით მიმართა 2008 წლის აგვისტოში, გადაწყვეტილების მიხედვით ა.ლ-ე საკუთრების უფლების აღიარებას ითხოვდა 2083 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებით უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ ა.ლ-ის მოთხოვნა იმ დასაბუთებით, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მოცულობით აღემატებოდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს, ამასთანავე, ასაღიარებელ ნაკვეთზე არ იყო განთავსებული საცხოვრებელი შენობა. ამდენად, დგინდება, რომ საკუთრების უფლების აღიარების ნება ა.ლ-ემ გამოხატა მიწის ნაკვეთის მუნიციპალურ საკუთრებაში აღრიცხვამდე რამდენიმე წლით ადრე. „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ 11.07.2007წ. კანონი უთითებს სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფ ნაკვეთებზე უფლების აღიარებას, თუმცა საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ კანონის მიღების პერიოდში მოქმედი „ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ 25.03.2005წ. კანონის მე-7 მუხლი ადგენდა, რომ თვითმმართველ ერთეულზე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების საკუთრებაში გადაცემასთან ერთად გადადიოდა აგრეთვე ამ ქონებასთან დაკავშირებული უფლებები და მოვალეობები, თუ საქართველოს კანონმდებლობით ან ქონების მმართველის მიერ ქონების გადაცემის მიზნით გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით სხვა რამ არ იყო გათვალისწინებული. აღნიშნული ცხადად ადასტურებს იმ მოსაზრებას, რომ სახელმწიფო ქონების გამიჯვნა სახელმწიფო და მუნიციპალურ საკუთრებად არ უკარგავს პირს საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას.
„ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ქონების შესახებ“ კანონით თვითმმართველ ერთეულს საკუთრებაში გადაეცა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ადგილობრივი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი სახის ძირითადი ქონება: გზები, ხიდები, გვირაბები, ქუჩები, მიწისქვეშა გადასასვლელები, ტროტუარები, შუქნიშნები, გარე განათების კონსტრუქციები, მოედნები, სკვერები, ბულვარები, შადრევნები, პარკები, მწვანე ნარგავები და ნაპირსამაგრი ნაგებობები (2.5 მუხ.). „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ორგანულ კანონში 10.12.2010წ. ორგანული კანონით შეტანილი დამატების თანახმად დადგინდა, რომ დაურეგისტრირებელი ან/და სახელმწიფო საკუთრებად რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთები, რომლებიც ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის განაშენიანების რეგულირების გეგმის მიხედვით არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწებს განეკუთვნება, საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება ქალაქ თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად (671.4 მუხ.). სადავო აქტის გამოცემისას მოქმედი ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მიხედვით მუნიციპალიტეტისთვის მიკუთვნებულია მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული: ადგილობრივი მნიშვნელობის გზები და მათი ნაწილები, ქუჩები, მიწისქვეშა და მიწისზედა გადასასვლელები, ტროტუარები, შუქნიშნები, გარე განათების კონსტრუქციები, მოედნები, სკვერები, ბულვარები, შადრევნები, პარკები, მწვანე ნარგავები და ნაპირსამაგრი ნაგებობები, ასევე ამ ობიექტებზე დამაგრებული მიწა (107.1 მუხ. „ა“, „გ“ ქვ.პ.). „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მუნიციპალურ ქონებაზე გავრცელებას ადასტურებს კანონისმიერი დათქმა იმის შესახებ, რომ საკუთრების უფლების აღიარებას არ ექვემდებარება თვითნებურად დაკავებული საზოგადოებრივი სარგებლობის მიწის ნაკვეთი (მოედანი, ქუჩა, გასასვლელი გზა, ტროტუარი, სანაპირო), დასასვენებელი ადგილი (პარკი, ტყე-პარკი, სკვერი, ხეივანი). აღნიშნული ობიექტები მუნიციპალურ საკუთრებაში იმყოფებიან, ხსენებული კატეგორიის ქონება ნორმატიულად მუნიციპალიტეტისათვის კანონით მიკუთვნებულ ქონებათა რიგს განეკუთვნება, ამდენად, „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონში საკუთრების უფლების აღიარებას არდაქვემდებარებულ ობიექტებს შორის მუნიციპალურ საკუთრებაში მყოფი ობიექტების დასახელება, ლოგიკურად ადასტურებს მუნიციპალური საკუთრების დანარჩენ ობიექტებზე ამ კანონის გავრცელების შესაძლებლობას. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწა, კანონით გათვალისწინებული საგამონაკლისო შემთხვევების გარდა, მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში იმყოფება (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 107.1 მუხ. „ბ“ ქვპ.), თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, მუნიციპალიტეტს მის ტერიტორიაზე არსებულ დაურეგისტრირებელ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება წარმოეშობა შესაბამისი მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის დადგენილი წესით მიმართვისა და რეგისტრაციის საფუძველზე (107.3 მუხ.). „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 3.2 მუხლით ზუსტად არის განსაზღვრული იმ მიწის კატეგორიები, რომლებიც არ ექვემდებარებიან საკუთრების უფლების აღიარებას, აღნიშნული ნორმა არ გამორიცხავს ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებას, აღიარებას დაუქვემდებარებელ ობიექტებს შორის არ არის მითითებული თვითმმართველობის საკუთრებაში არსებული ქონება. აღიარებას არდაქვემდებარებულ ობიექტთა ჩამონათვალი ამომწურავია, უმართებულოა მისი განვრცობითი განმარტება. ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 106-ე მუხლის მე-7 ნაწილი დაუშვებლად აცხადებს მხოლოდ თვითმმართველი ერთეულის ძირითადი (განუსხვისებელი) ქონების გასხვისებას, ანუ ისეთი ქონების, რომელიც არის თვითმმართველობის განხორციელების საფუძველი და რომელიც ადგილობრივი თვითმმართველის ორგანომ შეიძლება გამოიყენოს მხოლოდ თავისი საჯარო ფუნქციების და უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილი ადგენს, რომ სახელმწიფოს მიერ მუნიციპალიტეტისათვის გადასაცემი ძირითადი (განუსხვისებელი) ქონების სახეობათა ნუსხას საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს წარდგინებით ამტკიცებს საქართველოს მთავრობა. საქართველოს მთავრობის 06.11.2018წ. N527 დადგენილებით დამტკიცებულია სახელმწიფოს მიერ მუნიციპალიტეტებისათვის გადასაცემი ძირითადი (განუსხვისებელი) ქონების სახეობათა ნუსხა. მანამდე ასეთი ნუსხა დამტკიცებული იყო საქართველოს პრეზიდენტის 08.08.2005წ. N687 ბრძანებულებით, აგრეთვე საქართველოს მთავრობის 11.12.2013წ. N330 დადგენილებით. საქმის მასალებით არ დასტურდება აღნიშნულ ნუსხაში გათვალისწინებულ ქონებათა რიცხვისადმი სადავო ქონების კუთვნილება. ამდენად, კანონი უშვებდა კერძო საკუთრებაში არმყოფი, განუკარგავი მიწის ნაკვეთის პირისათვის საკუთრებაში გადაცემას და ამ გზით მიწის ფონდის ათვისებას.
ადგილობრივი თვითმმართველობა სახელმწიფო მმართველობის ერთგვარად დეცენტრალიზებული ფორმაა, რომელსაც ახასიათებს არჩევითობა და ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხების მართვა-გამგებლობაში გარკვეული დამოუკიდებლობა. ადგილობრივი თვითმმართველობა კონსტიტუციური წყობის ერთ-ერთი საფუძველი, ხელისუფლების ორგანიზაციის ძირითადი პრინციპია, რომელიც ხელისუფლების დანაწილების პრინციპთან ერთად, განსაზღვრავს ქვეყნის მმართველობის სისტემას. საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად მუნიციპალიტეტის ორგანოები მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე ქონებრივ უფლებებს ახორციელებენ მოსახლეობის ინტერესების გათვალისწინებით, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მუხ. 110). „ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ“ ევროპული ქარტიის (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 26.10.2004წ. N515-IIს დადგენილებით) თანახმად, ადგილობრივი თვითმმართველობა გულისხმობს ადგილობრივი ორგანოების უფლებას და შესაძლებლობას კანონის ფარგლებში მოაწესრიგონ და მართონ საზოგადოებრივი საქმეების მნიშვნელოვანი წილი მათი პასუხისმგებლობითა და ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესების შესაბამისად. მოსახლეობის ინტერესების გათვალისწინებით ქონების მართვა არის ადგილობრივი თვითმმართველობის ფუნქციონირების ერთ-ერთი პრინციპი, რომლის შინაარსსა და მიზნებს არ ეწინააღმდეგება „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის მიზნები და შინაარსი. კანონის მიზანია მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფო საკუთრების მიწაზე ფიზიკური ან იურიდიული პირის საკუთრების უფლების აღიარებით მიწის ფონდის ათვისება და მიწის ბაზრის განვითარება, ასეთივე ლეგიტიმური მიზანი არსებობს მუნიციპალური ქონების მიმართ. მუნიციპალური საკუთრება არ წარმოადგენს სახელმწიფო საკუთრების ნაირსახეობას, თუმცა წარმოადგენს საჯარო საკუთრების დამოუკიდებელ ნაირსახეობას. მოსახლეობის ინტერესებს შეესაბამება მათ მიერ თვითნებურად დაკავებულ მიწებზე მათივე საკუთრების უფლების აღიარება, ამ უფლების რეალიზაცია არ ადასტურებს ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრების უფლების შეზღუდვას. ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარება, რომელიც წლების მანძილზე დაკავებული ჰქონდა მოქალაქეს და სარგებლობდა ამ ქონებით, არ ეწინააღმდეგება ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესებს, მით უმეტეს, რომ ამ ქონებით მოსარგებლენი ძირითადად ადგილობრივი მოსახლენი არიან. ამდენად, საკუთრების უფლების აღიარება არათუ არ ეწინააღმდეგება ადგილობრივი მოსახლეობის უფლებას თავად, სახელმწიფოს ჩარევის გარეშე, გადაწყვიტოს ადგილობრივი მნიშვნელობის საკითხები, არამედ ხელს უწყობს მოსახლეობის ამ უფლების რეალიზაციას. თვითნებურად დაკავებულ მიწებზე კანონით აღიარებული უფლების რეალიზაცია და მათი მოქალაქეებისათვის გადაცემა არ ეწინააღმდეგება და არ არღვევს ტერიტორიული ერთეულების ადმინისტრაციულ დამოუკიდებლობას ცენტრალური ხელისუფლებისგან და არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ ადგილობრივი თვითმმართველობის უფლებას.
მართებულია სააპელაციო პალატის მოსაზრება, რომ დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სტატუსთან ერთად ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოთა დამოუკიდებლობის კომპონენტია ასევე მათი საკუთარი ქონების, ცენტრალური ბიუჯეტისგან დამოუკიდებელი საბიუჯეტო სისტემებისა და საბიუჯეტო წყაროების არსებობა. ამასთანავე ცენტრალური და ადგილობრივი თვითმმართველობის ურთიერთობის საკითხი არ არის დამოკიდებული კონკრეტულ მოქალაქეთა ქონებრივი უფლების აღიარებაზე და ის განეკუთვნება მოქალაქეთა ქონებრივი უფლებების დაცვის სფეროს. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, უძრავი ქონებით ხანგრძლივი სარგებლობა წარმოშობს საკუთრების მოპოვების ლეგიტიმურ მოლოდინს („ონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ“, §123; „კოპეცკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ“, N44912/98, 28.09.04. §52; „საღინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, §103). ამასთანავე, როგორც უკვე აღინიშნა, სარგებლობაში არსებულ ან თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებიდან მიღებული აღიარების საფასურის სახით გადახდილი თანხების 100% ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტში მიემართება.
მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას ადასტურებს აგრეთვე „მიწის ნაკვეთებზე უფლებათა სისტემური და სპორადული რეგისტრაციის სპეციალური წესისა და საკადასტრო მონაცემების სრულყოფის შესახებ” კანონი, რომლის მე-9 მუხლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ საკადასტრო აღწერის შედეგებისა და სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის შეჯერებით დადგინდა, რომ სარეგისტრაციო ობიექტი სრულად ან ნაწილობრივ არ არის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, სააგენტო ვალდებულია, დაინტერესებული პირის თანხმობით, შუამდგომლობით მიმართოს შესაბამისი მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელ ორგანოსთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას კომპეტენციის ფარგლებში საკითხის განსახილველად. აღსანიშნავია, რომ ზემოხსენებული კანონი თანაბრად ვრცელდება ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე, მათ შორის ადგილობრივი თვითმმართველობის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებზე.
საქართველოს კონსტიტუციის 7.1 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიწის კანონმდებლობის შემუშავება სახელმწიფოს უმაღლესი სახელმწიფო ორგანოთა განსაკუთრებულ გამგეობათა რიცხვს განეკუთვნება. ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 2.2 მუხლის შესაბამისად, მუნიციპალიტეტს გააჩნია საკუთარი ქონება, აღნიშნული ქონების მართვა და განკარგვა ხორციელდება ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსისა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესით (ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის 16.2 მუხლის „ბ“ ქვ.პ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო აქტის გამოცემისას მოქმედი საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 15.01.2010წ. N4 ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის (ძალადაკარგულია საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.12.2019წ. N87 ბრძანებით) 14.29 პუნქტი ასევე ითვალისწინებდა ფიზიკური პირის მფლობელობაში არსებულ, ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესაძლებლობას.
აღსანიშნავია აგრეთვე, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 16.02.2018წ. N13-42 დადგენილებით დამტკიცებული „ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ – ქონების მართვის სააგენტოს დებულების“ 2.2 მუხლის „ბ.დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქ. თბილისის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს ერთ-ერთი ფუნქციაა თბილისის მუნიციპალიტეტის უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გაუქმება და უძრავი ქონების საზღვრების ცვლილება-კორექტირება, აღნიშნულის განხორცილების ერთ-ერთი საფუძველია დაინტერესებული პირის მიერ წარდგენილ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა. ზემოაღნიშნული ადასტურებს, რომ მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად კომისია რეალურად ახორციელებს თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებულ ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარებას.
საკუთრების უფლების აღიარებაზე უარის თქმის თაობაზე გადაწყვეტილებას კომისია იღებს თუ დაინტერესებული პირის მოთხოვნა საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ არ აკმაყოფილებს კანონით განსაზღვრულ პირობებს ან განცხადებისათვის დართული დოკუმენტაციით არ დასტურდება თვითნებურად დაკავების ფაქტი („ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ კანონის 51.7 მუხ.). განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული კანონის ამოქმედებამდე ა.ლ-ის მიერ თავის საკუთრებაში რიცხული ნაკვეთის მომიჯნავედ არსებული 987 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტი. ასევე დგინდება, რომ ასაღიარებელი მიწის ნაკვეთის ფართობი ნაკლებია ა.ლ-ის საკუთრებაში რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ფართობზე. რაც შეეხება ასაღიარებელი ნაკვეთის ნაწილის სატრანსპორტო ზონაში მოქცევას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსიპ ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 01.11.2018წ. დასკვნის თანახმად, 987 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ძირითადი ნაწილი არ ექცევა სატრანსპორტო ზონაში, მიწის ნაკვეთის მხოლოდ მცირედი ნაწილი (>>0,3 მ-ით, >>3,0 კვ.მ. ფართის ოდენობით) მოიცავს სატრანსპორტო ზონას. შესაბამისად გაურკვეველია კომისიის მიერ ა.ლ-ის მოთხოვნის სრულად უარყოფის საფუძვლები.
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საკასაციო სასამართლოს მიერ იდენტური ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების მქონე საქმეებთან დაკავშირებით მიღებულ განჩინებებს (იხ. სუსგ 02.10.2014წ. Nბს-354-350(კ-14), 29.10.2015წ. Nბს-392-386(2კ-15), 11.07.2018წ. Nბს-319-319(კ-18)), რომლებითაც დაუშვებლად იქნა მიჩნეული მერიის საკასაციო საჩივრები და უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს 08.04.2014წ., 13.03.2015წ. და 25.01.2018წ. განჩინებები. გარდა ამისა საკასაციო პალატის 28.10.2019წ. Nბს-504-501(კ-17) გადაწყვეტილებაში ფართო განმარტება მიეცა მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში აღრიცხულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების საკითხებს და ერთმნიშვნელოვნად განიმარტა, რომ ნაკვეთის მუნიციპალურ საკუთრებაში ყოფნა არ ქმნის მასზე საკუთრების უფლების აღიარების დამაბრკოლებელ გარემოებას. ამდენად, სახეზეა დივერგენცია, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მოცემულ საკითხზე არსებულ სასამართლო პრაქტიკას. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი (სსკ-ის 393.2 მუხ.).
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და სადავო აქტების ბათილად ცნობით ადმინისტრაციულ ორგანოს სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე დაევალა საქმის გარემოებების გამოკვლევის შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა, მოსარჩელე ა.ლ-ის მიერ სააპელაციო წესით არ გასაჩივრებულა, ა.ლ-ე დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას. სააპელაციო პალატაში წარდგენილ სააპელაციო შესაგებელში ა.ლ-ე ასაბუთებდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მართებულობას. ამასთანავე, მართალია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 31.01.2019წ. გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნად დაფიქსირებულია კომისიის სადავო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და კომისიისათვის საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ ახალი აქტის გამოცემის დავალება, თუმცა სარჩელის მიხედვით ა.ლ-ე სადავო აქტის ბათილად ცნობასთან ერთად ითხოვდა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ კომისიისათვის ახალი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალებას სზაკ-ის მე-7 მუხლით გათვალისწინებული პრინციპების დაცვით. საქალაქო სასამართლოში 22.01.2019წ. გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის წარმომადგენელმა სასარჩელო მოთხოვნა დააფიქსირა სარჩელში მითითებული სახით (13:51 სთ.). საკასაციო საჩივრის მიხედვით ა.ლ-ის მოთხოვნას შეადგენს სარჩელის დაკმაყოფილება. გასათვალისწინებელია, რომ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში მოთხოვნის გაზრდა არ დაიშვება (სსკ-ის 407-ე მუხ.). ამასთანავე, სარჩელის შინაარსიდან იკვეთება, რომ ა.ლ-ის მოთხოვნა იყო სადავო აქტის არსებითად ბათილად ცნობა, რაც სასკ-ის 32.1 მუხლის საფუძველზე ხორციელდება, ხოლო განსახილველი დავის ფარგლებში ხდება სადავო აქტის სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, სასკ-ის 32.4 მუხლის საფუძველზე ბათლად ცნობა, რაც სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას გულისხმობს.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის ფარგლების მხედველობაში მიღებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი, რომლითაც ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სადავო აქტი და კომისიას დაევალოს საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის შედეგად ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა. ამასთანავე, ახალი აქტის გამოცემისას კომისიის მიერ გათვალისწინებულ უნდა იქნეს წინამდებარე გადაწყვეტლებაში ასახული განმარტებები და სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები.
სსკ-ის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ მიღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს. სასკ-ის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სათანადო გამოკვლევის გარეშე ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა იწვევს ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულებას აანაზღაუროს პროცესის ხარჯები. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ა.ლ-ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით სარჩელზე გადახდილია 100 ლარი, ხოლო ა.ლ-ის საკასაციო საჩივარზე შ.ქ-ის მიერ გადახდილია 300 ლარი, ჯამში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილ იქნა 400ლარი, რაც მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს უნდა დაეკისროს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე, 257-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. ა.ლ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 27.11.2019წ. გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. ა.ლ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნეს ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 28.02.2018წ. N339 განკარგულება და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას დაევალოს საქმის გარემოებათა სრულყოფილი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან 1 თვის ვადაში ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა;
4. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ა.ლ-ის (პ.ნ. ...) სასარგებლოდ დაეკისროს მის მიერ სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის - 100 ლარის გადახდა;
5. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერთან არსებულ თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას შ.ქ-ის (პ.ნ. ...) სასარგებლოდ დაეკისროს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის - 300 ლარის გადახდა;
6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
გ. გოგიაშვილი
