საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-1296(2კ-22) 20 თებერვალი, 2023 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) - გ. ჩ-ა

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

გ. ჩ-ამ 2020 წლის 25 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისთვის მის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით - 100 000 ლარის, ხოლო მატერიალური ზიანის სახით - 892 800 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. ჩ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჩ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება 39010,91 (ოცდაცხრამეტი ათას ათი ლარისა და ოთხმოცდათერთმეტი თეთრის) ლარის ოდენობით, ხოლო მორალური ზიანის სახით - 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება მხარეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით გ. ჩ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ნაწილობრივ გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც გ. ჩ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას გ. ჩ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 3000 ლარის ოდენობით; დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

დასახელებული გადაწყვეტილება გ. ჩ-ამ და საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს.

გ. ჩ-ას საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ საფუძვლებს:

კასატორი მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413-ე, 992-ე და 1005-ე მუხლებზე და ასევე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ბს-648-623(2კ-13), №ბს-972-936(3კ-08), №ბს-485-474(2კ-14) განჩინებებში/გადაწყვეტილებებში აღნიშნულ განმარტებებზე.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მორალური ზიანის დაკისრებისა და ანაზღაურების საფუძვლები, კერძოდ, გაუგებარია რატომ შეამცირა ზიანის ოდენობა, ან რის მიხედვით დათვალა იგი. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მორალური ზიანის ანაზღაურების რამდენიმე საფუძველი არსებობს: მან სამი თვე გაატარა საპატიმრო დაწესებულებაში სრულიად უკანონოდ; ადამიანი, რომელიც საზოგადოებაში სარგებლობს მაღალი რეპუტაციით, ცნობილია თავისი კვალიფიკაციითა და საქმით, სრულიად უსაფუძვლო და მტკიცებულებებით გაუმყარებელი საბრალდებო დასკვნის საფუძველზე აღმოჩნდა პატიმრობაში; ამასთან, კასატორს ჰყავს ოჯახი, რომელთან ერთადაც პატიმრობის გამო ვერ ახერხებდა ყოფნას. უკანონო პატიმრობამ მოსარჩელეს მიაყენა როგორც მატერიალური, ისე მორალური ზიანი, შეილახა მისი პატივი და ღირსება, განიცადა სულიერი ტანჯვა, რამაც გამოიწვია სწორედ მორალური ზიანის მიყენება.

საკასაციო საჩივრის მიხედვით, ასევე დაუსაბუთებელია მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით სასამართლოს განმარტებები. კასატორი აღნიშნავს, რომ უკანონოდ დაპატიმრებამდე მუშაობდა სს „ს...ოს“ დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე 2006 წლის 28 აპრილიდან (უვადო შრომითი ხელშეკრულება - შრომის კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი სამი პრიმა პუნქტის თანახმად) და იღებდა შრომის ანაზღაურებას 7200 ლარის ოდენობით. დაკავების შემდეგ, 2 დღეში, 2010 წლის 8 ივლისს, გ. ჩ-ა გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან იმ დროისათვის მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძვლით, რომელიც ითვალისწინებს დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობას მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან. კასატორი მიიჩნევს, რომ აღნიშნული გამომდინარეობდა სწორედ გ. ჩ-ას უკანონო დაკავებიდან და რომ არა ეს ფაქტი, ითვლებოდა თანამდებობაზე უვადოდ დანიშნულად და დღემდე მიიღებდა შრომის ანაზღაურებას (სულ 124 თვე) 892 800 ლარის ოდენობით. კასატორი ასევე არ ეთანხმება სასამართლოს მითითებას, რომ მხოლოდ მრავალჯერადი ხელშეკრულებების დადებას აყრდნობდა მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნას. 30 თვეზე მეტი ვადით პირის დასაქმება ერთ ორგანიზაციაში შრომის კოდექსის თანახმად, იწვევს ხელშეკრულების უვადოდ გახანგრძლივებას, მიუხედავად კონკრეტული ხელშეკრულების ვადისა. შესაბამისად, ვადის გასვლის გამო ასეთი ხელშეკრულების შეწყვეტა არ ხორციელდება.

საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სამართლებრივ საფუძვლებს:

კასატორი, საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე, 208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 1005-ე მუხლებზე მითითებით, აღნიშნავს, რომ ზიანის ასანაზღაურებლად პირს ზიანი უნდა მიადგეს ადმინისტრაციული ორგანოს თანამშრომლის უკანონო და ბრალეული ქმედებით და უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქართველოს გენერალური პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.

მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, კასატორი აღნიშნავს, რომ გარდა მოსარჩელის განმარტებისა და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა, სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოსთან მიმართებით მიღებული გადაწყვეტილებები, ასევე, საქართველოს საერთო სასამართლოების პრაქტიკა ანალოგიურ საქმეებზე. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი მისთვის არაქონებრივი ზიანის ასანაზღაურებლად 10 000 ლარის დაკისრება შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობას წარმოადგენს.

კასატორი ასევე არ ეთანხმება მისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას, რამეთუ გ. ჩ-ა დაკავებულ იქნა 2010 წლის 6 ივლისს. სს „ს...ოს“ გენერალური დირექტორის 2010 წლის 8 ივლისის №28კ ბრძანებით გენერალური დირექტორის მოადგილე - გ. ჩ-ა გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და შეწყდა მასთან შრომითი ურთიერთობა 2010 წლის 8 ივლისიდან, ხოლო მის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი დადგა 2011 წლის 21 მარტს. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საქმეზე დართული შრომითი კონტრაქტისა და შეთანხმებების თანახმად დგინდება, რომ გ. ჩ-ასთან შრომითი ხელშეკრულებები იდებოდა პერიოდულად, განსაზღვრული ვადით და ბოლო, 2010 წლის პირველი თებერვლის №2 შეთანხმების თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება გ. ჩ-ასთან დაიდო 2010 წლის პირველი თებერვლიდან 2011 წლის პირველ თებერვლამდე. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის მიხედვით, ის ფაქტი, რომ გ. ჩ-ა მომდევნო წლებშიც უდავოდ იმუშავებდა და მიიღებდა თანხას, საქმის მასალებით არ დგინდება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ გ. ჩ-ას და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების წინაპირობების არსებობა, ასეთი წინაპირობების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში კი - ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე, რომლის თანახმად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის უკანონოდ გამოყენების, ადმინისტრაციული პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებულ ზიანს აანაზღაურებს სახელმწიფო, გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს.

ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი შესაბამისმა სახელმწიფო დაწესებულებამ უნდა აანაზღაუროს სრულად. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის უნდა დადასტურდეს ნორმატიულად განსაზღვრული შემდეგი წინაპირობების კუმულაციურად არსებობა: 1. სახელმწიფო ორგანოს თანამშრომლის ქმედების უკანონობა; 2. პირისთვის ზიანის მიყენება; 3. მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ შედეგსა და სახელმწიფო ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის; 4. სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეულობა. ამასთან, თუკი ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ქმნის, ზიანი ანაზღაურდება ზიანის მიმყენებლის არაბრალეულობის პირობებშიც კი, თუკი დადასტურდება ქმედების უკანონობა და იარსებებს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება. პირის მარეაბილიტირებულ გარემოებად განხილულ უნდა იქნეს პირის მიმართ გამამართლებელი განაჩენის გამოტანა, რაც ადასტურებს, რომ პირს დანაშაული არ ჩაუდენია. ამასთან, გამამართლებელი განაჩენის გამოტანის შემთხვევაში პირის დაპატიმრება/მსჯავრდება ავტომატურად უკანონოდ მიიჩნევა.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ გ. ჩ-ა დაკავებულ იქნა 2010 წლის 6 ივლისს და იმავე დღეს წარედგინა ბრალდება. მოსარჩელის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით გამოყენებულ იქნა პატიმრობა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 21 მარტის განაჩენით კი, გ. ჩ-ა ცნობილ იქნა დამნაშავედ და სასჯელის სახედ განესაზღვრა 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რაც საქართველოს სსკ-ის 63-ე მუხლის საფუძველზე ჩაეთვალა პირობით და საქართველოს სსკ-ის 64-ე მუხლის თანახმად, გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 6 წელი. გ. ჩ-ას სასჯელის მოხდის ვადაში ჩაეთვალა პატიმრობაში ყოფნის დრო 2010 წლის 6 ივლისიდან 2010 წლის 7 ოქტომბრამდე. ამასთან, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 სექტემბრის განაჩენით გ. ჩ-ა ცნობილ იქნა უდანაშაულოდ და გამართლდა წარდგენილ ბრალდებაში. ამდენად, დადასტურებულია სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული მარეაბილიტირებელი გარემოების არსებობა, შესაბამისად, პროკურატურის, როგორც სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელი ორგანოს, ქმედების უკანონობა, რაც ქმნის მოსარჩელისთვის როგორც მორალური, ისე მატერიალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძველს.

მორალური ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ პირის მიმართ სისხლისსამართლებრივი დევნის მიმდინარეობა, მისი დამნაშავედ ცნობა, უკანონო პატიმრობაში ყოფნა ცალსახად იწვევს პირის ღირსებისა და რეპუტაციის შელახვას, რაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 413-ე მუხლებიდან გამომდინარე, ასევე, წარმოადგენს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების საფუძველს.

რაც შეეხება ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის ოდენობას, იგი განისაზღვრება სასამართლოს მიერ საქმის ყველა გარემოების მხედველობაში მიღებით. კერძოდ, „მორალური ზიანი გულისხმობს ფიზიკურ და ზნეობრივ-ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, რასაც პირი განიცდის ამა თუ იმ სიკეთის, უმეტესწილად არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფით და მის ანაზღაურებას აკისრია სამი ფუნქცია: დააკმაყოფილოს დაზარალებული, ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე და თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. მორალური ზიანის შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს დაზარალებულების სუბიექტური დამოკიდებულება ასეთი ზიანის სიმძიმის მიმართ, ასევე, ობიექტური გარემოებები, რითაც შეიძლება, მისი ამ კუთხით შეფასება. მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეიძლება დადგინდეს მორალური ზიანის არსებობა და მისი გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების კრიტერიუმები“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის განჩინება საქმეზე №ბს-509-506(2კ-17)).

განსახილველ შემთხვევაში არაქონებრივი ზიანის ოდენობის შეფასებისას, საკასაციო პალატა ითვალისწინებს მოსარჩელის უკანონო პატიმრობაში ყოფნის პერიოდს (3 თვე), პატივისა და ღირსების შელახვას და ვერ გაიზიარებს მოპასუხის პოზიციას დაკისრებული ზიანის ოდენობის შეუსაბამობის თაობაზე. ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ მოსარჩელისთვის მიკუთვნებული თანხა ვერ მოახდენს მისთვის მიყენებული ზიანის სრულ კომპენსირებას, ემსახურება მხოლოდ მიყენებული უარყოფითი შედეგების შემსუბუქებას და შეუძლებელია თანხის ოდენობამ გადაფაროს ყველა ის ნეგატიური განცდა, რაც მოსარჩელეს სადავო შემთხვევაში მიადგა. სწორედ ამიტომ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრა მოხდა გონივრულ ფარგლებში, კერძოდ, 3000 ლარის ოდენობით.

რაც შეეხება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის (2009წ.) 92-ე მუხლზე, რომლის მიხედვითაც, პირს უფლება აქვს სამოქალაქო/ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით მოითხოვოს და მიიღოს უკანონოდ ჩატარებული საპროცესო მოქმედებისა და უკანონო გადაწყვეტილების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვითაც, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

ამრიგად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო ვალდებულია, სრულად აუნაზღაუროს პირს უკანონო მსჯავრდებით გამოწვეული მატერიალური ზიანი, თუკი მხარე დაადასტურებს, რომ ვერ მიიღო სარგებელი სწორედ უკანონო დაკავებიდან გამომდინარე ან ვერ განახორციელა კონკრეტული ქმედებები, რამაც ზიანი მიაყენა.

განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს მიუღებელი შემოსავლის სახით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად კი, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამდენად, ანაზღაურებას ექვემდებარება არა მხოლოდ ფაქტობრივად არსებული ზიანი, არამედ მიუღებელი შემოსავალიც. ამასთან, „მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“... მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 14 მარტის განჩინება საქმეზე №ას-945-895-2015; 2011 წლის 24 ოქტომბრის განჩინება საქმეზე №ას-307-291-2011).

სადავო შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელის შრომითსამართლებრივი ხელშეკრულების ვადა განსაზღვრული იყო 2010 წლის პირველი თებერვლიდან 2011 წლის პირველ თებერვლამდე, ხოლო იგი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან 2010 წლის 8 ივლისს. ამრიგად, ვინაიდან მოსარჩელე უკანონო მსჯავრდების არარსებობის პირობებში დაკავებულ თანამდებობაზე იმუშავებდა 2011 წლის პირველ თებერვლამდე, ხოლო იგი იძულებით გათავისუფლდა თანამდებობიდან 2010 წლის 8 ივლისს, მის მიმართ ადმინისტრაციული ორგანოს - საქართველოს გენერალური პროკურატურის, როგორც სისხლისსამართლებრივი დევნის განმახორციელებელ ორგანოს ქმედებამ გამოიწვია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ხელფასის მიუღებლობა. შესაბამისად, მიუღებელი სახელფასო თანხის სახით სახეზეა კონკრეტული პირისთვის ადმინისტრაციული ორგანოს მხრიდან ზიანის მიყენების ფაქტი. ამასთანავე, საკასაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მოსარჩელის მოსაზრებას უვადო შრომითი ხელშეკრულების არსებობასთან დაკავშირებით და აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ 2006 წელს, როდესაც სს „ს...ოსა“ და გ. ჩ-ას შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, ასევე ხელშეკრულების მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში, მათ შორის, ბოლო შეთანხმების დროს - 2010 წლის პირველ თებერვალს, მისი შეწყვეტის მომენტში - 2010 წლის 8 ივლისს და 2011 წლის პირველ თებერვალს - რა დრომდეც იყო ხელშეკრულება დადებული, მოქმედებდა საქართველოს კანონი - „საქართველოს შრომის კოდექსი“, რომელიც არ არეგულირებდა ხელშეკრულების უვადოდ მიჩნევის საკითხს და არც მე-6 მუხლს გააჩნდა 1³ ნაწილი. აღნიშნული ნორმა მე-6 მუხლს დაემატა 2013 წლის 12 ივნისს განხორციელებული ცვლილებით, რომელიც ითვალისწინებს დათქმას ცვლილების შეტანის მომენტისათვის მოქმედ და მას შემდგომ დადებულ ხელშეკრულებებზე. შესაბამისად, საქართველოს შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის 1³ ნაწილი ვერ გავრცელდება სს „ს...ოსა“ და გ. ჩ-ას შორის დადებულ შრომით ხელშეკრულებაზე. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის საფუძველზე, სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს აღნიშულ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ მითითებული სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა დავა და არსებობს საქართველოს გენერალური პროკურატურისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის სახით - 39010.91 (6 თვე X 5760, ივლისის თვის დარჩენილი 4450.91 ლარი) ლარის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. გ. ჩ-ასა და საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე