საქმე Nბს-719(კ-19) 09 მარტი, 2023 წელი

დ-ი ბს-719(კ-19) ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუგზარ სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ბიძინა სტურუა

სხდომის მდივანი - ა. ნიგურიანი

კასატორი (მოსარჩელე) - გ. დ-ი, წარმომადგენელი დ. ტ-ა (09.03.2023წ. ორდერი N1)

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - სსიპ შემოსავლებისა სამსახური, წარმომადგენელი მ. კ-ე (27.12.2022წ. N21-04/117714 მინდობილობა), საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, წარმომადგენელი გ. ბ-ე (06.04.2021წ. N08-01/42848 მინდობილობა)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.03.2019წ. განჩინება

დავის საგანი - საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაცია, საგადასახადო დავალიანების გამო სხვის საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანაზე ყადაღის დადება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. დ-იმა 14.07.2017წ. სარჩელით მიმართა მიმართა საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიმართ სსიპ შემოსავლების სამსახურის N8897 ბრძანების, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს N03/96249 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის და ახალი აქტის გამოცემის დავალების შესახებ, ასევე ადვოკატის მომსახურების ხარჯის 500 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით. სასამართლოს 20.11.2017წ. სხდომაზე მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნები და აღნიშნა, რომ ითხოვს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 22.06.2017წ. გადაწყვეტილებისა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 03.04.2017წ. N8897 ბრძანების ბათილად ცნობას, მოსარჩელემ მოხსნა ახალი აქტის გამოცემის დავალების შესახებ მოთხოვნა. სასამართლოს 29.01.2018წ. სხდომაზე მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არის სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 22.06.2017წ. გადაწყვეტილება N82466/01 საჩივარზე.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სხვა პირის - დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების არსებობის საფუძვლით 15.10.2010წ. სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ ჩამოერთვა ავტომობილი, რომელიც 21.07.2009წ. 4000 ლარად ნოტარიალურად გაფორმებული მინდობილობით შეიძინა დ. გ-ასგან. თავის მხრივ დ. გ-ას ანალოგიური მინდობილობის ფორმით - ავტომობილი შეძენილი ჰქონდა დ. ბ-ისგან 2006 წელს. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ავტომობილის ჩამორთმევისთანავე მიმართა შემოსავლების სამსახურს, თუმცა მათ რაიმე რეაგირება არ მოუხდენიათ, ამასთანავე, გ. დ-ისათვის არ მიუწოდებიათ ყადაღის დადების შესახებ აქტი ან სხვა რაიმე ოფიციალური დოკუმენტი. 19.06.2014წ., მას შემდეგ, რაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა ინფორმაცია ავტომობილის ჩამორთმევის მიზეზებთან დაკავშირებით, მან მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და მოითხოვა ქონების დაყადაღების აქტიდან ავტომობილის ამორიცხვა, თუმცა სამსახურმა საჩივარი არ განიხილა, რის შემდეგ დავა გაგრძელდა სასამართლოში. თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი 14.05.2015წ. გადაწყვეტილებით გ. დ-ის საჩივრის განხილვაზე სსიპ შემოსავლების სამსახურის უარი ბათილად იქნა ცნობილი და ადმინისტრაციულ ორგანოს დაევალა საქმის გარემოებათა გამოკვლევის შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა. სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო სსიპ შემოსავლების სამსახურის 19.08.2013წ. N39615 ბრძანება, რომლითაც იდენტური გარემოებების არსებობის პირობებში სხვა ფიზიკური პირის საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტს დაევალა ქონების აღწერის აქტიდან ფიზიკური კუთვნილი ავტომობილის ამორიცხვა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოს, თანასწორობის პრინციპიდან გამომდინარე, არ უნდა დაეშვა გ. დ-ის საჩივრის ხელახლა განხილვისას განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. სსიპ შემოსავლების სამსახურის დავების დეპარტამენტმა 03.04.2017წ. ხელახლა განიხილა გ. დ-ის საქმე, თუმცა მოსარჩელე თვლის, რომ განხილვა მოხდა სასამართლოს მითითებების უგულებელყოფით, სზაკ-ის 96-ე მუხლის უხეში დარღვევით და შედეგად გ. დ-ის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, ავტომობილის საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში გ. დ-ის სახელზე დაურეგისტრირებლობის საფუძვლით. აღნიშნული გადაწყვეტილება გ. დ-იმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროში გაასაჩივრა. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭომ ასევე უგულებელყო სასამართლოს გადაწყვეტილების მითითებები, მოსარჩელე თვლის, რომ საბჭომ სათანადოდ არ შეისწავლა საქმის გარემოებები, არ გაითვალისწინა საჩივრის ავტორის მოსაზრებები და მიიღო კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილება. სამინისტრომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა წარმოიშვა 04.04.2009წ., ხოლო გ. დ-იმა ავტომობილი შეიძინა 21.07.2009წ.. მოსარჩელე თვლის, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა დაარღვიეს კონსტიტუციის დანაწესი სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების სავალდებულო შესრულების შესახებ, მათ ფაქტობრივად უარი თქვეს სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებაზე, რადგან სასამართლოსაგან განსხვავებულად დაადგინეს ფაქტობრივი გარემოებები და უგულებელყვეს მისი მითითებები. სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაში მიეთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 27.10.2011წ. Nას-914-954-2011 გადაწყვეტილებაზე, რომელშიც განიმარტა, რომ სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაცია არ წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ აქტს. ამ ვალდებულების განხორციელება წარმოადგენს მხოლოდ ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის და არა სატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის. ავტომანქანა არის მოძრავი ნივთი და მასზე ვრცელდება მოძრავი ნივთის შეძენისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესები. აღნიშნული განმარტების საპირისპიროდ, გ.დ-ის საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ავტომანქანაზე მისი უფლების დაურეგისტრირებლობა. გ. დ-ისა და სსიპ შემოსავლების სამსახურს შორის მიმდინარე თავდაპირველ დავაში სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სახეზეა მოძრავი ნივთის მესაკუთრე, რომელსაც საგადასახადო ვალდებულებები არ გააჩნია და არ არსებობს მის მიმართ საგადასახადო ვალდებულების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების წინაპირობა. ამდენად, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მის საკუთრებაში მყოფი ავტომობილი უნდა ამორიცხულიყო დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების გამო შედგენილი დაყადაღების აქტიდან.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.02.2018წ. გადაწყვეტილებით გ. დ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 43.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, 49-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტზე და აღნიშნა, რომ გადასახადის გადამხდელის ძირითადი ფუნქცია არის გადასახადების კანონმდებლობით დადგენილი წესითა და ოდენობით გადახდა, საგადასახადო ორგანოები უზრუნველყოფენ რა გადამხდელთა მიერ აღნიშნული ვალდებულების შესრულებაზე კონტროლს, უფლებამოსილნი არიან, გაატარონ შესაბამისი ღონისძიებები გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობისას. საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია გამოიყენოს საგადასახადო კოდექსის მე–11 კარით გათვალისწინებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები, მათ შორის საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა, მესამე პირზე გადახდევინების მიქცევა, ქონებაზე ყადაღის დადება, ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია, დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებების განხორციელების რიგითობას ირჩევს საგადასახადო ორგანო, თუ სხვა რამ არ არის დადგენილი (საგადასახადო კოდექსის 238.1, 238.2 მუხ.). საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლზე მითითებით სასამართლომ აღნიშნა, რომ საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება საგადასახადო დავალიანების გადახდევინება უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის, სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება წარმოიშობა საგადასახადო დავალიანების წარმოშობასთან ერთად და მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან ვრცელდება საგადასახადო დავალიანების ფარგლებში, პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ ქონებაზე (გარდა ლიზინგით მიღებულისა), საგადასახადო დავალიანების წარმოქმნის შემდეგ შეძენილი ქონების ჩათვლით. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ დ. ბ-ის მთელ ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა გავრცელდა 07.04.2009 წ. შეტყობინებით, ხოლო მოსარჩელე გ. დ-იმა ავტომანქანა 21.07.2009 წ. შეიძინა. ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 239.5 მუხლის თანახამად, თუ საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონება გაიყიდება ან რაიმე გზით გადაეცემა სხვა მფლობელს საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლების გაუქმების გარეშე, საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება კვლავ გავრცელდება ამ ქონებაზე მისი ახალი მფლობელის მიმართ. აღნიშნულ ქონებაზე ყადაღის დადება და მისი რეალიზაცია ხორციელდება ამ კოდექსის 241-ე და 242-ე მუხლების შესაბამისად. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ სატრანსპორტო საშუალებაზე გ. დ-ის საკუთრების უფლება წარმოშობილად ვერ ჩაითვლება. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მითითებული არგუმენტი ემყარება „საავტომობილო ტრანსპროტის შესახებ“ კანონის 9¹ მუხლს, რომელიც კანონს დაემატა და ამოქმედდა 18.08.2009 წ., გ. დ-ის მიერ ავტომობილის შეძენის შემდეგ. აღნიშნული ნორმის დამატებამდე კანონი სატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობას არ უკავშირებდა მის რეგისტრაციას საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში. შესაბამისად, გ. დ-ის მიერ ნივთის შეძენის დროისათვის სატრანსპორტო საშუალებებზე მოქმედებდა - სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი მოძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების შეძენის წესები. სკ-ის 186-ე მუხლის მიხედვით, მოძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელემ სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით 21.07.2009 წ. შეიძინა საკუთრების უფლება სატრანსპორტო საშუალებაზე. ამასთანავე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუხედავად 21.07.2009 წ. გ. დ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობისა, სადავო აქტების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობს, რადგან დადგენილია, რომ გირავნობა/იპოთეკის გავრცელება გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე განხორციელდა გ. დ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობამდე, 2009 წლის აპრილში. შესაბამისად, საგადასახადო კოდექსის 239-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, საკუთრების უფლების გადასვლის მიუხედავად ძალაში დარჩა მასზე გავრცელებული გირავნობა და საგადასახადო ორგანოს სრული უფლება ჰქონდა, სხვა პირის საკუთრებაში გადასულ ქონებაზე გამოეყენებინა ყადაღის ღონისძიება. სასამართლომ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 241-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე დაადოს ყადაღა პირის საკუთრებაში არსებულ ან/და მის ბალანსზე რიცხულ (გარდა ლიზინგით მიღებული ქონებისა) ნებისმიერ ქონებას, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის მოცულობის ფარგლებში. მოსარჩელის მოსაზრება, რომ სატრანსპორტო საშუალება 2006 წლის 14 აპრილიდან უკვე გასხვისებული ჰქონდა დ. ბ-ის დ. გ-აზე და შესაბამისად, ავტომობილი ამ პერიოდიდან აღარ იყო დ. ბ-ის საკუთრება, სასამართლომ არ შეაფასა განსახილველი დავის ფარგლების გათვალისწინებით და აღნიშნა, რომ სასამართლო ვერ იმსჯელებს კონკრეტულ მოძრავ ნივთზე საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის კანონიერებაზე, რადგან განსახილველი დავის ფარგლებში სადავოდ არ არის გამხდარი იმ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების კანონიერება, რომლითაც განხორციელდა 2009 წ. გირავნობის გავრცელება სადავო სატრანსპორტო საშუალებაზე. ამდენად, 2009 წლის აპრილში, გ. დ-ის მიერ ავტომანქანის შეძენამდე, მასზე საგადასახადო გირავნობის უფლების წარმოშობა სასამართლომ ჩათვალა კანონიერად. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესამე პირის საკუთრებაში გადასულ ქონებაზე ყადაღის გავრცელება მოხდა მართლზომიერად.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.02.2018წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა გ. დ-ის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.03.2019წ. განჩინებით გ. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 08.02.2018წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა გ. დ-ის მიერ.

კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან და საკუთრების უფლების შეფასების ნაწილში ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებს. კასატორმა აღნიშნა, რომ დავა ეხება მის მიერ 21.07.2009წ. მინდობილობის საფუძველზე ნასყიდობით შეძენილ ავტომანქანას, რომელიც თავის მხრივ დ. გ-ამ შეიძინა დ. ბ-ისგან, რაც დასტურდება მათ შორის 14.04.2006წ. N1-2233 გაფორმებული გენერალური მინდობილობის აქტით, რომელიც დ. გ-ას აძლევდა უფლებას აღნიშნული ნივთი გაესხვისებინა, გადაეფორმებინა, გაექირავებინა და სხვ.. მინდობილობის შინაარსი ობიექტური შემფასებლისთვის იძლეოდა საფუძვლიან ვარაუდს, რომ სახეზე იყო საკუთრების უფლების გადაცემა. გასათვალისწინებელია, რომ დ. გ-ამ დ. ბ-ის გადაუხადა ნასყიდობის ფასი - 4 000 ლარი, ხოლო დ. ბ-იმა დ. გ-ას გადასცა მოძრავი ნივთი - ავტომობილი. კასატორმა აღნიშნა, რომ ავტომობილის შეძენის შემდეგ მისი რეგისტრაცია არ მოუხდენია, რადგან იცოდა, რომ შეძენის მომენტში მოქმედი კანონმდებლობა ასეთ ვალდებულებას არ ითვალისწინებდა. სადავო აქტში სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ მითითებული არგუმენტი, რომ ავტომობილის შეძენის შემდგომ საკუთრების უფლების დაურეგისტრირებლობა გამორიცხავდა ავტომობილზე გ. დ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობას, ეწინააღმდეგება კანონიერ ძალაში მყოფ - თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.05.2015წ. გადაწყვეტილებას და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას (27.10.2011წ. Nას-914-954-2011 საქმე), რომლის თანახმად, სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაცია არ წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ აქტს. ამ ვალდებულების განხორციელება წარმოადგენს მხოლოდ ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისთვის და არა სატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის. ავტომანქანა არის მოძრავი ნივთი და მასზე ვრცელდება მოძრავი ნივთის შეძენისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესები. ამდენად, სსიპ შემოსავლების სამსახურის სადავო აქტის დასაბუთება კანონსაწინააღმდეგოა. გასათვალისწინებელია, რომ განსახილველ დავაზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმაც დაადასტურეს სსიპ შემოსავლების სამსახურის აღნიშნული არგუმენტის უსაფუძვლობა, თუმცა სადავო აქტი მაინც ძალაში დატოვეს, რაც დაუსაბუთებელია. კასატორი აღნიშნავს, რომ ავტომობილის დ. ბ-ის სახელზე რეგისტრაციის მიუხედავად, საგადასახადო გირავნობის გამოყენების მომენტშიც ავტომობილი უკვე იყო დ. გ-ას საკუთრება. კასატორი თვლის, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა ფაქტობრივად გაუუქმეს საკუთრების უფლება. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი 14.05.2015წ. გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი დასკვნები სავალდებულო იყო მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოებისთვის. აღნიშნულ საქმეში სასამართლომ მიუთითა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 19.08.2013წ. N39615 ბრძანებაზე, რომლის მიხედვით იდენტურ შემთხვევაში პირის ავტომობილი ამორიცხული იქნა ქონების დაყადაღების აქტიდან. კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით სასამართლომ მოუწოდა სსიპ შემოსავლების სამსახურს, რომ არ დაეშვა განსხვავებული მიდგომა, თუმცა საგადასახადო ორგანომ უგულებელყო თავისივე პრაქტიკა მოსარჩელის მიმართ უთანასწორო მოპყრობით. კასატორი აღნიშნავს, რომ დ. ბ-ის ქონებაზე ყადაღის დადების შესახებ აქტი გამოიცა 24.02.2010წ., ანუ მას შემდეგ, რაც 2009წ. გ. დ-იმა შეიძინა ავტომანქანა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ გაურკვევიათ ავტომობილის მესაკუთრის ვინაობა, დ. ბ-ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში დაცული არ არის. ადმინისტრაციული ორგანო დაეყრდნო მხოლოდ რეგისტრაციას, რაც თავად პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერვე უარყოფილ იქნა, როგორც საკუთრების უფლების წარმოშობის აუცილებელი პირობა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მის მიერ ავტომობილის შეძენის მომენტში მესაკუთრე იყო დ. გ-ა და არა დ. ბ-ი. დ. გ-ამ ავტომობილი შეიძინა 2006წ., 4000 ლარის გადახდის სანაცვლოდ. დ. ბ-ის ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა-იპოთეკის წარმოშობის მომენტში (07.04.2009წ.), ასევე ყადაღის დადებისას (24.02.2010წ.) სადავო ავტომობილზე აღარ არსებობდა დ. ბ-ის საკუთრების უფლება. არსებობდა მხოლოდ რეგისტრაცია, რაც არ წარმოადგენდა საკუთრების უფლების დამადასტურებელ გარემოებას, ხოლო სადავო ავტომობილზე დ. ბ-ის საკუთრების ან ფლობის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ წარმოდგენილა. 12.04.2006წ. ავტომობილის ნასყიდობით დ. ბ-ის საკუთრებიდან გასვლის ფაქტი სადავოდ არ გაუხდიათ მოპასუხეებს.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორის წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს და მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება, მოპასუხეების - სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს და მოითხოვეს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვება საკასაციო საჩივრის უსაფუძვლობის გამო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების, გასაჩივრებული განჩინების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების კანონიერების შესწავლის შედეგად თვლის, რომ გ. დ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით დგინდება, რომ ნოტარიალურად დამოწმებული 14.04.2006წ. გენერალური მინდობილობით (ტ.1, ს.ფ. 121), დ. ბ-იმა დ. გ-ას გადასცა ავტომანქანა „...“. მინდობილობის თანახმად, დ. გ-ას მიენიჭა ავტომანქანის განკარგვის, თავის სახელზე გადაფორმების, შეკეთების, ტექდათვარიელების ჩატარების, გასხვისების, გაცვლის, გაქირავების, დაზღვევის, სარეგისტრაციო დოკუმენტებში ცვლილებების შეტანის და სხვ. უფლებამოსილება. მინდობილობაში მიეთითა, რომ მანქანის ღირებულება 4000 ლარს შეადგენდა, მინდობილობა გაიცა უვადოდ, მესამე პირზე გადანდობის უფლებით. მინდობილობის გაფორმების შემდეგაც შსს მომსახურების სააგენტოში ავტომანქანის მესაკუთრედ რეგისტრირებული დარჩა დ. ბ-ი, რომლის საგადასახადო დავალიანების გამო 07.04.2009წ. მის მთელ ქონებაზე გამოყენებულ იქნა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლება. ქვედა ინსტანციის სასამართლოები დადგენილად მიიჩნევენ იმ გარემოებას, რომ 21.07.2009წ. დ. გ-ასგან ავტომანქანა შეიძინა გ. დ-იმა.

კასატორი გ. დ-ი არაერთგან მიუთითებს, რომ მან დ. გ-ასგან ავტომანქანა შეიძინა იმავე საშუალებით, როგორითაც დ. გ-ამ - დ. ბ-ისგან, კერძოდ, გენერალური მინდობილობის საფუძველზე. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში არ არის დაცული გ. დ-ის უფლებაწარმომშობი დოკუმენტი. თბილისის - საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში მყოფი 14.05.2015წ. გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ გ. დ-ის მიერ დ. გ-ასგან ავტომობილის შეძენა მოხდა 21.07.2009წ. დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, თუმცა ის დოკუმენტი, რომელიც სასამართლომ ნასყიდობის ხელშეკრულებად მიიჩნია განსახილველ საქმეში არ არის დაცული. გ. დ-ის საკუთრების უფლების წარმოშობა დადგენილად არის მიჩნეული აგრეთვე მოცემული დავის განმხილველი ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ, კერძოდ, საქალაქო სასამართლოს 08.02.2018წ. გადაწყვეტილებითა და სააპელაციო სასამართლოს 12.03.2019წ. განჩინებით. უკეთუ გ. დ-ის უფლებაწარმომშობი დოკუმენტი ისეთივე შინაარსის მინდობილობაა, როგორიც დ. ბ-იმა დ. გ-ას სახელზე გასცა, ასეთ შემთხვევაში ამ დოკუმენტების სამართლებრივი შეფასება ერთგვაროვნად უნდა მოხდეს, დაუშვებელია იდენტური შინაარსის დოკუმენტებიდან ერთ-ერთი მათგანი ჩაითვალოს ნასყიდობის ხელშეკრულებად, ხოლო მეორე - არ იქნეს მიჩნეული საკუთრების უფლების წარმომშობ დოკუმენტად. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა ავტომობილზე საკუთრების უფლების წარმოშობის საკმარის საფუძვლად მიიჩნიეს 21.07.2009წ. მინდობილობა, თუმცა ასეთად არ მიიჩნიეს სანოტარო აქტით დამოწმებული 14.04.2006წ. მინდობილობა ავტომანქანის განკარგვის უფლებით, სასამართლოებს არ აქვთ მოყვანილი რაიმე არგუმენტაცია ანალოგიური საკითხებისადმი დიფერენცირებული მიდგომების ასახსნელად, მით უფრო, რომ აღნიშნულს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს განსახილველი დავის გადაწყვეტისათვის, ვინაიდან უკეთუ დ. ბ-იმა დაკარგა ავტომანქანაზე საკუთრების უფლება 14.04.2006წ., შემდგომში მთელი მისი ქონების მიმართ საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის გავრცელება ავტომაქნაზე არ გავრცელდებოდა, რაც ქმნიდა დაყადაღების აქტიდან ავტომანქანის ამორიცხვის მოთხოვნის კანონისმიერ საფუძველს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო მოთხოვნის შესრულების უზრუნველყოფის ეფექტიანი ღონისძიებების არსებობა საგადასახადო ვალდებულების შესრულების რეალურ გარანტს წარმოადგენს. გადასახადების გადახდის ეფექტიანობა თავის მხრივ მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესია, რადგან აღნიშნული პირდაპირ გავლენას ახდენს ქვეყნის ფუნქციონირებაზე, სახელმწიფოს საბიუჯეტო ინტერესზე. გადასახადების დაწესება, ამოღება, მათი უზრუნველყოფის ღონისძიებების გამოყენება წარმოადგენს გადამხდელის საკუთრების უფლებაში ჩარევას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 28.12.2017წ. N2/8/734 გადაწყვეტილება საქმეზე „ააიპ „ფრემა“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, 830; ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 09.11.1999წ. გადაწყვეტილება საქმეზე „ŠPAČEK, s.r.o. v. THE CZECH REPUBLIC“, 841), თუმცა გადასახადების დაწესებისა და მისი ამოღების მიზანი ახდენს ჩარევის ლეგიტიმაციას. ამასთანავე, არა მხოლოდ კონკრეტული ნორმატიული მოწესრიგება, არამედ მისი პრაქტიკული რეალიზებაც უნდა განხორციელდეს კონსტიტუციური პრინციპების გათვალისწინებით, სხვათა უფლებების მხოლოდ აუცილებლობის ფარგლებში შეზღუდვით. მართალია პირი ვალდებულია გადაიხადოს სათანადო წესით შემოღებული გადასახადი, თუმცა სხვადასხვა მიზეზით საგადასახადო ვალდებულებათა ჯეროვანი შესრულება გარკვეულ შემთხვევებში შესაძლოა არ განხორციელდეს. გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების უზრუნველყოფის, ვალდებულების დარღვევისას გადაუხდელი თანხის დატვირთული ქონების რეალიზაციიდან ამონაგები თანხით დაფარვის მიზნით, საგადასახადო ორგანოს შეუძლია გამოიყენოს საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები, რომელთა შორისაა საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა, ანუ სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინება უზრუნველყოს გადასახადის გადამხდელის ან სხვა ვალდებული პირის ქონებიდან (ამჟამად მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 238.1 მუხ. „ა“ ქვ.პ., 239.1 მუხ., 07.04.2009წ. საგადასახადო გირავნობის გამოყენების დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 84.1, 85.2 მუხ.). საგადასახადო გირავნობა არის ერთი მხრივ მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება, ხოლო მეორე მხრივ საკუთრების ობიექტის უფლებრივი ტვირთი. საგადასახადო გირავნობის, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების არსი ვლინდება საგადასახადო დავალიანების დასაფარავად გადასახადის გადამხდელის კუთვნილი ნივთის რეალიზების შესაძლებლობაში. მხოლოდ გადასახადის გადამხდელი (ან ის პირი, რომელმაც ინფორმირებულად შეიძინა გირავნობით დატვირთული ნივთი) არის ვალდებული ითმინოს თავის საკუთრებაში მყოფი ნივთის იძულებითი რეალიზაცია, რადგან ასეთი საჭიროება სწორედ გადამხდელის მიერ თავის ვალდებულებათა არაჯეროვანი შესრულების შედეგად წარმოიშვა. საგადასახადო გირავნობის გავრცელება იმ პირის ქონებაზე, რომელსაც გადასახადის გადამხდელთან რაიმე შემხებლობა არ აქვს, არ ჰქონდა (და არც შეიძლებოდა ჰქონოდა) ინფორმაცია შეძენილი ნივთის შესაძლო უფლებრივ ტვირთზე და ამავე დროს არ გამოთქვამს თანხმობას სხვისი საგადასახადო ვალდებულების გამო თავის საკუთრებაში არსებული ნივთის საგადასახადო გირავნობით დატვირთვაზე, არ ეფუძნება რაიმე ნორმატიულ საფუძველს. ამდენად, უკეთუ დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების გამო წარმოშობილი საგადასახადო გირავნობის გამოყენებისას სადავო ავტომანქანა უკვე გასხვისებული იყო, მასზე საგადასახადო გირავნობა ვერ გავრცელდებოდა და შესაბამისად, დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების დაფარვის მიზნით აღნიშნული ავტომანქანის დაყადაღება და თანამდევი შედეგები ვერ იქნებოდა მართლზომიერი. აღნიშნული კუთხით ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები არ დაუდგენიათ, გასაჩივრებული განჩინება მიღებულია ასეთი გარემოებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, არ გარკვეულა საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის მომენტში სადავო ავტომანქანის მესაკუთრე, არ შეფასებულა საგადასახადო გირავნობის სადავო ავტომანქანაზე გავრცელების შესაძლებლობა. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოყვანილი არგუმენტაცია კოლიზიურია, სასამართლოებმა არ დაადგინეს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოება - საგადასახადო გირავნობის წარმოშობის მომენტში სადავო ავტომანქანის მესაკუთრის ვინაობა. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ავტომანქანაზე ყადაღის წარმოშობის მართლზომიერების შეფასება საჭიროებს სწორედ საგადასახადო გირავნობის ფარგლების, დროის კონკრეტულ პერიოდში სადავო ავტომანქანის მესაკუთრის ვინაობის განსაზღვრას.

ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრება, რომ 2009 წლის აპრილში ავტომობილზე საგადასახადო გირავნობის გავრცელების მართლზომიერებას სასამართლო ვერ შეამოწმებს, რადგან განსახილველი დავის ფარგლებში სადავოდ არ არის გამხდარი საგადასახადო გირავნობის წარმომშობი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის კანონიერება, მოკლებულია სათანადო დასაბუთებას. ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ გამოუკვლევიათ - გირავნობის წარმოშობის შესახებ უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შინაარსი, კერძოდ, არ დადგენილა გირავნობის წარმომშობ აქტში სახელობითად იყო მითითებული მოვალე დ. ბ-ის ის კონკრეტული ქონება, რომელზეც გავრცელდა გირავნობა თუ გირავნობის საგანი დასახელებული იყო ზოგადად, მაგ.: გადასახადის გადამხდელის მთელი ქონება. საქმის მასალებში დაცულია მხოლოდ საგადასახადო გირავნობის რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ დოკუმენტი (ტ.2, ს.ფ. 33), აღნიშნულ დოკუმენტში საგადასახადო გირავნობის საგნად მითითებულია მთელი ქონება, არ ხდება კონკრეტული ნივთების ჩამოთვლა, მათი ინდივიდუალურად განსაზღვრა. ამასთანავე, საქალაქო სასამართლოს მიერ უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ 07.04.2009წ. საგადასახადო გირავნობა წარმოიშვა დ. ბ-ის მთელ ქონებაზე. უკეთუ საგადასახადო გირავნობა წარმოიშვა არა დ. ბ-ის საკუთრებაში რიცხულ, ინდივიდუალურად განსაზღვრულ კონკრეტულ ნივთებზე, მათ შორის ავტომანქანაზე, არამედ ზოგადად, დ. ბ-ის მთელ ქონებაზე, მაშინ გაურკვეველია საგადასახადო გირავნობის წარმომშობი აქტის გასაჩივრების საჭიროება, ასეთ შემთხვევაში შესაფასებელია მხოლოდ დ. ბ-ის მთელი ქონებისა და საგადასახადო გირავნობის ფარგლები, გირავნობის გავრცელების ობიექტური შესაძლებლობა ჯერ - დ. გ-ას, ხოლო შემდგომში გ. დ-ისათვის გადაცემულ ავტომანქანაზე.

იპოთეკა/გირავნობის შესახებ აქტის გამოცემის დროს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 85-ე მუხლის მე-2 ნაწილის (ამჟამად მოქმედი კოდექსის 239-ე მუხ.) თანახმად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა წარმოიშობოდა უფლებამოსილ მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან. კოდექსი არ შეიცავდა მითითებას იმ ვადის შესახებ, რომლის განმავლობაში საგადასახადო ორგანოს უნდა შეეტყობინებინა მარეგისტრირებელი ორგანოსთვის თავისი გადაწყვეტილება მოვალის ქონების გირავნობით/იპოთეკით დატვირთვის შესახებ. საქართველოს შს მინისტრის 17.01.2007წ. N56 ბრძანებით დამტკიცებული „სსიპ საქართველოს შს სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს დებულების“ მე-2 მუხ., მე-8 მუხ. „ა.ბ“ ქვ.პ. მიხედვით მექანიკურ სატრანსპორტო საშუალებებზე გირავნობის რეგისტრაცია სააგენტოს უფლებამოსილებათა რიგს განეკუთვნება. საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ იპოთეკა/გირავნობის შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია 07.04.2009წ., თუმცა არ არის დადგენილი უფლებამოსილ მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტი, შესაბამისად, საქმეზე არ არის დადგენილი გირავნობა/იპოთეკის წარმოშობის მომენტი, კერძოდ, არ არის გარკვეული გირავნობის წარმოშობა მოსარჩელის მიერ ავტომანქანის შეძენამდე, აღნიშნულს არსებითი მნიშვნელობა აქვს დავის გადაწყვეტისათვის. 85-ე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, იმ შემთხვევაში თუ საგადასადახო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთული ქონება გაიყიდება ან რაიმე გზით გადაეცემა სხვა მფლობელს, გირავნობის/იპოთეკის უფლება კვლავ გავრცელდება ამ ქონებაზე. საგადასახადო დავალიანების გამო საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკის უფლების წარმოშობის შესახებ შეტყობინების გამოცემის შემთხვევაშიც, თუ მის საფუძველზე ქონებაზე საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არ არის რეგისტრირებული, ეს ქონება არ ჩაითვლება საგადასახადო გირავნობით/იპოთეკით დატვირთულ ქონებად. შესაბამისად, ასეთ შემთხვევაში საგადასახადო გირავნობის/იპოთეკის უფლება ვერ გავრცელდება ამ ქონებაზე ახალი მესაკუთრის მიმართ. ამდენად, იმ შემთხვევაში თუ გირავნობა გ. დ-ის მიერ ავტომობილის შეძენის შემდეგ წარმოიშვა, ის ვერ გავრცელდებოდა გ. დ-ის მიერ შეძენილ ავტომანქანაზე. აღნიშნულის მიუხედავად სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ გირავნობა/იპოთეკის შესახებ აქტის გამოცემისა (07.04.2009წ.) და გ. დ-ის მიერ ავტომანქანის შეძენის (21.07.2009წ.) თარიღების კონსტანტაციით.

ზემოაღნიშნულთან ერთად, გადასახადის გადამხდელის დ. ბ-ის სახელზე ავტომანქანის რეგისტრაცია შსს მომსახურების სააგენტოში თავისთავად არ ადასტურებს ავტომობილზე მისი საკუთრების უფლების შენარჩუნებას. მართებულია კასატორის მოსაზრება, რომ შსს მომსახურების სააგენტოში ავტომანქანის მესაკუთრის რეგისტრაციას არ ჰქონდა ავტომანქანაზე საკუთრების უფლებაწარმომშობი ფუნქცია. საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლები ამომწურავადაა დადგენილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, რომელიც ერთმანეთისაგან განასხვავებს მოძრავ და უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის სამართლებრივ რეჟიმს. ამავე კოდექსის 186- 197-ე მუხლებით განსაზღვრულია რა მოძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის საფუძვლები, ეს წესები თანაბრად ვრცელდება ყველა მოძრავ ნივთზე და კოდექსი არ ადგენს მოძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად სავალდებულო რეგისტრაციას. მოპასუხის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ავტომობილზე გ. დ-ის საკუთრების უფლება არ წარმოშობილა დაუსაბუთებელია და არ ემყარება საკანონმდებლო საფუძველს. მოპასუხეთა აღნიშნული არგუმენტი ემყარება „საავტომობილო ტრანსპორტის შესახებ“ კანონის 9¹ მუხლის დებულებას, რომლის მიხედვით „საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა, მექანიკურ სატრანსპორტო საშუალებაზე პირის საკუთრების უფლების წარმოშობა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირში - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში რეგისტრაციის მომენტიდან“. ხსენებულ კანონში დამატებული მუხლის შეტანის კანონპროექტის განმარტებითი ბარათის მიხედვით, მექანიკურ სატრანსპორტო საშუალებებზე საკუთრების უფლების შეძენა იურიდიულ ძალას იძენს საჯარო სამართლის იურიდიულ პირში - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში რეგისტრაციის მომენტიდან, რითაც მაქსიმალურად აღმოიფხვრება ისეთი შემთხვევები, როდესაც ხორციელდება მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების გასხვისება, თუმცა ეს არ აისახება თავად მექანიკური სატრანსპორტო საშუალების სარეგისტრაციო ჩანაწერში, რაც ხშირ შემთხვევაში წარმოშობს მრავალ სამართლებრივ სირთულეს, როგორც ახალი, ისე ძველი მესაკუთრისათვის. აღნიშნული დამატებით ადასტურებს, რომ კანონში ხსენებული ცვლილების შეტანამდე სატრანსპორტო საშუალებაზე პირის საკუთრების უფლება რეგისტრაციის გარეშეც წარმოიშობოდა. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ გ. დ-იმა სატრანსპორტო საშუალება 21.07.2009წ. შეიძინა, ხოლო ხსენებული ნორმა კანონს დაემატა და ამოქმედდა 18.08.2009წ., კერძოდ, „საავტომობილო ტრანსპორტის შესახებ“ საქართველოს კანონში დამატებების შეთანის თაობაზე“ 17.07.2009წ. N1544 კანონი გამოქვეყნდა 03.08.2009წ., კანონი ამოქმედდა გამოქვეყნებიდან მე-15 დღეს. აღნიშნულ დამატებამდე კანონი სატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობას არ უკავშირებდა მის რეგისტრაციას საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში. ამდენად, გ. დ-ის მიერ ნივთის შეძენის დროისთვის (21.07.2009წ.) სატრანსპორტო საშუალებაზე მოქმედებდა სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი მოძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების შეძენის წესები, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 186-ე მუხლის მიხედვით მოძრავ ნივთებზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ სკ-ით დადგენილი წესით 21.07.2009წ. შეიძინა საკუთრების უფლება. ნორმატიულად დადგენილი რეგისტრაციის საჭიროება არ წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ აქტს, იგი მხოლოდ საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის სამართლებრივ საფუძველს ქმნის და თავისი არსით ადმინისტრაციული სამართლის სფეროს განეკუთვნება (აღნიშნულს ადასტურებს საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის პრაქტიკა). ყადაღის დადების დროს მოქმედი „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ კანონის 53-ე მუხლით განსაზღვრული სატრანსპორტო საშუალებათა სავალდებულო რეგისტრაცია, ამავე კანონის 1.1 მუხლიდან გამომდინარე, ასევე საჯარო-სამართლებრივი მოწესრიგების ფარგლებში განიხილება იმგვარად, რომ კანონით რაიმე დამატებითი წინაპირობა ავტომობილზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის არ დადგენილა (სუსგ 05.12.2014წ. Nას-658-625-2014). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ის გარემოება, რომ საგადასახადო გირავნობისა და ყადაღის წარმოშობის, აგრეთვე სადავო ავტომობილის რეალიზაციის მომენტში მის მესაკუთრედ შსს მომსახურების სააგენტოში აღრიცხული იყო დ. ბ-ი, მოცემულ შემთხვევაში არ ადასტურებს ამ პერიოდის განმავლობაში ნივთზე მისი საკუთრების შენარჩუნებას, ჯერ დ. გ-ასთვის, ხოლო შემდგომ - გ. დ-ისათვის ავტომანქანაზე საკუთრების უფლების გადაუსვლელობას.

ავტომანქანაზე კონკრეტულ პირთა საკუთრების წარმოშობის საკითხებზე მსჯელობისას ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ გაუთვალისწინებიათ აგრეთვე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 05.12.2014წ. Nას- 658-625-2014 გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. საკასაციო პალატის კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით დადგენილად არის მიჩნეული, რომ 14.04.2006წ. დ. ბ-იმა დ. გ-ას მართვის და განკარგვის უფლებით განუსაზღვრელი ვადით გადასცა ავტომანქანა „...“, სახელმწიფო ნომრით .... 21.07.2009წ. დ. გ-ამ, როგორც დ. ბ-ის წარმომადგენელმა, გ. დ-ის მართვისა და განკარგვის უფლებით განუსაზღვრელი ვადით გადასცა 4000 ლარად ღირებული ზემოაღნიშნული ავტომანქანა. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ მინდობილობების გაფორმებისას, ფაქტობრივად, მხარეთა შორის შედგა შეთანხმება ავტომანქანის ნასყიდობის თაობაზე, კერძოდ, დ. გ-ამ დ. ბ-ისგან შეიძინა ავტომანქანა „...“, სახელმწიფო ნომრით ..., რომელიც 21.07.2009წ. მიყიდა გ. დ-ის. პალატამ სკ-ის 186-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ ვინაიდან დადასტურდა მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, ასევე მოძრავი ნივთის შემძენის პირდაპირ მფლობელობაში გადაცემის ფაქტი, ამდენად, დგინდება, რომ ერთი მხრივ, დ. ბ-ისა და დ. გ-ას, ხოლო, მეორე მხრივ, დ. გ-ასა და გ. დ-ის შორის დადებული შეთანხმებები წარმოადგენდა ავტომანქანის ნასყიდობის ხელშეკრულებებს, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დ. ბ-ის 2006 წლის 14 აპრილიდან, მას შემდეგ რაც ნივთი დ. გ-ას გადასცა, ამ ნივთზე საკუთრების უფლება აღარ გააჩნდა, მიუხედავად იმისა, რომ შს სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში ნივთი კვლავ დ. ბ-ის სახელზე ირიცხებოდა (ხსენებულ საქმეში გ. დ-ი მოითხოვდა მოპასუხე დ. გ-ასთვის 4000 ლარის დაკისრებას იმის გამო, რომ ავტომანქანის შეძენიდან ერთი წლისა და ოთხი თვის შემდეგ შემოსავლების სამსახურმა ჩამოართვა გ. დ-ის მანქანა და დაადო ყადაღა. საკასაციო პალატის მიერ დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ დ. ბ-ის 2006 წლის 14 ოქტომბრიდან, მას შემდეგ, რაც ნივთი დ. გ-ას გადასცა, ამ ნივთზე საკუთრების უფლება აღარ გააჩნდა შსს მომსახურების სააგენტოში მანქანის მის სახელზე რეგისტრაციის მიუხედავად. გ. დ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, საკასაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსაზრება გ. დ-ის მიერ ნაკლის მქონე ნივთის შეძენის თაობაზე, ამასთანავე პალატამ მიუთითა, რომ გ. დ-ის, როგორც მოძრავი ნივთის მესაკუთრეს, ჰქონდა უფლება მიემართა სასამართლოსათვის სსიპ შემოსავლების სამსახურის წინააღმდეგ ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების მოთხოვნით). საკასაციო პალატა თვლის, რომ ვინაიდან სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაში ნამსჯელია იმავე ავტომანქანასთან დაკავშირებით იმავე პირთა საკუთრების უფლების წარმოშობასა და გადასვლაზე, რომელთა უფლებრივ სტატუსს განსახილველ დავაშიც ენიჭება არსებითი მნიშვნელობა, სუს 05.12.2014წ. Nას-658-625-2014 გადაწყვეტილება რელევანტურია მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის და სააპელაციო პალატამ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იქონიოს მასზე მსჯელობა.

ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს, სასკ-ის 1.2 მუხლისა და სსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.05.2015წ. N3/74-15 კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილების საფუძველზე, პრეიუდიციულად დადგენილ გარემოებებად აქვთ მიჩნეული, რომ 15.10.2010წ. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა ჩამოართვა გ. დ-ის ავტომანქანა იმ მოტივით, რომ ავტომანქანა ირიცხებოდა ი/მ დ. ბ-ის სახელზე, რომელსაც ჰქონდა საგადასახადო დავალიანება. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 05.08.2014წ. N36140 ბრძანებით გ. დ-ის 19.06.2014წ. საჩივარი ი/მ დ. ბ-ის საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის მიზნით გავრცელებული ყადაღის გაუქმებისა და ქონებაზე ყადაღის დადების აქტიდან ამორიცხვის შესახებ, დარჩა განუხილველი. საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ სსიპ შემოსავლების სამსახურის ზემოაღნიშნული 05.08.2014წ. ბრძანება თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.05.2015წ. N3/74-15 კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებით სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურს დაევალა გ. დ-ის საჩივრის განხილვა და საქმის გარემოებათა სათანადოდ გამოკვლევა. სწორედ აღნიშნული გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით გამოიცა განსახილველ დავაში გასაჩივრებული აქტი - სსიპ შემოსავლების სამსახურის 03.04.2017წ. ბრძანება. აღნიშნულის მიუხედავად ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა ისე იმსჯელეს გასაჩივრებული აქტის კანონიერებაზე, რომ არ შეუფასებიათ მისი შესაბამისობა სასამართლოს იმ გადაწყვეტილებაში ასახულ მითითებებთან, რომლის აღსასრულებლადაც მოხდა სადავო აქტის გამოცემა. აღნიშნულთან მიმართებით გ. დ-ის სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარში ასახულ პრეტენზიებზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ უმსჯელიათ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 14.05.2015წ. კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაში (ტ.1, ს.ფ. 23) და აღნიშნული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 25.05.2016წ. განჩინებაში (ტ.1, ს.ფ. 31) მიეთითა, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 19.08.2013წ. N39615 ბრძანებით, იდენტური გარემოებების არსებობის პირობებში, სხვა ფიზიკური პირის საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტს დაევალა ქონების აღწერის აქტიდან საჩივრის ავტორის კუთვნილი ავტომანქანის ამორიცხვა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ორგანოს არ უნდა დაეშვა გ. დ-ის საჩივრის ხელახლა განხილვისას განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. სასამართლომ ასევე მიუთითა უზენაესი სასამართლოს დადგენილ პრაქტიკაზე (სუსგ 27.10.2011წ. Nას-914- 954-2011) და აღნიშნა, რომ სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაცია არ არის სამოქალაქო-სამართლებრივი აქტი, მას არ აქვს ავტომანქანაზე საკუთრების წარმოშობის მიზანი. ამავე საქმეზე სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასამართლოს არ წარდგენია ქონების დაყადაღების შესახებ აქტი, რომელიც ადმინისტრაციული წარმოების მასალებში მოძიებული ვერ იქნა. გ. დ-ითან მიმართებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სახეზეა მოძრავი ნივთის მესაკუთრე, რომელსაც საგადასახადო ვალდებულებები არ აქვს და არ არსებობს მის მიმართ საგადასახადო ვალდებულებების უზრუნველყოფის ღონისძიებების გამოყენების წინაპირობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია გადაწყვეტილებით აქტი ბათილად იქნა ცნობილი სადავო საკითხის არსებითად გადაწყვეტის გარეშე, რაც ითვალისწინებს მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის არა მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ აქტის გამოცემის დავალებას, არამედ ადმინისტრაციული წარმოების ჩატარების შედეგად დასაბუთებული აქტის გამოცემის დავალებას, აღნიშნული თავის მხრივ არ გამორიცხავს ხელახალი ადმინისტრაციული წარმოების შედეგად იმავე შინაარსის გადაწყვეტილების მიღებას (სუსგ, 20.04.06წ. Nბს-1291-866(კ-05); 18.10.18წ. Nბს-368-368(კ-18); 04.10.2018წ. Nბს-567-567(კ-18), 07.03.2019წ. Nბს-797(კ-18), თუმცა აღნიშნული ადმინისტრაციულ ორგანოს არ ათავისუფლებს სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაში ასახული მითითებების გათვალისწინების საჭიროებისაგან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით საბუთდება საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე დავის გადაწყვეტის კონკრეტული შედეგის მართლზომიერება, ხოლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში აისახება კონკრეტული, სამართლებრივი შედეგი. ამდენად, სარეზოლუციო ნაწილის დებულებები გაგებულ უნდა იქნეს გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამოტივაციო ნაწილში მოყვანილი სამართლებრივი საფუძვლების გათვალისწინებით (სუსგ 24.05.2018წ. Nბს-743-735(კ-16)). სსიპ შემოსავლების სამსახურის სადავო 03.04.2017წ. N8897 ბრძანება არ შეიცავს რაიმე დასაბუთებას კანონიერ ძალაში მყოფ გადაწყვეტილებაში ასახულ მითითებებთან დაკავშირებით, არ დგინდება, ამ მიმართულებით ფაქტობრივ გარემოებათა გამოკვლევა და შეფასება. როგორც სსიპ შემოსავლების სამსახურის 03.04.2017წ. სადავო ბრძანებაში, ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 22.06.2017წ. სადავო გადაწყვეტილებაში უგულებელყოფილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი ის გადაწყვეტილება, რომელთა აღსასრულებლადაც მოხდა აღნიშნული აქტების გამოცემა. სადავო აქტები არ შეიცავს არგუმენტირებულ მოსაზრებებს სასამართლოს მითითების გაზიარების შეუძლებლობასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატა თვლის, რომ მხოლოდ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების აღწერა და ნორმის ციტირება არ ქმნის ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილების საკმარის დასაბუთებას, სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია სადავო აქტის სასამართლოს იმ გადაწყვეტილებასთან შესაბამისობა, რომლის აღსასრულებლადაც მოხდა მისი გამოცემა.

არ არის სათანადოდ განსაზღვრული აგრეთვე დავის საგანი. მართალია მოცემულ დავაში გასაჩივრებულია სსიპ შემოსავლების სამსახურის 03.04.2017წ. ბრძანება, თუმცა გ. დ-ის ის საჩივარი, რომლის განხილვის შედეგადაც აღნიშნული ბრძანების გამოცემა მოხდა, არ არის საქმეში დაცული, რის გამო გ. დ-ის თავდაპირველი მოთხოვნის ზუსტი ფორმულირების, საჩივრის ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთების კონკრეტულად დადგენა ვერ ხერხდება. საკასაციო პალატა თვლის, რომ საჩივარზე გამოცემული აქტის კანონიერების შეფასება საჭიროებდა ორგანოში წარდგენილი საჩივრის გაცნობას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა და სადავო აქტების მიხედვით, გ. დ-ი სსიპ შემოსავლების სამსახურში წარდგენილი საჩივრით ითხოვდა თავისი კუთვნილი ავტომობილის დადებული ყადაღისაგან გათავისუფლებასა და დ. ბ-ის ქონების ყადაღის აქტიდან მის ამორიცხვას, თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ საქმეში არ არის დაცული არც ერთი აღნიშნული დოკუმენტი (ყადაღის დადების აქტი, დაყადაღებული ქონების აღწერა), დ. ბ-ის ქონების დაყადაღების აქტი ან კონკრეტულ ავტომობილზე ყადაღის დადების ბრძანება მოპასუხე ადმინისტრაციულ ორგანოებს არ წარმოუდგენიათ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის მიერ სათანადო მტკიცებულებათა გამოთხოვის მიუხედავად (ტ.2, ს.ფ.31). შესაბამისად, იმ გარემოების უტყუარად დადასტურებულად მიჩნევა, რომ დ. ბ-ის ქონების დაყადაღების აქტით ყადაღა დაედო აგრეთვე ჯერ დ. გ-ასთვის, ხოლო შემდგომში გ. დ-ისათვის გადაცემულ ავტომანქანას, არ არის დოკუმენტურად დასაბუთებული. სსკ-ის 102.3 მუხლის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ადმინისტრაციული ორგანოს მითითებით დ. ბ-ის ქონებას ყადაღა დაედო 24.02.2010წ., ხოლო ქონების დაყადაღების (აღწერის) აქტი 27.02.2010წ. შედგა. საგადასახადო კოდექსის აღნიშნულ პერიოდში მოქმედი რედაქციის მიხედვით ქონებაზე ყადაღის დადების თაობაზე საგადასახადო ორგანოს უფროსი/მისი მოადგილე გამოსცემდა ბრძანებას (87.3 მუხ.), ყადაღის დადება გულისხმობდა ამასთანავე ქონებაზე გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის ქონების აღწერას (87.2 მუხ.). ამდენად, კონკრეტულ ქონებაზე ყადაღის წარმოშობა უნდა დადასტურდეს ქონების აღწერა-დაყადაღების აქტით და უფლებამოსილი პირის მიერ გამოცემული სათანადო ბრძანებით. რომელიმე აღნიშნული დოკუმენტი საქმეში დაცული არ არის. აღნიშნული აქტების ჩანაცვლებას ვერ მოახდენს სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ წარდგენილი ელექტრონული პროგრამიდან ამონაწერი (ტ.2, ს.ფ. 34), რომლის თანახმად, ბ-ის ქონებაზე ყადაღის დადება 24.02.2010წ. მოხდა, რადგან გაურკვეველია ამ ქონების ფარგლებში რამდენად იყო მოქცეული სადავო ავტომანქანა.

ამასთანავე, საქმის მასალებით დგინდება, რომ სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 04.12.2017წ. წერილის (ტ.1, ს.ფ.120) თანახმად, ავტოსატრანსპორტო საშუალება „...“ სახელმწიფო ნომრით: ... რეალიზებულ იქნა 23.03.2012წ. გამართულ პირველ იძულებით აუქციონზე 4500 ლარად. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 22.06.2017წ. გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ 23.03.2012წ. გამართულ იძულებით აუქციონზე თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მიერ ავტომანქანა გაიყიდა მ. მ-იზე, აღნიშნული ავტომანქანის ყადაღადადებული ქონების აღწერის აქტიდან ამორიცხვის მოთხოვნით გ. დ-იმა სსიპ შემოსავლების სამსახურს მიმართა 19.06.2014წ.. ამდენად, ყადაღის წარმომშობ დოკუმენტაციაში სადავო ავტომანქანის მითითების შემთხვევაში, დგინდება, რომ ეს აქტები უკვე აღსრულებულია, ყადაღადადებული ავტომანქანა რეალიზებულია, თუმცა აღნიშნული არ გამორიცხავს სადავო აქტების არამართლზომიერების დადგენის მიმართ მოსარჩელის კანონიერი ინტერესის არსებობას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების და იმავე სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი. საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო პალატამ სრულად უნდა გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის გარემოებები, შეაფასოს სასამართლოს კანონიერ ძალაში მყოფი გადაწყვეტილებებით დადგენილი გარემოებები, გამოარკვიოს საგადასახადო გირავნობისა და ყადაღის ფარგლები. დავის ხელახლა განხილვისას, პალატამ უნდა გაითვალისწინოს ის გარემოებაც, რომ გ. დ-ის სარჩელით მოთხოვნილი ჰქონდა ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. დ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 12.03.2019წ. განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. სხირტლაძე

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ბ. სტურუა