საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ბს-595(2კ-22) 20 თებერვალი, 2023 წელი

თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა:

გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) - ი. გ-ე, ნ. გ-ე, თ. კ-ე, ნ. დ-ე, ლ. უ-ე, რ. ჭ-ე, ბ. ც-ე, დ. ჯ-ი, ლ. ჯ-ე, ა. ს-ა, მ. ზ-ი, მ. მ-ა, დ. გ-ა, მ. ჩ-ი, დ. ა-ე, ქ. ბ-ე, ნ. მ-ი, ნ. ქ-ი, მ. ს-ე, მ. ლ-ე, ე. კ-ი, მ. ჩ-ი, ქ. მ-ა, რ. დ-ე, თ. გ-ე, ნ. ბ-ე, ქ. ც-ი, ტ. ჟ-ი, თ. ჩ-ი, ი. დ-ე, რ. ს-ი, ხ. მ-ა, ი. ს-ე, მ. მ-ე, ზ. ჟ-ი, გ. ა-ე, ც. თ-ი, ე. ა-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (თავდაპირველი მოპასუხე) - სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გურიის რეგიონული ოფისი

დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

აღწერილობითი ნაწილი:

ი. გ-ემ, ნ. გ-ემ, თ. კ-ემ, ნ. დ-ემ, ლ. უ-ემ, რ. ჭ-ემ, ბ. ც-ემ, დ. ჯ-მა, ლ. ჯ-ემ, ა. ს-ამ, მ. ზ-მა, მ. მ-ამ, დ. გ-ამ, მ. ჩ-მა, დ. ა-ემ, ქ. ბ-ემ, ნ. მ-მა, ნ. ქ-მა, მ. ს-ემ, მ. ლ-ემ, ე. კ-მა, მ. ჩ-მა, ქ. მ-ამ, რ. დ-ემ, თ. გ-ემ, ნ. ბ-ემ, ქ. ც-მა, ტ. ჟ-მა, თ. ჩ-მა, ი. დ-ემ, რ. ს-მა, ხ. მ-ამ, ი. ს-ემ, მ. მ-ემ, ზ. ჟ-მა, გ. ა-ემ, ც. თ-მა და ე. ა-ემ 2019 წლის 30 მაისს სარჩელით მიმართეს ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს, რომლითაც სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 13 ივნისის №1/4-857 გადაწყვეტილების, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2019 წლის 3 მაისის №1-1218 ბრძანებისა და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ... 2016 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვეს. მოსარჩელეებმა ამავე სარჩელით იშუამდგომლეს სარჩელის უზრუნველყოფილს ღონისძიების გამოყენების თაობაზე, კერძოდ, მოითხოვეს ... საკადასტრო კოდის მქონე უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 7 ივნისის განჩინებით ი. გ-ის, ნ. გ-ის, თ. კ-ის და სხვათა (სულ 38 მოსარჩელის) წარმომადგენლის შუამდგომლობა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ დაკმაყოფილდა; ყადაღა დაედო ქალაქ ოზურგეთში, ...ს ქუჩაზე მდებარე ... საკადასტრო კოდის მქონე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას; აღნიშნული განჩინება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად.

სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 7 ივნისის განჩინება სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ საჩივრით გაასაჩივრა და მისი გაუქმება მოითხოვა.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 8 ივლისის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს უარი ეთქვა საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და საჩივარი საქმის მასალებთან ერთად განსახილველად გადაეგზავნა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივლისის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, უცვლელი დარჩა სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 7 ივნისის განჩინება.

ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილებით ი. გ-ის, ნ. გ-ის, თ. კ-ის და სხვათა (სულ 38 მოსარჩელის) სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 13 ივნისის №1/4-857 გადაწყვეტილება, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს 2019 წლის 03 მაისის №1-1218 ბრძანება და სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ... 2016 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილება. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2020 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს კვლავ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ.

კასატორი - სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია ის გარემოება, რომ სახელმწიფოს სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას მოსარჩელეებს არ გააჩნდათ რაიმე უფლება რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში და მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს 1983 წლის 11 აპრილის №86 გადაწყვეტილებაზე მითითებით, აღნიშნა, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს გასაჩივრებული აქტი - ქალაქ ოზურგეთში, ...ს ქუჩაზე მდებარე 1784 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ, იყო შემზღუდავი, ვინაიდინ აღნიშნული ბრძანება ხელყოფდა მოსარჩელეების საკუთრების უფლებას.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მონაცემთა მიმართ მოქმედებს უტყუარობის პრეზუმფცია, ვიდრე ისინი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად არ იქნება ცნობილი. ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე უფლების რეგისტრაციისას, მასზე კერძო პირის საკუთრების უფლება კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით არ ფიქსირდებოდა და არ არსებობდა რეგისტრაციის დამაბრკოლებელი რაიმე სახის ფაქტობრივი გარემოება. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ 2015 წლის 1 დეკემბერს წერილით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და სთხოვა ეცნობებინა რეგისტრირებულია /აღრიცხულია თუ არა საკუთრების უფლება ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში მდებარე უძრავ ქონებაზე. სსიპ-საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2015 წლის 15 დეკემბრის №... წერილით სსიპ-სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს ეცნობა, რომ მის დაინტერესებაში არსებული მიწის ნაკვეთების საზღვრებისა და მომიჯნავედ, საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული უძრავი ნივთების მიწის ნაკვეთების საზღვრებს შორის ზედდება არ დგინდებოდა. კასატორის მითითებით, აღნიშნულთან დაკავშირებით, გასათვალისწინებელია „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 23-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული უფლება გამორიცხავს იმავე უძრავ ნივთზე სარეგისტრაციოდ წარმოდგენილი სხვა უფლების რეგისტრაციას. სასამართლოს მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ სააგენტომ გასაჩივრებული აქტის გამოცემით დაარღვია კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლება, საფუძველს მოკლებულია. სასამართლო უდავოდ აღიარებს სადავო უძრავ ქონებაზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლებას, იმ პირობებში, როდესაც შესაბამის მარეგისტრირებელ ორგანოში არ იყო აღრიცხული ეს უფლება, ხოლო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებისა და ფიქსირების უპირობო გზა მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაა და ამ უფლების ნამდვილობაც რეესტრის მონაცემებით დგინდება.

კასატორი დამატებით აღნიშნავს, რომ, მართალია, სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს 1983 წლის 11 აპრილის №86 გადაწყვეტილების შესაბამისად, სამშენებლო კოოპერატივს საცხოვრებელი სახლების მშენებლობისთვის გამოეყო ოზურგეთში მდებარე 4000კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მოსარჩელეებს ამ აქტის მიმართ დღემდე აქვთ კანონიერი ნდობა, თუმცა კანონიერი მოლოდინი არ წარმოადგენს საკუთრების უფლებას და აღნიშნული გადაწყვეტილება ვერ იქნება მიჩნეული რეგისტრაციის მართლზომიერ დოკუმენტად, ვინაიდან, როგორც უკვე აღინიშნა, კოოპერატივს სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით არ გადასცემია. აღნიშნულ გარემოებებზე მითითებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

კასატორი - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო მიუთითებს იმავე ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებზე, რაზეც მიუთითებს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო და დამატებით აღნიშნავს, რომ ქალაქ ოზურგეთში, ...ს ქუჩაზე მდებარე 1784 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე (ს/კ ...) სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას, მათზე კერძო პირის საკუთრების უფლება კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით არ ფიქსირდებოდა. შესაბამისად, არ არსებობდა რეგისტრაციის დამაბრკოლებელი რაიმე სახის ფაქტობრივი გარემოება. კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს სადავო აქტების ბათილად ცნობის კანონისმიერი წინაპირობები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 მაისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრულ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს, რაც გამორიცხავს განსახილველი საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები, ვინაიდან:

- არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;

- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;

- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;

- კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივრებში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს უძრავ ნივთზე სახელმწიფოს საკუთრების უფლებების რეგისტრაციის კანონიერება, მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების შელახვის თვალსაზრისით. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელეებმა სადავო აქტების ბათილად ცნობა მოითხოვს იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ ქალაქ ოზურგეთში, ...ს ქუჩაზე მდებარე 1784 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მათ გააჩნდათ მართლზომიერი მფლობელობის უფლება. კერძოდ, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი გასული საუკუნის 80-იან წლებში გამოეყო მოსარჩელე ფიზიკური პირების მიერ შექმნილ საბინაო-სამშენებლო ამხანაგობას უვადო სარგებლობაში ბინათმშენებლობისათვის და მასზე დაიწყო საცხოვრებელი ბინის მშენებლობა, თუმცა აღნიშნული მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია ვერ მოახერხეს სარეგისტრაციო წარმოების პროცესში დაფიქსირებული რეგისტრირებულ მონაცემებთან ზედდების გამო.

საკასაციო პალატა თავდაპირველად მიუთითებს საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 28 ივლისის №376 დადგენილებით დამტკიცებული „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების წესზე“, რომლის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მართლზომიერი მფლობელი (მოსარგებლე) წარმოადგენს ფიზიკურ პირს, რომელსაც მესაკუთრედ რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე წარმოეშობა, ხოლო ამავე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მიწის მართლზომიერი მფლობელობის (სარგებლობის) დამადასტურებელ დოკუმენტად განიხილება 1994 წლამდე უძრავი ნივთის მფლობელად (მოსარგებლედ) ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში აღრიცხვის დამადასტურებელი ცნობა-დახასიათება თანდართული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტით (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), საკომლო წიგნიდან ამონაწერი, მებაღის წიგნაკი, „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების შესაბამისად, სოფლის (დაბის) ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების გადაწყვეტილებით შექმნილი მიწის რეფორმის კომისიის მიერ შედგენილი და სოფლის (დაბის) ყრილობაზე (საერთო კრებაზე) დამტკიცებული მიწების განაწილების სია, თანდართული მიწის გამოყოფის გეგმით ან მის გარეშე, ამ წესის მიზნებისათვის ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ორგანოების მიერ დამტკიცებული მიწის გადასახადის გადამხდელთა სია (საგადასახადო სია), „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე დადგენილი წესით, სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის მიმაგრების აქტი, მიწის ნაკვეთის გეგმა, სასამართლოს აქტი ან სხვა დოკუმენტი; „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე კოოპერაციული სასოფლო-სამეურნეო საწარმოს მშრომელთა საერთო კრებისა და კოოპერაციული სასოფლო-სამეურნეო საწარმოს სხდომის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები, რომლებიც დადასტურებულია ადგილობრივი თვითმმართველობის უფლებამოსილი ორგანოს მიერ. დასახელებული წესის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით კი, საკუთრების უფლების აღიარებას ექვემდებარება სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო ან/და არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთები.

ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად „მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწა განმარტებულია, როგორც სახელმწიფო საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელზედაც (მიწის ნაკვეთზე ან შენობა-ნაგებობაზე) ფიზიკურ ან კერძო სამართლის იურიდიულ პირს ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა ორგანიზაციულ წარმონაქმნს მართლზომიერი მფლობელობის უფლება წარმოეშვა ამ კანონის ამოქმედებამდე, ასევე ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივში აღრიცხული, 1994 წლამდე თვითნებურად დაკავებული მიწა. ამავე კანონის 4¹.1 მუხლით, მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უფლებამოსილია საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი – საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, რომელიც აღნიშნულ უფლებამოსილებას ახორციელებს კანონით დადგენილი წესით. მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარება ხორციელდება უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში მართლზომიერი მფლობელის (მოსარგებლის) საკუთრების უფლების რეგისტრაციით. მოცემულ შემთხვევაში, მართლზომიერი მფლობელობის უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად განხილულია მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1983 წლის 11 აპრილის №86 და 1986 წლის 20 აგვისტოს №209 გადაწყვეტილებები.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე მიწა წარმოადგენდა მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთრებას და მოქალაქეებს გადაეცემოდათ მხოლოდ სარგებლობის უფლებით უვადოდ ან დროებით. სსრ მიწის კოდექსის მე-13 მუხლის მიხედვით, სარგებლობისთვის მიწა გაიცემოდა მიზომვის წესით, რისი უფლებაც, სხვა ორგანოებთან ერთად, გააჩნდათ სახალხო დეპუტატების ადგილობრივი საბჭოს აღმასკომებს. მიწის სარგებლობაში გაცემის შესახებ დადგენილებას ან გადაწყვეტილებაში აღინიშნებოდა მიწის მიზომვის მიზანი და მიწათსარგებლობის ძირითადი პირობები. ამავე კოდექსის 24-ე მუხლის თანახმად, სარგებლობისათვის გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის მიზნობრივი დანიშნულების შესაბამისად, მიწათმოსარგებლეებს უფლება ჰქონდათ დადგენილი წესით აეგოთ საცხოვრებელი, საწარმოო, კულტურულ-საყოფაცხოვრებო და სხვა შენობა-ნაგებობები. 25-ე მუხლით კი, მიწათმოსარგებლეთა უფლებები დაცული იყო კანონით და მათთვის მიყენებული ზარალი ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას. მიწათსარგებლობის უფლების შეწყვეტის საფუძვლები მოწესრიგებული იყო საქართველოს სსრ მიწის კოდექსის 36-39-ე მუხლებით. ასეთი საფუძვლების არსებობა კი განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება. სსრ მიწის კოდექსის 113-ე მუხლის მეორე აბზაცის შესაბამისად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებს მიწის ნაკვეთები ინდივიდუალური საბინაო მშენებლობისთვის ეძლეოდათ უვადო სარგებლობაში.

განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ...ის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასკომის 1983 წლის 11 აპრილის №86 გადაწყვეტილებით, ქალაქ ოზურგეთში, ...ს ქუჩაზე მდებარე 4 000 კვ.მ მიწის ნაკვეთები გამოყოფა მოხდა იმ მიზნით, რომ მათზე უნდა განხორციელებულიყო კოოპერაციული ბინათმშენებლობა. აღმასკომის 1986 წლის 20 აგვისტოს №209 გადაწყვეტილებით მახარაძის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომთან შეიქმნა საბინაო საამშენებლო კოოპერატივი 54 მოქალაქისათვის და დადგინდა №86 გადაწყვეტილებით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის გადაცემა ამავე კოოპერატივისათვის უვადო სარგებლობაში. დადგენილია, რომ მოსარჩელეთა მიერ მშენებლობისთვის შეტანილი იქნა გარკვეული თანხები (მშენებლობის ღირებულების 30%), მშენებლობა დაიწყო 1987 წელს, თუმცა ორი სართულის აშენების შემდეგ მალევე შეჩერდა. აღსანიშნავია, რომ 1998 წლის „სახელმწიფოს ვალის შესახებ“ საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფომ საშინაო ვალად აღიარა კოოპერაციულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით აღებული ვალდებულება. ფინანსთა სამინისტროს 2005 წლის 11 მარტის №მ-54-ის ბრძანების მიხედვით, ოზურგეთში კოოპერატიულ ბინათმშენებელობასთან დაკავშირებული ვალდებულებების ინვენტარიზაციისას 2005 წლის 17 მარტს კოოპერატივისა და სამინისტროს თანამშრომლებს შორის შედგა აქტი, რომლის მიხედვითაც დადგინდა, რომ კოოპერატივის წევრების მიერ ასაშენებელი შენობის საერთო ღირებულებას შეადგენდა 665 100 მანეთი. ასევე დადგინდა, რომ კოოპერატივის წევრებს ამ თანხიდან გადახდილი ჰქონდა 268 200 მანეთი, ანუ სახლის ღირებულების 30% .

საქმის მასალებით ასევე დასტურდება, რომ ქალაქ ოზურგეთში, ... ქუჩაზე (ს/კ ...) მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 1784.99 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, 2016 წლის 13 ივნისის სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს №1/4-857 ბრძანების საფუძველზე, დარეგისტრირდა სახელმწიფო საკუთრებად, რაც მოსარჩელეთათვის ცნობილი გახდა მაშინ, როცა 2018 წლის 27 აგვისტოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს გურიის რეგიონულ ოფისს განცხადებით მიმართა ერთ-ერთმა მოსარჩელემ - ი. გ-ემ და №... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის სახელზე ქალაქ ოზურგეთში, ...ს ქუჩაზე მიწის ნაკვეთის სახელმწიფო პროექტის ფარგლებში საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოითხოვა, რა დროსაც დაფიქსირდა ზედდება ორ ნაკვეთთან, კერძოდ, ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ 24 კვ.მ ფართის მქონე უძრავ ქონებასთან, რომლის მესაკუთრე იყო თ. კ-ე და ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ 1784 კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთთან (შენობა-ნაგებობით), რომელიც, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 15 ივნისის ... გადაწყვეტილების შესაბამისად, რეგისრტირებული იყო სახელმწიფოს სახელზე.

დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებათა და მათ მომწესრიგებელ სამართლებრივ ნორმათა ურთიერთშეჯერების შედეგად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მსჯელობას და ასევე მიუთითებს „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის (ძალადაკარგულია 20/09/2007წ) მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტზე, რომლის მიხედვით, ფიზიკური და იურიდიული პირებისათვის დადგენილი წესით ბინათმშენებლობისათვის გამოყოფილი მიწის ნაკვეთი, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით კერძო საკუთრებად არ გამოცხადებულა, უსასყიდლოდ გადადის მათ საკუთრებაში, გარდა იმ მიწის ნაკვეთებისა, რომლებიც გამოყოფილი ჰქონდათ სახელმწიფო უწყებებსა და ორგანიზაციებს საბინაო მშენებლობისათვის. აღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესით, ფიზიკური პირების მიერ შექმნილი ამხანაგობისათვის ბინათმშენებლობის მიზნით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთი კანონისმიერად გამოცხადდა მათ საკუთრებად, მსგავსად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლის, რომლის მიხედვითაც ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები. მსგავს რეგულაციას ითვალისწინებს აგრეთვე „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ" კანონის ამოქმედების თაობაზე საქართველო პარლამენტის 1996 წლის 22 მარტის №166-IIს დადგენილების მე-2 პუნქტი, რომლის მიხედვითაც, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48, 1992 წლის 6 თებერვლის №128, 1992 წლის 10 მარტის №290, 1992 წლის 22 სექტემბრის №949, 1993 წლის 16 იანვრის №39, 1993 წლის 24 თებერვლის №148, 1993 წლის 28 ივნისის №503, 1994 წლის 29 ნოემბრის №815, 1995 წლის 10 მარტის №129 დადგენილებების, საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს 1992 წლის 21 ოქტომბრის დეკრეტის, საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 1994 წლის 30 დეკემბრის №249 განკარგულების, 1995 წლის 22 თებერვლის №45 ბრძანებულების, საქართველოს პრეზიდენტის 1996 წლის 11 თებერვლის №166 ბრძანებულების მოთხოვნების შესაბამისად საქართველოს მოქალაქეთა კომლებისათვის, ოჯახებისათვის გაცემული მიწის ნაკვეთები, აგრეთვე 1992 წლამდე მათ კანონიერ სარგებლობაში არსებული საბაღე, საბოსტნე, სააგარაკო, სამოსახლო, საკარმიდამო ნაკვეთები ცხადდება მათ კერძო საკუთრებად და შესაბამისად, მათ მიმართ გამოიყენება კანონი „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“.

ზემოაღნიშნული საკანონმდებლო ნორმების საფუძველზე საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ, ვინაიდან ადგილობრივი თვითმმართველობის მიერ მოსარჩელე ფიზიკური პირების მონაწილეობით შექმნილ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივს კანონით დადგენილი წესით ჰქონდა გამოყოფილი მიწის ნაკვეთი და ამ მიწაზე არსებობდა მშენებარე ობიექტი, რომელიც აშენდა ამხანაგობის წევრთა ფულადი შენატანებით, მოგვიანებით კი, „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ კანონის მე-6 პუნქტის საფუძველზე გამოცხადდა მენაშენეთა საკუთრებად, სახელმწიფომ დაადასტურა მასზე კოოპერატივის წევრი ფიზიკური პირების მართლზომიერი უფლება, რამაც წარმოშვა აღნიშნულ პირთა უფლება მოითხოვონ საკუთრების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია. ამდენად, დასტურდება, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოების მხრიდან არ არის დაცული საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5, 53-ე, 96-97-ე მუხლების მოთხოვნები, სადავო აქტების მიღებით შეილახა მოსარჩელეთა კანონიერი უფლებები და ინტერესები, რაც მათი ბათილად ცნობის უპირობო საფუძველს ქმნის.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოების მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი

მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე

ნ. სხირტლაძე