საქმე #ბს-1083(2კ-22) 16 თებერვალი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: გოჩა აბუსერიძე

ბიძინა სტურუა

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინების გაუქმების თაობაზე.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2017 წლის 31 ივლისს გ.ხ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების - სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს მიმართ.

მოსარჩელის განმარტებით, 2017 წლის 23 მაისის მდგომარეობით, გ.ხ-ს (პ/ნ ... ) ერიცხება ნარჩენი დავალიანება, სულ 3 269.82 ლარი (ძირითადი - 1803 ლარი, საურავი - 1466.82 ლარი). აღნიშნული დავალიანების თაობაზე გ.ხ-ს 2017 წლის 3 მაისს გაეგზავნა #21-11/64386 წერილი.

მოსარჩელის მითითებით, 2017 წლის 3 მაისამდე მოსარჩელეს არ ჰქონია კონკრეტული ინფორმაცია სადავო დარიცხვებთან დაკავშირებით. მოსარჩელემ არსებული წესით საჩივარი წარადგინა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლითაც 03.05.2017წ. #21-11/64386 წერილისა და ე.წ. ავტომატურ რეჟიმში განხორციელებული დარიცხვებისა და ჯარიმების გაუქმება მოითხოვა, თუმცა სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ მიღებული 06.06.2017წ. #15433 ბრძანებით, საჩივარი დარჩა განუხილველი.

მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ზემოხსენებული ბრძანება მან არსებული წესით გაასაჩივრა ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოში, რომელმაც 2017 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით საჩივარი არ დააკმაყოფილა.

ამდენად, მოსარჩელემ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 მაისის #21-11/64386 წერილისა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 6 ივნისის #15433 ბრძანების ბათილად ცნობა და გ.ხ-ის (პ/ნ ... ) დარიცხული ძირითადი გადასახადებისა და საურავებისაგან გათავისუფლება, ასევე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილების (საჩივარი #4130/2/2017) ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 2 აგვისტოს განჩინებით გ.ხ-ის სარჩელი განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ.ხ-ის (პ/ნ ... ) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 6 ივნისის #15433 ბრძანება და 2017 წლის 3 მაისის #21-11/64386 წერილი; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება (საჩივარი #4130/2/2017); სსიპ შემოსავლების სამსახურს, საკითხის სრულყოფილად გამოკვლევის შემდეგ, გ.ხ-ის (პ/ნ ... ) საჩივართან დაკავშირებით, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა დაევალა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა, რომლებმაც გასაჩივრებულ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინებით სსიპ შემოსავლების სამსახურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 17 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებაზე, რომელმაც მიიჩნია, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს არსებითად უნდა განეხილა გ.ხ-ის საჩივარი, რა დროსაც შეფასება უნდა მისცემოდა მოთხოვნილი საკითხის გადასაწყვეტად არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებებს, მათ შორის, ხომ არ არსებობდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-5 ან/და მე-7 ნაწილებით გათვალისწინებული, გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძვლები.

სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს აღნიშნულ მსჯელობას და მიიჩნია, რომ გადასახადის გამახდელის მიმართ საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-5 ან/და მე-7 ნაწილის გამოყენების წინაპირობებზე მსჯელობა, განსახილველი შემთხვევის მიმართ, არარელევანტური იყო. თუმცა, მიუხედავად პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობისა, სააპელაციო პალატა არსებითად დაეთანხმა შემაჯამებელ დასკვნას და მიიჩნია, რომ სადავო აქტები გამოცემული იყო საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევა-შესწავლისა და შეფასების გარეშე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სადავოა არა 2012-2013 წლების ქონების გადასახადის დარიცხვის კანონიერება, არამედ დარიცხული გადასახადის შემცირება. გადასახადის გადამხდელი მიიჩნევს, რომ საანგარიშო პერიოდში მას არ ჰქონდა შემოსავლები, შესაბამისად, არსებობდა დარიცხული გადასახადების შემცირების საფუძველი

სააპელაციო პალატის მითითებით, ქონების გადასახადის, ქონების გადასახადის გადამხდელის და დასაბეგრი ქონების ცნებებს, ქონების გადასახადის განაკვეთებსა, ქონების გადასახადის გამოანგარიშებისა და გადახდის წესს, გადასახადებისგან გათავისუფლების საფუძვლებს განსაზღვრავს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის XXIX კარი (მე-200-206-ე მუხლები), რომელთა ერთობლივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ როგორც სადავო პერიოდში, ისე დღეს მოქმედი რედაქციითაც, ქონების გადასახადის გადამხდელი ფიზიკური პირი ხდება ერთდროულად ორი პირობის არსებობისას: სახეზეა დასაბეგრი ქონება და ამ პირის ოჯახის მიერ მიმდინარე კალენდარული წლის წინა წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლები, რომელიც აღემატება 40 000 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-13 ნაწილის (როგორც სადავო პერიოდში, ისე დღეს მოქმედი რედაქციით) შესაბამისად, როცა საანგარიშო წლის წინა პერიოდის მიხედვით ქონების გადასახადის დეკლარაცია წარდგენილია ან დარიცხულია ქონების გადასახადი საგადასახადო ორგანოს მიერ და გადასახადის გადამხდელს არ უცნობებია საგადასახადო ორგანოსთვის დეკლარაციის არწარდგენის შესახებ, საგადასახადო ორგანო უფლებამოსილია წინა საანგარიშო წლის მონაცემების მიხედვით გადასახადის გადამხდელს პროგრამულად დაარიცხოს ქონების გადასახადი. ამ შემთხვევაში ითვლება, რომ გადასახადის გადამხდელმა განახორციელა საგადასახადო ანგარიშგება, ხოლო საგადასახადო ორგანომ მას წარუდგინა საგადასახადო მოთხოვნა, რომლის მიხედვითაც, საგადასახადო ვალდებულება შესაბამისი პერიოდის მიხედვით ბოლო დეკლარირებულის (დარიცხულის) ტოლია.

თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პირს ქონების გადასახადის გადამხდელად აქცევს არა წინა წლის დეკლარირებულ მონაცემებში ცვლილების შეუტანლობა, არამედ დასაბეგრი ქონების ქონა. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, კანონით გათვალისწინებული პროცედურებით მართებულად მოხდა თუ არა გადასახადის დარიცხვის პროცედურის განხორციელება, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის ზემოთ მოყვანილი ნორმების დანაწესისა და საგადასახადო კანონმდებლობის მიზნების გათვალისწინებით, წარდგენილი განცხადების განხილვის ფარგლებში, საგადასახადო ორგანოს მხრიდან შეფასებას საჭიროებდა იმ საკითხის გამორკვევა, შეიძლებოდა თუ არა პირისათვის იმ გადასახადის გადახდის მოთხოვნა, რომლის გადახდაზე ვალდებულ პირსაც იგი აღარ წარმოადგენდა და ინარჩუნებდა თუ არა დარიცხული გადასახადი სავალდებულო ხასიათს, როდესაც არ არსებობდა გადასახადით დაბეგვრის ობიექტი. სწორედ აღნიშნული გარემოებების შეუფასებლობის გამო, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურს არ ჩაუტარებია სრულყოფილი ადმინისტრაციული წარმოება გ.ხ-ის 01.05.2017წ. განცხადებასთან დაკავშირებით, რათა პირველ რიგში გამოერკვია, რას ითხოვდა განმცხადებელი ადმინისტრაციული ორგანოსგან და რა ფაქტობრივ გარემოებებს ეფუძნებოდა მისი მოთხოვნა.

სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლის მიერ გაჟღერებულ პოზიციაზე მასზედ, რომ 2012-2013 წლების დარიცხვებთან დაკავშირებით, მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო, როგორც სსიპ შემოსავლების სამსახური, ისე დავის განმხილველი ორგანო, მოკლებული იყო შესაძლებლობას, გადაესინჯა განხორციელებული დარიცხვები. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აღნიშნული და მიუთითა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 61-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია ძალადაკარგულად გამოაცხადოს კანონის შესაბამისად გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუ არსებობს ახლად აღმოჩენილი ან ახლად გამოვლენილი გარემოება, აგრეთვე შესაბამისი სამეცნიერო-ტექნიკური აღმოჩენა ან გამოგონება, რაც ადმინისტრაციულ ორგანოს ართმევს შესაძლებლობას გამოსცეს ასეთი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და ადმინისტრაციული აქტის მოქმედებამ შეიძლება მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ ინტერესებს. ახლად აღმოჩენილად ან ახლად გამოვლენილად კი, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 299-ე მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად, ჩაითვლება ისეთი გარემოებები ან მტკიცებულებები, რომლებიც მომჩივანმა არ იცოდა და არ შეეძლო სცოდნოდა მისთვის არასასურველი გადაწყვეტილების მიღებამდე და რომელთა დროულად წარდგენა გამოიწვევდა მომჩივნისათვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების მიღებას.

სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნულ საკითხებზე მსჯელობას გადასახადის გადამხდელის უფლებების რეალიზების მიზნით, მნიშვნელობა ექნებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გადასახადის გადამხდელს სადავო საკითხის მიმართ კვლავ გააჩნდა იურიდიული ინტერესი. გადასახადის გადამხდელის იურიდიული ინტერესი კი არსებობს მაშინ, როდესაც სადავო პერიოდში დარიცხული გადასახადების შემცირება (სასამართლოში დავის განხილვის დროისთვის გადამხდელს ბიუჯეტის წინაშე ვალდებულება არ ერიცხება) უკავშირდება უშუალოდ გადამხდელის მიერ არსებული საგადასახადო დაფარვის მიზნით გადასახადის გადახდას, ვინაიდან საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 63-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ გადასახადის გადამხდელის მიერ გადახდილი გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის, საბაჟო სანქციის) თანხა აღემატება დარიცხული გადასახადების ან/და სანქციების (მათ შორის, საბაჟო სანქციის) თანხას, საგადასახადო ორგანო გადასახადის გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე, ამ მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს 1 თვისა, უბრუნებს გადასახადის გადამხდელს ზედმეტად გადახდილ თანხას.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ გ.ხ-ის განცხადება სსიპ შემოსავლების სამსახურს არ განუხილავს კანონით დადგენილი წესით. წარმოდგენილი მასალები ადასტურებდა სადავო საკითხისადმი ადმინისტრაციული ორგანოს ფორმალურ მიდგომას, რაც გასაჩივრებული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა.

სააპელაციო პალატამ, ასევე, მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დავის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32.4 მუხლის საფუძველზე გადაწყვეტა, რამდენადაც სადავო საკითხის შეფასება მოპასუხის უფლებამოსილებას განეკუთვნება. ამასთან, ადმინისტრაციული ორგანოს პრეროგატივაა, მის კომპეტენციაში შემავალი საკითხი გადაწყვიტოს არა მხოლოდ კანონიერების პრინციპზე დაყრდნობით, არამედ მიზანშეწონილობის კრიტერიუმების მხედველობაში მიღებით.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

კასატორი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტზე, მე-8 მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, 205-ე მუხლის მე-12 და მე-13 ნაწილებზე, ასევე, 69-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება იმისა, თუ რატომ არ/ვერ მოახდინა მოსარჩელემ 2012-2013 წლების ქონების გადასახადის დაზუსტება ისე, როგორც მან აღნიშნული 2017 წლის 12 აპრილს განახორციელა 2014-2016 წლების ქონების გადასახადის ნულოვანი დეკლარაციების წარდგენის გზით, მით უფრო, რომ 2012 წლის 11 აგვისტოდან იგი პატიმრობაში არ იმყოფებოდა. შესაბამისად, კასატორის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება ახლად აღმოჩენილ გარემოებებზე მასზედ, რომ თითქოს მოსარჩელემ პატიმრობაში ყოფნის გამო ვერ შეძლო საგადასახადო დეკლარაციის წარდგენა.

კასატორი მიუთითებს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 269-ე მუხლის მე-5 ნაწილზე, 299-ე მუხლის მე-7 ნაწილზე და განმარტავს, რომ ზემოხსენებული ნორმებიდან გამომდინარე, პატიმრობა არ შეიძლება შეფასდეს როგორც დაუძლეველი ძალა, ახლადაღმოჩენილი გარემოება. ამასთან, ასეთი შეფასების შემთხვევაშიც, მოსარჩელეს შეეძლო საგადასახადო დეკლარაციის წარდგენა წარმომადგენლის მეშვეობით, ასევე, საპატიმრო სასჯელის მოხდის შემდგომაც, რასაც სააპელაციო სასამართლომ არ მისცა სამართლებრივი შეფასება. გარდა ამისა, კასატორისათვის გაუგებარია, როგორ უნდა იმსჯელოს შემოსავლების სამსახურმა ახლად აღმოჩენილ გარემოებაზე, მაშინ, როდესაც ცხადია, რომ მოსარჩელემ იცოდა თავისი ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ.

კასატორის შეფასებით, გაუგებრობას იწვევს სააპელაციო სასამართლოს მითითება დავის განმხილველი ორგანოების მიერ კანონით დადგენილი პროცედურული ნორმების დაცვის დაუშვებლობაზე, როდესაც არ არსებობდა დაბეგვრის ობიექტი. კასატორი აღნიშნავს, რომ პირველ რიგში, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით ადმინისტრაციულ ორგანოებს კანონით დადგენილი ფორმალობების განუხრელი დაცვა ევალებათ და მისი შეუსრულებლობა, კანონით განსაზღვრულ პასუხისმგებლობასაც კი იწვევს. მეორე მხრივ, კასატორისათვის გაუგებარია, სასამართლომ რა დოკუმენტზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ დაბეგვრის ობიექტი არ არსებობდა. აღნიშნული პერიოდი ხანდაზმულია და მის შესწავლას კრძალავს საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, ასევე, გადასახადის გადამხდელსაც არ აქვს ვალდებულება, შეინახოს ხანდაზმული პერიოდის დოკუმენტაცია. შესაბამისად, კასატორისათვის გაუგებარია, რა სამართლებრივი საფუძვლით უნდა განხორციელდეს 2012-2013 წლების დარიცხვაზე შინაარსობრივად მსჯელობა.

კასატორის - სსიპ შემოსავლების სამსახურის განმარტებით, საგადასახადო ორგანომ მიიღო კანონშესაბამისი გადაწყვეტილება საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა და ჩათვალა, რომ ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოეკვლია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიეღო ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. კერძოდ, სასამართლოს შეფასებით, შემოსავლების სამსახურმა არ იმსჯელა გ.ხ-ის საჩივარში მოყვანილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და შეფასება არ მისცა იმ გარემოებას, შეიძლება თუ არა პირს მოეთხოვოს იმ გადასახადის გადახდა, რომლის გადახდაზე ვალდებულ პირს იგი აღარ წარმოადგენს და ინარჩუნებს თუ არა დარიცხული გადასახადი სავალდებულო ხასიათს, როდესაც არ არსებობდა გადასახადით დაბეგვრის ობიექტი, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 2012 წლის აგვისტოს ბოლოს უკვე მას აღარ უფიქსირდებოდა შემოსავალი.

კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ დასახელებული გარემოებები გ.ხ-ს არ ათავისუფლებდა საგადასახადო ვალდებულების შესრულებისაგან, კერძოდ, მას უნდა ეცნობებინა საგადასახადო ორგანოსათვის, რომ არ გააჩნდა დეკლარირების ვალდებულება, ან თავად წარედგინა ნულოვანი კორექტირებული დეკლარაცია, რაც გადამხდელის მხრიდან არ განხორციელებულა, რის გამოც, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-13 ნაწილის გათვალისწინებით, მას გადასახადი პროგრამულად დაერიცხა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები.

განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილი სარჩელით მოთხოვნილია სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 მაისის #21-11/64386 წერილისა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 6 ივნისის #15433 ბრძანების ბათილად ცნობა და გ.ხ-ის (პ/ნ ... ) დარიცხული ძირითადი გადასახადებისა და საურავებისაგან გათავისუფლება, ასევე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილების (საჩივარი #4130/2/2017) ბათილად ცნობა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2017 წლის 1 მაისს გ.ხ-მა განცხადებით მიმართა სსიპ შემოსავლების სამსახურს და დარიცხული გადასახადების შემცირება მოითხოვა, თუმცა 2017 წლის 3 მაისის #21-11/64386 წერილით განმცხადებელს უარი ეთქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 6 ივნისის #15433 ბრძანებით გ.ხ-ის საჩივარი, რომლითაც ის არ ეთანხმებოდა მის მიმართ 2012-2013 წლებში ქონების გადასახადის დარიცხვას, დარჩა განუხილველად. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა მიუთითა იმავე ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებზე, რაზეც ყურადღება გამახვილდა 2017 წლის 13 მაისის #21-11/64386 წერილში, კერძოდ, ადმინისტრაციულმა ორგანომ მიუთითა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, თუ გასაჩივრებულ საგადასახადო მოთხოვნაში ასახულია აღიარებული საგადასახადო დავალიანება, საჩივარი არ განიხილება აღიარებული საგადასახადო დავალიანების ნაწილში. შესაბამისად, შემოსავლების სამსახურმა მიიჩნია, რომ ფ/პ გ.ხ-ის საჩივარი უნდა დარჩენილიყო განუხილველად.

საქმის მასალებით, ასევე, დადგენილია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2017 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილებით გ.ხ-ის #4130/2/2017 საჩივარი, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 6 ივნისის #15433 ბრძანების გაუქმების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. დავების განმხილველმა ორგანომ საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის საფუძვლად მიუთითა, რომ შემოსავლების სამსახურის მომსახურების დეპარტამენტის 28.06.2017წ. #78082-21-11 სამსახურებრივი ბარათის შესაბამისად, დარიცხვა განპირობებული იყო შემდეგი გარემოებებით: გ.ხ-ის მიერ 28.04.2011წ. წარმოდგენილ იქნა 2011 წლის ფიზიკური პირის ქონების გადასახადის წლიური დეკლარაცია, რომლის მიხედვით, ფიზიკური პირისა და მისი ოჯახის მიერ მიღებული შემოსავალი 2010 წელს შეადგენდა 40 000 - 100 000 ლარს. შედეგად, 2011 წელს მიწაზე ქონების გადასახადში მას დაერიცხა 22 ლარი, ქონების გადასახადში - 880 ლარი, სულ - 902 ლარი. გადასახადის გადამხდელმა დადგენილ ვადაში გადაიხადა დარიცხული თანხა. ამასთან, ვინაიდან გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ორგანოში საგადასახადო წლის 1 ნოემბრამდე არ ყოფილა წარდგენილი დეკლარაციის არწარდგენის გადაწყვეტილება, 2012-2016 წლების დარიცხვა, 902 ლარის ოდენობით თითოეულ წელს, განხორციელდა ავტომატურ რეჟიმში საგადასახადო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-13 ნაწილის შესაბამისად, რომლის თანახმადაც, დარიცხულ გადასახადებზე გამოცემული საგადასახადო მოთხოვნა ითვლება ჩაბარებულად, ხოლო დარიცხული გადასახადი აღიარებულად. შესაბამისად, რამდენადაც საგადასახადო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-13 ნაწილის შინაარსის გათვალისწინებით, მომჩივნის პირად ბარათზე არსებული დავალიანება (სადავო თანხა) წარმოშობილი იყო მის მიერ წარდგენილი ქონების გადასახადის დეკლარაციების საფუძველზე, საბჭომ მიიჩნია, რომ შემოსავლების სამსახურის გადაწყვეტილება, აღიარებული საგადასახადო დავალიანების გამო საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე, მართლზომიერი იყო და არ არსებობდა მისი გაუქმების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ სადავო აქტების შინაარსის გათვალისწინებით, გადასახადის გადამხდელს დარიცხვის კანონიერება სადავოდ არ გაუხდია, მისი პრეტენზია მხოლოდ არსებული ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით დარიცხული გადასახადების შემცირებას შეეხებოდა. თუმცა სსიპ შემოსავლების სამსახურმა არსებითად არ განიხილა გ.ხ-ის მოთხოვნა და არ შეაფასა განცხადებაში მითითებული ის გარემოებები, რაზეც გადასახადის გადამხდელი ამყარებდა თავის პრეტენზიას დარიცხული გადასახადების შემცირების თაობაზე. შედეგად, სამსახურმა განუხილველად დატოვა გ.ხ-ის საჩივარი მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ საგადასახადო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-13 ნაწილის შესაბამისად, წინა დეკლარირების გათვალისწინებით გადასახადის გადამხდელისთვის ავტომატურად დარიცხულ გადასახადზე გამოცემული საგადასახადო მოთხოვნა ითვლებოდა ჩაბარებულად, ხოლო დარიცხული გადასახადი აღიარებულად და ამავე კოდექსის 301-ე მუხლის „ლ“ ქვეპუნქტი არ უშვებდა დავის დაწყების შესაძლებლობას აღიარებულ საგადასახადო დავალიანებაზე. სსიპ შემოსავლების სამსახურის ბრძანება, ასევე, უცვლელად იქნა დატოვებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს მიერ.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმის მასალებით დადგენილად მიჩნეულ იმ გარემოებაზე, რომ 2017 წლის 23 მაისის მდგომარეობით გ.ხ-ს ქონების გადასახადში ერიცხებოდა ნარჩენი დავალიანება, სულ 3 269.82 ლარი (ძირითადი - 1 803 ლარი, საურავი - 1 466.82 ლარი). თუმცა საქმეში წარმოდგენილია 01.01.2021წ.-დან 12.11.2021წ.-მდე პერიოდისთვის შედარების აქტი, რომლის მიხედვითაც, გ.ხ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე საგადასახადო დავალიანება არ ერიცხება და მეტიც, სალდო საანგარიშო პერიოდის დასასრულისთვის (11.11.2021წ. მდგომარეობით) არის ძირითადი - 0 ლარი, ჯარიმა - 0 ლარი, საურავი - 0 ლარი, ზედმეტობა (სხვა გადასახადებში) – 580.67 ლარი. ამავე შედარების აქტის მიხედვით, სალდო საანგარიშო პერიოდის დასაწყისისთვის (31.12.2020წ. მდგომარეობით) სხვა გადასახადებში შეადგენდა - 0.67 ლარს, ხოლო საანგარიშო პერიოდის ვალდებულებების ანგარიშგების მიხედვით აღნიშნულ პერიოდში სხვა გადასახადებში სულ ბიუჯეტში გადახდილ იქნა 580 ლარი.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ საქალაქო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების დროისთვის გ.ხ-ს არ ერიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება, რომლის შემცირების მოთხოვნითაც გადასახადის გადამხდელმა მიმართა შემოსავლების სამსახურს, თუმცა არც პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე და არც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, მხარეებს არ მიუთითებიათ, რა გახდა გ.ხ-ის საგადასახადო დავალიანების გაუქმების საფუძველი - გადასახადის გადამხდელმა გადაიხადა სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე არსებული დავალიანება, თუ ადგილი ჰქონდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევას (მაგ. საგადასახადო ამნისტია). აღნიშნული გარემოების გამოკვლევა-შეფასებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს, რადგან გადასახადის გადამხდელის მიერ კუთვნილი ვალდებულების შესრულება იურიდიულ ინტერესს სძენს მის მიერ წარმოდგენილ სარჩელს, ვინაიდან სადავო აქტების ბათილად ცნობითა და საკითხის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ხელახალი განხილვის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილებით, გადასახადის გადამხდელს შესაძლოა შეუმცირდეს 01.05.2017წ. განცხადებით მოთხოვნილი საგადასახადო ვალდებულება და წარმოეშვას ზედმეტად გადახდილი თანხების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) დაბრუნების მოთხოვნის უფლება. სწორედ ამ გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას ან ინტერესს.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს გადასახადის გადამხდელის მითითებებზე, კერძოდ, იგი აღნიშნავს, რომ საანგარიშო პერიოდში მას არ ჰქონდა შემოსავლები, შესაბამისად, არსებობს დარიცხული გადასახადების შემცირების საფუძველი.

საკასაციო სასამართლოს მითითებით, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-200-206-ე მუხლების ერთობლივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ როგორც სადავო პერიოდში, ისე დღეს მოქმედი რედაქციითაც, ფიზიკური პირს ქონების გადასახადის გადახდის ვალდებულება წარმოეშვება ერთდროულად ორი პირობის არსებობისას: (1) როდესაც სახეზეა დასაბეგრი ქონება და (2) ამ პირის ოჯახის მიერ მიმდინარე კალენდარული წლის წინა წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლები აღემატება 40 000 ლარს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მიუხედავად საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 205-ე მუხლის მე-13 ნაწილის დანაწესისა, პირს ქონების გადასახადის გადამხდელად აქცევს არა წინა წლის დეკლარირებულ მონაცემებში ცვლილების შეუტანლობა, არამედ დასაბეგრი ქონების ქონა. შესაბამისად, იმისაგან დამოუკიდებლად, ფორმალური თვალსაზრისით, სწორად განხორციელდა თუ არა გადასახადის დარიცხვის პროცედურა, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის დანაწესებისა და საგადასახადო კანონმდებლობის მიზნების გათვალისწინებით, საგადასახადო ორგანოს მხრიდან წარდგენილი განცხადების განხილვის ფარგლებში, შეფასებას საჭიროებდა იმ საკითხის გამორკვევა, შეიძლება თუ არა პირს მოეთხოვოს იმ გადასახადის გადახდა, რომლის გადახდაზე ვალდებულ პირსაც იგი აღარ წარმოადგენს, ამასთან, ინარჩუნებს თუ არა დარიცხული გადასახადი სავალდებულო ხასიათს მაშინ, როდესაც დგინდება, რომ არ არსებობდა გადასახადით დაბეგვრის ობიექტი. ხსენებულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურს არ ჩაუტარებია სრულყოფილი ადმინისტრაციული წარმოება გ.ხ-ის 01.05.2017წ. განცხადების განხილვასთან დაკავშირებით, რათა პირველ რიგში გამოერკვია, თუ რას ითხოვდა განმცხადებელი ადმინისტრაციული ორგანოსაგან და რა ფაქტობრივ გარემოებებს ეფუძნებოდა მისი მოთხოვნა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს _ წარმატების პერსპექტივა.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ვაჩაძე

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

ბ. სტურუა