საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-883(2კ-21) 21 თებერვალი, 2023 წელიქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, გენადი მაკარიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოპასუხეები) – 1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო; 2. სსიპ შემოსავლების სამსახური
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ი/მ გ. მ-ი
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 ივნისის განჩინება
დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
ი/მ გ. მ-მა 2018 წლის 29 ოქტომბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას და მოპასუხეთა წრისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ მოითხოვა სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №26730 ბრძანებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილებით ი/მ გ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №26730 ბრძანება და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 ივნისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სსიპ შემოსავლების სამსახურმა.
კასატორთა განმარტებით, საგადასახადო დავის ფარგლებში, დავის განმხილველი ორგანოების მიერ, საკითხი ზედმიწევნით იქნა შესწავლილი და აუდიტის დეპარტამენტში არაერთხელ დაბრუნდა განსახილველად, ხოლო აუდიტის დეპარტამენტის მიერ, თავი მხრივ, დავის განმხილველი ორგანოს მითითების შესაბამისად მოხდა დარიცხვის გადასინჯვა/გადამოწმება, რის შედეგადაც, ინდ. მეწარმეს შეუმცირდა დარიცხვა.
კასატორების მითითებით, იქედან გამომდინარე, რომ აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 27 ივლისის №19915 ბრძანება და 2018 წლის 28 ივლისის №149-15 საგადსახადო მოთხოვნა გამოცემულია შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანების მიხედვით და მისი შინაარსის სრული გათვალისწინებით, მართებულია შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №26730 ბრძანება საჩივრის განუხილველად დატოვებისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.
კასატორი ადმინისტრაციული ორგანოების განმარტებით, ადმინისტრაციული წარმოების მიმდინარეობისას, გადაწყვეტილება საქმის გარემოებების სრულყოფილად შესწავლის შედეგად იქნა მიღებული. ამდენად, კასატორების მოსაზრებით, სადავო ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები კანონშესაბამისია და არ არსებობს მათი გაუქმების საფუძველი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ნოემბრისა განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა არსებითად სწორად გადაწყვიტეს მოცემული დავა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს კანონით დადგენილი წესით გაასაჩივროს საგადასახადო ორგანოს ქმედება ან გადაწყვეტილება. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ნ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საგადასახადო ორგანოები ვალდებული არიან თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში დადგენილი წესით განიხილონ გადასახადის გადამხდელის წერილები, საჩივრები და შეკითხვები, საჭიროების შემთხვევაში უსასყიდლოდ მიაწოდონ მას ინფორმაცია მოქმედი გადასახადების, მათი გამოანგარიშებისა და გადახდის წესის შესახებ, აგრეთვე გადასახადის გადამხდელის უფლებებისა და ვალდებულებების თაობაზე.
განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2016 წლის 22 აგვისტოს №24157 ბრძანებით დაინიშნა ი/მ გ. მ-ის საქმიანობის გასვლითი საგადასახადო შემოწმება. შემოწმების შედეგებზე შედგენილ იქნა 2016 წლის 26 დეკემბრის საგადასახადო შემოწმების აქტი და გადამხდელს წარედგინა სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2016 წლის 28 დეკემბრის №38461 ბრძანება და №149-10 საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც ი/მ გ. მ-ს დამატებით დაერიცხა სულ 109 485.56 ლარი, მათ შორის ძირითადი გადასახადი 55 482 ლარი, ჯარიმა 25 228 ლარი და საურავი 28 775.56 ლარი. სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2016 წლის 28 დეკემბრის №149-10 საგადასახადო მოთხოვნა გადამხდელმა გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2017 წლის 7 მარტის №6043 ბრძანებით საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. აღნიშნულის შემდგომ, ბრძანების აღსრულების მიზნით გამოიცა საგადასახადო შემოწმების შედეგების გადაანგარიშებაზე დასკვნა და კორექტირებული საგადასახადო მოთხოვნა, რომელიც გადასახადის გადამხდელმა კვლავ გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში. 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანებით საჩივარი კვლავ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. 2017 წლის 21 ივნისის ბრძანების აღსრულების მიზნით გამოიცა საგადასახადო შემოწმების შედეგების გადაანგარიშებაზე 2017 წლის 21 ივლისის დასკვნა და 2017 წლის 28 ივლისის №149-15 კორექტირებული საგადასახადო მოთხოვნა, რომლითაც გადამხდელს დამატებით დარიცხული თანხები არ შეუმცირდა. 2017 წლის 28 ივლისის №149-15 კორექტირებული საგადასახადო მოთხოვნა გადასახადის გადამხდელმა გაასაჩივრა სსიპ შემოსავლების სამსახურში, რომლის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №26730 ბრძანებით საჩივარი დარჩა განუხილველი. ხოლო 2017 წლის 3 ოქტომბრის ბრძანება უცვლელი დარჩა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს დავების განხილვის საბჭოს 2018 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავოდ არის გამხდარი მხოლოდ ის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, რომლითაც განუხილველად დარჩა ი/მ გ. მ-ის მიერ წარდგენილი საჩივარი.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 304-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი ადგენს დავის განმხილველი ორგანოს უფლებამოსილებას, განუხილველად დატოვოს საჩივარი. საჩივრის განუხილველად დატოვების საფუძვლები კი მოწესრიგებულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლით. განსახილველ შემთხვევაში, სსიპ შემოსავლების სამსახურის სადავო ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტში გადამხდელის საჩივრის განუხილველობის სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, განმხილველი ორგანო საჩივარს არ განიხილავს, თუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოცემულია იმავე პირის მიმართ იმავე დავის განმხილველი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად. აღნიშნული ქვეპუნქტის შინაარსის მიხედვით, საჩივრის განუხილველად დატოვების წინაპირობას წარმოადგენს, როდესაც საჩივარში მითითებულ სადავო საკითხთან დაკავშირებით ნამსჯელი აქვს იმავე საგადასახადო ორგანოს და სადავოდ ქცეული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია უკვე მიღებული გადაწყვეტილების აღსასრულებლად და მასთან შესაბამისობაში. ამასთან, სავალდებულოა, რომ ორივე გადაწყვეტილების ადრესატი ერთი და იგივე პირი იყოს. სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმატიული ჩანაწერის მიზანს წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოში დაინტერესებული პირის მიმართ ერთსა და იმავე საკითხზე განმეორებით მსჯელობის თავიდან აცილება, რადგან საჩივრის წარდგენის უფლება არ არის შეუზღუდავი და იგი არ გულისხმობს ერთ საკითხზე ერთსა და იმავე ადმინისტრაციულ ორგანოში რამდენჯერმე მიმართვის უფლებას.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, ადმინისტრაციულ ორგანოში დავა პროცედურულად დასრულდა საჩივრის განუხილველად დატოვებით, რაც ნიშნავს იმას, რომ ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოს არსებითად არ უმსჯელია სსიპ შემოსავლების სამსახურის აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 28 ივლისის №149-15 კორექტირებული საგადასახადო მოთხოვნის შინაარსობრივ კანონიერებაზე, ხოლო სსიპ შემოსავლების სამსახურის სადავო ბრძანებით განუხილველად დარჩა კორექტირებული საგადასახადო მოთხოვნის კანონიერებასთან დაკავშირებით წარდგენილი საჩივარი. საჩივრის განუხილველად დატოვებას საფუძვლად დაედო სწორედ ის მოსაზრება, რომ აღნიშნული საგადასახადო მოთხოვნა გამოცემული იყო სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანების აღსრულების მიზნით და სრულად შეესაბამებოდა მის შინაარსს.
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 296-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საგადასახადო დავა შესაძლებელია განხილულ იქნეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემასა და სასამართლოში. ამავე კოდექსის 297-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავა ორეტაპიანია და იწყება საჩივრის შემოსავლების სამსახურში წარდგენით, გარდა ამ მუხლის 31 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევისა. ხსენებული კოდექსის 305-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შემოსავლების სამსახურის მიერ მომჩივნისთვის არასასურველი გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში მომჩივანს უფლება აქვს, გადაწყვეტილება მისი ჩაბარებიდან 20 დღის ვადაში გაასაჩივროს დავების განხილვის საბჭოში ან სასამართლოში. ამგვარად, ზემოაღნიშნულ ნორმათა შინაარსის გაანალიზების შედეგად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოში აქტის გასაჩივრება (კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა) შესაძლებელია მხოლოდ ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში დავის დაწყების შემდგომ. ადმინისტრაციული საჩივრის წარდგენა მოიცავს საჩივართან დაკავშირებით არსებითი განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების უფლებას, ხოლო თუკი საკითხი საჩივრის პირველადი განხილვის ეტაპზე საბოლოოდ არ გადაწყვეტილა, დაინტერესებულ პირს რჩება უფლება, იდავოს ხელახალი განხილვის შედეგად გამოტანილი გადაწყვეტილების კანონიერებაზე. განსახილველ შემთხვევაში, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანებით დავების განხილვის საბჭომ განმარტა, რომ შემოწმებას შეეძლო არაპირდაპირი მეთოდით განესაზღვრა გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულება, რადგან შემოწმებისთვის წარდგენილი სააღრიცხვო დოკუმენტაციით შეუძლებელი იყო დაბეგვრის ობიექტის დადგენა. საპირისპიროდ, საბჭომ მიიჩნია, რომ გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულების დაზუსტების მიზნით არაპირდაპირი მეთოდით ფასნამატის გაანგარიშება საჭიროებს დამატებით შესწავლას, შესაბამისად, აუდიტის დეპარტამენტს დაევალა ფასნამატის გაანგარიშების მიზნით გადასახადის გადამხდელის მონაწილეობით დამატებით შეისწავლოს საჩივარში მითითებული გარემოებები და აღნიშნულიდან გამომდინარე სათანადო საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში განახორციელოს დარიცხული თანხების კორექტირება (შემცირება). სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანების აღსრულების მიზნით გამოცემული 2017 წლის 21 ივლისის დასკვნის მიხედვით, შემმოწმებლის მიერ ი/მ გ. მ-ის საგადასახადო ვალდებულებების განსაზღვრა მოხდა არაპირდაპირი მეთოდით. წინა გადაანგარიშებით რეალიზებული პროდუქციის თვითღირებულება დაიყო რამდენიმე კატეგორიად, რომელზეც გავრცელდა რეალიზაციისა და ინვენტარიზაციის შედეგად დადგენილ სარეალიზაციო ფასებზე დაყრდნობით გაანგარიშებული ფასნამატი. შესაბამისად, რპთ-ზე ერთიანი ფასნამატი არ გავრცელებულა. ამასთან, გადამხდელს დამატებით დოკუმენტაცია/ფასნამატის გაანგარიშების ცხრილები არ წარუდგენია. ამდენად, დარიცხული თანხები არ დაკორექტირებულა. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, საკითხზე, თუ რამდენად მართლზომიერად განხორციელდა ამ ფაქტების შესწავლა და შეფასება, სამართლის ნორმების მისადაგება და შედეგის განსაზღვრა, გადამხდელს სადავო აქტებით წაერთვა გასაჩივრების უფლება.
საგულისხმოა, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანებაში არ არის ასახული საბოლოო დასკვნა ცალკეულ სადავო საკითხებზე. შესაბამისად, გადასახადის გადამხდელისთვის ჯერ კიდევ უცნობი იყო საგადასახადო ორგანოს პოზიცია ამ საკითხების ნაწილში და გასაჩივრების ინტერესი მას გაუჩნდებოდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც აუდიტის დეპარტამენტი ხელახლა განიხილავდა საკითხს, წარდგენილი მტკიცებულებების გამოკვლევის ჩათვლით და შედეგად, მიიღებდა ახალ გადაწყვეტილებას სადავო საკითხებთან დაკავშირებით. ნიშანდობლივია, რომ აუდიტის დეპარტამენტის 2017 წლის 21 ივლისის დასკვნით განიმარტა მხოლოდ 2017 წლის 3 აპრილის დასკვნით განხორციელებული გადაანგარიშების საკითხები, თუმცა 2017 წლის 21 ივლისის დასკვნა არ მოიცავს მსჯელობას, მოხდა თუ არა 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანების საფუძველზე სადავო საკითხების ი/მ გ. მ-თან ან/და მის წარმომადგენელთან ერთად შესწავლა მაშინ, როდესაც ხსენებული ბრძანება მიუთითებდა არა ახალი დოკუმენტის წარდგენას გადამხდელის მიერ, არამედ მისი მონაწილეობით ფასნამატის საკითხის ხელახლა შესწავლას. ამ საკითხებზე გადამხდელს ჰქონდა მისი პოზიციის გათვალისწინების ან უარყოფის შედეგად ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება. მოსარჩელეს კი, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტზე მითითებით, სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 3 ოქტომბრის №26730 ბრძანებით უკანონოდ შეეზღუდა აუდიტის დეპარტამენტის მიერ გამოტანილი აქტების გასაჩივრების უფლება. სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო საკითხზე არ არსებობდა მანამდე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც დადებითად ან უარყოფითად გადაწყვეტდა მომჩივნის მიერ დასმულ საკითხს. ამრიგად, შეიქმნა იმგვარი მოცემულობა, რომ მომჩივანს წაერთვა უფლება წარედგინა საჩივარი საკითხებზე, რომლებიც ხელახალი განხილვის შედეგად გადაწყვიტა აუდიტის დეპარტამენტმა და რომლებიც შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 21 ივნისის №16799 ბრძანებით არსებითად გადაწყვეტილი არ ყოფილა.
საკასაციო პალატა განმარტავს, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი საჩივრის წარდგენის უფლებას უზღუდავს დაინტერესებულ პირს, თუკი საკითხი იმავე პირის მიმართ ერთხელ უკვე გადაწყვეტილია ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილებით, ხოლო გასაჩივრებული აქტი გამოცემულია ამ გადაწყვეტილების შესაბამისად. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ თუკი საკითხი ერთხელ უკვე გადაწყვეტილია და ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოცემულია ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები, მათ კანონიერებაზე შედავება დამოუკიდებლად დაუშვებელია იმ შემთხვევაში, თუკი მისი გასაჩივრებისას მომჩივანი ითხოვს უკვე გადაწყვეტილი საკითხის ხელახლა შეფასებას. თუმცა, თუკი დაინტერესებულ პირს სურს დავის დაწყება უკვე გადაწყვეტილი საკითხისგან დამოუკიდებლად შემდგომში გამოცემული აქტების კანონიერებაზე, მხოლოდ ამ აქტების კანონიერების ფარგლებში, მას არ უნდა წაერთვას გასაჩივრების უფლება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 301-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტზე მითითებით. მომჩივანს არ ეზღუდება აქტის აღსასრულებლად გამოცემული ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გასაჩივრების უფლება, თუკი იგი სადავოდ ხდის საკუთრივ აღსრულების კანონიერებას, და არა პირვანდელი აქტით საკითხის გადაწყვეტის კანონიერებას. მოცემულ შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელს, ფაქტობრივად, წაერთვა უფლება ედავა საკითხზე, რომელიც სწორედ სადავოდ გამხდარი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით იყო საბოლოოდ გადაწყვეტილი. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა კი, სადავო ბრძანებებით ისე დატოვა გადასახადის გადამხდელის საჩივარი განუხილველად, რომ ფაქტობრივად არც გამოუკვლევია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, დამატებით არ შეუფასებია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არ უმსჯელია გადასახადის გადამხდელის არგუმენტებზე.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს. ამავე კოდექსის 96-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია, ადმინისტრაციული წარმოებისას გამოიკვლიოს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და გადაწყვეტილება მიიღოს ამ გარემოებათა შეფასებისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დაუშვებელია, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემას საფუძვლად დაედოს ისეთი გარემოება ან ფაქტი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით არ არის გამოკვლეული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ.
სასამართლო ასევე განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძვლები რეგლამენტირებულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601 მუხლით, რომლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. ამასთან, კანონმდებელი მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილში აზუსტებს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებით დარღვევად ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ამ კოდექსის 32-ე ან 34-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის დარღვევით ჩატარებულ სხდომაზე ან კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევით, ანდა კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ სადავო აქტები მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.
ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად.
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 3 ივნისის განჩინება.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: ბ. სტურუა
მ. ვაჩაძე
გ. მაკარიძე
