საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

Nბს-745 (2კ-22) 01 მარტი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თამარ ოქროპირიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, გენადი მაკარიძე

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლისა და 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ზეპირი განხილვის გარეშე, შეამოწმა გ.გ-ას და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საფუძვლების არსებობა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 მარტის განჩინებაზე.

აღწერილობითი ნაწილი:

2020 წლის 3 აგვისტოს გ.გ-ამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიმართ. გ.გ-ამ მოითხოვა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსათვის მორალური ზიანის სახით 74 000 (სამოცდათოთხმეტი ათასი) ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გ.გ-ას სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხე საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გ.გ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება, 20 000 (ოცი ათასი) ლარის ოდენობით. ამავე გადაწყვეტილებით საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს გ.გ-ას სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება, 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და გ.გ-ამ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 მარტის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 ნოემბრის გადაწყვეტილება. ამავე სასამართლოს 2022 წლის 15 მარტის განჩინებით გასწორდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 9 მარტის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის პირველ და მე-3 პუნქტებში დაშვებული უსწორობა; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 მარტის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: „საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და გ.გ-ას სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს“. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 მარტის განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგი სახით: „აპელანტები საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო და გ.გ-ა გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან“.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, ასევე საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე, 992-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების წინაპირობა, სახეზე უნდა იყოს პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება (უმოქმედობა), წარმოშობილი ზიანი და პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგომის სავალდებულო პირობას და გამოიხატება იმაში, რომ პირველი წარმოშობს მეორეს. პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი იყო ზიანის მიმყენებლის მოქმედების (უმოქმედობის) პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ.გ-ა არის 2011 წლის 26 მაისს, ქალაქ თბილისში, ...ის გამზირზე გამართული საპროტესტო აქციის მონაწილე. 2011 წლის 26 მაისს, ღამით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებმა საპროტესტო აქცია დაშალეს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 თებერვლის განაჩენით ი.მ-ი უდანაშაულოდ იქნა ცნობილი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით. ი.მ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 6 (ექვსი) წლის ვადით. მასვე, 1 (ერთი) წლისა და 6 (ექვსი) თვის ვადით ჩამოერთვა თანამდებობის დაკავების უფლება. აღნიშნული განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში.

საქართველოს მთავარი პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის საპროკურორო ზედამხედველობის სამმართველოს პროკურორის ა.ტ-ის 2018 წლის 9 ივლისის დადგენილებით სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ.გ-ა დაზარალებულად არის ცნობილი N074118159 სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც უკავშირდება 2011 წლის 26 მაისს, თბილისში, ...ის გამზირზე გამართული საპროტესტო აქციის დაშლის ფაქტს (დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ” ქვეპუნქტით). საქმეზე ჩატარებული გამოძიებით დადგენილია, რომ 2011 წლის 26 მაისს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებმა დაშალეს ქ. თბილისში, ...ის გამზირზე გამართული საპროტესტო აქცია, რა დროსაც, შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელთა მხრიდან სამსახურებრივი უფლებამოსილების ძალადობით გადამეტების შედეგად, საპროტესტო აქციაში მონაწილე გ.გ-ამ მიიღო სხეულის დაზიანება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გ.გ-ას მიადგა ფიზიკური და მორალური ზიანი. მოსარჩელის მოთხოვნა - მორალური ზიანის ანაზღაურება, დაკავშირებულია მის მიმართ აქციის დაშლისას განხორციელებულ მართლსაწინააღმდეგო ფიზიკურ და ფსიქიკურ ძალადობასთან.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლზე, რომელიც ითვალისწინებს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების წესს და ადგენს, რომ არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნა შესაძლებელია მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. სასამართლომ ასევე მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილზე, რომლის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ამასთან, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად.

საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, 2018 წლის 9 ივლისის დადგენილების გარდა, მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობას ადასტურებს ასევე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი. პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები და მიიჩნია, რომ საქმეზე არსებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, უდავოდ დგინდება გ.გ-ასთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი.

მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს დაზარალებულის ცხოვრების პირობებს (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, სოციალური სტატუსი, ასაკი და ა.შ.), ბრალის ხარისხს და სხვა გარემოებებს. ვინაიდან მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში არ ხდება ხელყოფილი უფლების სრული რესტიტუცია, კომპენსაციის მიზანია მორალური ზიანით გამოწვეული უხერხულობის, ტკივილების, ნეგატიური განცდების შემსუბუქება, დადებითი ემოციების გამოწვევა, რომელიც ეხმარება დაზარალებულს სულიერი გაწონასწორების მიღწევაში, სოციალურ ურთიერთობებში ჩართვაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გაამახვილა ყურადღება ზიანის მოცულობის გამოთვლისას გასათვალისწინებელ აუცილებელ კრიტერიუმებზე და ზიანის ოდენობა განსაზღვრა სადავო შემთხვევასთან დაკავშირებული ყველა არსებითი გარემოების გათვალისწინებით.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ადმინისტრაციული ორგანოს მოსაზრება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი, იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამწლიანი ვადის ათვლა უნდა დაუკავშირდეს გ.გ-ას დაზარალებულად ცნობის შესახებ 2018 წლის 9 ივლისის დადგენილებას (როდესაც მოსარჩელისათვის გახდა ცნობილი, რომ მასზე განხორციელებული უკანონო ქმედებისთვის, 2011 წლის 26 მაისს მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით მას აქვს მორალური ზიანის მოთხოვნის უფლება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსაგან). სარჩელი საქალაქო სასამართლოში წარდგენილია 2020 წლის 3 აგვისტოს. შესაბამისად, მოსარჩელეს დაცული აქვს ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე, 53-ე მუხლებზე და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, მასზედ, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოს გარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯს. ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის დაკისრება უნდა მოხდეს გონივრული და სამართლიანი შეფასების სტანდარტით, რა დროსაც მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული დავის საგანი (საქმის კატეგორია), საქმის სირთულე, განხილვის ხანგრძლივობა და ა.შ. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან გ.გ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ამასთანავე, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება, რომ გ.გ-ამ გასწია წარმომადგენლის მომსახურებისათვის ხარჯი, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკისრა შინაგან საქმეთა სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 500 (ხუთასი) ლარის ოდენობით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 მარტის განჩინება, ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 15 მარტის განჩინება, 2022 წლის 9 მარტის განჩინებაში უსწორობის გასწორების თაობაზე, საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და გ.გ-ამ.

კასატორი - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო ითხოვს გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდება.

კასატორის მოსაზრებით, სამინისტროსთვის დაკისრებული ზიანის ოდენობა, ერთი მხრივ, დაუსაბუთებელია და არ არის გამყარებული სათანადო მტკიცებულებებით, ხოლო მეორე მხრივ, მოწყვეტილია რეალობას და გადაჭარბებულია. კასატორი თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებია საქართველოს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე -სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ანალოგიურ საქმეებზე, 2011 წლის მაისის მოვლენებზე დაზარალებულთა მიმართ გონივრილ ოდენობად განისაზღვრა არაუმეტეს 5000 ლარი. ამდენად, გაუგებარია მოცემულ საქმეზე გ.გ-ას სასარგებლოდ მოპასუხისათვის 20 000 ლარის დაკისრების საფუძვლები (მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ განხილულ Nბს-154-154 (კ-18), Nბს-8(კ-19), Nბს-155(კ-19), Nბს-1146(2კ-19), Nბს-8(კ-19) საქმეებზე).

კასატორის მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ პროკურორის 2018 წლის 9 ივლისის დადგენილებით გ.გ-ა დაზარალებულად არის ცნობილი N074118159 სისხლის სამართლის საქმეზე, უპირობოდ არ წარმოშობს არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილების გამოტანა ხდება შეკრებილ მტკიცებულებათა საფუძველზე და იგი არ შეიცავს დასკვნებს მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ. ამდენად, კონკრეტული ადმინისტრაციული სამართალწარმოების ეტაპზე მოსარჩელეზე გადადის როგორც ზიანის მიყენების, ისე დაზიანების ხარისხის მტკიცების ტვირთი, რაც მორალური ზიანის განსაზღვრის ერთ-ერთი აუცილებელი კომპონენტია.

კასატორის განმარტებით, გ.გ-ას მიერ წარმოდგენილი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ დოკუმენტები არ ადასტურებს მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლების არსებობას. დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ დავებზე მოსარჩელეა ვალდებული, ამტკიცოს ერთი მხრივ ზიანის მიყენების ფაქტი, ხოლო მეორე მხრივ, ზიანის მიყენების ხარისხი. მტკიცებულებად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნას მხოლოდ პირდაპირი ვიზუალური მასალები, ასევე ექსპერტის ან უფლებამოსილი სამედიცინო მუშაკის დასკვნა, რაც მოცემულ საქმე წარმოდგენილი არ ყოფილა. ერთადერთი სამედიცინო ცნობა, რომელიც გ.გ-ამ წარმოადგინა, არის შპს „ო...ის“ მიერ 2019 წლის 27 ივნისს გაცემული ფორმა 100. აღნიშნულ ფორმაში ასახული ანამნეზით არ დგინდება, რომ გამოვლენილი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება დაკავშირებულია 2011 წლის მოვლენებთან. ამასთანავე, როგორც ანამნეზიდან ჩანს, სამედიცინო დაწესებულებას მოსარჩელემ მიმართა 2011 წლის მოვლენებიდან 5 წლის შემდეგ. ამდენად, ძალიან მცირეა ალბათობა იმისა, რომ მოსარჩელის ეს მდგომარეობა 2011 წლის მოვლენებთან კავშირშია.

კასატორი მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციით ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების, თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრულად ანაზღაურება, სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის და ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნულში არ იგულისხმება კანონიერი მმართველობითი ღონისძიების შედეგად მესამე პირისთვის მიყენებული ზიანი, როგორც გვერდითი ეფექტი. კასატორი მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლებზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლზე და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ 2007 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით გაკეთებულ განმარტებაზე (საქმე Nბს-198-187(კ-07)), რომლის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის სწორად შეფარდებისათვის, გადამწყვეტია თანამდებობის პირის მიერ მასზე დაკისრებულ სამსახურებრივ მოვალეობათა შესრულებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზ-შედეგობრიობის პირდაპირი, უშუალო ჯაჭვის არსებობა: დამდგარი ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს სწორედ იმის შედეგად, რომ თანამდებობის პირმა თავისი სამსახურებრივი მოვალეობა არ შეასრულა.

კასატორი ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18, 412-413-ე მუხლებზე და აღნიშნავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობას განსაზღვრავს სასამართლო. მხედველობაშია მისაღები, რომ კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უსაშველოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას. როგორი დიდიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ მდგომარეობას. მორალური ზიანის ანაზღურების უმთავრეს მიზანს არ წარმოადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრულად აღდგენა. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა არაქონებრივი ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ძირითადი კრიტერიუმები: დამრღვევის ბრალის ხარისხი; ფიზიკური და მორალური ტანჯვის ხარისხი; სხეულის დაზიანების სიმძიმის ხარისხი; ჯანმრთელობის მოშლის პერიოდი (ხანგრძლივია თუ მოკლევადიანი); შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხი (მნიშვნელოვანი, უმნიშვნელო ან მუდმივი); ზიანის მიმყენებლის ქონებრივი მდგომარეობა (მოვალე გადახდისუნარიანი, ხოლო სასამართლო გადაწყვეტილება აღსრულებადი უნდა იყოს); მოთხოვნილი კომპენსაციის გონივრულობა და სამართლიანობა (სუს Nას-1477-1489-2011 გადაწყვეტილება). ცალკეულ შემთხვევებში, როდესაც ზიანის ანაზღაურების ხარჯი მძიმე ტვირთად აწვება სახელმწიფო ბიუჯეტს, შესაძლებელია მსჯელობა ზიანის ანაზღაურების უფლების შეზღუდვაზე, გადახდის განაწილვადებისა თუ სხვა ფორმებით. „..სახელმწიფო ფისკალური და ეკონომიკური უსაფრთხოება მნიშვნელოვან ლეგიტიმურ ინტერესს წარმოადგენს და მისთვის საფრთხის შექმნა თავისთავად არ მოიაზრება კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტით დაცული უფლების ნაწილად, შესაბამისად, გონივრული ბალანსის დაცვის მიზნით, უფლების გარკვეულწილად შეზღუდვა შესაძლებელია გამართლებული იყოს..“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2015 წლის 31 ივლისის N2/3/630 გადაწყვეტილება, საქმეზე: „საქართველოს მოქალაქე თინა ბეჟიტაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

კასატორი - გ.გ-ა ითხოვს გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდება.

კასატორის განმარტებით, მოცემულ საქმეზე გ.გ-ას შეეზღუდა აპელაციის უფლება. მისი საჩივარი სააპელაციო სასამართლოს არსებითად არ განუხილავს. სააპელაციო პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება ისე გაიზიარა, რომ არ უმსჯელია იმ არგუმენტებზე, რომლებზეც გ.გ-ა მიუთითებდა სააპელაციო საჩივარში. სააპელაციო სასამართლო არ ასაბუთებს, რატომ არ უნდა დაკმაყოფილდეს სარჩელი დანარჩენ ნაწილში. სააპელაციო სასამართლო ვალდებულია, განიხილოს აპელანტის ძირითადი არგუმენტები და დაასაბუთოს მათი გაზიარების ან გაუზიარებლობის მიზეზები. სააპელაციო საჩივარში გ.გ-ა არ ეთანხმებოდა სარჩელის მხოლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას და აყენებდა შესაბამის არგუმენტებს. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც საქმე გადაწყდა არსებითად, უნდა აკმაყოფილებდეს 3 კრიტერიუმს: ა) კანონიერებას; ბ) დასაბუთებულობას; გ) სამართლიანობას. სააპელაციო საჩივარში გ.გ-ა სადავოდ ხდიდა სწორედ გადაწყვეტილების დასაბუთებას, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს გ.გ-ას არგუმენტებზე არსებითად არ უმსჯელია. სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებზეც მოსარჩელე აფუძნებს თავის მოთხოვნას. ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა მოსარჩელის სამართლებრივი არგუმენტაცია. არ იქნა გაზიარებული მხოლოდ ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებული არგუმენტი. სასამართლომ მიუთითა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოცულობა გონივრულ ფარგლებში უნდა განისაზღვროს. შელახული სიკეთის ხასიათის, სულიერი ტანჯვის ხარისხის ზუსტად განსაზღვრის შეუძლებლობის გამო, უფრო მართებულია ზიანის კომპენსაცია, რამდენადაც ეს შესაძლებელია საერთოდ. კასატორის განმარტებით, სწორედ ამ კრიტერიუმებზე დაყრდნობით აფასებდა იგი მისთვის მიყენებულ ზიანს 74 000 ლარის ოდენობით. ამ პირობებში, სააპელაციო სასამართლო მაინც დაეთანხმა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას, 20 000 ლარის ფარგლებში.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის ხარისხი. დადასტურებულია, რომ ძალადობის ხარისხი და მისი შედეგი განაპირობა შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელთა ქცევამ - მათ ხალხს ჩაუკეტეს გასასვლელები და არ მისცეს ტერიტორიიდან გასვლის საშუალება, თუმცა შეეძლოთ, ხალხი თუნდაც ერთი მიმართულებიდან გაეშვათ და ძალადობაც ბევრად ნაკლები იქნებოდა. ამდენად, არსებობდა სხვაგვარად მოქცევის საშუალება, რითაც თავიდან იქნებოდა აცილებული მძიმე შედეგები. მოცემულ შემთხვევაში, ბრალეულობის ხარისხი ძალიან მაღალია. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაითვალისწინა ძალადობასთან დაკავშირებული დაზარალებულის განცდები. მას ქუჩაში, მრავალი ადამიანის თვალწინ, მიაყენეს სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფა, დაადეს ბორკილები და ამ მდგომარეობაში, საჯაროდ დაჰყავდათ, რამაც უმძიმესი განცდები და მორალური ტანჯვა გამოიწვია, მითუფრო იმის გათვალისწინებით, რომ მას არაფერი დაუშავებია. მორალური ზიანი გულისხმობს ფიზიკურ და ზნეობრივ ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, რასაც იგი უდავოდ განიცდიდა. არამატერიალურ სიკეთეთა ხელყოფით შეელახა პატივი და ღირსება. კასატორის განმარტებით, არსებითად არ განხილულა და შეფასებულა მისი სააპელაციო მოთხოვნა. სააპელაციო საჩივარში იგი მიუთითებდა ზიანის ოდენობის გამოთვლის შესაძლო კრიტერიუმებზე და ასაბუთებდა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის ოდენობა შეადგენს 74 000 ლარს. ასეთი დასაბუთების პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ მაინც დაასკვნა, რომ გ.გ-ას სარჩელი საფუძვლიანია მხოლოდ 20 000 ლარის მოთხოვნის ფარგლებში. სასამართლო პრაქტიკულად არ ასაბუთებს, რატომ არ უნდა ანაზღაურდეს ზიანი სრული მოცულობით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს და გ.გ-ას საკასაციო საჩივრები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საქმის მასალების შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ასევე არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საჯარო ხელისუფლების მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოადგენს კონსტიტუციური რანგის უფლებას. ამასთან, ეროვნული თუ ევროპის სასამართლოს არაერთი განმარტებიდან გამომდინარე, ეს უფლება მოიცავს მოთხოვნას როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. ამასთან, კონსტიტუციის მითითებული მუხლის დანაწესის დეტალური საკანონმდებლო მოწესრიგება მოცემულია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის და სამოქალაქო კოდექსის შესაბამის ნორმებში.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მეორე ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, თუ კერძო პირი რაიმე საქმიანობას ახორციელებს სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს მიერ დელეგირების ან დავალების საფუძველზე, ამ საქმიანობის განხორციელებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტი. ამასთან, კოდექსის 207-ე მუხლი ადგენს, რომ თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი („ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, შესაბამისად, კოდექსის 207-ე მუხლით განსაზღვრულ იქნა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული..“(სუს 10.04.2014წ. Nბს-648-623(2კ13) გადაწყვეტილება).

ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებას უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლი (სახელმწიფოს (მუნიციპალიტეტის) პასუხისმგებლობა სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეთა მიერ მიყენებული ზიანისათვის). 1005-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების პრინციპი 992-ე მუხლის ზოგადი დანაწესიდან გამომდინარეობს და მოიაზრებს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრების შესაძლებლობას მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების არსებობის პირობებში, ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენით. გარდა ამისა, ზიანის გამომწვევი ქმედება კავშირში უნდა იყოს საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელებასთან და ყურადღება უნდა გამახვილდეს არა ქმედების ჩამდენ პირზე, არამედ ფუნქციაზე, რომლის შესრულებასაც შეიძლება ემსახურებოდეს სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის მიერ განხორციელებული საქმიანობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ გ.გ-ა არის 2011 წლის 26 მაისს, ქალაქ თბილისში, ...ის გამზირზე გამართული საპროტესტო აქციის მონაწილე. 2011 წლის 26 მაისს, ღამით, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებმა საპროტესტო აქცია დაშალეს.

საქართველოს მთავარი პროკურატურის 2018 წლის 9 ივლისის დადგენილებით გ.გ-ა ცნობილია დაზარალებულად სისხლის სამართლის საქმეზე. აღნიშნული დადგენილების მიხედვით, საქართველოს მთავარი პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის წარმოებაში იყო სისხლის სამართლის საქმე N074118159 (დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით). საქმეზე ჩატარებული გამოძიებით დადგინდა, რომ 2011 წლის 26 მაისს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებმა დაშალეს თბილისში, ...ის გამზირზე გამართული საპროტესტო აქცია, რა დროსაც, საპროტესტო აქციაში მონაწილე გ.გ-ამ, შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელთა მხრიდან სამსახურებრივი უფლებამოსილების ძალადობით გადამეტების შედეგად, მიიღო სხეულის დაზიანება. გ.გ-ას მიადგა ფიზიკური და მორალური ზიანი. შესაბამისად, მიჩნეულ იქნა, რომ არსებობდა გ.გ-ას დაზარალებულად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

ზემოაღნიშნულ N074118159 სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 თებერვლის განაჩენით ი.მ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 4 (ოთხი) წლისა და 6 (ექვსი) თვის ვადით. მასვე, 1 (ერთი) წლის, 1 (ერთი) თვისა და 15 (თხუთმეტი) დღის ვადით ჩამოერთვა თანამდებობის დაკავების უფლება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 27 თებერვლის განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2014 წლის 11 აგვისტოს განაჩენით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2015 წლის 27 თებერვლის განჩინებით დაუშვებლად იქნა ცნობილი მსჯავრდებულ ი.მ-ის საკასაციო საჩივარი, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2014 წლის 11 აგვისტოს განაჩენზე.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება სამართალდამცავი ორგანოს თანამშრომლების მხრიდან გ.გ-ას მიმართ ძალადობის განხორციელება. შესაბამისად, დადასტურებულია საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლების მიერ გ.გ-ასთვის ზიანის მიყენების ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. უდავოა, რომ N074118159 სისხლის სამართლის საქმეზე (დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მესამე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით) გ.გ-ას დაზარალებულად ცნობის მიზეზი გახდა 2011 წლის 26 მაისს თბილისში, ...ის გამზირზე გამართულ საპროტესტო აქციაზე შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელთა მხრიდან სამსახურებრივი უფლებამოსილების ძალადობით გადამეტება, რის შედეგადაც, აქციაში მონაწილე გ.გ-ას მიადგა ფიზიკური და მორალური ზიანი. ამასთანავე, კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 27 თებერვლის განაჩენით საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ ი.მ-ს დამნაშავედ ცნობა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 333-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტება სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის მქონე პირის მიერ, ჩადენილი ძალადობით ან იარაღის გამოყენებით) უკავშირდება შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლების მიერ 2011 წლის 26 მაისს თბილისში, ...ის გამზირზე გამართული საპროტესტო აქციის დაშლას, რა დროსაც, საპროტესტო აქციაში მონაწილე გ.გ-ამ სხეულის დაზიანება მიიღო შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომელთა მხრიდან სამსახურებრივი უფლებამოსილების ძალადობით გადამეტების შედეგად. განაჩენის მიხედვით, 2011 წლის 26 მაისის საპროტესტო აქციის დროს სამართალდამცავები მინისტრის ბრძანების შესაბამისად მოქმედებდნენ. ბრძანების საფუძველზე, პოლიციამ აბსოლუტური ალყა შემოარტყა ...ის გამზირს და მომინტინგეების მიმართ, ერთდროულად და ინტენსიურად, ობიექტურად არასაჭირო რაოდენობის სპეციალური საშუალებები გამოიყენა - წყლის ჭავლი, მხუთავი აირი, რეზინის ტყვიები, ხელკეტები. მომიტინგეები ხელებშეკრულები (ზოგჯერ ფეხებშეკრულებიც) მიწაზე, წყლის გუბეში ვარდებოდნენ, დაშავდა ძალიან ბევრი ადამიანი. ეს დაზიანებები დადასტურებულია, როგორც სამედიცინო ცნობებით, ისე ექსპერტიზის დასკვნებით. პოლიციის მხრიდან ფიზიკური იძულების და სპეციალური საშუალებების განურჩევლად გამოყენების შედეგად, მრავალმა ადამიანმა, რომლებსაც არ მიეცათ მიტინგის ტერიტორიის დატოვების საშუალება, მიიღო სხეულის სხვადასხვა დაზიანება, განიცადა სულიერი ტანჯვა. ორი ადამიანი გარდაიცვალა. ამავე განაჩენის მიხედვით, აქციის დაშლის ბრძანების გაცემამდე, ი.მ-სათვის განჭვრეტადი იყო ის საფრთხე, რომელიც პოტენციურად შეიძლებოდა წამოსულიყო აქციის მონაწილეთა მხრიდან, ანუ მინისტრს შეეძლო და ევალებოდა გაეცა აქციის დაშლის ბრძანება ისე, რომ ოპერაციის დაწყებამდე გაეტარებინა ყველა სათანადო ღონისძიება რისკების მინიმალიზაციის მიზნით, მათ შორის, მიეღო ზომები, რათა მინიმუმამდე დაეყვანა ჯანმრთელობის დაზიანების რისკები.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არამატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ადგენს კანონით მხოლოდ პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით (413-ე მუხლი). საგულისხმოა, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში, არ ხდება ხელყოფილი უფლების რესტიტუცია, რამდენადაც მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. მორალური ზიანი მოიაზრებს ფიზიკურ და ფსიქოლოგიურ ტანჯვას, რაც გამოწვეულია არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფით. ამგვარი ზიანის შეფასებისას, ობიექტურ გარემოებებთან ერთად, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება ზიანის სიმძიმის მიმართ.

მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს მოხელეთა მიერ დანაშულის ჩადენით მოსარჩელემ განიცადა ფიზიკური და ფსიქიკური ძალადობა, რამაც სულიერი ტრავმა მიაყენა მას. სახეზეა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს უფლებამოსილი პირების ქმედებებსა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი. ამდენად, მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილი პირების მიერ ჩადენილი ქმედებებით მოსარჩელეს მიადგა მორალური ზიანი, რაც ექვემდებარება ანაზღაურებას.

კასატორის - საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრის მითითება უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, მორალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით, ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან მორალური ზიანის ოდენობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების, პირის სუბიექტური მახასიათებელების, დაზიანების ხარისხის მიხედვით განისაზღვრება. კასატორის მიერ მითითებული და განსახილველი საქმის გარემოებები არ არის არსებითად მსგავსი, მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანების ხარისხი და თანამდევი შედეგები მნიშვნელოვნად განსხვავდება კასატორის მიერ მითითებულ საქმეებში დაზარალებულებისათვის მიყენებული დაზიანებებისაგან. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან გამომდინარე, ასანაზღაურებელი მორალური ზიანის მოცულობა სასამართლომ უნდა განსაზღვროს გონივრულად და სამართლიანად. ამასთანავე, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რომ თანხის ოდენობა არ უზრუნველყოფს ხელყოფილი უფლების აღდგენას, ვინაიდან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია. კომპენსაციის მიზნიდან გამომდინარე, შესაძლებელია უზრუნველყოფილ იქნას მხოლოდ პირის ნეგატიური განცდების შემსუბუქება. საკასაციო პალატა გონივრულად მიიჩნევს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ გ.გ-ას სასარგებლოდ განსაზღვრული, მოპასუხისათვის დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობას. მხედველობაშია მიღებული დაზარალებულის ცხოვრების პირობები, ბრალის ხარისხი და სხვა ინდივიდუალური გარემოებები.

საკასაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორის - გ.გ-ას მოსაზრებას, იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად არ იმსჯელა მის მიერ წარდგენილ სააპელაციო საჩივარში ჩამოყალიბებულ არგუმენტებზე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 382-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია მთლიანად ან ნაწილობრივ გაიზიაროს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევის შედეგები. ამავე კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, აღწერილობითი და სამოტივაციო ნაწილების ნაცვლად, უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. თუ სააპელაციო სასამართლო ეთანხმება პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებასა და დასკვნებს, საქმის ფაქტობრივ ან/და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მაშინ დასაბუთება იცვლება მათზე მითითებით. აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად („ჯღარკავა საქართველს წინააღმდეგ“, N7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებები და დასაბუთებისას შემოიფარგლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილზე მითითებით, რაც კანონის შესაბამისი დანაწესიდან გამომდინარეობს. საკასაციო პალატა თვლის, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოს განჩინება დასაბუთებულია მოსარჩელის იმ პრეტენზიასთან მიმართებაში, რომელიც უკავშირდება მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანოსათვის დაკისრებული ზიანის თანხის ოდენობის გონივრულობის შეფასებას.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველს, მოცემულ საქმეს არ გააჩნია პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა. ამდენად, გ.გ-ას და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.გ-ას და საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 9 მარტის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ოქროპირიძე

მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე

გენადი მაკარიძე