საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-498(2კ-21) 17 იანვარი, 2023 წელიქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები (მოპასუხეები) - 1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია; 2. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - მ. ყ-ა
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება
დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
მ. ყ-ამ 2015 წლის 24 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიმართ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №753 ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. ამავე სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა ზემოხსენებული სადავო აქტების მოქმედების შეჩერება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 11 აპრილის განჩინებით მ. ყ-ას შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და შეჩერდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №753 ბრძანების მოქმედება. ხსენებული განჩინება კერძო საჩივრით გაასაჩივრეს ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 აგვისტოს განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის კერძო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 11 აპრილის განჩინება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით მ. ყ-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მ. ყ-ამ.
სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას, მ. ყ-ამ იშუამდგომლა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №4, ბინა 16-ზე (ს/კ ...) განხორციელებული მიშენების დადასტურებისა და სამართალდარღვევის სანქციისაგან გათავისუფლების შესახებ, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ არქიტექტურის სამსახურის მიერ მ. ყ-ას 2018 წლის 6 ივლისის განცხადებაზე (AR 1614291) საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 თებერვლის განჩინებით შეჩერდა საქმის წარმოება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში მ. ყ-ას მიერ 2018 წლის 15 აგვისტოს წარდგენილ საჩივარზე გადაწყვეტილების მიღებამდე. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება კერძო საჩივრით გასაჩივრდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის მიერ.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 3 ივნისის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექცია, ხოლო ამავე პალატის 2020 წლის 16 აპრილის განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 თებერვლის განჩინება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით მ. ყ-ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მ. ყ-ას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილება და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №753 ბრძანება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ.
კასატორების განმარტებით, სამშენებლო სამართალდარღვევის წარმოების განმავლობაში არ არსებობდა შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაცია, უნებართვო მშენებლობა კი სამართალდარღვევას წარმოადგენს. შესაბამისად, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ფოტოსურათების და მითითების აქტში დაფიქსირებული მონაცემების გარდა, სხვა, რაიმე მომავალში წარმოშობილ გარემოებაზე დაეფუძნებინა მისი დადგენილება, ხოლო ის ფაქტი, რომ ზედამხედველობის სამსახურმა დადგენილების გამოცემის შემდეგ მიიჩნია დადგენილებაში ასახულ დარღვევად სამშენებლო სამუშაოების ლეგალიზება, არ მიუთითებს აქტის ბათილობის საფუძვლებზე და დაკისრებული ჯარიმისგან და დემონტაჟის ვალდებულებისგან აქტის ბათილობის გამო განთავისუფლებაზე, რადგან ლეგალიზება შენობა-ნაგებობას კანონიერ სახეს აძლევს ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ, ხოლო ამგვარი ვითარება არ იყო სამშენებლო სამართალდარღვევის წარმოების მომენტისათვის.
კასატორების მითითებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის პირველი მოადგილის (ვიცე-მერის) 2019 წლის 2 მაისის №486 ბრძანება, რომელსაც სააპელაციო სასამართლო აფუძნებს თავის გადაწყვეტილებას, არ არსებობდა არც ადმინისტრაციული წარმოების ეტაპზე და არც სასამართლოში საქმის განხილვის დროს. ხოლო „ადმინისტრაციული სახდელისაგან განთავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი მიღებულია 2019 წლის 18 სექტემბერს. შესაბამისად, როგორც ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური2015 წლის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილება, ასევე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №753 ბრძანება მიღებულია კანონის მოთხოვნა სრული დაცვით და არ არსებობს ბათილად ცნობის საფუძველი. კასატორები მიიჩნევენ, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე არ იქნა გათვალისწინებული როგორც საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ასევე საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნები, რამაც, საბოლოოდ, დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია. შესაბამისად, კასატორებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 9 ივნისის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმის წარმოების წესები მოწესრიგებულია პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსით, რომლის მე-15 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მომეტებული ტექნიკური საფრთხის შემცველი ობიექტი არის ტექნიკური ნაკეთობა, დანადგარი, მოწყობილობა, მათი ნებისმიერი კომბინაცია, შენობა-ნაგებობა, მათ შორის, განსაკუთრებული მნიშვნელობის ობიექტი, საშიში ქიმიური ნივთიერება/ნაერთი, სახიფათო ნარჩენი ან ისეთი საქმიანობის განმახორციელებელი ობიექტი და პროცესი, რომელიც შეიცავს პოტენციურ ტექნიკურ საფრთხეს და რომელსაც ავარიის ან არასწორი ექსპლუატაციის შემთხვევაში შეუძლია ზიანი მიაყენოს ადამიანის სიცოცხლეს, ჯანმრთელობას, საკუთრებასა და გარემოს. ამავე მუხლის „რ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სამშენებლო სამართალდარღვევა არის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი შესაბამისი მოთხოვნების დარღვევა ან/და შეუსრულებლობა, რისთვისაც პასუხისმგებლობა განსაზღვრულია ამ თავით, ხოლო „ტ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სამშენებლო სამართალდარღვევის გამოსწორებაში იგულისხმება სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოს მითითების ან/და დადგენილების საფუძველზე დამრღვევის მიერ განხორციელებული მშენებლობის სამშენებლო დოკუმენტის ან/და სამშენებლო რეგლამენტის მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველყოფა, რომელიც არ საჭიროებს მშენებლობის ნებართვას.
განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის მიერ 2015 წლის 29 აპრილს შედგენილი იქნა №000261 მითითება, რომლის თანახმად, მ. ყ-ამ ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №4-ში ს/კ ... მდებარე შენობა-ნაგებობის პირველი სართულის ბინა №16-ზე შესაბამისი სამშენებლო სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე მოაწყო აივანი, საჩრდილობელი, კიბე და ფანჯრის ღიობი გადააკეთა კარად. დარღვევის გამოსასწორებლად მ. ყ-ას დაევალა მითითების გაცემის მომენტისათვის არსებული შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის წარმოდგენა ან უნებართვოდ ჩატარებული სამუშაოების დემონტაჟი უსაფრთხოების ნორმების დაცვით. მითითებით ასევე დაევალა კარის ღიობის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა. დარღვევის გამოსასწორებლად მას მიეცა 25 (ოცდახუთი) კალენდარული დღე. პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 25-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, 2015 წლის 27 მაისს სამსახურის სპეციალისტმა შეადგინა №000261 შემოწმების აქტი, სადაც დაფიქსირდა ამავე სამსახურის 2015 წლის 29 აპრილის №000261 მითითებით განსაზღვრული მოთხოვნათა შეუსრულებლობა.
პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის თანახმად, უნებართვო მშენებლობის ან/და რეკონსტრუქციის წარმოება მშენებლობის განხორციელების სპეციალური რეჟიმის ზონაში, სადაც დადგენილია მშენებლობის განხორციელების განსაკუთრებული რეჟიმი, ტყის ფონდისა და „წყლის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრულ ტერიტორიებზე, კულტურული მემკვიდრეობის დამცავ ზონებსა და საკურორტო-სარეკრეაციო ზონებში და ქალაქ თბილისის ტერიტორიაზე, რომელიც იწვევს შენობა-ნაგებობის გაბარიტების ცვლილებას, გამოიწვევს დაჯარიმებას სახელმწიფოს ან თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე – 10 000 ლარით.
ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილებით პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის საფუძველზე, მ. ყ-ა დაჯარიმდა 10000 (ათი ათასი) ლარით ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №4-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაზე უნებართვოდ აივნის, კიბის და საჩრდილობლის მოწყობისათვის, ასევე ფანჯრის ღიობის კარად გადაკეთებისათვის. მასვე დაევალა უნებართვოდ მოწყობილი აივნის, კიბის და საჩრდილობლის დემონტაჟი, ასევე, კარის ღიობის ფანჯრის ღიობად გადაკეთება.
დადგენილია, რომ 2015 წლის 12 ოქტომბერს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში მ. ყ-ამ წარადგინა ადმინისტრაციული საჩივარი №48048/15 და მოითხოვა ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილების ბათილად ცნობა. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №753 ბრძანებით მ. ყ-ას ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის დადგენილება №000261.
საკასაციო სასმართლო აღნიშნავს, რომ პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 1032 მუხლი ადგენს სამშენებლო სამუშაოების დარღვევით განხორციელებისათვის სამართალდამრღვევი სუბიექტის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების დროებით წესს. აღნიშნული მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სამართალდამრღვევი სუბიექტი, რომელმაც 2007 წლის 1 იანვრიდან ამ მუხლის ამოქმედების დროისათვის სანებართვო პირობების დარღვევით ან უნებართვოდ განახორციელა მშენებლობადამთავრებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სამშენებლო სამუშაოები (შენობა-ნაგებობის, მზიდი კონსტრუქციების, ექსტერიერის რეკონსტრუქცია) ან 2015 წლის 20 აპრილის მდგომარეობით მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს წერილობითი დასტურის დარღვევით განახორციელა შენობა-ნაგებობის სამშენებლო სამუშაოები(შენობა-ნაგებობის სახურავზე კეხის სიმაღლისა და ქანობის შეუცვლელად სამერცხლის მოწყობა და ქანობზე ღიობის/ღიობების გამოჭრა), რომლებიც მშენებლობის ნებართვას არ საჭიროებს ან/და რომლებიც არ ცვლის შენობა-ნაგებობის მზიდ კონსტრუქციებს, თავისუფლდება ჯარიმის/საურავის თანხის ან/და მისი გადაუხდელი ნაწილის გადახდისაგან და ამ კოდექსით განსაზღვრული პასუხისმგებლობისაგან, თუ მის მიერ ჩადენილი სამშენებლო სამართალდარღვევა ამ მუხლის ამოქმედების დროისათვის გამოსწორებულია ან თუ ეს სამშენებლო სამართალდარღვევა გამოსწორდება ან მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ დადასტურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ამ მუხლის ამოქმედებიდან 1 წლის ვადაში. ამავე მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, შენობა-ნაგებობის (ობიექტის) ან მისი ნაწილის მესაკუთრე ან სხვა უფლებამოსილი პირი ამ მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ამ კოდექსით განსაზღვრული პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების მოთხოვნით და დარღვევით განხორციელებული მშენებლობის დასადასტურებლად მიმართავს მშენებლობის ნებართვის გამცემ ორგანოს ამ მუხლის ამოქმედებიდან 1 წლის ვადაში.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2018 წლის 6 ივლისს მ. ყ-ამ განცხადებით მიმართა სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს და მოითხოვა ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ფართზე უნებართვოდ განხორციელებული მიშენების დადასტურება. სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2018 წლის 19 ივლისის №4077315 გადაწყვეტილებით წარმოდგენილი განცხადება დარჩა განუხილველი იმ საფუძვლით, რომ პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 1032 მუხლით გათვალისწინებული ვადა განცხადებაზე პასუხის გაცემის დროისთვის იყო ამოწურული. არქიტექტურის სამსახურის აღნიშნული გადაწყვეტილება მ. ყ-ამ ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის პირველი მოადგილის (ვიცე-მერის) 2019 წლის 2 მაისის №486 ბრძანებით დაკმაყოფილდა მ. ყ-ას ადმინისტრაციული საჩივარი, ბათილად იქნა ცნობილი 2018 წლის 19 ივლისის №4077315 გადაწყვეტილება და არქიტექტურის სამსახურს დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების გამოკვლევის შემდეგ ახალი აქტის გამოცემა. მერიის ზემოხსენებულ ბრძანებაში აღნიშნულია, რომ განსახილველი ურთიერთობა სრულად ექცეოდა პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 1032 მუხლის რეგულაციებში, რამდენადაც აღნიშნული სამართლებრივი ნორმის ძალაში შესვლის თარიღს წარმოადგენს 2017 წლის 10 ივლისი, ხოლო მ. ყ-ამ განაცხადი უნებართვო მშენებლობის დადასტურებისა და სამშენებლო სამართალდარღვევის პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების მოთხოვნით სამსახურში შეიტანა 2018 წლის 6 ივლისს, ანუ მითითებული სამართლებრივი ნორმის ამოქმედებიდან 1 წლის განმავლობაში.
აღსანიშნავია, რომ მ. ყ-ამ, ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში, არქიტექტურის სამსახურში წარადგინა შენობა-ნაგებობის (ობიექტის) მზიდი კონსტრუქციების მდგრადობის დამადასტურებელი საექსპერტო დასკვნა და განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოების უსაფრთხოების შესახებ დასკვნა. სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურმა, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 96-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები და წარდგენილი დოკუმენტაციის შეფასების შედეგად დაადგინა, რომ მ. ყ-ას განცხადება უნდა დაკმაყოფილებულიყო, კერძოდ, არქიტექტურის სამსახურმა, 2019 წლის 13 მაისის №4495372 გადაწყვეტილებით, დაადასტურა ქ. თბილისში, ...ის ქუჩა №4-ში მდებარე მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ფართზე უნებართვოდ განხორციელებულ მიშენება. ამავე გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ განხორციელებული მშენებლობის დადასტურება, იმავდროულად, ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღებასაც ნიშნავდა.
საკასაციო პალატა მიუთითებს, საქმეზე დადგენილ გარემოებას წარმოადგენს, რომ ზედამხედველობის სამსახურის მიერ მოსარჩელის მიმართ დადგენილების მიღება წინ უსწრებს არქიტექტურის სამსახურისთვის ნაგებობების ლეგალიზების მოთხოვნით მიმართვას, კერძოდ, მოსარჩელემ არქიტექტურის სამსახურს ლეგალიზების მოთხოვნით მიმართა 2018 წლის 6 ივლისს, გასაჩივრებული აქტების - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №753 ბრძანების გამოცემის შემდეგ. სადავო აქტების გამოცემის დროისათვის მოწყობილი აივანი, კიბე და საჩრდილობელი ლეგალიზებული არ ყოფილა, ისინი წარმოადგენდნენ სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განთავსებულ ნაგებობებს/კონსტრუქციებს. შესაბამისად, სადავო დადგენილება მოსარჩელის ადმინისტრაციულ სამართალდამრღვევად ცნობის ნაწილში გამოიცა კანონის მოთხოვნათა დაცვით, თუმცა აღსანიშნავია, რომ თავად ლეგალიზების განხორციელების საჭიროება და ლეგალიზების ფაქტი მოცემულ შემთხვევაში ადასტურებს სამშენებლო სამუშაოების უნებართვო ხასიათს. მართალია, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის მომენტისთვის პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 44-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით აკრძალული ქმედება სახეზე იყო, თუმცა სახდელის დადების თაობაზე სადავო დადგენილებისა თუ ბრძანების გამოტანის შემდეგ ამ ნორმით გათვალიწინებული დარღვევა აღმოფხვრილ იქნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 13 მაისის №4495372 გადაწყვეტილების გამოცემით, რომლითაც უნებართვო მშენებლობა მოექცა კანონიერ ჩარჩოში - ჩაითვალა ლეგალიზებულად. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის №660 ბრძანებულებით დამტკიცებული „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესზე“, რომლის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შესაბამისი ორგანო იღებს გადაწყვეტილებას ობიექტის ან მისი ნაწილის ლეგალიზების შესახებ იმ შემთხვევაში, თუ იგი არ ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის მოთხოვნებს (გარდა „მშენებლობის ნებართვის გაცემის წესისა და სანებართვო პირობების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 24 მარტის №57 დადგენილების მოთხოვნებისა). აღნიშნული „წესის“ პირველი მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილებით ხდება ობიექტების ან მათი ნაწილების დაკანონება. ლეგალიზება იმავდროულად ნიშნავს ობიექტის ან მისი ნაწილის ექსპლუატაციაში მიღებას. ამდენად, ლეგალიზაციის პროცესით უნებართვო მშენებლობა მოდის კანონთან თანხვედრაში.
საქმეზე უდავო გარემოებას წარმოადგენს სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე განთავსებული ობიექტის ლეგალიზების ფაქტი, უნებართვო მშენებლობის კანონთან შესაბამისობის დადგენა. ნაგებობის ლეგალიზება კი, საქმის გარემოებების გათვალისწინებით ქმნიდა დარღვევის მცირემნიშვნელოვნად მიჩნევის პირობას. განსახილველ შემთხვევაში, ასევე გასათვალისწინებელი და საყურადღებოა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში ერთადერთ შესასვლელს უნებართვო მშენებლობის შედეგად განხორციელებული ნაგებობა წარმოადგენს. სხვა, ალტერნატიული შესასვლელი ობიექტს არ გააჩნდა. სწორედ აღნიშნული გახდა უნებართვო მშენებლობის განხორციელების მიზეზი. მოსარჩელე სარჩელში აღნიშნავს, რომ შენობა, სადაც ცხოვრობდა, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტრომ გადასცა დევნილებს საცხოვრებლად. ხოლო ვინაიდან აღნიშნული შენობა ყოფილი საავადმყოფოს შენობა იყო, ვერ იქნებოდა ადაპტირებული საცხოვრებლად, შესაბამისად, მასში შესახლებულმა მაცხოვრებლებმა თავიანთი ხარჯებით დაიწყეს შენობაში ელემენტარული საცხოვრებელი პირობების შექმნა.
საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს, რომ საქართველოს პარლამენტის მიერ 2019 წლის 18 სექტემბერს მიღებულ იქნა „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი (№4964-Iს), რომლის პირველი მუხლის თანახმად, კანონის მიზანს წარმოადგენს ერთჯერადი ხასიათის დროებითი და განსაკუთრებული ღონისძიების სახით ამავე კანონით განსაზღვრული იმ ფიზიკური პირების ადმინისტრაციული სახდელისგან − ჯარიმისგან და შესაბამისი საურავისგან გათავისუფლება, რომლებმაც საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა 2019 წლის 15 იანვრამდე ჩაიდინეს და რომელთა მიმართაც ადმინისტრაციული სახდელის დადების შესახებ დადგენილება ამ კანონის ამოქმედებამდე არ აღსრულებულა. მითითებული კანონის მე-2 მუხლის „ა“, „ბ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული სახდელისგან თავისუფლდება სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული პირი, რომლის ოჯახის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის მაჩვენებელი 100 001 ქულაზე ნაკლებია, აგრეთვე, ამ კანონის ამოქმედების დროისთვის ასაკით პენსიონერი (ქალი − 60 წლის ასაკიდან, მამაკაცი − 65 წლის ასაკიდან) და ასევე საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებული პირი − დევნილი.
საგულისხმოა, რომ მ. ყ-ა „ადმინისტრაციული სახდელისგან გათავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების დროისათვის წარმოადგენდა ასაკით პენსიონერ პირს (დაბ. ... წ.). ხოლო საქმეში წარმოდგენილი სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიერ სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიანი ბაზიდან 2015 წლის 18 დეკემბრის მდგომარეობით მომზადებული ამონაწერით დასტურდება, რომ მ. ყ-ას ოჯახის (ოჯახის საიდენტიფიკაციო #...) სარეიტინგო ქულა იყო - 53790. ამასთან, მ. ყ-ა წარმოადგენს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირს − დევნილს.
სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძვლები რეგლამენტირებულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601 მუხლით, რომლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. ამასთან, კანონმდებელი მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილში აზუსტებს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებით დარღვევად ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ამ კოდექსის 32-ე ან 34-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის დარღვევით ჩატარებულ სხდომაზე ან კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევით, ანდა კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად ცნო ბათილად მ. ყ-ას მიმართ გამოცემული სადავო აქტები - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 25 სექტემბრის №000261 დადგენილება და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2015 წლის 13 ნოემბრის №753 ბრძანება.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივრებს - წარმატების პერსპექტივა.
ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივრები არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად.
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილება.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: ბ. სტურუა
მ. ვაჩაძე
გ. აბუსერიძე
