საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-350(კ-22) 2 მაისი, 2023 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
ბიძინა სტურუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, გოჩა აბუსერიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოპასუხე) - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია
მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - ე.თ-ი
მოპასუხე - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის რაიონის გამგეობა
დავის საგანი - ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ნოემბრის განჩინება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
ე.თ-მა 2021 წლის 29 იანვარს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 2020 წლის 24 სექტემბრის №35-01202683681 გადაწყვეტილებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 22 დეკემბრის №1808 ბრძანების ბათილად ცნობა, ასევე, მოპასუხე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის რაიონის გამგეობისათვის ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის დავალება ქ. თბილისში, ...ის ქ. №73-ში მდებარე, უძრავი ქონების ე.თ-ისთვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით ე.თ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 22 დეკემბრის №1808 ბრძანება, ე.თ-ის ადმინისტრაციული საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე. სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 2020 წლის 24 სექტემბრის №35-01202683681 გადაწყვეტილება და მასვე დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ე.თ-ის მიერ წარდგენილ განცხადებასთან დაკავშირებით. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის რაიონის გამგეობამ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ.
კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ნოემბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
კასატორის განმარტებით, ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში შესაძლებელია განმცხადებელს დაევალოს ისეთი დოკუმენტაციის ან ინფორმაციის წარდგენა, რომელიც აუცილებელია საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისათვის, თუმცა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის მოსთხოვოს განმცხადებელს წარადგინოს სხვა რაიმე დამატებითი საბუთი ან ინფორმაცია კანონით გათვალისწინებული საბუთის ან ინფორმაციის გარდა. დაუშვებელია ამ მუხლის პირველ ნაწილში აღნიშნული საფუძვლით ადმინისტრაციული წარმოების შეჩერება ან განცხადების განხილვაზე უარის თქმა. ამასთან, საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 20 თებერვლის №189 დადგენილებით დამტკიცებული წესით გათვალისწინებულია იმ დოკუმენტთა ნუსხა, რომელთა დართვაც სავალდებულოა კანონიერი მოსარგებლის წერილობით განცხადებაზე. შესაბამისად, რომელიმე აუცილებლად წარსადგენი დოკუმენტის არარსებობა საკმარის საფუძველს ქმნის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისთვის. ერთ-ერთ სავალდებულო დოკუმენტს სწორედ კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი წარმოადგენს. ე.თ-ის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაცია კი, ვერ იქნება განხილული ფართით კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელ დოკუმენტად.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 11 აპრილის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად, წარმოებაში იქნა მიღებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო საკითხს წარმოადგენს საცხოვრებელი ფართის პრივატიზაციაზე უარის თქმის კანონიერება ე.თ-ის მიერ ბინის მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტის არქონის საფუძვლით.
საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე, რომლის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „აღნიშნული კონსტიტუციური დებულებით აღიარებულია საკუთრების ინსტიტუტის, როგორც დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ საფუძვლად არსებული ღირებულების კონსტიტუციური მნიშვნელობა, რომელიც ინდივიდის პიროვნული თავისუფლებისა და ინდივიდუალური თვითრეალიზების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტს წარმოადგენს. საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის N1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).
საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 20 თებერვლის №189 დადგენილებით დამტკიცებული „კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესი“ არეგულირებს სახელმწიფო საბინაო ფონდში საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის საცხოვრებელ ფონდში არსებული, მათ შორის, 2007 წლის 2 თებერვლამდე დროებით გადაცემული, არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის კანონიერი მოსარგებლისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესსა და პირობებს, ამ პროცესში წარმოშობილ ურთიერთობებს და განსაზღვრავს წესით გათვალისწინებული ურთიერთობის მხარეებსა და მათ უფლებამოსილებებს (მუხ. 1). ამავე „წესის“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს კანონიერი მოსარგებლის დეფინიციას, რომლის მიხედვით, კანონიერი მოსარგებლე არის ფიზიკური პირი, რომელიც უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული დოკუმენტის (ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ბინის ორდერი, საბინაო წიგნი და სხვ.) საფუძველზე კანონიერად სარგებლობს საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული ან არაიზოლირებული) ფართობით, ხოლო კანონიერი მოსარგებლის გარდაცვალების შემთხვევაში, მისი მემკვიდრე. „წესის“ მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის საკუთრებაში გადაცემის განხილვის საფუძველია კანონიერი მოსარგებლის წერილობითი განცხადება შესაბამის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელ ორგანოში.
განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2020 წლის 4 სექტემბერს ე.თ-ის წარმომადგენელმა №19/01202482842-35 განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ნაძალადევის რაიონის გამგეობას, რომლითაც მოითხოვა საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართის, მდებარე: თბილისი, ...ის ქ. №73, ე.თ-ისთვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა (პრივატიზაცია).
ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის გამგეობის 2020 წლის 24 სექტემბრის №35-01202683681 წერილით, განმცხადებელს დაევალა წარედგინა 1989 წლის შემდგომ გაცემული არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი (ინდივიდუალურ-ადმინისტრაციული სამართლებრივი აქტი, ბინის ორდერი, საბინაო წიგნი და სხვა); კანონიერი მოსარგებლის გარდაცვალების შემთხვევაში, აგრეთვე, მემკვიდრეობის დამადასტურებელი შესაბამისი დოკუმენტი. ამავე წერილით მხარეს ეცნობა, რომ დადგენილ ვადაში ხარვეზის აღმოუფხვრელობის და ზემოაღნიშნული დოკუმენტაცია-ინფორმაციის წარმოუდგენლობის შემთხვევაში, განცხადება დარჩებოდა განუხილველი.
2020 წლის 27 ოქტომბერს ე.თ-ის წარმომადგენელმა №19/01203012624-01 ადმინისტრაციული საჩივრით მიმართა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას და მოითხოვა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის გამგეობის 2020 წლის 24 სექტემბრის №35-01202683681 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2020 წლის 22 დეკემბრის №1808 ბრძანებით არ დაკმაყოფილდა ე.თ-ის წარმომადგენლის 2020 წლის 24 სექტემბრის №35-01202683681 ადმინისტრაციული საჩივარი და ძალაში დარჩა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ნაძალადევის გამგეობის 2020 წლის 24 სექტემბრის №35-01202683681 გადაწყვეტილება.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ „კანონიერი მოსარგებლეებისათვის გადასაცემი არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი ორგანოების მიერ კანონიერი მოსარგებლეებისათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის წესი“ ითვალისწინებს არაპრივატიზებული ფართობის საკუთრებაში გადაცემის განცხადებისათვის დასართავი და ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელ ორგანოში წარსადგენი დოკუმენტების ჩამონათვალს. „წესის“ მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტში მითითებულია, რომ განცხადებას უნდა დაერთოს არაპრივატიზებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი (იზოლირებული და არაიზოლირებული) ფართობის კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი (ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ბინის ორდერი, საბინაო წიგნი და სხვ.). აღნიშნულ ნორმაში, მართალია, მითითებულია იმ დოკუმენტების ჩამონათვალი, რომლებითაც დადასტურებული უნდა იქნეს კანონიერი სარგებლობის ფაქტი, თუმცა კანონმდებელი არ იძლევა ამ დოკუმენტების ამომწურავ ჩამონათვალს და ადმინისტრაციულ ორგანოს ანიჭებს უფლებამოსილებას, დაეყრდნოს უძრავი ქონების კანონიერი სარგებლობის დამადასტურებელ სხვა დოკუმენტსაც. ზემოაღნიშნული „წესის“ მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, განმცხადებელს უფლება აქვს განცხადებას დაურთოს ასევე სხვა დოკუმენტი, რომელიც შეიძლება საფუძვლად დაედოს განმცხადებლის მიერ მოთხოვნილი საკითხის გადაწყვეტას.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ...ის რაიონის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს აღმასკომის 1973 წლის 15 აგვისტოს №507 გადაწყვეტილების თანახმად, გ.თ-ს, მცხოვრებს ...ის ქ. №73-ში, დაუკანონდა ორი ოთახი - 38,22 კვ/მ; შემინული აივანი ზომით - 3,55X4.1, შეთბუნული აივანი ზომით - 3.55X5,0, კიბე - 1,0X3,1+1,1X3,65, სარდაფი - 61,05 კვ/მ, დამხმარე საკუჭნაო ლიტ. „ბ“ - 9,92 კვ/მ, შემინული აივანი ზომით - 3,2X2,05, საკუჭნაო ზომით - 2,3X2,2, საპირფარეშო ზომით - 1,0X1,0).
საქართველოს სსრ მშრომელთა დეპუტატების თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1977 წლის 8 თებერვლის ცნობის თანახმად, რომელიც გაიცა გ.თ-ს სახელზე, თბილისში ...ის ქ. №73-ში მდებარე სახლთმფლობელობა ...ის რაიონის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს აღმასკომის 1973 წლის 15 აგვისტოს №507 გადაწყვეტილების საფუძველზე საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა ი.თ-ის სახელზე. საქართველოს სსრ თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს 1980 წლის №თ/87 სარეგისტრაციო 18 მოწმობის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი ლიტ. „ა“, მდებარე ...ის ქუჩა №73-ში შემდგარი ლიტ „ა“ ერთ სართულიანი ორ ოთახიანი 38,22 კვ/მ, საცხოვრებელი ფართობით; შენობა-ნაგებობანი 1-34; ნაკვეთი ზომით 494 კვ/მ, რეგისტრირებულია საკუთრების უფლებით თ.ი.ი-ეს ძეზე.
საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ დავის საგანი არ მოიცავს მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლში (კორპუსში) მდებარე ბინას, რომელიც აშენებულია სახელმწიფოს სახსრებით, კომუნალური ფონდში ჩარიცხული და შემდეგ გამოყოფილი კონკრეტული მოქალაქისათვის. სასამართლო მიუთითებს, რომ ქ. თბილისში, ...ის ქ. №73-ში მდებარე სახლთმფლობელობა არ იყო კომუნალური ფონდის კუთვნილი ბინა.
აღსანიშნავია, რომ ქ. თბილისის ...ის რაიონის სახ. სასამართლოს 1989 წლის 22 თებერვლის №1/11ა განაჩენის თანახმად, ი.თ-ი (მოსარჩელის ბიძა - მამის ძმა) ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქ. სსკ 221-ე მუხლით, საქ. სსრ სსკ 51-ე მუხლის თანახმად გათავისუფლდა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისა და სასჯელისაგან. სასჯელის სახედ გამოყენებულ იქნა ...ის ქუჩა №73-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის კონფისკაცია და ...ის რაიონის რაისაბჭოს აღმასკომის კომუნალურ ფონდში ჩარიცხვა.
სასამართლო მიუთითებს, რომ აღნიშნული განაჩენით მოწესრიგებულ იქნა უფლებრივი საკითხი, კერძოდ, ფიზიკურ პირს ჩამოერთვა საკუთრება და ჩაირიცხა კომუნალურ ფონდში. სადავო დროს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად, კომუნალურ ფონდში ჩარიცხულ ბინებში ცხოვრობდნენ მოქალაქეები და კომუნალურ ფონდში ბინის ჩარიცხვა არ ადასტურებს საცხოვრებელ სახლზე მფლობელობის უფლების ჩამორთმევასაც. ამასთან, საქმეში დაცული არც ერთი მტკიცებულებით არ დგინდება სადავო ქონებიდან ოჯახის გამოსახლების ფაქტი. იგივე გარემოებებია დადგენილი საქმეზე მოწმეთა ჩვენებებითაც, კონკრეტულად კი, საქალაქო სასამართლოში სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა პირებმა - მ.კ-ემ და ტ.მ-მა დაადასტურეს 60-იანი წლებიდან მოსარჩელის ოჯახის სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრების ფაქტი.
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმეში დაცული განაჩენი გამოსახლებას არ ითვალისწინებს. საქართველოს სსრკ სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული იყო გასახლება სხვა ფართობის გადაცემის გარეშე (მუხლი 326). ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება ხსენებული ნორმით გათვალისწინებული გარემოებების არსებობა. ნიშანდობლივია, რომ სახლის ფაქტობრივი ფლობა სადავო არ არის. საქართველოს სსრკ სამოქალაქო კოდექსის 291-ე მუხლი განსაზღვრავდა, რომ მოქალაქეს ორდერი ეძლეოდა საცხოვრებელი სახლის დასაჭერად. იმ პირობებში, როცა ოჯახი საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობდა წლების მანძილზე, საცხოვრებელი სახლში შესასახლებლად ორდერის გამოცემის აუცილებლობა სახეზე არ იყო. თუმცა ადმინისტრაციულ ორგანოს ყურადღება არ გაუმახვილებია ზემოხსენებული განაჩენის შინაარსზე და განმცხადებლის მიერ წარდგენილ იმ დოკუმენტებზე, რომლებსაც შესაძლოა დაესაბუთებინა მოთხოვნის დაკმაყოფილება.
ასევე აღსანიშნავია, რომ 2020 წლის 27 აგვისტოს №200604907 სამკვიდრო მოწმობა, რომლის თანახმად, ე.თ-მა, როგორც მამკვიდრებლის -22.02.2002 წელს გარდაცვლილი გ.თ-ის პირველის რიგის მემკვიდრემ (შვილი), სრულად მიიღო მამის - გ.თ-ის, ასევე, გ.თ-ის მამის - ი.თ-ის სამკვიდრო ქონება.
საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის 2019 წლის 4 ნოემბრის №14/123529 წერილის თანახმად, შპს „ ...ის“ დოკუმენტებში დაცულ საბინაო წიგნში ჩაწერისა და საბინაო ბარათებში (ფორმა №16 და №17), ბინის მიღების ორდერებში, ...ის ქუჩა № 73 მისამართზე, მოქალაქეთა რეგისტრაციის დამადასტურებელი ჩანაწერები არ არის დაცული. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2019 წლის 11 ნოემბრის №01/316460 წერილის თანახმად, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მონაცემთა ელექტრონული ბაზის მიხედვით, ქ. თბილისში, ...ის ქ. №73-ში დღეის მდგომარეობით რეგისტრირებულია ერთი პირი - ე.თ-ი (პ/ნ № ..., დაბადების თარიღი ...წ). აღნიშნული პირი მითითებულ მისამართზე რეგისტრირებულია 1988 წლის 17 ნოემბრიდან, ხოლო რეგისტრაციის საფუძვლები სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროში არ იძებნება.
საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია საკითხის გადაწყვეტისას ძირითადად ყურადღებას აქცევს მხოლოდ იმას, წარმოდგენილია თუ არა საკითხის მომწესრიგებელი ნორმატიული აქტით გათვალისწინებული რომელიმე კონკრეტული დოკუმენტი და უგულებელყოფს ცნებას - „სხვა დოკუმენტი“, აღნიშნულ ცნებაში მოაზრებულ კანონმდებლის მიზანსა და განზრახულობას; მას განმარტავს ვიწროდ, სიტყვა-სიტყვით და მასში მოიაზრებს მხოლოდ ერთ კონკრეტულ დოკუმენტს მაშინ, როდესაც ნორმატიულ აქტში მოხსენიებული სიტყვათა კონსტრუქცია „სხვა დოკუმენტი“ განმარტებულ უნდა იქნეს ფართოდ და მასში გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მტკიცებულებების ერთობლიობა, რომლებიც ადასტურებენ მოსარჩელის კანონიერი სარგებლობის ფაქტს საცხოვრებელ ბინაზე.
საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს საკასაციო სასამართლოს 2012 წლის 28 ივლისის განჩინებაზე, სადაც სასამართლომ განმარტა, რომ საბჭოთა პერიოდის „ჩაწერის ინსტიტუტი” ნიშნავდა საცხოვრებელი ადგილის არსებობას, იმ დროინდელი კანონმდებლობის საფუძველზე კი, ბინაში ჩაწერა წარმოადგენს სახლის ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის უტყუარ დამადასტურებელ საბუთს (სუსგ №ბს180-177(კ-15); №ბს-257-254(კ-12)). ამდენად, ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ჯერ კიდევ 1988 წლიდან ჩაწერილი იყო და ცხოვრობდა მითითებულ საცხოვრებელ ბინაში, წარმოადგენს მისი, როგორც დაკავებული ფართის კანონიერი მოსარგებლედ ცნობის საფუძველს.
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის გარემოებების სრულ და ყოველმხრივ გამოკვლევას ავალდებულებს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილიც, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს. ამასთან, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 97-ე მუხლი ადმინისტრაციულ ორგანოს საქმის გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისთვის ანიჭებს საკმაოდ დიდ უფლებამოსილებას, აძლევს რა საშუალებას გამოითხოვოს დოკუმენტები, შეაგროვოს ცნობები, მოუსმინოს დაინტერესებულ მხარეებს, დაათვალიეროს მოვლენის ან შემთხვევის ადგილი, დანიშნოს ექსპერტიზა, გამოიყენოს აუცილებელი დოკუმენტები და აქტები, მტკიცებულებათა შეგროვების, გამოკვლევის და შეფასების მიზნით მიმართოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა ზომებს.
საკასაციო სასამართლოს მითითებით, საქმის გარემოებების სრულ და ყოველმხრივ გამოკვლევას ავალდებულებს ადმინისტრაციულ ორგანოს ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის მე-5 ნაწილიც, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილი არ არის თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს იმ გარემოებებზე, ფაქტებზე, მტკიცებულებებზე ან არგუმენტებზე, რომლებიც არ იქნა გამოკვლეული და შესწავლილი ადმინისტრაციული წარმოების დროს. ამასთან, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 97-ე მუხლი ადმინისტრაციულ ორგანოს საქმის გარემოებების სრულყოფილი გამოკვლევისთვის ანიჭებს საკმაოდ დიდ უფლებამოსილებას, აძლევს რა საშუალებას გამოითხოვოს დოკუმენტები, შეაგროვოს ცნობები, მოუსმინოს დაინტერესებულ მხარეებს, დაათვალიეროს მოვლენის ან შემთხვევის ადგილი, დანიშნოს ექსპერტიზა, გამოიყენოს აუცილებელი დოკუმენტები და აქტები, მტკიცებულებათა შეგროვების, გამოკვლევის და შეფასების მიზნით მიმართოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა ზომებს.
სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის საფუძვლები რეგლამენტირებულია საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601 მუხლით, რომლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება კანონს ან არსებითად დარღვეულია მისი მომზადების ან გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი სხვა მოთხოვნები. ამასთან, კანონმდებელი მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილში აზუსტებს, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მომზადების ან გამოცემის წესის არსებით დარღვევად ჩაითვლება ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ამ კოდექსის 32-ე ან 34-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის დარღვევით ჩატარებულ სხდომაზე ან კანონით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების სახის დარღვევით, ანდა კანონის ისეთი დარღვევა, რომლის არარსებობის შემთხვევაში მოცემულ საკითხზე მიღებული იქნებოდა სხვაგვარი გადაწყვეტილება.
საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოცემულია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე, იგი უფლებამოსილია სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად ბათილად ცნოს ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი და დაავალოს ადმინისტრაციულ ორგანოს, ამ გარემოებათა გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ გამოსცეს ახალი. სასამართლო ამ გადაწყვეტილებას იღებს, თუ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობისათვის არსებობს მხარის გადაუდებელი კანონიერი ინტერესი.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საკითხის ხელახალი განხილვისას ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია სრულფასოვნად გამოიყენოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით მინიჭებული უფლებამოსილება და მტკიცებულებათა შეგროვება მოახდინოს დაინტერესებულ მხარეთა მოსმენის, მოწმეთა დაკითხვის ან კანონით სხვა ნებისმიერი განსაზღვრული პროცედურის ჩატარების მეშვეობით.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ სადავო აქტები სწორად იქნა ბათილად ცნობილი და ნაძალადევის რაიონის გამგეობას მართებულად დაევალა საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებების შესწავლის, გამოკვლევისა და ურთიერთშეჯერების საფუძველზე ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა ე.თ-ის მიერ წარდგენილ განცხადებასთან დაკავშირებით.
ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეს არ გააჩნია არავითარი პრინციპული მნიშვნელობა სასამართლო პრაქტიკისათვის, ხოლო საკასაციო საჩივარს - წარმატების პერსპექტივა.
ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად.
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 ნოემბრის განჩინება.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები: ბ. სტურუა
მ. ვაჩაძე
გ. აბუსერიძე
