საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ბს-1443(კ-22) 31 მაისი, 2023 წელი
თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა
შემდეგი შემადგენლობა:
გიორგი გოგიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ქეთევან ცინცაძე, ნუგზარ სხირტლაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი (მოსარჩელე) - სს „...ა“
მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე)- საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 მარტის განჩინება
დავის საგანი - ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
აღწერილობითი ნაწილი:
სს „...ამ“ 2017 წლის 26 აპრილს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხის - საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიმართ და „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე მიღებული საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2016 წლის 23 დეკემბრის №36 და 2017 წლის 17 თებერვლის №3 დადგენილებების ბათილად ცნობა, ასევე მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 19 382 605 ლარის ანაზღაურების მოპასუხისათვის დაკისრება მოითხოვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით სს „...ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მანვე გაასაჩივრა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 მარტის განჩინებით სს „...ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილება.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „...ამ“, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
კასატორი მიუთითებს იმავე ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებზე, რაზეც მიუთითებდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში და დამატებით აღნიშნავს, რომ დავის საგნიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიერ აქტივების ფასის განსაზღვრისათვის გამოყენებული მეთოდი შეესაბამებოდა თუ არა კანონს; სწორად მოახდინა თუ არა „გუდვილის“ განმარტება და ეყრდნობოდა თუ არა მისი გაუთვალისწინებლობა კონკრეტულ ნორმას; „მინიმალური დანახარჯების პრინციპი“ შეიძლება თუ არა გულისხმობდეს მთლიანი საკონსულტაციო ხარჯების უარყოფას მაშინ, როდესაც შპს „მ...ის“ მიერ გაწეული მომსახურების ფაქტი სემეკს სადავოდ არ გაუხდია; აგრეთვე, კომისია ვალდებული იყო თუ არა, რომ 2017 წლის ტარიფის გაანგარიშებისას გამოეყენებინა ის დასკვნები, რაც წარადგინა მოსარჩელემ სატარიფო განაცხადთან ერთად და არ გაემეორებინა ის სადავოდ გამხდარი მიდგომა, რაც 2016 წლის ტარიფთან დაკავშირებით გააკეთა, ასევე არ გამოეყენებინა დასკვნები, რაც მომზადებული იყო სულ სხვა მიზნით და ასახავდა აქტივების სამართლიანი ღირებულების შეფასებას 2007-2009 წლის მდგომარეობით. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სემეკის განმარტებით ბარათზე, რომელშიც, აღდგენითი ღირებულების შეფასების ნაწილში, კომისია მხოლოდ აღნიშნავდა, რომ გამოყენებული იყო წინა წლის ანალოგიური მიდგომა. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, რამდენად დასაბუთებული იყო სხვა ადმინისტრაციულ წარმოებაზე აპელირება მაშინ, როდესაც წინა წლის ნორმატიული აქტი უკვე სასამართლო განხილვის საგანია, და რაც განსაკუთრებით აღსანიშნავია, როგორ შეიძლება სასამართლომ კანონიერად ჩათვალოს ადმინისტრაციული წარმოება, სადაც წარდგენილ დოკუმენტაციას არ იხილავენ და მხოლოდ ძველ, სხვა წარმოებაში არსებულ დასკვნებზე აპელირებენ.
კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი შეფასებისას არასწორად დაადგინა ის ფაქტი, რომ ყველა ჰესთან მიმართებით დადგენილი იყო აქტივების საწყისი ღირებულება და არ არსებობდა აღდგენითი ღირებულების მეთოდის გამოყენების წინაპირობა, ასევე, კომისიამ ელექტროენერგიის ტარიფის დადგენის მიზნით, არასწორად გამოიყენა 2016 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდისათვის თავად მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დამოუკიდებელი შემფასებლის მიერ მომზადებული ანგარიშები, რომელთა გათვალისწინებითაც განსაზღვრა საწარმოების/ჰესების აქტივების საწყისი ღირებულება. კასატორი აღნიშნავს, რომ ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგია განსაზღვრავს შეფასების მხოლოდ ორ კატეგორიას - ისტორიულს და აღდგენითს. აღდგენითი ღირებულება არის დანახარჯების ჯამური თანხა, რომელიც საჭირო იქნება შესაფასებელი აქტივის ანალოგიური აქტივის შესაქმნელად, ხოლო ისტორიული ღირებულება წარმოადგენს აქტივის ღირებულებას მისი შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასით. თუ ვერ ხდება აქტივის ერთი სახით შეფასება, გამოიყენება მეორე. კანონი უშვებს ერთი ან მეორე სახის მეთოდის გამოყენებას, თუმცა სემეკმა გამოიგონა ახალი მეთოდი ორივე მეთოდიდან გარკვეული კრიტერიუმების აღებით და, ფაქტობრივად, დაადგინა მეთოდოლოგიით გაუთვალისწინებელი „საწყისი აღდგენითი“ ღირებულება. ანუ, 2007-2009 წლებში შედგენილი სამართლიანი ღირებულების დასკვნები გამოიყენა როგორც მისი შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასი და ისტორიული ფასის მისაღებად, ამ ღირებულებას დაარიცხა ცვეთა-ნამატი.
კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას „გუდვილთან“ დაკავშირებით. დასახელებული მეთოდოლოგიის მე-7 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, რეგულირებადი აქტივების ბაზაში მონაწილეობს არსებული აქტივების ღირებულება, მათ შორის, ფაქტობრივად განხორციელებული ინვესტიციები. ამავე მეთოდოლოგიის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“, „ბ“ და „ს“ ქვეპუნქტებზე დაყრდნობით, სასამართლო განმარტავს, რომ მეთოდოლოგიაში სატარიფო რეგულირების მიზნებისათვის აქტივი არის მატერიალური და არამატერიალური აქტივი, ხოლო „გუდვილი“ არამატერიალურ აქტივს განეკუთვნება. კასატორის მოსაზრებით, მითითებული სამართლებრივი ნორმები იმპერატიულად არ ადგენს „გუდვილის“ გათვალისწინებას. „გუდვილი“ თავისთავად, არ არის განცალკევებული ინვესტიცია, იგი ვერ წარმოიშობა, თუ ადგილი არ აქვს ბიზნესის შეძენას (წილის ან გენერაციის აქტივების). შესაბამისად, მხოლოდ „გუდვილის“ მიჩნევა არაგონივრულ და დაუსაბუთებელ ინვესტიციად, მთლიანი აქტივების შეძენის არაგონივრულობის ტოლფასი იქნება, რაც, კასატორის მოსაზრებით, სწორი და კანონიერი არ არის.
კასატორი ასევე არ იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას, სადაც იგი დაუსაბუთებლად და არაგონივრულად მიიჩნევს „მ...თან“ გაფორმებულ ხელშეკრულებებს და სრულად ეთანხმება სემეკს ტარიფის დადგენისას მათ გაუთვალისწინებლობაში, თუმცა, ამავე დროს, სასამართლო აპელირებს მეთოდოლოგიის მე-3 მუხლის მე-2 ქვეპუნქტზე, რომ რეგულირებადი ბაზა შედგება კაპიტალური და საოპერაციო დანახარჯებისგან. ეს ნამდვილად ასეა, მაგრამ სრულიად გაუგებარია, რატომ და რის საფუძველზე არ შეიყვანა სასამართლომ საოპერაციო დანახარჯებში საკონსულტაციო ხარჯი მაშინ, როდესაც თავად მომსახურებისა და ასეთი ხარჯების არსებობა დადასტურებული ფაქტია და სადავოდ არ არის გამხდარი. სემეკი საკუთარი დისკრეციის ფარგლებში, სადავოდ ხდის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად გაწეული ხარჯების გონივრულობას. ამდენად, სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, ადმინისტრაციული ორგანო, მასზე მინიჭებული დისკრეციის უფლებას რამდენად კანონიერად იყენებდა.
ამრიგად, ზემოთ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღების შედეგად სარჩელის დაკმაყოფილებას.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით სს „...ის“ საკასაციო საჩივარი, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „...ის“ საკასაციო საჩივარი ვერ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები, ვინაიდან:
- არ არსებობს საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი;
- არ არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების საფუძველი;
- სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
- საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით;
- კასატორი ვერ ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით და საკასაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.
შესაბამისად, საქმეზე არ იქმნება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გამოთქმულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არსებითად სწორად გადაწყვიტა მოცემული დავა.
საკასაციო სასამართლო, აღნიშნავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს უფლება ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, თუმცა აღნიშნული არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ §71; ყუფარაძე საქართველოს წინააღმდეგ §76; Va№ de Hurk v. №etherla№ds, §61, Garcia Ruiz v. Spai№ [GC] §26; Jah№ke a№d Le№oble v Fra№ce (dec.); Perez v Fra№ce [GC], §81).
- საქმის მასალების მიხედვით, დასტურდება, რომ, ერთი მხრივ, საქართველოს მთავრობას, სს „ს...ას“, შპს „...ას“ (გამყიდველებს) და, მეორე მხრივ, „ენ...-ს“ (ინვესტორს), სს „ე...ას“ (მყიდველს) შორის 2007 წლის 5 თებერვალს დაიდო ჰიდროელექტროსადგურების და ელექტროენერგიის გამანაწილებელი კომპანიების აქტივების ნასყიდობის ხელშეკრულება;
- სს „ე...ამ“ 2016 წლის 1 სექტემბერს წერილით მიმართა საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიას ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფის დადგენის მოთხოვნით, ვინაიდან სს „ე...ასთვის“ ჰიდროელექტროსადგურებზე ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფები დადგენილი იყო 2016 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მოქმედების პერიოდზე. ამავე წერილით კომისიას წარედგინა ტარიფის დადგენისათვის ინფორმაცია და რიგი დოკუმენტაცია;
- საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2016 წლის 21 სექტემბრის №63/35 გადაწყვეტილებით „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოსაცემად, დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება. აღნიშნული წარმოების ფარგლებში, საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2016 წლის 23 დეკემბრის №89 სხდომაზე კომისიამ, სს „ე...ას“ ელექტროენერგიის განაწილების, გატარების და მოხმარების ტარიფების დადგენის მიზნით, ერთხმად დაამტკიცა 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ დადგენილების პროექტი, ხოლო ამავე დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2016 წლის 23 დეკემბრის №36 დადგენილების პირველი მუხლის შესაბამისად, „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილების პირველი მუხლის პირველი პუნქტის „გ-კ1“ ქვეპუნქტები ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: გ) სს „ე...ა“ (...ი) – 1,593 თეთრი/კვტსთ; დ) სს „ე...ა“ (...ი) – 2,004 თეთრი/კვტსთ; ე) სს „ე...ა“ (...ი) – 2,616 თეთრი/კვტსთ; ვ) სს „ე...ა“ (...ი) – 3,301 თეთრი/კვტსთ; ზ) სს „ე...ა“ (...ი) – 1,933 თეთრი/კვტსთ; თ) სს „ე...ა“ (...ი) – 2,325 თეთრი/კვტსთ; ი) სს „ე...ა“ (...ი) – 5,865 თეთრი/კვტსთ; კ) სს „ე...ა“ (...ი) – 3,807 თეთრი/კვტსთ“; კ1) სს „ე...ა“ (...ი) – 3,807 თეთრი/კვტსთ“;
- დადგენილია, რომ 2016 წლის 15 დეკემბერს გამართულ სს „ე...ას“ აქციონერთა საერთო კრებაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სს „ე...ას“ რეორგანიზაციის დასრულების შესახებ, რის შედეგადაც მას გამოეყო ერთი იურიდიული პირი - სს „...ა“. რეორგანიზაციის დასრულების თარიღიდან სს „...ა“ წარმოადგენდა „საზოგადოების“ უფლებამონაცვლეს რიგ გარიგებებში, მათ შორის, საქართველოს მთავრობას, სს „ს...ას“, შპს „...ას“ და „ენ...-ს“ და სს „ე...ას“ შორის 2007 წლის 5 თებერვალს გაფორმებული „ჰიდროელექტროსადგურების და ელექტროენერგიის გამანაწილებელი კომპანიების აქტივების ნასყიდობის ხელშეკრულების“ გენერაციის აქტივებთან დაკავშირებული უფლება-მოვალეობების ნაწილში (როგორც აფილირებული პირი);
- საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 20 იანვრის №4/8 გადაწყვეტილებით სს „...ის“ მიმართვის საფუძველზე, ამ უკანასკნელის სახელზე გაიცა ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზია №088. ამავე გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ლიცენზიის ტექნიკური მონაცემები (დანართი №1) და სალიცენზიო პირობები (დანართი №2). ამასთან, საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 20 იანვრის №4/9 გადაწყვეტილებით გაუქმდა სს „ე...ას“ სახელზე გაცემული ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზია №075 და ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2007 წლის 18 მაისის №9/2 გადაწყვეტილება სს „ე...ას“ ელექტროენერგიის წარმოების ლიცენზიის განაცხადის შესახებ;
- საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 20 იანვრის №4/11 გადაწყვეტილებით „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოსაცემად დაიწყო საჯარო ადმინისტრაციული წარმოება;
- საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2017 წლის 17 თებერვლის №3 დადგენილების პირველი მუხლის შესაბამისად, „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილების პირველი მუხლის პირველი პუნქტის „გ-კ1“ ქვეპუნქტები ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: გ) სს „...ა“ (...ი) – 1,593 თეთრი/კვტსთ; დ) სს „...ა“ (...ი) – 2,004 თეთრი/კვტსთ; ე) სს „...ა“ (...ი) – 2,616 თეთრი/კვტსთ; ვ) სს „...ა“ (...ი) – 3,301 თეთრი/კვტსთ; ზ) სს „...ა“ (...ი) – 1,933 თეთრი/კვტსთ; თ) სს „...ა“ (...ი) – 2,325 თეთრი/კვტსთ; ი) სს „...ა“ (...ი) – 5,865 თეთრი/კვტსთ; კ) სს „...ა“ (...ი) – 3,807 თეთრი/კვტსთ“; კ1) სს „...ა“ (...ი) – 3,807 თეთრი/კვტსთ“;
ამდენად, განსახილველ საქმეში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2016 წლის 23 დეკემბრის №36 და 2017 წლის 17 თებერვლის №3 დადგენილებების, ასევე სადავო აქტების მიღების შედეგად მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 19 382 605 ლარის ანაზღაურების დაკისრების კანონიერების შეფასება.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სადავო აქტების გამოცემის დროს მოქმედ „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომლის მიზანია, კონკურენციის განვითარების საფუძველზე და არსებული არაკონკურენტული ბაზრის რეგულირების მექანიზმების გამოყენებით, საქართველოს წყალმომარაგების, ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის ბაზრებისა და ტარიფების სისტემების ჩამოყალიბება და ამ საფუძველზე წყალმომარაგების, ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეტჩერიზაციის, განაწილების, იმპორტის, ექსპორტისა და მოხმარების უზრუნველყოფა, აგრეთვე ბუნებრივი გაზის მიწოდების, იმპორტის, ექსპორტის, ტრანსპორტირების, განაწილებისა და მოხმარების განსახორციელებლად გაწეული, ეკონომიკურად მიზანშეწონილი ხარჯების ზუსტი ასახვა ტარიფების სისტემებში. დასახელებული კანონის 42-ე მუხლი კი განსაზღვრავს საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის უფლებამოსილებებს ტარიფების დადგენაში, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, კომისია ვალდებულია, ამ კანონის 43-ე მუხლში აღნიშნული ტარიფის დადგენის პრინციპების გათვალისწინებით, საქართველოს ენერგეტიკულ და წყალმომარაგების სექტორებში სახელმწიფო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებებისა და მათ საფუძველზე მიღებული ნორმატიული აქტების შესაბამისად, არსებული წესით დაადგინოს ტარიფები ან/და შეიტანოს ცვლილებები მოქმედ ტარიფებში. კომისია ასევე უფლებამოსილია გაითვალისწინოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების სფეროებში სახელმწიფოს მიერ დადებული გარიგებები და სხვა შესაბამისი სამართლებრივი აქტები. კომისია უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით გადახედოს ტარიფებს, აგრეთვე დაადგინოს ზღვრული სამომხმარებლო ტარიფები. კომისიას უფლება აქვს, შესაბამისი ლიცენზიანტისაგან, მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურისაგან, მიმწოდებლისაგან, იმპორტიორისაგან, ექსპორტიორისაგან ან/და ბაზრის ოპერატორისაგან მოითხოვოს მისთვის საჭირო ინფორმაცია და დოკუმენტაცია. ამდენად, მითითებული ნორმები ცხადყოფენ, რომ კომისიას მინიჭებული აქვს სამომხმარებლო ტარიფის გაანგარიშების მიზნებისათვის ელექტროენერგიის შესყიდვასთან დაკავშირებული დანახარჯების შეფასების უფლებამოსილება.
საკასაციო პალატა, პირველ ყოვლისა, ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის არგუმენტებზე, რომლებიც გულისხმობს, რომ კომისიამ არასწორი ფასით ასახა ...ის, ...ის და ...ის აქტივები, კერძოდ, არასწორად განსაზღვრა აქტივების აღდგენითი ღირებულების დათვლის მეთოდი და შესაბამისად, აქტივები შეაფასა გაცილებით დაბალ ნიშნულზე, ვიდრე ეს მოხდებოდა აღდგენითი ღირებულების სწორად განსაზღვრის შედეგად; რეგულირებადი აქტივების ბაზაში არ გაითვალისწინა ...ის, ...ის და ...ის აქტივების შეძენის დროს წარმოშობილი „გუდვილი“; ამასთანავე, საოპერაციო დანახარჯებში არ გაითვალისწინა საკონსულტაციო ხარჯი, კერძოდ, შპს „მ...თან“ გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ამ უკანასკნელის მიერ გაწეული საკონსულტაციო მომსახურების ხარჯი.
საკასაციო პალატა კი, სამომხმარებლო ტარიფის გაანგარიშებისათვის დადგენილი მეთოდოლოგიის სწორად გამოყენების მიზნებისათვის, მიუთითებს საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2014 წლის 30 ივლისის №14 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის“ (სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) პირველ მუხლზე, რომლის მიხედვით, ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეტჩერიზაციის და ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიის მიზანია „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეტჩერიზაციის და ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების წესისა და პრინციპების განსაზღვრა. ამ მეთოდოლოგიით ტარიფების გაანგარიშება ხდება „დანახარჯები პლუს“ რეგულირების პრინციპის შესაბამისად, რომელიც უზრუნველყოფს საწარმოს სტაბილურ ფუნქციონირებას, გაწეული გონივრული დანახარჯების ანაზღაურებას და სამართლიანი მოგების მიღებას. აღნიშნული მეთოდოლოგიის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, კომისიის მიერ ტარიფები დგინდება ყოველწლიურად, კონკრეტული საწარმოსთვის ინდივიდუალურად და მოქმედებს ერთი წლის ვადით, გარდა ამ მეთოდოლოგიის მე-20 მუხლის მე-12 პუნქტით გათვალისწინებული გარემოებებისა. მეთოდოლოგიის მე-7 მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების შესაბამისად კი, აქტივის ღირებულება განისაზღვრება ისტორიული ღირებულების შეფასების მეთოდით. იმ შემთხვევაში, როდესაც აქტივის ღირებულება არ დგინდება ამ მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრული მეთოდით, კომისია იყენებს აქტივის აღდგენითი ღირებულებით შეფასების მეთოდს. ამავე მეთოდოლოგიის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტების მიხედვით, აქტივის აღდგენითი ღირებულება არის დანახარჯების ჯამური თანხა, რომელიც საჭირო იქნება შესაფასებელი აქტივის ანალოგიური აქტივის შესაქმნელად, ხოლო აქტივის ისტორიული ღირებულებით შეფასების მეთოდი არის აქტივის ღირებულების შეფასება მისი შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასით. ამდენად, მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა მსჯელობას, რომ ტარიფის დადგენა ყველა შემთხვევაში ხდება ისტორიული ღირებულების შეფასების მეთოდით, რაც გულისხმობს აქტივის ღირებულების შეფასებას მისი შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასით. აღნიშნული წესიდან გამონაკლისს წარმოადგენს ის გარემოება, როდესაც არ არის დადგენილი აქტივის შექმნის ან საწყისი შეძენის ფასი. ასეთ შემთხვევაში კომისიის მიერ ადგილი აქვს აქტივის აღდგენითი ღირებულების ანუ შესაფასებელი აქტივის ანალოგიური აქტივის შესაქმნელად საჭირო დანახარჯების ჯამური თანხის განსაზღვრას. მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ სს „ე...ასათვის“ 2017 წლის სამოქმედო ტარიფების განსაზღვრის მიზნით, სწორედ ზემოაღნიშნული ისტორიული მეთოდის გამოყენებით გამოიანგარიშა საწარმოს კაპიტალური და საოპერაციო დანახარჯები, რომლის ფარგლებშიც, მარეგულირებელი მიზნებისათვის, განახორციელა სს „ე...ას“ დანახარჯების სატესტო - 2015 წლის ანალიზი. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა ყურადღება გაამახვილა ასევე საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2015 წლის 27 ნოემბრის №33 და 2015 წლის 25 დეკემბრის №42 დადგენილებების განმარტებით ბარათებზე, რამდენადაც მოპასუხე ადმინისტრაციულმა ორგანომ სადავოდ გამხდარი მეთოდის დასაბუთებასთან დაკავშირებით, მიუთითა სწორედ მითითებულ დოკუმენტებზე. განმარტებითი ბარათებით დგინდება, რომ 2016 წლის 1 იანვრიდან 2016 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდზე სს „ე...ასათვის“ მის საკუთრებაში არსებული ჰიდროელექტროსადგურების - ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის და ...ის ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფის დადგენისას ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის, ...ის აქტივების საწყის ღირებულებად კომისიამ აღიარა მათი შესყიდვის ღირებულება და მოახდინა შესაბამისი აკუმულირებული ცვეთის კორექტირება. ამავე განმარტებითი ბარათების თანახმად, ჰიდროელექტროსადგურების - ...ის, ...ის და ...ის შექმნის ღირებულების დადგენა შეუძლებელი იყო არა ...ის და ...ის აქტივების, არამედ საწარმოების წილების, ხოლო ...ის შემთხვევაში - აქციების ნასყიდობის გამო. შესაბამისად, ამ ჰესების ძირითადი საშუალებების შეფასების მიზნით, კომისიამ დამატებით მოითხოვა დამოუკიდებელი აუდიტორის მიერ შედგენილი ანგარიშების წარდგენა, რაც სს „ე...ამ“ უზრუნველყო. მან წარადგინა დამოუკიდებელი აუდიტორის - შპს „ა...ის“ მიერ შედგენილი ანგარიშები, რომელთა თანახმად მოხდა ჰესების ძირითადი საშუალებების რეალური ღირებულების შეფასება შესყიდვის მომენტისათვის. კომისიამ დამატებით გაანალიზა ინფორმაცია აღნიშნული ჰესების აქტივებზე შესყიდვიდან მათი სს „ე...ასთან“ შერწყმის მომენტამდე და დაადგინა, რომ შესყიდვისას და შერწყმისას შეფასებული ძირითადი საშუალებების რეესტრებს შორის არსებითი წყვეტა არ არსებობდა. ამდენად, მითითებული გარემოებები ცხადყოფენ, რომ კომისიამ ელექტროენერგიის წარმოების ტარიფის დადგენის მიზნით, 2016 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდისათვის, თავად მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დამოუკიდებელი შემფასებლის მიერ მომზადებული ანგარიშების გათვალისწინებით განსაზღვრა საწარმოების/ჰესების აქტივების საწყისი ღირებულება. ამასთან, სწორედ იმის გათვალისწინებით, რომ სამ ჰესთან დაკავშირებით საწარმოების აქტივების საწყისი ღირებულებები ცალსახად არ დგინდებოდა, კომისიის მოთხოვნით/დავალებით სს „ე...ამ“ წარადგინა დამოუკიდებელი აუდიტორის მიერ მომზადებული ანგარიშები, რითაც შესაძლებელი გახდა საწარმოების შექმნის/შეძენის დროს არსებული ანუ თავდაპირველი, საწყისი ღირებულებების დადგენა. შესაბამისად, საფუძველს არის მოკლებული კასატორის მოსაზრება, რომ მითითებული ანგარიშების არსებობის პირობებში, როდესაც შესაძლებელი იყო აქტივების საწყისი ღირებულების დადგენა, კომისიას ისინი არ გაეთვალისწინებინა და ტარიფი დაედგინა მიმდინარე წლის აქტივების აღდგენითი ღირებულებით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ყველა ჰესთან მიმართებაში დადგენილი იყო აქტივების საწყისი ღირებულება და არ არსებობდა აღდგენითი ღირებულების მეთოდის გამოყენების წინაპირობა.
რაც შეეხება ტარიფის განსაზღვრისას რეგულირებადი აქტივების ბაზაში ...ის, ...ის და ...ის აქტივების შეძენის დროს წარმოშობილი „გუდვილის“ გაუთვალისწინებლობას, საკასაციო პალატა აღნიშნულ ნაწილშიც იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოთა განმარტებას, რომ „გუდვილი“ ეს არის საწარმოთა გაერთიანების ღირებულების ნამეტი თანხა მყიდველი საწარმოს წილზე იდენტიფიცირებადი აქტივების, ვალდებულებებისა და პირობითი ვალდებულებების წმინდა რეალურ ღირებულებაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ „გუდვილის“ ტარიფში ასახვით ადგილი არ ჰქონდეს ტარიფში იმ კაპიტალური დანახარჯების განმეორებით ასახვას, რომელიც უკვე ანაზღაურებულია მომხმარებლის მიერ და ამასთან, მომხმარებელს არ მოუწიოს ნამეტი ღირებულების ტარიფით ანაზღაურება, კანონმდებელი, საწარმოს მიერ რეგულირებადი აქტივების სხვა საწარმოზე გაყიდვის შემთხვევაში, შესაბამისი ტარიფის გაანგარიშებისას, გამორიცხავს აქტივის ხელმეორედ გაყიდვის ღირებულების გათვალისწინებას და ამავე დროს კომისიას იმპერატიულად ავალდებულებს, ასეთ შემთხვევაში იხელმძღვანელოს აქტივის ისტორიული ღირებულებით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მომხმარებელს მოუწევს გაზრდილი ტარიფის სახით უკვე ანაზღაურებული კაპიტალური დანახარჯების ნამეტი ღირებულების ტარიფით ანაზღაურება, მისთვის სარგებლის მიღების გარეშე. შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილშიც უსაფუძვლოა მოსარჩელის მითითება, რომ ადმინისტრაციულ ორგანოს გააჩნდა ე.წ. ნორმატიული ვალდებულება ტარიფის დადგენისას „გუდვილის“ გათვალისწინებასთან დაკავშირებით.
საკასაციო პრეტენზიას წარმოადგენს აგრეთვე, სადავოდ გამხდარი ტარიფების განსაზღვრისას, საოპერაციო დანახარჯებში შპს „მ...თან“ გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე გაწეული საკონსულტაციო მომსახურების ხარჯის გაუთვალისწინებლობა. ამასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა კვლავ მიუთითებს „ელექტროენერგიის წარმოების, გადაცემის, დისპეტჩერიზაციის და ელექტროენერგეტიკული ბაზრის ოპერატორის მომსახურების ტარიფების გაანგარიშების მეთოდოლოგიაზე“ (დანართი №2), რომლის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, სატარიფო წლისთვის ტარიფის გაანგარიშებისას გაითვალისწინება ის საოპერაციო დანახარჯები, რომლებიც დასაბუთებული, გონივრული და სამართლიანია. განსახილველ შემთხვევაში დადასტურებულია, რომ საკონსულტაციო ხარჯი მნიშვნელოვანწილად მოიცავდა შპს „მ...თან“ გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე გაწეულ საკონსულტაციო მომსახურების ხარჯს, რომლის განხორციელებაზეც შესაბამისი ხელშეკრულება გაფორმებული იყო სს „ე...ას“ მიერ გასაწევ ელექტროენერგიის განაწილებისა და წარმოების საქმიანობებზე და შესაბამისი პროპორციით დანახარჯი გადანაწილებულია თითოეულ გენერაციის ობიექტზე. დეპარტამენტმა მიიჩნია, რომ აღნიშნული სახის საკონსულტაციო დანახარჯის საჭიროება და მიზანშეწონილობა სს „ე...ას“ მიერ ვერ იქნა დასაბუთებული, როგორც გასული წლის ელექტროენერგიის განაწილების, გატარებისა და მოხმარების ტარიფების გაანგარიშებისას და შესაბამისად, იგი არ იქნა გათვალისწინებული არც ერთ სატარიფო გაანგარიშებაში. ამასთან, კომისიამ ჰიდროელექტროსადგურების საკონსულტაციო ხარჯში შესული შპს „დ...თან“, შპს „მ...თან“ და სხვა მიმწოდებლებთან აუდიტორული, ნოტარიული და სხვა მსგავსი შინაარსის მომსახურების მიღების მიზნით გაფორმებული ხელშეკრულებების ფარგლებში გაწეული ხარჯები მიიჩნია გონივრულ და მიზანშეწონილ ხარჯებად.
საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მოპასუხისათვის სს „...ის“ სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების არამართებულობასთან მიმართებით და განმარტავს, რომ სახელმწიფო ორგანოთა და მოსამსახურეთა მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანის სახელმწიფო სახსრებიდან ანაზღაურება აღიარებული და გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის 42-ე მუხლის მე-9 ნაწილით (ამჟამად მოქმედი რედაქციის მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილი).
საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 208-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელმწიფო ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის ან ამ ორგანოს სხვა სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის (გარდა ამ მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული საჯარო მოსამსახურისა) მიერ თავისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიყენებული ზიანისათვის პასუხისმგებელია სახელმწიფო. ამავე კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი.
საკასაციო სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, თუ სახელმწიფო მოსამსახურე ან საჯარო მოსამსახურე განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით არღვევს თავის სამსახურებრივ მოვალეობას სხვა პირის მიმართ, სახელმწიფო (მუნიციპალიტეტი) ან ის ორგანო, რომელშიც აღნიშნული მოსამსახურე მუშაობს, ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი. განზრახვისას ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ეს პირები სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარულად აგებენ პასუხს. ამავე კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად კი, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.
ზემოაღნიშნულ ნორმათა საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ მიყენებული ზიანი შესაბამისმა სახელმწიფო დაწესებულებამ უნდა აანაზღაუროს სრულად. ამასთან, ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის უნდა დადასტურდეს ნორმატიულად განსაზღვრული შემდეგი წინაპირობების კუმულატიურად არსებობა: სახელმწიფო ორგანოს თანამშრომლის ქმედების უკანონობა; პირისთვის ზიანის მიყენება; მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობა დამდგარ შედეგსა და სახელმწიფო ორგანოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის, ასევე, სახელმწიფო მოსამსახურის ბრალეულობა.
განსახილველ შემთხვევაში კი, ვინაიდან, კანონიერად არის მიჩნეული „ელექტროენერგიის ტარიფების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 4 დეკემბრის №33 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის შესახებ საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2016 წლის 23 დეკემბრის №36 და 2017 წლის 17 თებერვლის №3 დადგენილებები, არ არსებობს საქართველოს ენერგეტიკის და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებული არც ერთი საფუძველი, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა იქნეს დაშვებული განსახილველად.
ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე და აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით და
დაადგინა:
1. სს „...ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 მარტის განჩინება;
3. კასატორს - სს „ე...ას“ (ს/ნ ...) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 2022 წლის 19 ივლისს №1658226144 საგადახდო დავალებით მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, სახელმწიფო ხაზინა, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი №300773150;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე გ. გოგიაშვილი
მოსამართლეები: ქ. ცინცაძე
ნ. სხირტლაძე
