საქმე №ბს-968(2კ-22) 01 მაისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა აბუსერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მაია ვაჩაძე, ბიძინა სტურუა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) - საქართველოს გენერალური პროკურატურა

კასატორი (მოსარჩელე) - მ. მ-ე

მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი - მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. მ-ემ წარმომადგენლების მეშვეობით 2020 წლის 14 დეკემბერს სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ და სასარჩელო მოთხოვნათა დაზუსტების შემდგომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსათვის მ. მ-ის, როგორც აწ გარდაცვლილ შ. მ-ის მემკვიდრის სასარგებლოდ 250 000 ლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის, ასევე შ. მ-ის მკურნალობის ხარჯის 3 318 ლარის ოდენობითა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით მიუღებელი შემოსავლის 390 150 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურების დავალება მოითხოვა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 22 იანვრის განჩინებით, საქმეში საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მესამე პირად ჩაება საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით მ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა ჯარიმის სახით გადახდილი 250 000 ლარისა და შ. მ-ის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით მიუღებელი შემოსავლის 390 150 ლარის (კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით) ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურება; დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით საქართველოს გენერალური პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილების ის პუნქტი, რომლითაც მოპასუხე საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის ანაზღაურება შ. მ-ის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით მიუღებელი შემოსავლის 390 150 ლარის ოდენობით და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საქართველოს გენერალურ პროკურატურას მ. მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა შ. მ-ის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტით მიუღებელი შემოსავლის 53 550 ლარის (კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით) ოდენობით მატერიალური ზიანის ანაზღაურება. დანარჩენ ნაწილში ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს გენერალურმა პროკურატურამ და მ. მ-ემ.

კასატორის, საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელია პირს ზიანი მიადგეს ქმედების განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობის ბრალის ფორმით. ამასთან, მიზეზობრივი კავშირი უნდა არსებობდეს განხორციელებულ ქმედებასა და დამდგარ შედეგს - ზიანს შორის. ასევე მოხელის უკანონო ქმედება, რომელმაც პირისთვის ზიანი გამოიწვია, უნდა გამომდინარეობდეს მოხელის სამსახურეობრივი მდგომარეობიდან და იყოს ბრალეული, განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი და უნდა არსებობდეს პირდაპირი და არა სავარაუდო მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს გენერალური პროკურატურის მხრიდან ამგვარ ქმედებებს ადგილი არ ჰქონია.

კასატორი ჯარიმის თანხასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში შ. მ-ეს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით შეეფარდა ჯარიმის გადახდა, რომლის აღსასრულებლადაც სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს ანგარიშზე იქნა შეტანილი ჯარიმის თანხა. ჯარიმა, როგორც დამატებითი სასჯელი შ. მ-ეს შეეფარდა სასამართლოს განაჩენით. იმის გათვალისწინებით, რომ ჯარიმის გადახდა განხორციელდა კანონიერი განაჩენის შესასრულებლად, ხოლო დღეის მდგომარეობით ხსენებული განაჩენი გაუქმებულია, მოთხოვნა ვერ იქნება მიმართული საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიმართ, როგორც მისგან მიყენებული ზიანი, ვინაიდან ზიანის სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე ბრალის წარდგენა არ გამხდარა ჯარიმის გადახდის საფუძველი, არამედ საფუძველი გახლდათ სასამართლოს მიერ მიღებული განაჩენი და დანიშნული სასჯელი.

რაც შეეხება შ. მ-ის მიუღებელი შემოსავალს, საქართველოს გენერალური პროკურატურის წარმომადგენელი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1330-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნავს, რომ პირადი ხასიათის უფლება-მოვალეობათა მემკვიდრეობით გადაცემა დაუშვებელია, შესაბამისად, გაუგებრად მიიჩნევს, რომელი ნორმის საფუძველზე მიაკუთვნეს ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა შ. მ-ის პირადი სახის ქონებრივი უფლება-მოვალეობები მ. მ-ეს. კასატორის წარმომადგენელი დამატებით აღნიშნავს, რომ შ. მ-ე დამსაქმებელმა სამსახურიდან გაათავისუფლა მანამ, სანამ მის მიმართ მიღებული იქნებოდა გამამტყუნებელი განაჩენი, რის გამოც მიუღებელი ხელფასის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი საქართველოს გენერალური პროკურატურა ვერ იქნება. ამდენად, კასატორის წარმომადგენელი ითხოვს, რომ გაუქმდეს სადავო გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით მ. მ-ეს უარი ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

კასატორის, მ. მ-ის წარმომადგენელი აღნიშნავს, რომ შ. მ-ე უკანონოდ დაპატიმრებამდე მუშაობდა სს „ს...ო“-ს ...ის ...ი ...ის თანამდებობაზე 2006 წლის 28 აპრილიდან (უვადო შრომითი ხელშეკრულება - შრომითი კოდექსის მე-6 მუხლის პირველი სამი პრიმა პუნქტის თანახმად) და იღებდა შრომის ანაზღაურებას 7650 ლარის ოდენობით. დაკავების შემდგომ, ორ დღეში, 2010 წლის 08 ივლისს, შ. მ-ე გაათავისუფლეს დაკავებული თანამდებობიდან იმ დროისათვის მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძვლით, რომელიც ითვალისწინებს დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობას მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან. კასატორის წარმომადგენლის მოსაზრებით, აღნიშნული გამომდინარეობდა, სწორედ შ. მ-ის უკანონო დაკავებიდან, რომ არ ეს ფაქტი, წარმოადგენდა რა თანამდებობაზე უვადოდ დანიშნულს, მიიღებდა შრომის ანაზღაურებას 390 150 ლარის ოდენობით, ამდენად, მ. მ-ის წარმომადგენლის მოსაზრებით, ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სრულად უნდა დარჩეს ძალაში, ვინაიდან სასამართლოს მიერ სწორად იქნა შეფასებული მტკიცებულებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნეს მიღებული საქართველოს გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2022 წლის 15 ნოემბერს - მ. მ-ის საკასაციო საჩივარი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და მ. მ-ის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს და არ ექვემდებარება დასაშვებად ცნობას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს საკასაციო საჩივრის განსახილველად დასაშვებობის ამომწურავ საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული ნორმის თანახმად, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საკასაციო საჩივარი დაიშვება, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით და ამასთან, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების განხილვის შედეგად მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღების ვარაუდი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს. ამასთან, საქმის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორები ვერ ასაბუთებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვას მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით. კასატორები საკასაციო საჩივრებში ვერ აქარწყლებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და დასკვნებს.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გაკეთებულ სამართლებრივ შეფასებებს და მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით განსახილველ შემთხვევაში არსებით სადავო საკითხს წარმოადგენს შ. მ-ის უკანონო დაკავებიდან და პატიმრობიდან გამომდინარე, საქართველოს პროკურატურისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლიანობა.

საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-18 მუხლის მე-4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყველასთვის გარანტირებულია სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოსაგან ან მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზიანის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება შესაბამისად სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან ადგილობრივი თვითმმართველობის სახსრებიდან. აღნიშნული დანაწესით სახელმწიფომ აიღო ვალდებულება, სახელმწიფო სახსრებიდან აანაზღაუროს მისი მოსამსახურეების მიერ უკანონოდ მიყენებული ზიანი.

საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-ე მუხლის მიხედვით, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესი. წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოებისა და სასამართლოს თანამდებობის პირთა ბრალის მიუხედავად, რეაბილიტირებული პირისათვის უკანონო მსჯავრდების, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონოდ მიცემის, აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენების, პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრების შედეგად მიყენებული ზიანის სახელმწიფოს მიერ ანაზღაურების ვალდებულება გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილით. აღნიშნული მუხლის თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუხედავად ზიანის მიმყენებლის ბრალისა. ასეთი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის საკმარისია, დადგინდეს ქმედების უკანონობა და სახეზე იყოს პირის მარეაბილიტირებელი გარემოება.

პალატა აღნიშნავს, რომ პირის რეაბილიტაციის უმთავრესი იურიდიული საფუძველი გამამართლებელი განაჩენია, რომელიც პირის არაბრალეულობასა და უდანაშაულობას ადასტურებს. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მიმართ დამდგარია გამამართლებელი განაჩენი - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 სექტემბრის განაჩენით გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2011 წლის 29 ოქტომბრის გამამტყუნებელი განაჩენი შ. მ-ის მიმართ და მის ნაცვლად დადგა გამამართლებელი განაჩენი. ამდენად, სახეზეა შ. მ-ის მარეაბილიტირებელი გარემოება და სამოქალაქო კოდექსის 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიზნებისთვის არსებობს ქონებრივი, ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც გამოწვეულია უშუალოდ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში უკანონო მიცემით და უკანონო მსჯავრდებით.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაკავშირებულია არაქონებრივი უფლებების დარღვევასთან, ხოლო ქონებრივი უფლებების უკანონო შეზღუდვა იწვევს მატერიალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

ამ ნორმების ანალიზიდან გამომდინარე ცალსახაა, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა უწინარესად მიმართულია შელახული სამართლებრივი სიკეთის ან დარღვეული უფლების აღდგენისა და შენარჩუნების ინტერესისაკენ. გამონაკლისის სახით, ანუ როდესაც რესტიტუციის გზით შელახული სამართლებრივი სიკეთის, ან დარღვეული უფლების აღდგენა და შენარჩუნება შეუძლებელია, ან არათანაზომიერად დიდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, შესაძლებელია, კრედიტორს მიეცეს ფულადი ანაზღაურება, ანუ ზიანი ანაზღაურდეს მატერიალური ბალანსის აღდგენის გზით.

,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის 1984 წლის 22 ნოემბრის №7 ოქმის (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 23.02.2000წ. №155-IIს დადგენილებით) მე-3 მუხლზე, რომლის თანახმად, ,,თუ საბოლოო გადაწყვეტილებით პირი მსჯავრდებულია სისხლის სამართლის დანაშაულისათვის და შემდგომში მისი ეს მსჯავრდება გაუქმდა, ან სასჯელის მოხდისაგან ის გათავისუფლდა, რადგან ახალმა ან ახლად გამოვლენილმა გარემოებებმა ცხადყო, რომ მართლმსაჯულება არაჯეროვნად განხორციელდა, ამგვარი მსჯავრდების გამო შეფარდებული სასჯელისათვის მას მიეკუთვნება კომპენსაცია შესაბამის სახელმწიფოში მოქმედი კანონის ან დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით“.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ შ. მ-ესა და სააქციო საზოგადოება გაერთიანებული ...ა „ს...ო“-ს შორის 2006 წლის 28 პარილს გაფორმდა №498 შრომითი კონტრაქტი, რომლითაც შ. მ-ე დაინიშნა სს გაერთიანებული ...ა „ს...ო“-ს ...ის ... ...დ, შვიდი თვის ვადით; აღნიშნულ ხელშეკრულებაში შევიდა არაერთი ცვლილება, მათ შორის, 2010 წლის 01 თებერვლის ცვლილება, რომლითაც შრომითი ხელშეკრულების ვადა გაიზარდა 2010 წლის 01 თებერვლიდან 2011 წლის 01 თებერვლამდე. სს გაერთიანებული ...ის „ს...ო“-ს გენერალური დირექტორის 2010 წლის 08 ივლსის №29კ ბრძანებით საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, კერძოდ, სასამართლო განაჩენის ან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის გამო, რომელიც გამორიცხავდა სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობას, შ. მ-ე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და შრომითი ურთიერთობა შეწყდა 2010 წლის 08 ივლისიდან. ასევე დადგენილია, რომ შ. მ-ის ოჯახის მიერ გამამტყუნებელი განაჩენის აღსრულების მიზნით გადახდილი იქნა 250 000 ლარი, როგორც დამატებითი სასჯელი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმისათვის, რომ შემოსავალი რეალურად მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასთან. ზიანის ანაზღაურების (როგორც ფაქტობრივად დამდგარი დანაკლისის, ასევე მიუღებელი შემოსავლის) მოვალეობის დაკისრების უმთავრესი წინაპირობა მიზეზობრივი კავშირია მოვალის ქმედებასა და ქმედების შედეგად დამდგარ ზიანს შორის, რაც დგინდება ე.წ. თანაბარმნიშვნელოვნების პრინციპის საფუძველზე, ანუ ქმედება უნდა იყოს შედეგის გამომწვევი (condicio sine qua non). პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზშედეგობრივი კავშირისას უმნიშვნელოვანესია მიზეზებისა და დამდგარი შედეგის ფაქტობრივი ურთიერთკავშირის დადგენა. მიზეზობრივი კავშირის ჯაჭვი შეიძლება აერთიანებდეს ერთ ან რამდენიმე, შემთხვევით ან მოსალოდნელ, პირდაპირ ან არაპირდაპირ მიზეზს. პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზშედეგობრივი კავშირისას უმნიშვნელოვანესია მიზეზებისა და დამდგარი შედეგის ფაქტობრივი ურთიერთკავშირის დადგენა. ამ მიზნით, დაზარალებული პირი ვალდებულია, დაამტკიცოს როგორც ზიანის არსებობა, აგრეთვე მიზეზობრივი კავშირი მოვალის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მიზეზობრივი კავშირი, ხოლო მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ქმედების მართლზომიერება და ბრალის გამომრიცხავი გარემოებები. ზიანის მიყენების ფაქტის დასადასტურებლად იმ პირმა, ვისაც ზიანი მიადგა, უნდა წარადგინოს შესაბამისი დოკუმენტები, რათა დაამტკიცოს, შესაძლებლობის ფარგლებში, ზიანის არა მარტო არსებობა, არამედ მისი რაოდენობა და ღირებულებაც. ხოლო, იმ შემთხვევაში თუ შეუძლებელია რეალური ზიანის ზუსტი გამოანგარიშება, სასამართლო გამოანგარიშებას განახორციელებს მის ხელთ არსებული ფაქტების საფუძველზე (სუსგ საქმეზე №ბს-508(2კ-21) 12.07.2022წ.).

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქართველოს გენერალური პროკურატურის მიერ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებას უკავშირდება სასამართლოს მიერ შ. მ-ის საქმის განხილვა, მასვე უკავშირდება შ. მ-ის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლება, რომელმაც თავის მხრივ გამოიწვია სახელშეკრულებო ურთიერთობის დასრულებამდე ანაზღაურების შეწყვეტაც. სისხლისსამართლებრივ დევნას შედეგად მოჰყვა შ. მ-ის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენის მიღება, რითიც მას დამატებითი სასჯელის სახით განესაზღვრა 250 000 ლარის ოდენობით ჯარიმის გადახდა. ამდენად, შ. მ-ის მიმართ გენერალური პროკურატურის მიერ სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებას უკავშირდება შემდგომ განვითარებული მოვლენები, შესაბამისად, დაუსაბუთებელია საქართველოს გენერალური პროკურატურის მოსაზრება ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელი საკანონმდებლო პირობების არარსებობასთნ დაკავშირებით.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მ. მ-ემ მიიღო აწ გარდაცვლილი შ. მ-ის სამკვიდრო ქონება, რომელიც შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. შ. მ-ე გარდაიცვალა 2014 წელს, ხოლო გამამართლებელი განაჩენი გამოტანილია გარდაცვალების შემდეგ (2020 წლის 22 სექტემბერი), შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ განაჩენიდან გამომდინარე, მიუღებელი შემოსავალი და გადახდილი ჯარიმა, როგორც მატერიალური სახის ზიანი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის საფუძველზე, შედის სამკვიდრო ქონებაში და მემკვიდრეს სამკვიდროს მიღების მომენტიდან გააჩნია მისი ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

მ. მ-ის წარმომადგენლი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან თვლის, რომ შ. მ-ესა და სს გაერთიანებული ...ა „ს...ო“-ს შორის გაფორმებული იყო უვადო შრომითი ხელშეკრულება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მითითებული ხელშეკრულება დადებულია (ასევე გაგრძელებულია) 2006 წლის 25 მაისის საქართველოს შრომის კოდექსის მოქმედების პერიოდში, რა პერიოდში ხელშეკრულების დადება შესაძლებელი იყო როგორც უვადოდ, ისე კონკრეტული ვადით, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ჰქონდა ადგილი (მხარეთა შორის დადებული იყო ვადიანი ხელშეკრულება 2011 წლის 01 თებერვლამდე). რაც შეეხება 2010 წლის 17 დეკემბრის საქართველოს შრომის კოდექსის სადავო სამართალურთიერთობაზე გავრცელების შესაძლებლობას, აღნიშნულ კანონში 2020 წლის 29 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილებები (რომლითაც დადგინდა შრომითი ხელშეკრულების უვადოდ დადებულად მიჩნევის პირობები), ვერ გავრცელდება 2011 წლის 01 თებერვალს დასრულებულ შრომით ურთიერთობაზე (სუსგ ას-1074-2021, 24.05.2022წ).

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია მიუღებელი შემოსავლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პერიოდამდე ანაზღაურება. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ საკითხზე მ. მ-ემ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ შეძლო ისეთი მტკიცებულებების წარდგენა, რომელიც გააქარწყლებდა სააპელაციო პალატის მსჯელობას, მის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, დაადასტურებდა სააპელაციო პალატის სამართლებრივი დასკვნების მცდარობას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორების მიერ მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგლამენტირებულ არც ერთ საფუძველს, რაც გამორიცხავს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის შესაძლებლობას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს გენერალური პროკურატურისა და მ. მ-ის საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2022 წლის 10 მაისის გადაწვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: გ. აბუსერიძე

მ. ვაჩაძე

ბ. სტურუა